Khóa Luận Tốt Nghiệp Về Đăng Ký Kinh Doanh Đối Với Doanh Nghiệp Ở Việt Nam

Hoạt động đăng ký kinh doanh (ĐKKD) là bước đầu tiên và bắt buộc cho bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào muốn gia nhập thị… 96 trang · Học viện Ngân hàng · 2021.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Dương
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Thục
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Pháp luật
• Đề tài: Pháp Luật Về Đăng Ký Kinh Doanh Đối Với Doanh Nghiệp Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ĐĂNG KÝ KINH DOANH ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP
• 1.1. Khái quát chung về đăng ký kinh doanh
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm của đăng ký kinh doanh
• 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động đăng ký kinh doanh
• 1.4. Pháp luật về đăng ký kinh doanh
• 1.4.1. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật về đăng ký kinh doanh
• 1.4.2. Nội dung của pháp luật về đăng ký kinh doanh
• 1.4.3. Ý nghĩa của hoạt động đăng ký kinh doanh và pháp luật về đăng ký kinh doanh
• 1.5. Pháp luật về đăng ký kinh doanh ở một số quốc gia trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.5.1. Pháp luật về đăng ký kinh doanh ở một số quốc gia trên thế giới
• 1.5.2. Những kinh nghiệm cho Việt Nam trong việc hoàn thiện pháp luật về đăng ký kinh doanh
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ ĐĂNG KÝ KINH DOANH ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng pháp luật về đăng ký kinh doanh đối với doanh nghiệp
• 2.2. Quy định về điều kiện đăng ký kinh doanh
• 2.3. Quy định về hồ sơ đăng ký kinh doanh
• 2.4. Quy định về trình tự, thủ tục đăng ký kinh doanh. Đánh giá thực trạng pháp luật về đăng ký kinh doanh
• 2.5. Thực trạng thực hiện pháp luật về đăng ký kinh doanh đối với doanh nghiệp
• 2.6. Thực trạng tình hình đăng ký kinh doanh hiện nay. Đánh giá những thành tựu và hạn chế của pháp luật về đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ ĐẢM BẢO THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ ĐĂNG KÝ KINH DOANH
• 3.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện, đảm bảo thực thi pháp luật và phương hướng hoàn thiện pháp luật về đăng ký kinh doanh ở Việt Nam
• 3.1.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện, đảm bảo thực thi pháp luật về đăng ký kinh doanh
• 3.1.2. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về đăng ký kinh doanh
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về đăng ký kinh doanh. Hoàn thiện về điều kiện đăng ký kinh doanh
• 3.3. Hoàn thiện pháp luật về trình tự, thủ tục ĐKKD
• 3.4. Giải pháp đảm bảo thực thi pháp luật về đăng ký kinh doanh
• 3.4.1. Mở rộng hình thức đăng ký qua mạng
• 3.4.2. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến quy định và hỗ trợ người dân thực hiện đăng ký kinh doanh
• 3.4.3. Hoàn thiện hệ thống các quy định thành lập doanh nghiệp trên Cổng thông tin quốc gia
• 3.4.4. Nâng cao hiệu quả công tác hậu kiểm
• 3.4.5. Xây dựng các phương hướng, chính sách phù hợp với điều kiện kinh tế ở từng địa phương. Hoàn thiện về đội ngũ cán bộ của cơ quan ĐKKD
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đăng Ký Kinh Doanh Doanh Nghiệp Quy Trình Vai Trò

Hoạt động đăng ký kinh doanh (ĐKKD) là bước đầu tiên và bắt buộc cho bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào muốn gia nhập thị trường. Nó không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với doanh nghiệp mà còn đối với sự quản lý và điều hành của Nhà nước đối với nền kinh tế vĩ mô. Hiện nay, sự chủ động, tự do của người kinh doanh được thể hiện ở chỗ, bất cứ ai thỏa mãn các điều kiện kinh doanh theo quy định của pháp luật mà muốn tiến hành hoạt động kinh doanh trên thị trường thì đều có thể đăng ký với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Quản lý hoạt động ĐKKD giúp Nhà nước nắm bắt xu thế phát triển của các ngành nghề, từ đó đưa ra những chính sách khuyến khích phát triển đồng bộ. Hoạt động ĐKKD chính là bước đầu tiên, điều kiện cần trong thành lập doanh nghiệp và thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật Doanh nghiệp. Theo Nguyễn Thị Thùy Dương trong khóa luận tốt nghiệp của mình, việc quản lý ngay từ khâu đầu vào của quá trình sản xuất, kinh doanh sẽ giúp loại bỏ những chủ thể yếu kém, không đáp ứng đủ các điều kiện kinh doanh.

