Đánh Giá Hệ Thống Chính Sách Tôn Giáo và Tín Ngưỡng Của Việt Nam Giai Đoạn 1990 - 2015

Luận văn thạc sĩ USSH đánh giá hệ thống chính sách tôn giáo tín ngưỡng Việt Nam giai đoạn 1990-2015, phân tích những biến đổi và tác động.

• Tác giả: Trần Hoàng Phương Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trường Sơn
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Việt Nam Học
• Đề tài: Đánh Giá Hệ Thống Chính Sách Tôn Giáo, Tín Ngưỡng Của Việt Nam Giai Đoạn 1990 - 2015
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: SƠ LƯỢC VỀ TÍN NGƢỠNG, TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM
• 1.1. Một số quan niệm về tín ngƣỡng, tôn giáo trên thế giới và Việt Nam
• 1.1.1. Quan niệm về tín ngƣỡng, tôn giáo của các nhà khoa học trên thế giới
• 1.1.2. Quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tín ngƣỡng, tôn giáo
• 1.1.3. Bản chất, nguồn gốc, tính chất, chức năng của tín ngƣỡng, tôn giáo
• 1.1.3.1. Bản chất của tín ngƣỡng, tôn giáo
• 1.1.3.2. Nguồn gốc của tín ngƣỡng, tôn giáo
• 1.1.3.3. Tính chất của tín ngƣỡng, tôn giáo
• 1.1.3.4. Chức năng của tín ngƣỡng, tôn giáo
• 1.1.4. Đặc điểm tín ngƣỡng, tôn giáo ở Việt Nam
• 1.1.4.1. Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo
• 1.1.4.2. Tín ngƣỡng, tôn giáo ở Việt Nam có tính chất đan xen, hòa đồng, khoan dung
• 1.1.4.3. Ở Việt Nam, không có tôn giáo nào giữ vị trí độc tôn, chi phối ý thức hệ mang tính lâu dài
• 1.1.4.4. Trong tín ngƣỡng, tôn giáo ở Việt Nam khó phân biệt đƣợc cái thiêng và cái tục. Tín ngƣỡng, tôn giáo Việt Nam góp phần thần thánh hóa những ngƣời có công với gia đình, làng nƣớc
• 1.1.4.5. Trong tín ngƣỡng, tôn giáo Việt Nam, vai trò của ngƣời phụ nữ đƣợc thể hiện rõ rệt
• 2. CHƯƠNG 2: CHỦ TRƢƠNG, CHÍNH SÁCH TÍN NGƢỠNG, TÔN GIÁO CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN 1990 - 2015
• 2.1. Những chủ trƣơng, chính sách tín ngƣỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nƣớc Việt Nam
• 2.2. Phƣơng hƣớng, quan điểm, chủ trƣơng đối với tín ngƣỡng, tôn giáo và công tác tín ngƣỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nƣớc Việt Nam
• 2.3. Những chủ trƣơng, chính sách cụ thể đối với tín ngƣỡng, tôn giáo
• 2.4. Tình hình thực hiện chủ trƣơng, chính sách tín ngƣỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nƣớc Việt Nam trong giai đoạn 1990 – 2015
• 2.5. Hoạt động quản lý của nhà nƣớc đối với hoạt động tín ngƣỡng. Hoạt động quản lý của Nhà nƣớc đối với hoạt động tôn giáo
• 2.6. Phản hồi của các tôn giáo đối với chủ trƣơng, chính sách tín ngƣỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nƣớc Việt Nam trong giai đoạn 1990 – 2015
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ CHỦ TRƢƠNG, CHÍNH SÁCH TÍN NGƢỠNG, TÔN GIÁO CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN 1990 – 2015
• 3.1. Các thành tựu của chủ trƣơng, chính sách tín ngƣỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nƣớc Việt Nam trong giai đoạn 1990 – 2015
• 3.2. Thể chế hóa ngày càng cao quan điểm, chủ trƣơng, chính sách về quyền tự do tín ngƣỡng, tôn giáo
• 3.3. Góp phần làm cho đời sống tín ngƣỡng, tôn giáo phát triển ổn định
• 3.4. Đóng góp tích cực trong công tác đấu tranh ngoại giao của Nhà nƣớc Việt Nam trên lĩnh vực tôn giáo, nhân quyền
• 3.5. Hạn chế trong chính sách tín ngƣỡng, tôn giáo của Nhà nƣớc Việt Nam trong giai đoạn 1990 – 2015. Một số quy định trong chính sách tín ngƣỡng, tôn giáo chƣa đảm bảo tính cụ thể, khả thi
• 3.6. Một số nội dung chƣa hoặc mới quy định một phần trong chính sách tín ngƣỡng, tôn giáo. Hoàn thiện chính sách đối với hoạt động tín ngƣỡng, tôn giáo để thích nghi với tình hình mới
• 3.6.1. Đối với hoạt động tín ngƣỡng
• 3.6.2. Đối với hoạt động tôn giáo
• 3.7. Một số dự báo về tình hình quản lý tín ngƣỡng, tôn giáo đến năm 2020
• 3.8. Tiểu kết
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chính Sách Tôn Giáo Tín Ngưỡng Việt Nam 1990 2015

