MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên, là tài sản quốc gia, địa bàn để phân bố dân cƣ và các hoạt động kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh; là nguồn nội lực để xây dựng và phát triển bền vững quốc gia. Đất đai đƣợc coi là một loại bất động sản, là một loại hàng hóa đặc biệt vì những tính chất của nó nhƣ: cố định về vị trí, giới hạn về không gian, vô hạn về thời gian sử dụng. Trong điều kiện quỹ đất ngày càng hạn hẹp, dân số ngày càng đông, nhu cầu sử dụng đất cho các ngành ngày càng cao, nhịp độ phát triển ngày càng lớn.
Do đó nhu cầu giải phóng mặt bằng càng trở nên cấp thiết và trở thành một thách thức lớn đối với sự thành công của các dự án. Vấn đề bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng trở thành điều kiện tiên quyết để triển khai thực hiện dự án có hiệu quả. Vì vậy đòi hỏi cần có sự quan tâm đúng mức của các cấp, các ngành một cách toàn diện đối với công tác bồi thƣờng, giải phóng mặt bằng nhằm góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc. Tại xã Sơn Cẩm, các dự án đầu tƣ tăng nhanh, tốc độ đô thị hoá diễn ra nhanh và mạnh mẽ tạo điều kiện để phát huy các nguồn lực, phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội.
Tuy nhiên trong giai đoạn hiện nay công tác quản lý sử dụng đất đai vẫn còn nhiều mặt hạn chế, việc sử dụng đất còn lãng phí, tình trạng ngƣời sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai và tình hình khiếu kiện về đất đai còn diễn ra phổ biến ở nhiều nơi, công tác thu hồi đất bồi thƣờng GPMB thực hiện các dự án còn gặp nhiều khó khăn. Qua quá trình học tập và nghiên cứu chƣơng trình học của lớp, ngành Địa Chính Môi Trƣờng, do khoa Quản Lý Tài Nguyên - Trƣờng Đại học Nông lâm Thái Nguyên tổ chức. Với mục đích “học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn”, bản thân em là một sinh viên đang học tập tai trƣờng Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, em nhận thấy công tác GPMB là một trong những nhiệm vụ hết sức khó khăn phức tạp, liên quan trực tiếp đến lợi ích kinh tế của Nhà nƣớc, chủ dự án và n 2 của ngƣời dân, nếu làm tốt công tác này sẽ tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các dự án đầu tƣ, các nhà đầu tƣ đến với tỉnh Thái Nguyên, huyện Phú Lƣơng và xã Sơn Cẩm. Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, đƣợc sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trƣờng; Ban lãnh đạo khoa Quản Lý Tài nguyên - Trƣờng Đại học Nông lâm Thái Nguyên và đƣợc sự hƣớng dẫn trực tiếp của giảng viên TS.
Phan Đình Binh em tiến hành thực hiện đề tài: “ Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng dự án xây dựng nhà máy may TNG phú lương tại cụm công nghiệp Sơn Cẩm huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên”. Khi tham gia viết chuyên đề này, bản thân em mong muốn đƣợc đóng góp ý kiến của mình để góp phần từng bƣớc hoàn thiện công tác GPMB khi Nhà nƣớc thu hồi đất thực hiện các dự án trên địa bàn huyện Phú Lƣơng, tỉnh Thái Nguyên nói chung và xã Sơn Cẩm nói riêng. Mục đích đề tài Tìm hiểu rõ và nắm chắc qui trình, cách thức tổ chức thực hiện công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ giải phóng mặt bằng dự án xây dựng nhà máy may TNG Phú Lƣơng tại cụm công nghiệp sơn cẩm huyện Phú Lƣơng, tỉnh Thái Nguyên và các dự án trên địa bàn huyện Phú Lƣơng, tỉnh Thái Nguyên nói chung. Đánh giá đƣợc ảnh hƣởng của công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng đến đời sống của ngƣời dân trong khu vực giải phóng mặt bằng.
Đánh giá đƣợc những thuận lợi, khó khăn còn tồn tại trong công tác bồi thƣờng giải phóng mặt bằng của dự án. Rút ra đƣợc một số bài học kinh nghiệm và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bồi thƣờng GPMB. Yêu cầu đề tài - Nghiên cứu và thực hiện nghiêm chỉnh Luật Đất đai năm 2003; Các Nghị định của Chính phủ; Thông tƣ của các bộ có liên quan hƣớng dẫn thực hiện công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ. - Thực hiện nghiêm chỉnh các Quyết định, văn bản hƣớng dẫn của cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền về thực hiện công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ.
n 3 - Điều tra thu thập số liệu, đánh giá thực trạng công tác bồi thƣờng hỗ trợ, tái định cƣ giải phóng mặt bằng dự án xây dựng nhà máy may TNG Phú Lƣơng tại cụm công nghiệp sơn cẩm, huyện Phú Lƣơng, tỉnh Thái Nguyên. Từ đó tiến hành phân tích và rút ra nhận xét về những điểm thuận lợi, khó khăn trong quá trình thực hiện. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Giúp cho ngƣời học tập nghiên cứu, củng cố lại những kiến thức đã học, biết cách thực hiện một đề tài khoa học và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp.
