Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên đặc biệt, tư liệu sản xuất không thể thay thế và là thành phần cốt lõi của môi trường sống. Theo quy định tại Điều 4 Luật Đất đai năm 2013, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Để thiết lập trật tự quản lý và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất, công tác đăng ký đất đai, lập hồ sơ địa chính và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. GCNQSDĐ đóng vai trò là chứng thư pháp lý xác lập mối quan hệ hợp pháp giữa Nhà nước và người sử dụng đất, tạo điều kiện để người dân an tâm đầu tư sản xuất và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính.
Tại tỉnh Thái Nguyên nói chung và xã Khe Mo (huyện Đồng Hỷ) nói riêng, công tác cấp GCNQSDĐ đã đạt được nhiều chuyển biến tích cực nhưng tiến độ triển khai trên thực tế vẫn còn gặp phải một số vướng mắc nhất định. Xã Khe Mo là địa bàn miền núi có địa hình phức tạp, dân cư phân bố không đồng đều với tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm đa số, gây ra nhiều khó khăn cho công tác đo đạc, quy chủ và hoàn thiện thủ tục pháp lý. Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Thị Thu Huyền, chuyên ngành Địa chính môi trường, Khoa Quản lý tài nguyên, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên (năm 2019) tập trung giải quyết bài toán thực tiễn này.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài:
- Đánh giá công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trên địa bàn xã Khe Mo, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2017–2018.
- Xác định những thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác cấp GCNQSDĐ của xã Khe Mo, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Đất đai, hộ gia đình, cá nhân và tổ chức sử dụng đất; các cơ quan quản lý nhà nước về đất đai tại xã Khe Mo, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
- Phạm vi không gian: Địa bàn hành chính xã Khe Mo, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
- Phạm vi thời gian: Số liệu và thực trạng quản lý giai đoạn 2017 – 2018.
- Địa điểm và thời gian thực hiện: Đề tài được thực hiện trong đợt thực tập tốt nghiệp tại Trung tâm Kỹ thuật Tài nguyên Môi trường – Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên, từ ngày 25/05/2018 đến ngày 28/09/2018.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khung pháp lý và cơ sở lý luận
Khóa luận vận dụng hệ thống cơ sở pháp lý về quản lý đất đai từ cấp trung ương đến địa phương làm căn cứ đánh giá:
- Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trung ương: Luật Đất đai số 45/2013/QH13 (đặc biệt là Điều 22 quy định 15 nội dung quản lý nhà nước về đất đai; Điều 96 về hồ sơ địa chính; Điều 98 về nguyên tắc cấp GCN; Điều 105 về thẩm quyền cấp GCN); Nghị định số 21/2013/NĐ-CP; Nghị định số 43/2014/NĐ-CP (Điều 70 về trình tự, thủ tục đăng ký, cấp GCN lần đầu); Nghị định số 01/2017/NĐ-CP; Nghị định số 53/2017/NĐ-CP; Thông tư số 23/2014/TT-BTNMT; Thông tư số 24/2014/TT-BTNMT; Thông tư số 28/2014/TT-BTNMT; Thông tư số 33/2017/TT-BTNMT; Thông tư liên tịch 15/2015/TTLT-BTNMT-BNV-BTC; Thông tư liên tịch 88/2016/TTLT/BTC-BTNMT; Thông tư số 250/2016/TT-BTC; Quyết định số 24/2004/QĐ-BTNMT.
- Văn bản chỉ đạo và quy định của tỉnh Thái Nguyên: Chỉ thị số 04/CT-UBND ngày 28/02/2013; Chỉ thị số 09/CT-UBND ngày 27/07/2017; các Quyết định của UBND tỉnh Thái Nguyên số 38/2014/QĐ-UBND, 41/2014/QĐ-UBND, 42/2014/QĐ-UBND, 43/2014/QĐ-UBND, 44/2014/QĐ-UBND ngày 19/12/2014; Quyết định số 21/2017/QĐ-UBND ngày 18/08/2017; Quyết định số 1060/QĐ-UBND ngày 25/07/2013 về phê duyệt quy hoạch sử dụng đất xã Khe Mo; Quyết định số 2198/QĐ-UBND và Quyết định số 46/QĐ-UBND phê duyệt kế hoạch sử dụng đất các năm 2015, 2016.