Chính sách tôn giáo tín ngưỡng ở Việt Nam từ năm 1990 đến 2015 đã trải qua nhiều thay đổi quan trọng. Giai đoạn này đánh dấu sự chuyển mình trong cách tiếp cận của Nhà nước đối với các tôn giáo và tín ngưỡng dân gian. Chính sách không chỉ nhằm quản lý mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển của các hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng. Sự đa dạng về tôn giáo và tín ngưỡng tại Việt Nam đòi hỏi một hệ thống chính sách linh hoạt và phù hợp với thực tiễn xã hội.

1.1. Định Nghĩa Chính Sách Tôn Giáo Tín Ngưỡng Tại Việt Nam

Chính sách tôn giáo tín ngưỡng tại Việt Nam được hiểu là hệ thống các quy định, hướng dẫn của Nhà nước nhằm quản lý và phát triển các hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng. Điều này bao gồm việc bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng của công dân, đồng thời đảm bảo an ninh trật tự xã hội.

1.2. Lịch Sử Hình Thành Chính Sách Tôn Giáo Tín Ngưỡng

Chính sách tôn giáo tín ngưỡng ở Việt Nam đã có lịch sử lâu dài, bắt đầu từ những năm đầu của thế kỷ 20. Tuy nhiên, từ năm 1990, sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam thực hiện chính sách đổi mới, các quy định về tôn giáo đã được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh mới, tạo điều kiện cho sự phát triển của các tôn giáo.

II. Những Thách Thức Trong Chính Sách Tôn Giáo Tín Ngưỡng Việt Nam

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong chính sách tôn giáo tín ngưỡng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như sự phân biệt giữa các tôn giáo, sự thiếu hiểu biết về tín ngưỡng dân gian, và sự phản ứng của các tổ chức tôn giáo đối với chính sách của Nhà nước vẫn tồn tại.

2.1. Phân Biệt Giữa Các Tôn Giáo Trong Chính Sách

Một trong những thách thức lớn nhất là việc phân biệt giữa các tôn giáo trong chính sách. Điều này có thể dẫn đến sự bất bình đẳng trong việc thực hiện quyền tự do tín ngưỡng của các nhóm tôn giáo khác nhau.

2.2. Thiếu Hiểu Biết Về Tín Ngưỡng Dân Gian

Nhiều người vẫn chưa hiểu rõ về tín ngưỡng dân gian, dẫn đến sự thiếu tôn trọng và công nhận cho các giá trị văn hóa này. Điều này cần được cải thiện thông qua giáo dục và tuyên truyền.