1.1. Khái Niệm và Đặc Điểm của Đăng Ký Kinh Doanh

Đăng ký kinh doanh là thủ tục hành chính pháp lý, cho phép các chủ thể kinh doanh được phép hoạt động hợp pháp trên thị trường. Đây là hoạt động pháp lý bắt buộc đầu tiên khi tiến hành gia nhập thị trường. Nó có ý nghĩa vô cùng quan trọng không chỉ đối với chính doanh nghiệp đó mà còn đối với sự quản lý, điều hành của Nhà nước với nền kinh tế vĩ mô. Sau khi thực hiện thủ tục đăng ký kinh doanh (ĐKKD) với cơ quan Nhà nước, chủ thể kinh doanh sẽ được cấp "giấy phép đăng ký kinh doanh". Sau khi thực hiện cải cách rút gọn các thủ tục hành chính thì hoạt động đăng ký kinh doanh với đăng ký thuế đã được gộp lại thành một, sử dụng một mã số duy nhất định danh cho doanh nghiệp.

1.2. Vai Trò của Đăng Ký Kinh Doanh Đối Với Nền Kinh Tế

Hoạt động đăng ký kinh doanh (ĐKKD) có vai trò quan trọng trong việc tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và hiệu quả. Việc đăng ký giúp Nhà nước quản lý và kiểm soát các hoạt động kinh tế, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và các chủ thể kinh doanh. Nó còn có tầm quan trọng trong bảo vệ người tiêu dùng. Vì vậy, hoạt động ĐKKD chính là bước đầu tiên, điều kiện cần trong thành lập doanh nghiệp và thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật doanh nghiệp. Điều kiện đủ để doanh nghiệp chính thức được phép đi vào hoạt động là giấy phép kinh doanh, chịu sự điều chỉnh của các luật chuyên ngành về kinh doanh có điều kiện.

II. Vấn Đề Nhức Nhối Khó Khăn Trong Thủ Tục Đăng Ký Kinh Doanh

Mặc dù pháp luật về đăng ký kinh doanh đã có nhiều cải tiến, song thực tế vẫn còn tồn tại những khó khăn, bất cập. Sự không thống nhất giữa luật chung và luật riêng, giữa luật chuyên ngành, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình thực thi pháp luật. Cơ quan đăng ký lúng túng trong xử lý các tình huống thực tế. Điều này đòi hỏi những quy định cụ thể, hợp lý hơn, dễ áp dụng và có tính khả thi cao hơn. Cần có sự nghiên cứu cả trong lý luận và tầm nhìn xa trong thực tiễn. Theo Nguyễn Thị Thùy Dương, cần có quy định về sự hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp; hay hậu quả pháp lý của các cá nhân, tổ chức muốn tham gia kinh doanh nhưng không đăng ký kinh doanh…

2.1. Sự Phức Tạp của Thủ Tục Hành Chính Đăng Ký Doanh Nghiệp

Một trong những khó khăn lớn nhất là sự phức tạp của thủ tục đăng ký kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), gặp khó khăn trong việc chuẩn bị hồ sơ đăng ký doanh nghiệp và thực hiện các thủ tục liên quan. Việc thiếu thông tin hoặc thông tin không rõ ràng cũng gây chậm trễ trong quá trình đăng ký.

2.2. Rào Cản Về Chi Phí Đăng Ký Kinh Doanh Ban Đầu

Chi phí đăng ký kinh doanh có thể là một rào cản đối với nhiều người muốn khởi nghiệp. Ngoài các khoản phí chính thức, còn có các chi phí phát sinh như chi phí tư vấn pháp lý, chi phí đi lại, và các chi phí không chính thức khác. Theo kinh nghiệm thực tế, những chi phí này có thể cộng dồn lại thành một khoản đáng kể, đặc biệt đối với những người có nguồn vốn hạn hẹp.

