Đặt vấn đề Trong quá trình hội nhập với nền kinh tế thế giới Đảng và Nhà nước ta đã xác định đường lối đổi mới toàn diện nền kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội của đất nước. Trong đó quá trình thu hút vốn đầu tư từ nhiều nguồn phục vụ cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng phát triển kinh tế xã hội là điều kiện tiên quyết giúp nước ta có đủ mạnh để có thể tham gia vào thị trường rộng lớn này. Ngày nay các dự án đầu tư vào đất ngày càng nhiều, cùng với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước là tốc độ đô thị hoá ngày càng mạnh mẽ trên cả nước. Với tốc độ phát triển kinh tế như thế, làm cho nhu cầu về thuế đất, chuyển mục đích sử dụng đất ngày càng lớn.
Để cho các dự án đầu tư vào các công trình phục vụ cho mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, mục đích phát triển kinh tế có tính khả thi, đúng tiến độ thì công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) đóng một vai trò hết sức quan trọng. Vì nó là điều kiện ban đầu để triển khai nhanh, đúng tiến độ nhưng ngược lại nó cũng có thể trở thành rào cản và luôn tiềm ẩn nhiều nguy cơ khiếu kiện, mất ổn định an ninh vì khi thực hiện công tác này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của tổ chức, các cá nhân và hộ gia đình. Với dân số ngày càng tăng, xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu sử dụng đất ngày càng lớn. Thực tế qua nhiều dự án cho thấy công tác GPMB vẫn còn nhiều bất cập, nhiều khó khăn.
Mặc dù Nhà nước đã ban hành rất nhiều các văn bản pháp quy phục vụ cho công tác này như nghị định số 197/NĐ-CP về bồi thường thiệt hại, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, thông tư số 116/2004/TT-BTC hướng dẫn thực hiện nghị định trên. Nghị định số 188/2004/NĐ-CP về phương pháp xác định giá đất, thông tư số n 2 114/2004/TT-BTC hướng dẫn thực hiện nghị định số 188/2004/NĐ-CP. Nhưng để dung hoà giữa quyền lợi của người dân với lợi ích chung không thể giải quyết trong một sớm một chiều. Do đó, cần có một cách nhìn nhận và đánh giá toàn diện hơn về công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng, từ đó tìm ra những khó khăn và thuận lợi.
Rồi đưa ra những giải pháp có tính khả thi để giải quyết những khó khăn đó một cách hiệu quả nhất tạo sự chặt chẽ trong việc quản lí nhà nước về đất đai và phát triển nền kinh tế của nước nhà. Xuất phát từ những vấn đề trên, được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý tài nguyên, Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của cô giáo Th.s Nguyễn Thị Yến em tiến hành thực hiện chuyên đề: “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án nâng cấp cải tạo tuyến đường ĐT258 qua xã Khang Ninh - huyện Ba Bể - tỉnh Bắc Kạn”. Mục đích Đánh giá kết quả công tác BT, GPMB dự án nâng cấp cải taọ tuyến đường ĐT258 qua xã Khang Ninh – huyện Ba Bể - tỉnh Bắc Kạn. Tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn và nguyên nhân tồn tại trong công tác BT, GPMB.
Đề xuất phương án có tính khả thi và rút ra bài học kinh nghiệm cho công tác GPMB. Yêu cầu - Tìm hiểu luật đất đai 2003, các nghị định, thông tư có liên quan đến bồi thường GPMB. - Nắm chắc các quyết định, tờ trình và các văn bản khác có liên quan đến bồi thường GPMB ở địa phương. - Điều tra thu thập kết quả của công tác bồi thường GPMB, phân tích và nhận xét, rút ra thuận lợi, khó khăn khi bồi thường dự án.
n 3 - Đề xuất phương án giải quyết trên cơ sở các văn bản pháp quy và rút ra những kinh nghiệm đã làm. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Bổ sung những kiến thức đã học trên lớp, học hỏi, tiếp nhận những kiến thức, kinh nghiệm ngoài thực tế và hiểu rõ hơn về công tác quản lý nhà nước về đất đai, cụ thể là công tác bồi thường hỗ trợ, tái định cư. - Ý nghĩa trong thực tiễn: Đưa ra những giải pháp có tính khả thi, rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường GPMB, để thực hiện công tác bồi thường GPMB tốt hơn. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Khái niệm GPMB, cơ sở lý luận của công tác bồi thường GPMB 2. Khái niệm GPMB, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Thực chất của việc GPMB là chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất dưới sự điều tiết của Nhà nước. - Bồi thường: Là đền bù những tổn hại đã gây ra. Đền bù là trả lại tương xứng với giá trị và công lao.