III. Phương Pháp Đánh Giá Chính Sách Tôn Giáo Tín Ngưỡng

Để đánh giá hiệu quả của chính sách tôn giáo tín ngưỡng, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Việc phân tích dữ liệu từ các cuộc khảo sát, phỏng vấn và tài liệu chính thức sẽ giúp đưa ra những nhận định chính xác về tình hình thực tế.

3.1. Phân Tích Dữ Liệu Từ Cuộc Khảo Sát

Khảo sát ý kiến của người dân về chính sách tôn giáo tín ngưỡng sẽ cung cấp thông tin quý giá về mức độ hài lòng và những vấn đề còn tồn tại. Dữ liệu này cần được phân tích một cách khoa học để đưa ra các khuyến nghị hợp lý.

3.2. Phỏng Vấn Các Chuyên Gia Về Tôn Giáo

Phỏng vấn các chuyên gia trong lĩnh vực tôn giáo sẽ giúp làm rõ hơn về những thách thức và cơ hội trong chính sách tôn giáo tín ngưỡng. Những ý kiến này có thể đóng góp vào việc hoàn thiện chính sách trong tương lai.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chính Sách Tôn Giáo Tín Ngưỡng

Chính sách tôn giáo tín ngưỡng đã có những ứng dụng thực tiễn quan trọng trong đời sống xã hội. Việc tạo điều kiện cho các hoạt động tôn giáo diễn ra đã góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần của người dân.

4.1. Tăng Cường Đời Sống Tín Ngưỡng Của Người Dân

Chính sách đã giúp tăng cường đời sống tín ngưỡng của người dân, tạo điều kiện cho các hoạt động tôn giáo diễn ra một cách tự do và an toàn. Điều này không chỉ giúp bảo tồn văn hóa mà còn thúc đẩy sự đoàn kết trong cộng đồng.

4.2. Góp Phần Vào Sự Phát Triển Kinh Tế

Các hoạt động tôn giáo cũng đóng góp vào sự phát triển kinh tế thông qua du lịch tôn giáo. Nhiều địa điểm tôn giáo đã trở thành điểm đến thu hút khách du lịch, tạo ra nguồn thu nhập cho địa phương.

V. Kết Luận Về Chính Sách Tôn Giáo Tín Ngưỡng Việt Nam

Chính sách tôn giáo tín ngưỡng của Việt Nam từ năm 1990 đến 2015 đã có những bước tiến quan trọng, nhưng vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu của xã hội. Việc đánh giá và điều chỉnh chính sách là cần thiết để đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng của mọi công dân.

5.1. Đánh Giá Thành Tựu Đạt Được

Những thành tựu trong chính sách tôn giáo tín ngưỡng đã góp phần quan trọng vào sự ổn định xã hội và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, cần nhìn nhận một cách khách quan để có những điều chỉnh phù hợp.