2.3. Vướng Mắc Trong Mã Ngành Nghề Đăng Ký Kinh Doanh

Việc lựa chọn mã ngành nghề đăng ký kinh doanh phù hợp cũng là một thách thức. Doanh nghiệp cần phải xác định rõ ngành nghề kinh doanh chính và các ngành nghề liên quan, đồng thời phải đảm bảo rằng các ngành nghề này không bị cấm hoặc hạn chế theo quy định của pháp luật. Việc không nắm rõ thông tin về mã ngành nghề có thể dẫn đến việc đăng ký không thành công hoặc phát sinh các vấn đề pháp lý sau này.

III. Giải Pháp Cải Cách Thủ Tục Đăng Ký Kinh Doanh Đơn Giản Hóa

Để giải quyết những khó khăn trên, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Một trong những giải pháp quan trọng là cải cách thủ tục hành chính đăng ký kinh doanh, đơn giản hóa quy trình, giảm thiểu thời gian và chi phí. Bên cạnh đó, cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, mở rộng hình thức đăng ký kinh doanh online, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp thực hiện thủ tục từ xa. Theo ThS. Đặng Thị Hàn Ni, cần có giải pháp để đảm bảo tính hợp lệ của hồ sơ đăng ký khi thực hiện đăng ký online, tránh tình trạng làm giả giấy tờ.

3.1. Đẩy Mạnh Đăng Ký Kinh Doanh Online Lợi Ích và Cách Thực Hiện

Việc đẩy mạnh đăng ký kinh doanh online là một giải pháp hiệu quả để giảm thiểu thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp có thể thực hiện thủ tục đăng ký từ bất kỳ đâu, bất kỳ lúc nào, chỉ cần có kết nối internet. Việc đăng ký online cũng giúp giảm thiểu sai sót do con người và tăng tính minh bạch của quy trình.

3.2. Rà Soát và Cắt Giảm Các Điều Kiện Đăng Ký Kinh Doanh Bất Hợp Lý

Cần rà soát và cắt giảm các điều kiện đăng ký kinh doanh bất hợp lý, không cần thiết, gây khó khăn cho doanh nghiệp. Các điều kiện nên tập trung vào những vấn đề quan trọng như an toàn, sức khỏe, môi trường và tuân thủ pháp luật. Việc giảm bớt các điều kiện sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ và khuyến khích khởi nghiệp.

3.3. Tăng Cường Tư Vấn và Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Về Thủ Tục Đăng Ký

Cần tăng cường hoạt động tư vấn và hỗ trợ doanh nghiệp về thủ tục đăng ký kinh doanh. Cơ quan nhà nước cần cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng và dễ hiểu về các quy định và quy trình đăng ký. Ngoài ra, cần có các chương trình đào tạo, tập huấn để giúp doanh nghiệp nắm vững các kiến thức và kỹ năng cần thiết.

IV. Ứng Dụng Luật Doanh Nghiệp 2020 Tác Động Đến Đăng Ký Kinh Doanh

Luật Doanh nghiệp 2020 mang đến nhiều thay đổi quan trọng trong lĩnh vực đăng ký kinh doanh. Các quy định mới nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, giảm thiểu thủ tục hành chính và tăng cường tính minh bạch. Tuy nhiên, việc triển khai và áp dụng luật mới cũng đặt ra những thách thức nhất định, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp. Theo Nguyễn Thị Mai Phương, Luật Doanh nghiệp 2020 có nhiều cải cách nổi bật mang lại lợi ích cho cả doanh nghiệp và nhà nước.

4.1. Các Điểm Mới Của Luật Doanh Nghiệp 2020 Về Đăng Ký Kinh Doanh

Luật Doanh nghiệp 2020 có nhiều điểm mới đáng chú ý, bao gồm: đơn giản hóa thủ tục đăng ký, giảm thời gian xử lý hồ sơ, cho phép sử dụng chữ ký số trong đăng ký online, và tăng cường quyền tự chủ của doanh nghiệp trong việc quyết định ngành nghề kinh doanh. Những thay đổi này nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp gia nhập thị trường và phát triển.