Khóa luận làm rõ lý luận về hồ sơ địa chính (gồm bản đồ địa chính, sổ địa chính, sổ mục kê, sổ theo dõi biến động đất đai) và vai trò của GCNQSDĐ theo định dạng thống nhất toàn quốc.
Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu
Tác giả đã kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng chuyên ngành địa chính:
- Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập hồ sơ, báo cáo quản lý đất đai, bản đồ hiện trạng, số liệu thống kê biến động đất đai và kết quả cấp GCN từ Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai huyện Đồng Hỷ, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên và UBND xã Khe Mo.
- Phương pháp thống kê: Xử lý, phân loại và hệ thống hóa các chỉ tiêu về diện tích, cơ cấu sử dụng đất, đối tượng sử dụng và tiến độ cấp GCN qua các năm.
- Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp (Điều tra, phỏng vấn): Thực hiện phát phiếu điều tra khảo sát trực tiếp $n = 45$ hộ gia đình sử dụng đất tại 15 xóm thuộc xã Khe Mo (chọn mẫu ngẫu nhiên 3 hộ/xóm) nhằm đánh giá mức độ hiểu biết pháp luật và ghi nhận phản hồi của người dân về thủ tục cấp GCNQSDĐ.
- Phương pháp so sánh: Đối chiếu các chỉ tiêu biến động đất đai giữa năm 2017 và 2018; so sánh kết quả thực hiện cấp GCN với nhu cầu thực tế cần cấp của từng nhóm đối tượng và từng loại đất.
- Phương pháp tổng hợp, xử lý số liệu: Tổng hợp kết quả từ các phiếu điều tra xã hội học và các nguồn dữ liệu văn bản để đưa ra nhận định thực trạng.
Nội dung chính theo từng chương
Phần 1: Mở đầu
Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò của đất đai và yêu cầu hoàn thiện công tác cấp GCNQSDĐ theo Luật Đất đai 2013. Nêu rõ 2 mục tiêu nghiên cứu cụ thể và ý nghĩa của đề tài đối với cả phương diện học tập chuyên môn lẫn thực tiễn quản lý địa chính tại địa phương.
Phần 2: Tổng quan tài liệu
Hệ thống hóa toàn diện cơ sở khoa học và pháp lý:
- Phân tích 15 nội dung quản lý nhà nước về đất đai quy định tại Điều 22 Luật Đất đai 2013.
- Định nghĩa, thành phần và quy định kỹ thuật về hồ sơ địa chính (theo Thông tư 24/2014/TT-BTNMT) cùng vai trò pháp lý của GCNQSDĐ.
- Phân tích nguyên tắc cấp GCN (Điều 98) và thẩm quyền cấp GCN (Điều 105), chỉ rõ điểm mới trong việc phân cấp thẩm quyền cho Chủ tịch UBND các cấp và mô hình Văn phòng Đăng ký đất đai một cấp trực thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường.
- Làm rõ quy trình, thủ tục cấp GCN lần đầu theo Điều 70 Nghị định số 43/2014/NĐ-CP và thủ tục dành cho các tổ chức sử dụng đất.
- Khái quát tình hình cấp GCN trên cả nước (đến năm 2015 đã cấp 41,8 triệu GCN với tổng diện tích hơn 22,9 triệu ha, đạt 94,9% diện tích cần cấp) và tại tỉnh Thái Nguyên (tổng diện tích cần cấp hơn 263.000 ha, đã cấp trên 195.000 ha với hơn 435.000 GCN cho gần 1.300 tổ chức và gần 322.000 hộ gia đình, cá nhân).
Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu
Xác định cụ thể đối tượng nghiên cứu là đất đai và các chủ thể quản lý, sử dụng đất tại xã Khe Mo. Giới hạn phạm vi thời gian giai đoạn 2017–2018 và thời gian thực tập 4 tháng tại Sở TN&MT tỉnh Thái Nguyên. Thiết kế 4 nội dung nghiên cứu chi tiết kèm theo 5 phương pháp thu thập, điều tra và phân tích số liệu địa chính.
Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Chương này tập trung phản ánh các kết quả khảo sát và phân tích thực địa:
-
Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Khe Mo:
- Tổng diện tích tự nhiên là 3.016,57 ha (chiếm 6,6% diện tích huyện Đồng Hỷ), chia thành 15 xóm (Thống Nhất, Đèo Khế, Long Giàn, Khe Mo I, Khe Mo II, Làng Cháy, Dọc Hèo, Tiền Phong, La Đường, Ao Rôm I, Ao Rôm II, Ao Đậu, Hải Hà, Na Nha, Na Rẫy).
- Địa hình chia cắt phức tạp theo 3 vùng: Đông Bắc (núi cao), Tây Nam (núi đồi thấp xen kẽ đồng ruộng), ven sông Cầu (địa hình bằng phẳng). Khí hậu nhiệt đới gió mùa phân hóa 2 mùa mưa - khô rõ rệt; diện tích mặt nước sông suối chuyên dùng là 40,44 ha và đất nuôi trồng thủy sản là 15,92 ha.
- Dân số toàn xã có 1.715 hộ với 6.758 nhân khẩu (mật độ 118 người/km²), trong đó $2/3$ là đồng bào dân tộc thiểu số. Hạ tầng giao thông có tuyến ĐT 269D (dài 12 km), hệ thống đường liên xã (19,3 km) và trục xóm (28,9 km) toàn bộ là đường đất; thủy lợi có 7,629 km kênh mương (56,74% đã kiên cố hóa).
-
Tình hình thực hiện 15 nội dung quản lý nhà nước về đất đai tại xã Khe Mo:
- Xã đã ban hành và tổ chức thực hiện nghiêm các văn bản pháp luật về đất đai của cấp trên.
- Hoàn thành hồ sơ địa giới hành chính theo Chỉ thị 364/CT-HĐBT và Quyết định 513/QĐ-TTg, ranh giới 15 xóm ổn định, không tranh chấp.
- Bản đồ hiện trạng sử dụng đất tỷ lệ 1/10.000 được thành lập qua các kỳ kiểm kê năm 2010 và 2014 theo Thông tư 28/2014/TT-BTNMT; quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 đã được phê duyệt tại Quyết định số 1060/QĐ-UBND.
- Tình hình tranh chấp đất đai bình quân mỗi năm xảy ra 5–6 vụ giữa các hộ gia đình, chủ yếu được hòa giải dứt điểm tại cơ sở; các khiếu nại liên quan đến bồi thường giải phóng mặt bằng đều được xử lý đúng luật.
- Trong năm 2018, xã đã lập hồ sơ thu hồi đất giao cho 01 dự án; tiếp nhận 20 hồ sơ chuyển mục đích sử dụng đất (đã thẩm định 15 hồ sơ, trong đó 10 hồ sơ đủ điều kiện, 05 hồ sơ không đủ điều kiện, 03 hồ sơ đang tiếp tục thẩm định).
-
Biến động đất đai xã Khe Mo giai đoạn 2017 – 2018:
Phân tích biến động diện tích giữa các mục đích sử dụng, tổng diện tích tự nhiên giữ nguyên 3.016,57 ha.
| STT |
Loại đất |
Mã |
Diện tích năm 2017 (ha) |
Diện tích năm 2018 (ha) |
Biến động Tăng (+)/Giảm (-) (ha) |
| 1 |
Đất nông nghiệp |
NNP |
2.677,55 |
2.665,30 |
-12,25 |
| 1.1 |
Đất trồng cây hàng năm còn lại |
HNK |
99,29 |
97,49 |
-1,80 |
| 1.2 |
Đất trồng cây lâu năm |
CLN |
815,64 |
825,09 |
+9,45 |
| 1.3 |
Đất rừng sản xuất |
RSX |
1.330,84 |
1.330,84 |
0,00 |
| 1.4 |
Đất nuôi trồng thuỷ sản |
NTS |
30,03 |
30,03 |
0,00 |
| 2 |
Đất phi nông nghiệp |
PNN |
338,91 |
351,16 |
+12,25 |
| 2.1 |
Đất cơ sở sản xuất kinh doanh |
SKC |
0,00 |
4,20 |
+4,20 |
| 2.2 |
Đất cho hoạt động khoáng sản |
SKS |