5.2. Dự Báo Tương Lai Của Chính Sách

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, chính sách tôn giáo tín ngưỡng cần được điều chỉnh để phù hợp với xu thế phát triển chung. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các tôn giáo mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc và đa tôn giáo với hơn 90% dân số có đời sống sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo. Trong đó, cộng đồng tín đồ của các tôn giáo chính thức đạt gần 24 triệu người, tương đương khoảng 27% tổng dân số cả nước. Bước vào công cuộc Đổi mới từ năm 1986, sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng đã thúc đẩy Đảng và Nhà nước ta phải thay đổi tư duy quản lý đối với lĩnh vực đặc thù này. Nhu cầu hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước không chỉ xuất phát từ yêu cầu bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng của nhân dân mà còn là một trụ cột then chốt trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Việt Nam học của tác giả Trần Hoàng Phương Anh tập trung giải quyết bài toán: Đánh giá một cách khoa học, toàn diện hệ thống chủ trương, chính sách và pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo của Việt Nam trong suốt giai đoạn 1990 - 2015. Nghiên cứu xác định mục tiêu trọng tâm là làm rõ những bước tiến thể chế hóa, đo lường các thành tựu thực tiễn trong quản lý xã hội, đồng thời nhận diện thẳng thắn các rào cản, bất cập còn tồn tại trong 25 năm thực thi chính sách. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ hệ thống văn bản pháp quy từ cấp Trung ương và thực tế triển khai trên địa bàn 63 tỉnh, thành phố. Ý nghĩa của công trình là cung cấp luận cứ khoa học thực chứng để sửa đổi, bổ sung các chính sách pháp luật, đóng góp trực tiếp vào tiến trình xây dựng Luật Tín ngưỡng, tôn giáo và nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại nhân quyền của Việt Nam trên trường quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin về nguồn gốc kinh tế - xã hội, nhận thức và tâm lý của tôn giáo. Nghiên cứu tiếp thu sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền tự do tín ngưỡng, xem tôn giáo là nhu cầu tinh thần chính đáng của một bộ phận nhân dân tồn tại lâu dài cùng dân tộc. Bên cạnh đó, tác giả tích hợp các lý thuyết xã hội học và nhân học tôn giáo hiện đại, tiêu biểu như quan điểm của Émile Durkheim về tính cố kết cộng đồng của thiết chế giáo hội và quan niệm của Clifford Geertz về tôn giáo như một hệ thống biểu tượng văn hóa. Trong kho tàng học thuật thế giới với khoảng 250 quan niệm khác nhau về hiện tượng tôn giáo, luận văn đã chọn lọc cách tiếp cận đa chiều để làm rõ các khái niệm cốt lõi: tín ngưỡng, tôn giáo, thiết chế tôn giáo và quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Tại Việt Nam, hệ thống lý thuyết này được soi chiếu cụ thể qua bức tranh 13 tôn giáo với 37 tổ chức tôn giáo được công nhận, phản ánh đậm nét tính chất đan xen, hòa đồng và khoan dung của văn hóa bản địa.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật của Đảng, Quốc hội, Chính phủ và các bộ ngành liên quan trong suốt giai đoạn 1990 - 2015, kết hợp với các báo cáo tổng kết thực tiễn định kỳ của Ban Tôn giáo Chính phủ. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 100% các văn bản quy phạm mang tính bước ngoặt như Nghị quyết số 24-NQ/TW năm 1990, Hiến pháp năm 1992, Nghị quyết số 25-NQ/TW năm 2003, Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2004, Hiến pháp năm 2013 cùng các nghị định hướng dẫn thi hành trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng nhằm trích xuất dữ liệu từ các dòng tư liệu chính thống, có giá trị pháp lý cao nhất. Lý do tác giả lựa chọn phương pháp phân tích văn bản quy phạm, tổng hợp lịch sử và so sánh thể chế là để đảm bảo tính khách quan, hệ thống và bám sát tiến trình vận động lịch sử của xã hội Việt Nam. Toàn bộ timeline nghiên cứu được tổ chức chặt chẽ theo từng giai đoạn phát triển chính sách từ năm 1990 đến mốc tổng kết năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện cốt lõi mang tính đột phá trong thực tiễn 25 năm thực thi chính sách tôn giáo tại Việt Nam:

Thứ nhất, hệ thống tổ chức tôn giáo được công nhận và mở rộng quy mô chưa từng có. Cơ quan quản lý nhà nước đã cấp đăng ký hoạt động cho 22 tổ chức, hệ phái tôn giáo mới, công nhận 39 dòng tu và 4 hội đoàn Công giáo. Hơn 2.000 xứ họ đạo, chi hội và ngôi chùa được thành lập hoặc phục hồi. Mạng lưới Phật giáo mở rộng với 63/63 tỉnh thành có Ban Trị sự, trong đó có 12 ban trị sự mới được thành lập từ năm 2004 đến 2015. Đạo Tin Lành ghi nhận bước phát triển mạnh với gần 200 chi hội được công nhận và hơn 1.500 điểm nhóm được cấp phép sinh hoạt.