4.2. Phân Tích Tác Động Của Luật Doanh Nghiệp 2020 Đến Doanh Nghiệp

Luật Doanh nghiệp 2020 có tác động tích cực đến doanh nghiệp, giúp giảm chi phí tuân thủ, tiết kiệm thời gian và tăng cường tính cạnh tranh. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng cần phải chủ động tìm hiểu và nắm vững các quy định mới để thực hiện đúng và hiệu quả. Theo "Doing Business 2020", việc cải thiện môi trường pháp lý có thể giúp Việt Nam nâng cao vị trí trên bảng xếp hạng quốc tế.

V. Nâng Cao Hiệu Quả Hậu Kiểm Đảm Bảo Tuân Thủ Sau Đăng Ký

Việc nâng cao hiệu quả hậu kiểm là một yếu tố quan trọng để đảm bảo tuân thủ pháp luật sau đăng ký kinh doanh. Cơ quan nhà nước cần tăng cường kiểm tra, giám sát các hoạt động của doanh nghiệp, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm. Hậu kiểm hiệu quả không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh. Theo quan điểm của nhiều chuyên gia, hậu kiểm cần được thực hiện một cách khách quan, minh bạch và công bằng.

5.1. Vai Trò Của Hậu Kiểm Trong Quản Lý Doanh Nghiệp Sau Đăng Ký

Hậu kiểm đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo doanh nghiệp tuân thủ các quy định của pháp luật sau khi đã đăng ký kinh doanh. Quá trình này giúp phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, người lao động, và các chủ thể kinh doanh khác. Thông qua hậu kiểm, cơ quan nhà nước có thể đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và đưa ra các biện pháp hỗ trợ hoặc điều chỉnh phù hợp.

5.2. Các Biện Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Công Tác Hậu Kiểm Doanh Nghiệp

Để nâng cao hiệu quả công tác hậu kiểm, cần áp dụng nhiều biện pháp đồng bộ, bao gồm: tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ hậu kiểm, xây dựng hệ thống thông tin quản lý rủi ro, áp dụng công nghệ thông tin trong quá trình hậu kiểm, và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan nhà nước có liên quan. Ngoài ra, cần có cơ chế khuyến khích người dân tham gia giám sát và tố giác các hành vi vi phạm của doanh nghiệp.

VI. Tương Lai Đăng Ký Kinh Doanh Định Hướng Phát Triển Và Hội Nhập

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, đăng ký kinh doanh cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của một nền kinh tế thị trường hiện đại và cạnh tranh. Định hướng phát triển là tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, và tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và công bằng. Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia tiên tiến và chủ động tham gia vào các diễn đàn quốc tế để nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư. Việc thúc đẩy khởi nghiệp và phát triển doanh nghiệp là chìa khóa cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

6.1. Xu Hướng Phát Triển Của Đăng Ký Kinh Doanh Trong Tương Lai

Xu hướng phát triển của đăng ký kinh doanh trong tương lai sẽ tập trung vào các yếu tố sau: ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin, tạo ra hệ thống đăng ký thông minh và linh hoạt, tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình thành lập và phát triển. Ngoài ra, cần chú trọng đến việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh.

6.2. Vai Trò Của Đăng Ký Kinh Doanh Trong Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế

Đăng ký kinh doanh đóng vai trò quan trọng trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, giúp Việt Nam thu hút đầu tư, mở rộng thị trường, và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc hoàn thiện hệ thống đăng ký theo tiêu chuẩn quốc tế sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu và khai thác các cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động sản xuất kinh doanh tại Việt Nam đã trải qua quá trình chuyển dịch mang tính bước ngoặt từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa kể từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (năm 1986). Trong nền kinh tế thị trường, quyền tự do kinh doanh của công dân được đề cao, đòi hỏi Nhà nước phải thiết lập một hành lang pháp lý minh bạch nhằm quản lý sự gia nhập thị trường của các chủ thể kinh doanh. Đăng ký kinh doanh (ĐKKD) là thủ tục pháp lý bắt buộc đầu tiên, đóng vai trò như "giấy khai sinh" ghi nhận sự tồn tại hợp pháp của doanh nghiệp, đồng thời là công cụ quản lý vĩ mô của Nhà nước nhằm kiểm soát điều kiện gia nhập thị trường, loại bỏ các chủ thể yếu kém và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Cùng với tiến trình cải cách thủ tục hành chính, hoạt động ĐKKD và đăng ký thuế đã được hợp nhất thành một thủ tục duy nhất, gắn liền với việc cấp một mã số doanh nghiệp duy nhất, chuyển đổi thuật ngữ pháp lý từ "đăng ký kinh doanh" sang "đăng ký doanh nghiệp". Trải qua các thời kỳ lập pháp với các đạo Luật Doanh nghiệp năm 1999, 2005, 2014 và 2020, hệ thống quy phạm pháp luật về ĐKKD đã liên tục được sửa đổi, chuyển dần từ cơ chế "xin phép" mang nặng tính "xin – cho" sang cơ chế "đăng ký" nhằm công khai, minh bạch hóa quyền tự do kinh doanh. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật vẫn bộc lộ nhiều bất cập, sự thiếu đồng bộ giữa luật chung và luật chuyên ngành, cơ chế tiền kiểm - hậu kiểm chưa tối ưu và việc kiểm soát tính hợp pháp của hồ sơ đăng ký qua mạng còn nhiều khoảng trống. Do đó, việc nghiên cứu đề tài "Pháp luật về đăng ký kinh doanh đối với doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay" mang tính cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận:

