MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai đã trở thành một tư liệu sản xuất đặc biệt và vô cùng quý giá, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở hạ tầng, văn hóa, xã hội, an ninh và quốc phòng, là nguồn nội lực, nguồn vốn vô cùng to lớn của đất nước. Ngoài ra, trong thời kì phát triển kinh tế mới đất đai còn có thêm chức năng tạo nguồn vốn và thu hút vốn đầu tư phát triển mang ý nghĩa rất quan trọng. Trong điều kiện quỹ đất sử dụng cho các mục đích như xây dựng cơ sở hạ tầng, kinh tế… ngày càng hạn hẹp, giá đất ngày càng tăng cao thì việc thu hồi đất để thực hiện các mục tiêu công nghiệp hoá – hiện đại hoá, phát triển kinh tế đất nước là một tất yếu khách quan.
Việc tổ chức thực hiện các chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng đất đai có vai trò quan trọng không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống vật chất cũng như tinh thần của người bị thu hồi đất, mang tính quyết định đến tiến độ thực hiện các dự án, là khâu đầu tiên thực hiện dự án. Cùng với công tác đẩy mạnh giải phóng mặt bằng thì Nhà nước phải có chính sách bồi thường giá trị hợp lý cho những người dân có đất bị thu hồi để ổn định cuộc sống của mình và tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ thực hiện các công trình trên đất bị thu hồi. Tuy nhiên, thực tế công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất cũng gặp phải rất nhiều khó khăn, tồn tại nhiều vướng mắc, là vấn đề phức tạp, ảnh hưởng đến nhiều mặt của đời sống kinh tế – xã hội. Để nâng cao năng lực thể chế trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư Nhà nước đã ban hành các văn bản, thông tư, nghị định và đặc biệt là ban hành Nghị định số: 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính Phủ quy định “Về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư h 2 khi Nhà nước thu hồi đất”.
Đã quy định cụ thể về các mức bồi thường về đất, tài sản và các chính sách hỗ trợ, tái định cư. Giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho các cơ quan chức năng như cấp thành phố (quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh), chức năng của cấp xã trong công tác giải phóng mặt bằng. Cùng đó là trách nhiệm của các cơ quan chức năng có liên quan, nghĩa vụ và quyền lợi của người bị thu hồi đất. Thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang là một vùng có kinh tế phát triển với tỷ trọng các ngành công nghiệp, dịch vụ, kinh tế phụ thuộc phần lớn vào hoạt động sản xuất nông nghiệp, kinh doanh, dịch vụ vì thế trên địa bàn thành phố có nhiều dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng các công trình trên địa bàn.
Hiện nay, trên địa bàn thành phố có nhiều dự án được triển khai đồng loạt nhưng còn nhiều vướng mắc, tiến độ thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư trên địa bàn thành phố còn nhiều vướng mắc cả về chủ quan lẫn khách quan. Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thức được tầm quan trọng của công tác giải phóng mặt bằng, được sự đồng ý của Ban Giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản lí tài nguyên trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của cô giáo TS. Vũ Thị Thanh Thủy em đã tiến hành nghiên cứu đề tài : “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng xây dựng công trình Trung tâm ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ tỉnh Tuyên Quang trên địa bàn phường Tân Hà, thành phố Tuyên Quang ” 1. Mục tiêu của đề tài - Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang.
- Đánh giá hiện trạng sử dụng đất của thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang. h 3 - Đánh giá kết quả công tác bồi thường GPMB xây dựng công trình Trung tâm ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ tỉnh Tuyên Quang. - Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải phóng mặt bằng 1. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Giúp cho người học tập nghiên cứu củng cố lại những kiến thức đã học, biết cách thực hiện một đề tài khoa học và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp. - Nắm chắc các quyết định về bồi thường và giải phóng mặt bằng bằng việc áp dụng trực tiếp vào thực tế. Ý nghĩa trong thực tiễn - Từ quá trình nghiên cứu đề tài, giúp tìm ra được những thuận lợi và khó khăn trong việc thực hiện chính sánh bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Tuyên Quang từ đó đề xuất các giải pháp để hoàn thiện, nâng cao tính khả thi của chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất. h 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở lý luận của công tác bồi thường GPMB 2. Khái quát về công tác GPMB a. Bồi thường Quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng (hay đền bù giải phóng mặt bằng) là quá trình đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng quy định tại điều 27 của Luật đất đai năm 1993.[7] Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng là việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và mục đích phát triển kinh tế. Theo khoản 11, Điều 3, Luật Đất đai năm 2013 quy định: “Thu hồi đất là Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại QSDĐ của người được Nhà nước trao QSDĐ hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai”.
Tại khoản 12, Điều 3, Luật Đất đai năm 2013 quy định: “Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị QSDĐ đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất”. Như vậy, bồi thường là trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác mang lại. Hỗ trợ Tại khoản 14, Điều 3, Luật Đất đai năm 2013 quy định: “Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển”. Hỗ trợ tài sản: Tài sản, vật kiến trúc hợp pháp không đủ điều kiện bồi thường thì xem xét hỗ trợ cho người có tài sản.
Hỗ trợ đất là khoản hỗ trợ đối với đất không đủ điều kiện được bồi h 5 thường thì xem xét hỗ trợ cho người sử dụng. Tuỳ từng loại đất bị thu hồi mà Nhà nước có những chính sách hỗ trợ phù hợp để bảo đảm cho người có đất bị thu hồi có một cuộc sống ổn định bằng hoặc tốt hơn trước khi bị thu hồi đất. Tái định cư Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn. Tái định cư có hai hình thức: Tái định cư tự nguyện và Tái định cư bắt buộc.
Tái định cư tự nguyện là những người di chuyển một cách tự nguyện, muốn tìm những cơ hội mới; tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển. Tái định cư được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất, tinh thần tại đó. Như vậy, tái định cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế - xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung. Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức: Bồi thường bằng nhà ở; bồi thường bằng giao đất ở mới; bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở.
Đặc điểm của quá trình bồi thường GPMB Công tác bồi thường GPMB, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện sự khác nhau giữa các dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội. Chính vì vậy, công tác bồi thường GPMB có các đặc điểm sau: * Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và trình độ dân trí nhất định. h 6 - Đối với khu vực nội thành: Mức độ tập trung cao, ngành nghề của dân cư đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn dẫn đến quá trình GPMB có đặc trưng nhất định. - Đối với khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại,.
quá trình GPMB cũng có những đặc trưng riêng của nó. - Đối với khu vực ngoại thành: Hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp, trình độ dân trí còn hạn chế. Do đó, mỗi khu vực khác nhau thì việc bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cư sẽ có những đặc trưng và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể. * Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân.
- Đối với đất nông nghiệp: Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Trong khi trình độ sản xuất nông nghiệp của người dân còn thấp, sản xuất hàng hoá chưa phát triển, khả năng tự chuyển đổi nghề nghiệp sau khi bị thu hồi đất rất khó khăn nên người sử dụng đất thường có tâm lý giữ đất sản xuất để đảm bảo an toàn lương thực hàng ngày.