Thứ hai, điều kiện cơ sở vật chất và số lượng chức sắc tôn giáo tăng trưởng vượt bậc. Khoảng 20.000 cơ sở thờ tự được cấp phép sửa chữa, xây mới. Nhà nước đã bàn giao hàng trăm héc-ta đất phục vụ tôn giáo, điển hình như 20 héc-ta cho Học viện Phật giáo tại Thành phố Hồ Chí Minh, 10 héc-ta tại Hà Nội và 15 héc-ta cho Giáo xứ La Vang tại Quảng Trị. Đội ngũ tu hành phát triển mạnh với hơn 15.000 lượt phong chức, bổ nhiệm; số lượng tăng ni Phật giáo tăng 23,6% từ 37.775 người năm 2004 lên 46.699 người năm 2012, trong khi số lượng linh mục Công giáo đạt 4.816 vị.

Thứ ba, hoạt động xuất bản và giao lưu quốc tế được tạo hành lang thông thoáng. Từ năm 2006 đến 2015, Nhà xuất bản Tôn giáo đã cấp phép hơn 5.841 xuất bản phẩm với 4.725 đầu sách, in ấn 2.201 bản dịch bằng nhiều thứ tiếng như Anh, Pháp và các ngôn ngữ dân tộc thiểu số như Khmer, Gia Rai, Ba Na. Nhà nước hỗ trợ tổ chức thành công các sự kiện tầm vóc quốc tế như Đại lễ Phật đản Vesak 2008 và 2014, tạo điều kiện cho 1.178 lượt chức sắc ra nước ngoài giao lưu học tập và đón tiếp 175 đoàn khách quốc tế vào Việt Nam.

Thứ tư, nguồn lực xã hội hóa y tế, giáo dục từ các tôn giáo đóng góp to lớn cho cộng đồng. Hiện cả nước có gần 300 cơ sở mầm non, hơn 300 phòng khám chữa bệnh đông tây y và hơn 100 trung tâm bảo trợ xã hội do các tôn giáo thành lập, huy động nguồn kinh phí từ thiện hàng chục tỷ đồng mỗi năm.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển biến tích cực trong đời sống tôn giáo bắt nguồn từ sự đổi mới nhận thức sâu sắc của Đảng, chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang bảo đảm quyền con người. Việc ban hành Pháp lệnh năm 2004 với 7 điều khoản chuyên biệt về tín ngưỡng đã lập lại trật tự kỷ cương, giúp người dân yên tâm thực hành niềm tin tâm linh. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột so sánh sự gia tăng số lượng chức sắc, tín đồ giữa năm 2004 và 2015, kết hợp cùng bảng thống kê diện tích đất công cấp cho các cơ sở tôn giáo trọng điểm tại ba miền Bắc - Trung - Nam, giúp người đọc thấy rõ quy mô phát triển thực tế.

Tuy nhiên, luận văn cũng chỉ rõ những khoảng trống pháp lý cần hoàn thiện. Hạn chế lớn nhất là chính sách giai đoạn này chưa công nhận tư cách pháp nhân phi thương mại đầy đủ cho các tổ chức tôn giáo, khiến các chức sắc gặp nhiều trở ngại khi đại diện thực hiện các giao dịch dân sự theo pháp luật. Cơ chế quản lý vẫn nặng tính "xin - cho" với thủ tục hành chính phức tạp, ví dụ như quy định tại Điều 25 Pháp lệnh năm 2004 về sinh hoạt tôn giáo ngoài cơ sở phải xin phép cấp huyện, cấp tỉnh còn thiếu tính khả thi. Bên cạnh đó, quyền lập trường học, bệnh viện tư thục chuyên biệt của tôn giáo mới chỉ dừng lại ở mức độ "tham gia hỗ trợ" chứ chưa có cơ chế bình đẳng như các tổ chức kinh tế - xã hội khác.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đánh giá thực tiễn 25 năm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện chính sách tôn giáo trong tình hình mới:

Thứ nhất, thể chế hóa toàn diện tư cách pháp nhân của các tổ chức tôn giáo. Quốc hội và Bộ Tư pháp cần luật hóa việc công nhận tư cách pháp nhân đầy đủ cho 100% các tổ chức tôn giáo đã được Nhà nước cấp phép hoạt động trong giai đoạn 2018 - 2020. Quy định này sẽ đảm bảo quyền sở hữu tài sản, quyền đại diện pháp lý và tham gia bình đẳng vào các quan hệ dân sự của các tổ chức giáo hội.