- Nắm chắc các quyết định về bồi thƣờng và giải phóng mặt bằng, bằng việc áp dụng trực tiếp vào thực tế. - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Hiểu đƣợc một cách cặn kẽ, sâu sắc và nắm chắc qui trình, cách thức tổ chức thực hiện công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ. Ý nghĩa trong thực tiễn - Góp phần đề xuất các giải pháp để thực hiện công tác BT & GPMB khi Nhà nƣớc thu hồi đất ngày càng có hiệu quả hơn. - Đánh giá đƣợc thực trạng sử dụng đất, xác định những tồn tại chủ yếu trong công tác thực hiện BT&GPMB, nguyên nhân và giải pháp khắc phục cho xã Sơn Cẩm, huyện Phú Lƣơng, tỉnh Thái Nguyên trong việc thực hiện BT&GPMB đạt đƣợc hiệu quả cao nhất.
n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái quát cơ sở khoa học về công tác bồi thƣờng, GPMB và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất. Bồi thường Bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho ngƣời bị thu hồi đất. Hỗ trợ Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc giúp đỡ ngƣời bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới.
Hỗ trợ tài sản: Tài sản, vật kiến trúc hợp pháp không đủ điều kiện bồi thƣờng thì xem xét hỗ trợ cho ngƣời có tài sản. Hỗ trợ đất là khoản hỗ trợ đối với đất không đủ điều kiện đƣợc bồi thƣờng thì xem xét hỗ trợ cho ngƣời đang sử dụng. Tái định cư Tái định cƣ là việc di chuyển đến một nơi ở khác với nơi ở trƣớc đây để sinh sống. Tái định cƣ bắt buộc đó là việc di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nƣớc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích Quốc phòng, an ninh, lợi ích Quốc gia, lợi ích công cộng.
Hiện nay ở nƣớc ta, khi Nhà nƣớc thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì ngƣời sử dụng đất đƣợc bố trí tái định cƣ bằng một trong các hình thức sau: - Bồi thƣờng bằng nhà ở - Bồi thƣờng bằng giao đất ở mới - Bồi thƣờng bằng tiền để tự lo chỗ ở mới Tái định cƣ là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng. Các dự án tái định cƣ cũng đƣợc gọi là các dự án phát triển và phải đƣợc thực hiện nhƣ các dự án phát triển khác (Chính phủ 2004) [2]. Đặc điểm của quá trình bồi thƣờng và GPMB 2. Đặc điểm Bồi Thƣờng và giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện sự khác nhau giữa các dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích quốc gia của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội.
Chính vì vậy quá trình BT & GPMB có đặc điểm sau: - Tính đa dạng: Mỗi dự án đƣợc tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và trình độ dân trí nhất định. Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành,. Do đó, GPMB cũng đƣợc tiến hành với những đặc điểm riêng biệt. - Tính phức tạp: “Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi ngƣời dân.
Ở khu vực nông thôn, dân cƣ chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tƣ liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cƣ là giữ đƣợc đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất cũng đƣợc lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhƣng họ vẫn không cho thuê. Cần áp dụng kịp thời những chính sách của Nhà nƣớc để đảm bảo quyền và lợi ích của các bên tham gia theo đúng quy định của pháp luật” (Đỗ Thị Lan và cs, 2007) [5]. Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường và GPMB Quá trình BT & GPMB nhanh hay chậm phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, tuy nhiên một số yếu tố chính mà chúng ta cần quan tâm trong khâu tổ chức thực hiện công tác BT & GPMB là: - Công tác quản lý Nhà nƣớc về đất đai - Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất - Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp luật về quản lý và sử dụng đất tác động đến công tác BT & GPMB - Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê, kiểm kê, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất - Thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ quản lý và sử dụng đất n 6 - Nhận thức và thái độ của ngƣời dân bị thu hồi đất, vận động ngƣời dân thực hiện theo chính sách pháp luật Nhà nƣớc (Viện nghiên cứu địa chính, 2002) 2. Cơ sở khoa học của công tác bồi thƣờng và giải phóng mặt bằng 2.
Cơ sở pháp lý của đề tài 2. Một số văn bản của Trung ương liên quan tới công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 1. Hiến pháp nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Luật Dân sự nƣớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Luật Đất đai năm 2003 [1].