58,15 |
59,10 |
+0,95 |
| 2.3 |
Đất quốc phòng |
CQP |
26,82 |
26,82 |
0,00 |
| 2.4 |
Đất phát triển hạ tầng |
DHT |
99,33 |
99,33 |
0,00 |
| 2.5 |
Đất sông, suối |
SON |
54,96 |
54,96 |
0,00 |
| 3 |
Đất chưa sử dụng |
DCS |
0,11 |
0,11 |
0,00 |
|
Tổng diện tích tự nhiên |
|
3.016,57 |
3.016,57 |
0,00 |
- Kết quả cấp GCNQSDĐ giai đoạn 2017 – 2018 cho hộ gia đình, cá nhân:
- Về số lượng hộ gia đình, cá nhân:
| STT |
Năm |
Tổng số hộ cần cấp |
Số hộ đã được cấp |
Tỷ lệ (%) |
Số hộ chưa được cấp |
Tỷ lệ (%) |
| 1 |
2017 |
125 |
120 |
96,00 |
5 |
4,00 |
| 2 |
2018 |
142 |
136 |
95,77 |
6 |
4,23 |
|
Tổng cộng |
267 |
256 |
95,88 |
11 |
4,12 |
- Về diện tích cấp mới cho hộ gia đình, cá nhân:
Tổng diện tích cần cấp giai đoạn 2017–2018 là 222.150 m², trong đó đã cấp được 215.549 m² (đạt tỷ lệ 97,02%), diện tích còn tồn đọng chưa cấp là 6.601 m² (chiếm 2,98%). Cụ thể: năm 2017 cần cấp 96.900 m² (chưa cấp chiếm 3,00%); năm 2018 cần cấp 125.701 m² (chưa cấp chiếm 2,95%).
- Nguyên nhân tồn đọng 11 trường hợp (6.601 m²): Do hồ sơ thiếu giấy tờ hợp lệ, thủ tục kê khai sai sót, đất đang có tranh chấp ranh giới chưa giải quyết xong hoặc một số trường hợp tự ý sử dụng sai mục đích.
- Giải pháp đẩy mạnh công tác cấp GCNQSDĐ:
Tác giả đề xuất nhóm giải pháp: Đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật đất đai qua mô hình "Ngày pháp luật", cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phối hợp giữa cán bộ địa chính xã với Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai huyện và tập trung xử lý dứt điểm các vướng mắc về đo đạc, tranh chấp ranh giới.
Phần 5: Kết luận và đề nghị
Đánh giá tổng thể công tác quản lý và cấp GCN tại xã Khe Mo đã cơ bản đi vào nền nếp, đạt tỷ lệ cao trên 95%. Đề nghị UBND huyện Đồng Hỷ và Sở TN&MT tiếp tục hỗ trợ kinh phí, trang thiết bị đo đạc và tập huấn chuyên môn cho cán bộ địa chính cơ sở.
Kết quả và đóng góp
Kết quả chính kèm số liệu thực chứng
- Đánh giá chi tiết cơ cấu đất đai xã Khe Mo: Năm 2018, diện tích đất nông nghiệp đạt 2.665,30 ha (chiếm 88,35% diện tích tự nhiên); đất phi nông nghiệp đạt 351,16 ha (chiếm 11,64%); đất chưa sử dụng là 0,11 ha. Quá trình chuyển dịch cơ cấu thể hiện qua việc giảm 12,25 ha đất nông nghiệp để chuyển sang đất phi nông nghiệp (trong đó đất sản xuất kinh doanh tăng 4,20 ha).
- Thống kê toàn diện kết quả cấp GCNQSDĐ lần đầu cho hộ gia đình, cá nhân: Trong 2 năm 2017–2018, toàn xã có 267 hộ có nhu cầu cấp giấy, đã giải quyết cấp GCN cho 256 hộ, đạt tỷ lệ 95,88% với tổng diện tích cấp đạt 215.549 m² / 222.150 m² (đạt 97,02%).
- Định danh và phân loại chính xác nguyên nhân của 11 bộ hồ sơ chưa đủ điều kiện cấp GCN (chiếm 4,12% số hộ và 2,98% diện tích), chủ yếu liên quan đến tranh chấp quyền sử dụng đất, thiếu giấy tờ nguồn gốc và sử dụng đất sai quy hoạch/mục đích.