Thứ hai, cải cách triệt để thủ tục hành chính và chuyển đổi cơ chế quản lý. Ban Tôn giáo Chính phủ phối hợp với Bộ Nội vụ tiến hành rà soát, cắt giảm và chuyển đổi ít nhất 70% các thủ tục cấp phép sang hình thức "thông báo" đăng ký công khai trước năm 2020. Cần trao quyền tự chủ quản lý nội bộ cho các tổ chức tôn giáo theo hiến chương, điều lệ đã đăng ký hợp pháp với cơ quan nhà nước.

Thứ ba, mở rộng cơ chế xã hội hóa y tế, giáo dục và bảo trợ xã hội. Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng Bộ Y tế và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội xây dựng hành lang pháp lý cho phép các tổ chức tôn giáo thành lập tối thiểu 50 cơ sở trường mầm non, trường dạy nghề và bệnh viện tư thục hoạt động phi lợi nhuận trong giai đoạn 2020 - 2025.

Thứ tư, chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo. Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và Bộ Nội vụ tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về tôn giáo học và kỹ năng hành chính công cho 100% cán bộ quản lý cấp quận, huyện, xã, phường trước năm 2022 nhằm xóa bỏ định kiến xơ cứng, bảo đảm thực thi pháp luật văn minh, thấu tình đạt lý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý nhà nước thuộc Bộ Nội vụ, Ban Tôn giáo Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp. Luận văn cung cấp bức tranh dữ liệu tổng kết 25 năm cùng các phân tích thực chứng về những rào cản hành chính, giúp các nhà quản lý hoàn thiện văn bản quy phạm và điều chỉnh phương thức chỉ đạo tại cơ sở.

Thứ hai, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên các chuyên ngành Việt Nam học, Tôn giáo học, Luật học và Xã hội học. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị với hệ thống hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật và hơn 70 tài liệu trích dẫn chuyên sâu, giúp người học nắm vững tiến trình thể chế hóa quyền tự do tôn giáo tại Việt Nam.

Thứ ba, các chức sắc, nhà tu hành và ban quản trị các tổ chức tôn giáo trên cả nước. Nghiên cứu giúp người phụ trách hoạt động đạo hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ pháp lý và quy trình phối hợp với cơ quan công quyền, từ đó xây dựng đường hướng hành đạo hài hòa giữa đạo và đời.

Thứ tư, các nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế và chuyên gia ngoại giao nhân quyền. Công trình cung cấp các luận cứ xác thực và số liệu chính thức về 20.000 cơ sở thờ tự, hàng nghìn chức sắc được thụ hưởng quyền tự do để phục vụ các phiên đối thoại ngoại giao về tự do tôn giáo quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Đâu là bước ngoặt thể chế quan trọng nhất trong chính sách tôn giáo giai đoạn 1990 - 2015? Bước ngoặt quan trọng nhất là việc ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TW năm 1990 và Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2004. Pháp lệnh 2004 lần đầu tiên quy định 7 điều khoản pháp lý về tín ngưỡng, tạo nền tảng công nhận 22 tổ chức tôn giáo mới và cấp phép hoạt động cho hơn 1.500 điểm nhóm Tin Lành trên phạm vi cả nước.