• Mục tiêu chung: Làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật về ĐKKD đối với doanh nghiệp tại Việt Nam, phân tích khách quan thực trạng điều chỉnh pháp luật, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về ĐKKD và pháp luật về ĐKKD; làm rõ vai trò, chức năng và tác động kinh tế - xã hội của pháp luật ĐKKD.
  2. So sánh các quy định về điều kiện, hồ sơ, trình tự, thủ tục ĐKKD trong Luật Doanh nghiệp năm 1999, 2005, 2014 và 2020; đánh giá thực trạng triển khai và tính khả thi của các quy định mới.
  3. Đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện pháp luật và giải pháp bảo đảm thực thi có hiệu quả trên thực tế.

Nhiệm vụ nghiên cứu (đánh số theo văn bản):

1. Nhiệm vụ thứ nhất: Làm rõ vấn đề lý luận của pháp luật về ĐKKD đối với doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay (khái niệm, đặc điểm, các yếu tố ảnh hưởng, nội dung và ý nghĩa của pháp luật về ĐKKD).
2. Nhiệm vụ thứ hai: Phân tích thực trạng pháp luật về ĐKKD và thực trạng thực thi trên thực tế thông qua so sánh, đánh giá sự phát triển hoạt động ĐKKD qua các đạo Luật Doanh nghiệp 1999, 2005, 2014, 2020; chỉ ra các điểm nổi bật, hạn chế, cơ hội và thách thức.
3. Nhiệm vụ thứ ba: Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và giải pháp bảo đảm thực thi hiệu quả pháp luật về ĐKKD trên cơ sở lý luận và thực tiễn.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật về đăng ký kinh doanh đối với doanh nghiệp ở Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Các quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động ĐKKD đối với doanh nghiệp tại Việt Nam và quá trình thực hiện các quy định này trong thực tiễn.
• Phạm vi không gian và thời gian: Các văn bản pháp luật về ĐKKD đối với doanh nghiệp từ Luật Doanh nghiệp năm 1999 đến Luật Doanh nghiệp năm 2020 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành; các số liệu thống kê thực tiễn áp dụng đến Quý 1/2021.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng trên nền tảng lý luận về quyền tự do kinh doanh được ghi nhận trong Hiến pháp năm 2013 và các nguyên lý của khoa học luật kinh tế về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trung tâm được tác giả trích dẫn và phân tích gồm:

• Các đạo luật cơ bản: Luật Doanh nghiệp (năm 1999, 2005, 2014, 2020), Luật Đầu tư (năm 2005, 2014, 2020), Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Luật sư, Luật Các tổ chức tín dụng.
• Các văn bản hướng dẫn thi hành: Nghị định số 02/2000/NĐ-CP, Nghị định số 03/2000/NĐ-CP, Quyết định số 19/2000/QĐ-TTg, Nghị định số 88/2006/NĐ-CP, Nghị định số 43/2010/NĐ-CP, Nghị định số 78/2015/NĐ-CP, Nghị định số 108/2018/NĐ-CP, Nghị định số 01/2021/NĐ-CP; Thông tư số 215/2016/TT-BTC, Thông tư số 28/2018/TT-NHNN.
• Tài liệu quốc tế: Báo cáo Doing Business 2020 của Ngân hàng Thế giới (World Bank - WB); quy định pháp luật và mô hình cơ quan ĐKKD tại New Zealand (Đạo luật Công ty năm 1993), Singapore (Đạo luật Bồi thường thương tật công việc - WICA, hệ thống Bizfile+ của ACRA), Đan Mạch, Hồng Kông, Hàn Quốc và Hoa Kỳ.