Bồi thường khi nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đối với diện tích đất bị nhà nước thu hồi. - Hỗ trợ: Là khi thu hồi đất thì Nhà nước có kế hoạch trợ giúp người có đất bị thu hồi thông qua đào tạo nghề, hỗ trợ việc làm, cấp kinh phí để di dời đến nơi ở mới, giúp người bị thu hồi đất ổn định đời sống và sản xuất. - Tái định cư: Là việc Nhà nước bố trí chỗ ở cho người có đất bị thu hồi mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí chỗ ở. Hiện nay có hai hai hình thức định cư: Tái định cư phân tán và tái định cư tập chung.
Theo điều 42 Luật đất đai 2003 của nước ta thì: 1. Nhà nước thu hồi đất của người sử dụng đất mà người sử dụng đất có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) hoặc đủ điều kiện để được cấp GCNQSDĐ theo quy định số 50 của luật này, thì được bồi thường, trừ các trường hợp quy định tại khoản 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 và 12 điều 38 và các điểm b, c, d, đ và g khoản 1 điều 43 của luật này. Người bị thu hồi loại đất nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết định thu hồi. Uỷ ban nhân dân (UBND) tỉnh, thành phố trực thuộc Trung Ương lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất để bồi thường bằng n 5 nhà ở, đất ở cho người bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở.
Khu tái định được quy hoạch chung cho nhiều dự án trên cùng một địa bàn và phải có điều kiện phát triển bằng hoặc hơn nơi ở cũ. Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu vực đô thị, bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn, trường hợp giá trị quyền sử dụng đất bị thu hồi lớn hơn đất ở được bồi thường thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền đối với phần chênh lệch đó. Trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất mà không có đất để bồi thường cho việc tiếp tục sản xuất thì ngoài việc bồi thường bằng tiền, người bị thu hồi đất còn được Nhà nước hỗ trợ để ổn định đời sống, đào tạo chuyển đổi nghề, bố trí việc làm mới. Trường hợp người sử dụng đất được Nhà nước bồi thường khi bị thu hồi đất mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi nghĩa vụ tài chính chưa thực hiện trong giá được bồi thường, hỗ trợ.
Chính phủ quy định việc bồi thường, tái định cư cho người có đất bị thu hồi và việc hỗ trợ để thực hiện thu hồi đất. Một số tiêu chuẩn về bồi thường và tái định cư - Cá nhân, hộ gia đình và tổ chức bị ảnh hưởng sau khi tái định cư và nhận tiền bồi thường phải có cuộc sống tốt hơn hoặc ít nhất là không kém hơn đời sống của họ trước khi di dời. - Phải có hỗ trợ bổ xung cho tất cả các cá nhân, hộ gia đình sẽ bị mất thu nhập do tái định cư đặc biệt, họ không thể duy trì nghề nghiệp trước đây và phải đào tạo lại. n 6 - Tái định cư kể cả bồi thường phải được xem xét và xử lý trên cơ sở các quyền được hưởng của cá nhân, hộ gia đình, tổ chức bị ảnh hưởng, cũng như nguyên tắc tái định cư chứ không dựa trên khả năng thanh toán bồi thường có đủ ngân sách chi trả cho tất cả các khoản bồi thường và các chi phí tái định cư khác trước khi tiến hành công tác tái định cư.
- Công tác tái định cư đặc biệt đối với những dự án lớn cần được lên kế hoạch kỹ lưỡng trước khi tiến hành và phải chuẩn bị phương án tái định cư thích hợp. Những phương án này là hết sức cần thiết cho việc lập dự toán ngân sách cuối cùng để thực hiện dự án. - Phải tiến hành thảo luận với cộng đồng dân cư sở tại, nơi bị thu hồi đất và nơi tái định cư về các vấn đề có liên quan dựa trên cơ sở tham gia đầy đủ và chân thực. - Các phương án tái định cư cần phải được thống nhất với tất cả cộng đồng dân cư và đại diện cá nhân, hộ gia đình và các tổ chức có liên quan.
- Cần luôn luôn xem xét đến công tác bồi thường và tái định cư với những người gặp khó khăn về thể xác hoặc tinh thần như: Người già, người độc thân hay phụ nữ goá chồng, người dân tộc thiểu số, thiếu hiểu biết về văn hoá. - Trước khi công bố một dự án hay một công trình thì cần điều tra tình hình dân số của khu vực bị ảnh hưởng. Làm như vậy để giảm thiểu khả năng người dân cố tình chiếm diện tích đất bị ảnh hưởng nhằm đòi thêm tiền bồi thường. - Việc định giá đất và công trình để tính toán bồi thường luôn phải dựa trên cơ sở thực tiễn hoạt động của thị trường đất đai.
Cơ sở pháp lý của công tác giải phóng mặt bằng 2. Các văn bản pháp quy của nhà nước có liên quan đến công tác này 1. Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992.