2. Nhà nước đã hỗ trợ cơ sở vật chất cho các tôn giáo như thế nào trong 25 năm Đổi mới? Cơ quan công quyền đã tạo điều kiện sửa chữa, xây mới khoảng 20.000 cơ sở thờ tự và giao hàng trăm héc-ta đất xây dựng. Minh chứng tiêu biểu là việc giao 20 héc-ta đất xây dựng Học viện Phật giáo tại Thành phố Hồ Chí Minh và 15 héc-ta đất mở rộng Trung tâm Hành hương La Vang tại Quảng Trị.

3. Hoạt động an sinh xã hội của các tổ chức tôn giáo đạt được những kết quả gì? Các tôn giáo đã huy động hàng chục tỷ đồng từ thiện mỗi năm để duy trì gần 300 cơ sở mầm non với hơn 100 điểm trường, hơn 300 cơ sở y tế đông tây y và hơn 100 trung tâm bảo trợ chăm sóc người già neo đơn, trẻ mồ côi và bệnh nhân khó khăn trên toàn quốc.

4. Bất cập lớn nhất của chính sách tín ngưỡng, tôn giáo thời kỳ 1990 - 2015 là gì? Hạn chế nổi bật là việc chưa quy định rõ tư cách pháp nhân phi thương mại của tổ chức tôn giáo và sự tồn tại của thủ tục hành chính "xin - cho". Chẳng hạn, Điều 25 Pháp lệnh năm 2004 buộc phải xin phép khi có tín đồ ngoài địa bàn tham gia lễ hội, gây khó khăn cho các sinh hoạt tôn giáo thuần túy.

5. Đại diện các tôn giáo đánh giá như thế nào về chính sách tôn giáo của Nhà nước? Đại diện Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Giáo hội Công giáo và đạo Cao Đài đều ghi nhận chính sách ngày càng cởi mở, bảo đảm ổn định đời sống đức tin. Tuy nhiên, các vị chức sắc cũng thẳng thắn kiến nghị Nhà nước cần sớm đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao năng lực ứng xử của cán bộ cơ sở.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện 25 năm đổi mới chính sách tín ngưỡng, tôn giáo tại Việt Nam giai đoạn 1990 - 2015, khẳng định bước chuyển quan trọng từ quản lý thuần túy sang tôn trọng và bảo đảm quyền con người.
• Phân tích sâu sắc quá trình thể chế hóa qua các mốc văn bản mang tính lịch sử từ Nghị định số 69/HĐBT năm 1991, Pháp lệnh năm 2004 đến Điều 24 Hiến pháp năm 2013.
• Cung cấp dữ liệu thực chứng về việc công nhận 22 tổ chức tôn giáo, tạo điều kiện cho gần 24 triệu tín đồ và xây dựng mới, sửa chữa 20.000 cơ sở thờ tự.
• Chỉ rõ các nút thắt về tư cách pháp nhân và thủ tục xin - cho, tạo tiền đề khoa học trực tiếp cho sự ra đời của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016.
• Đề xuất 4 giải pháp đồng bộ định hướng xây dựng thể chế quản lý nhà nước hiện đại, văn minh hướng tới mốc phát triển sau năm 2020.

Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị, đóng góp tích cực vào công tác nghiên cứu chính sách và đối thoại nhân quyền. Để khai thác sâu hơn hệ thống số liệu và các bảng phân tích chi tiết, bạn đọc hãy liên hệ trực tiếp với tác giả hoặc thư viện chuyên ngành để tiếp cận toàn văn luận văn thạc sĩ này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng cơ bản nhƣ sau: - Chƣơng 1: Sơ lƣợc về tín ngƣỡng, tôn giáo ở Việt Nam - Chƣơng 2: Chủ trƣơng, chính sách tín ngƣỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nƣớc Việt Nam trong giai đoạn 1990 – 2015 - Chƣơng 3: Một số nhận xét vềchủ trƣơng, chính sách tín ngƣỡng, tôn giáo của Đảng và Nhà nƣớc Việt Nam trong giai đoạn 1990 - 2015 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: SƠ LƢỢC VỀ TÍN NGƢỠNG, TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM 1. Một số quan niệm về tín ngƣỡng, tôn giáo trên thế giới và Việt Nam 1.1 Quan niệm về tín ngƣỡng, tôn giáo của các nhà khoa học trên thế giới Tín ngƣỡng ra đời từ rất sớm, ngay trong xã hội nguyên thủy và sau đó từng bƣớc hình thành tôn giáo. Tín ngƣỡng, tôn giáo là phạm trù rộng, khá phức tạp cả về mặt lý luận và thực tiễn, nên hiện nay vẫn còn có nhiều ý kiến tranh luận, chƣa thật sự thống nhất. Tùy mục đích, góc độ tiếp cận nghiên cứu mà các nhà khoa học đƣa ra các quan niệm khác nhau và mỗi quan niệm đều có sự hợp lý riêng.