Phương pháp nghiên cứu: Tác giả vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng của Chủ nghĩa Mác – Lênin kết hợp với các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học và thống kê ứng dụng:

• Phương pháp phân tích – tổng hợp: Sử dụng tại Chương 1 và Chương 3 để làm rõ các khái niệm, bản chất pháp lý, đặc điểm, ý nghĩa của ĐKKD và luận giải hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế.
• Phương pháp so sánh luật học: Sử dụng tại Chương 1 và Chương 2 để so sánh các quy định về điều kiện, hồ sơ, thủ tục qua 4 thế hệ Luật Doanh nghiệp của Việt Nam, đồng thời đối chiếu cơ chế ĐKKD của Việt Nam với các quốc gia trên thế giới.
• Phương pháp thống kê và sử dụng số liệu: Sử dụng tại Chương 2 để phân tích các số liệu thực tế về số lượng doanh nghiệp thành lập mới, quy mô vốn, cơ cấu ngành nghề và tỷ lệ lao động theo vùng lãnh thổ trong giai đoạn 2020 – Quý 1/2021, cũng như thứ hạng môi trường kinh doanh của Việt Nam theo đánh giá của World Bank.
• Phương pháp hệ thống và logic: Sử dụng xuyên suốt khóa luận để liên kết giữa cơ sở lý luận, thực trạng pháp lý, thực tiễn thi hành và kiến nghị chính sách.

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sử dụng trong khóa luận bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật chính thức của Việt Nam; Báo cáo Doing Business năm 2009, 2019, 2020 của WB; số liệu công bố trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp; cùng các công trình nghiên cứu của các học giả trong nước (Luận án Tiến sĩ của Nguyễn Thị Thu Thủy, Luận văn Thạc sĩ của Phạm Phương Nam, các bài viết chuyên khảo của ThS. Đặng Thị Hàn Ni, tác giả Quang Lộc, tác giả Nguyễn Thị Mai Phương).

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ĐĂNG KÝ KINH DOANH ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP

Chương này tập trung xây dựng hệ thống khái niệm, đặc điểm, nội dung pháp lý và ý nghĩa của ĐKKD, đồng thời phân tích các yếu tố tác động và bài học kinh nghiệm quốc tế:

• Khái niệm và đặc điểm ĐKKD: ĐKKD là hoạt động pháp lý của người thành lập doanh nghiệp với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nhằm ghi nhận sự ra đời của mô hình kinh doanh, xác lập quyền và nghĩa vụ pháp lý của chủ thể đó trên thị trường. Tác giả tiếp cận ĐKKD dưới 4 phương diện: kinh tế (xác lập chi phí gia nhập, tạo giá trị vô hình trên Cổng thông tin quốc gia), quản lý nhà nước (biện pháp quản lý kinh tế vĩ mô đầu vào), chính trị (thực hiện quyền tự do kinh doanh hiến định) và pháp lý (tạo lập tư cách chủ thể). ĐKKD có 3 đặc điểm: (1) Là thủ tục đầu tiên để gia nhập thị trường; (2) Là phương thức thể hiện quyền tự do kinh doanh; (3) Là phương thức bảo đảm quyền và nghĩa vụ của các chủ thể kinh doanh.
• Các yếu tố ảnh hưởng: Bao gồm yếu tố chính trị (đường lối của Đảng, vai trò quản lý vĩ mô, năng lực xây dựng văn bản hướng dẫn), yếu tố kinh tế - xã hội (yêu cầu hội nhập quốc tế, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, chiến lược phát triển kinh tế tư nhân 2021-2030) và sự phát triển của công nghệ thông tin.
• Nội dung của pháp luật về ĐKKD: Điều chỉnh quy định về chủ thể (cá nhân từ đủ 18 tuổi có năng lực hành vi dân sự, tổ chức có tài sản riêng và thẩm quyền hợp pháp); thủ tục ĐKKD (3 giai đoạn: chuẩn bị, tiến hành đăng ký, sau khi cấp phép); ngành nghề kinh doanh (phân định ngành nghề cấm kinh doanh và ngành nghề kinh doanh có điều kiện); đăng ký chi nhánh, văn phòng đại diện; giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (tích hợp đăng ký kinh doanh, đăng ký thuế và đăng ký đầu tư); thông báo thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp.
• Ý nghĩa: Phân tích cụ thể ý nghĩa đối với Nhà nước (quản lý, giám sát, điều tiết chính sách), đối với chủ thể kinh doanh (xác lập tư cách pháp nhân, bảo hộ quyền tài sản, tạo dựng niềm tin với đối tác) và đối với xã hội (tạo việc làm, thiết lập cơ chế giám sát chéo).
• Kinh nghiệm quốc tế: Nghiên cứu quy trình ĐKKD trực tuyến tại New Zealand (đăng ký qua Companies Office, bảo lưu tên 20 ngày, cấp giấy chứng nhận qua email trong vòng chưa tới 1 ngày, phí 10 NZD đặt tên + 105 NZD thành lập), Singapore (qua hệ thống Bizfile+ của ACRA, bảo lưu tên 120 ngày, xử lý trong 15 phút, phí 15 SGD + 300 SGD, tích hợp bảo hiểm WICA).