Đóng góp của đề tài
- Về mặt lý luận và nghiệp vụ: Cung cấp bộ dữ liệu thực chứng có hệ thống về việc triển khai thi hành Luật Đất đai 2013 và các văn bản hướng dẫn tại một địa bàn cấp xã miền núi đặc thù.
- Về mặt thực tiễn: Khóa luận giúp UBND xã Khe Mo và Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai huyện Đồng Hỷ nắm rõ hiện trạng biến động đất đai, phân loại chính xác các thửa đất còn tồn đọng hồ sơ, từ đó làm cơ sở xây dựng kế hoạch xử lý dứt điểm công tác đăng ký đất đai trong các năm tiếp theo.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Giá trị tham khảo
Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:
- Sinh viên chuyên ngành Địa chính, Quản lý đất đai, Quản lý tài nguyên môi trường: Tham khảo cấu trúc trình bày một báo cáo thực tập tốt nghiệp chuẩn mực, cách phân tích 15 nội dung quản lý nhà nước về đất đai cấp xã và phương pháp xử lý số liệu thống kê biến động đất đai.
- Cán bộ địa chính - xây dựng xã, thị trấn và cán bộ Văn phòng đăng ký đất đai: Tham khảo phương pháp rà soát, lập danh mục phân loại hồ sơ cấp GCNQSDĐ tồn đọng và quy trình xử lý vướng mắc pháp lý phát sinh từ thực tế tranh chấp, sai lệch hồ sơ tại vùng nông thôn miền núi.
Câu hỏi thường gặp
1. Tỷ lệ cấp mới GCNQSDĐ cho hộ gia đình, cá nhân tại xã Khe Mo trong 2 năm 2017–2018 đạt bao nhiêu?
Trong giai đoạn 2017–2018, tổng số hộ gia đình, cá nhân cần cấp GCN là 267 hộ, xã đã thực hiện cấp được cho 256 hộ, đạt tỷ lệ 95,88%. Về diện tích, tổng diện tích cần cấp là 222.150 m², đã cấp được 215.549 m², đạt tỷ lệ 97,02%.
2. Các nguyên nhân chính khiến 11 trường hợp hồ sơ xin cấp GCNQSDĐ còn tồn đọng chưa được cấp là gì?
Theo ghi nhận trong văn bản, 11 bộ hồ sơ chưa được cấp do các nguyên nhân: hồ sơ kê khai chưa đầy đủ giấy tờ hợp lệ, thủ tục hành chính có sai sót, đất đang có tranh chấp ranh giới đang chờ cán bộ địa chính hòa giải xử lý và một số ít trường hợp tự ý sử dụng đất sai mục đích.
3. Diện tích đất đai xã Khe Mo có biến động như thế nào trong năm 2018 so với năm 2017?
Tổng diện tích tự nhiên giữ nguyên là 3.016,57 ha. Nhóm đất nông nghiệp giảm 12,25 ha (từ 2.677,55 ha xuống 2.665,30 ha), tương ứng nhóm đất phi nông nghiệp tăng 12,25 ha (từ 338,91 ha lên 351,16 ha), trong đó đất cơ sở sản xuất kinh doanh tăng 4,20 ha. Đất chưa sử dụng duy trì ở mức 0,11 ha.
4. Khảo sát xã hội học về mức độ hiểu biết pháp luật đất đai của người dân được tác giả thực hiện với quy mô mẫu ra sao?
Tác giả đã phát phiếu phỏng vấn thu thập số liệu sơ cấp từ 45 hộ sử dụng đất tại 15 xóm thuộc xã Khe Mo, với phương thức chọn mẫu ngẫu nhiên bình quân 3 hộ trên mỗi xóm.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Thị Thu Huyền đã phản ánh toàn diện thực trạng công tác quản lý nhà nước về đất đai và kết quả cấp GCNQSDĐ tại xã Khe Mo, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2017–2018. Nghiên cứu cung cấp hệ số liệu cụ thể, chứng minh tỷ lệ cấp GCN đạt mức cao (95,88% về số hộ và 97,02% về diện tích), đồng thời chỉ rõ các vướng mắc kỹ thuật và pháp lý đối với các trường hợp tồn đọng. Các giải pháp được đề xuất xuất phát trực tiếp từ thực trạng địa bàn, có giá trị ứng dụng thiết thực cho công tác quản lý địa chính tại địa phương.