Tín ngƣỡng đƣợc quan niệm là niềm tin, sự ngƣỡng mộ, sùng bái, tôn thờ của con ngƣời vào những lực lƣợng siêu nhiên với quan niệm rằng những lực lƣợng siêu nhiên ấy có khả năng chi phối, thậm chí quyết định số phận con ngƣời. Tín ngƣỡng cũng đƣợc quan niệm là những hình thức tôn giáo nguyên thủy, để phân biệt với tôn giáo hiện đại. Tôn giáo có nghĩa rộng và nghĩa hẹp khác nhau. Tôn giáo theo nghĩa rộng là một hiện tƣợng xã hội, một “hình thái ý thức xã hội gồm những quan niệm dựa trên cơ sở tin và sùng bái những lực lượng siêu tự nhiên quyết định số phận con người, con người phải phục tùng, tôn thờ”[38, tr.

“Tôn giáo là sự tin tưởng và sùng bái sức mạnh siêu phàm của thần linh, bắt đầu xuất hiện từ cuối công xã nguyên thủy, lúc đầu có hình thức sơ khai, gọi là tôn giáo nguyên thủy, sùng bái tự nhiên như bái vật giáo: thờ thần lửa, sinh thực khí, thờ Tô tem, sau đó phát triển thành đa thần giáo, nhất thần giáo và thành tôn giáo quốc tế”[54. Theo nghĩa hẹp, tôn giáo là hiện tƣợng xã hội mang tính lịch sử, bao gồm ý thức về lực lƣợng siêu nhiên, tổ chức, hoạt 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] độngtôn thờ lực lƣợng siêu nhiên mà sự tồn tại và phát triển của nó là do sự phản ánh hƣ ảo hiện thực khách quan vào trong đầu óc của con ngƣời. Tôn giáo bao gồm toàn bộ quan niệm, ý thức, tình cảm, hành vi, hoạt động, tổ chức tôn giáo. Nó đồng nghĩa với đạo, để chỉ các tổ chức tôn giáo nhƣ đạo Phật, đạo Kitô, đạo Cao Đài… Theo đó, tôn giáo không chỉ là một hình thái ý thức xã hội mà còn là một thiết chế xã hội – một lực lƣợng xã hội có tổ chức.

Nhƣ vậy, tín ngƣỡng và tôn giáo quan hệ với nhau, trong đó tín ngƣỡng là phạm trù rộng, còn tôn giáo là phạm trù cụ thể. Tôn giáo nằm trong tín ngƣỡng, tôn giáo là cái biểu hiện bên ngoài của tín ngƣỡng. Không thể có những hoạt động tôn giáo nếu nhƣ không có niềm tin tôn giáo – tín ngƣỡng. Bên cạnh đó, các nhà khoa học đã và đang sử dụng nhiều phƣơng pháp tiếp cận khác nhau để giải thích cụ thể hơn về tín ngƣỡng, tôn giáo nhƣ: tiến hóa luận, chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng, miêu tả, di truyền, lịch sử, so sánh, cấu trúc chức năng, hiện tƣợng học chú giải, biểu tƣợng và huyền thoại….