Quốc gia	Xếp hạng môi trường kinh doanh	Cơ quan tiến hành đăng ký kinh doanh
New Zealand	1	Một cơ quan ĐKKD duy nhất cấp quốc gia (Companies Office)
Singapore	2	Cơ quan ĐKKD duy nhất (ACRA)
Hồng Kông	3	Một cơ quan ĐKKD duy nhất cấp quốc gia
Đan Mạch	4	Một cơ quan ĐKKD duy nhất cấp quốc gia
Hàn Quốc	5	Cơ quan ĐKKD ở từng khu vực
Hoa Kỳ	6	Cơ quan ĐKKD ở Liên bang và cơ quan ĐKKD ở tiểu bang

Bảng: Cơ cấu tổ chức cơ quan đăng ký kinh doanh một số nước trên thế giới (Tổng hợp theo Bảng 1.1 của khóa luận).

Từ kinh nghiệm quốc tế, tác giả rút ra 2 bài học then chốt cho Việt Nam: (1) Ứng dụng triệt để hệ thống đăng ký qua mạng điện tử và cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trực tuyến hoàn toàn qua thư điện tử; (2) Quy định cơ chế tìm kiếm, đăng ký và bảo lưu tên doanh nghiệp trực tuyến trong một khoảng thời gian nhất định.

---

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ ĐĂNG KÝ KINH DOANH ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM

Chương này đi sâu phân tích tiến trình lập pháp điều chỉnh hoạt động ĐKKD qua các đạo Luật Doanh nghiệp, đồng thời đánh giá thực trạng thực hiện và tổng hợp các số liệu thực tế:

• Lịch sử pháp luật ĐKKD: Khái quát từ Nghị định số 489/TTg (năm 1955), Nghị định số 005/TTg (năm 1960), giai đoạn kinh tế kế hoạch hóa tập trung (1976-1985) không áp dụng quy chế ĐKKD tư nhân, đến bước ngoặt của Luật Công ty 1990, Luật Doanh nghiệp tư nhân 1990 và Hiến pháp 1992 ghi nhận quyền tự do kinh doanh.
• Tiến trình cải cách quy định về điều kiện, hồ sơ, trình tự, thủ tục:

Tiêu chí	Luật Doanh nghiệp 1999	Luật Doanh nghiệp 2005	Luật Doanh nghiệp 2014	Luật Doanh nghiệp 2020
Cơ chế quản lý	Bãi bỏ 84 giấy phép con (QĐ 19/2000/QĐ-TTg); gộp xin phép thành lập và ĐKKD.	Tích hợp ĐKKD và đăng ký thuế thành một mã số (NĐ 43/2010/NĐ-CP).	Nguyên tắc "chọn bỏ": Cấm 6 ngành nghề cụ thể theo Luật Đầu tư 2014.	Bổ sung đối tượng cấm thành lập/quản lý DN nhằm tương thích với BLHS, BLDS.
Đối tượng bị cấm quản lý/thành lập	8 đối tượng bị cấm chi tiết theo Điều 9. Nhà đầu tư nước ngoài phải thường trú tại VN.	Mở rộng quyền cho tổ chức, cá nhân nước ngoài theo Điều 13.	Quy định rõ ràng nhóm cán bộ, công chức, lực lượng vũ trang theo Điều 18.	Bổ sung: công nhân công an, người có khó khăn trong nhận thức, người bị tạm giam, pháp nhân thương mại bị cấm hoạt động.
Thời hạn giải quyết cấp GCN	15 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.	10 ngày làm việc (NĐ 43/2010 rút ngắn xuống 05 ngày làm việc).	03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.	03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ (NĐ 01/2021/NĐ-CP).
Hình thức nộp hồ sơ	Nộp trực tiếp bằng văn bản giấy tại UBND cấp tỉnh.	Nộp trực tiếp tại Phòng ĐKKD cấp tỉnh.	Nộp trực tiếp hoặc nộp qua Cổng thông tin quốc gia về đăng ký DN.	Mở rộng và chuẩn hóa quy trình đăng ký doanh nghiệp qua mạng điện tử.
Quy định về con dấu	Cơ quan công an cấp và quản lý con dấu.	Cơ quan công an cấp và quản lý con dấu.	Doanh nghiệp tự quyết định hình thức, số lượng và thông báo mẫu dấu.	Bãi bỏ hoàn toàn thủ tục thông báo mẫu con dấu trước khi sử dụng.

• Quy định về hồ sơ theo Nghị định số 01/2021/NĐ-CP: Phân định hồ sơ đăng ký đối với từng loại hình (DNTN tại Điều 21, công ty hợp danh tại Điều 22, công ty TNHH tại Điều 23, CTCP tại Điều 24; chia tách, hợp nhất tại Điều 25; chuyển đổi loại hình tại Điều 26-27; chi nhánh, văn phòng đại diện tại Điều 31). Cơ quan tiếp nhận phân cấp: Phòng Đăng ký kinh doanh cấp tỉnh (Sở Kế hoạch và Đầu tư) xử lý hồ sơ doanh nghiệp; cơ quan ĐKKD cấp huyện xử lý hộ kinh doanh.
• Thực trạng thực hiện và các chỉ số thống kê:
  • Theo Báo cáo Doing Business 2020 của WB, Việt Nam xếp hạng 70/190 nền kinh tế về mức độ thuận lợi kinh doanh.
  • Tình hình đăng ký doanh nghiệp thực tế được phân tích qua hệ thống biểu đồ tại Chương 2: Biểu đồ 2.1 (Tình hình đăng ký doanh nghiệp và vốn theo quý); Biểu đồ 2.2 (Đăng ký thành lập doanh nghiệp và vốn theo vùng lãnh thổ Quý 1/2021 so với Quý 1/2020); Biểu đồ 2.3 (Tỷ lệ lao động đăng ký theo vùng Quý 1/2021 so với Quý 1/2020); Biểu đồ 2.4 (Đăng ký theo ngành Quý 1/2021); Biểu đồ 2.5 (Số lượng doanh nghiệp thành lập mới Quý 1/2021 theo quy mô vốn).
• Hạn chế và bất cập thực tiễn: Cán bộ tiếp nhận hồ sơ chỉ kiểm tra tính hợp lệ về mặt hình thức mà chưa có công cụ kiểm soát tính xác thực, hợp pháp của nội dung (dẫn đến rủi ro giả mạo giấy tờ, mạo danh thành lập doanh nghiệp); trách nhiệm của cán bộ cấp phép chưa được quy định chặt chẽ; thủ tục nhận kết quả vẫn yêu cầu nộp/đối chiếu hồ sơ giấy tại cơ quan ĐKKD; công tác hậu kiểm còn buông lỏng khiến nhiều doanh nghiệp không hoạt động tại trụ sở đăng ký hoặc lợi dụng tư cách pháp nhân để trốn thuế.

---

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ ĐẢM BẢO THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ ĐĂNG KÝ KINH DOANH

Chương này trình bày định hướng và đề xuất 2 nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Sự cần thiết và phương hướng hoàn thiện: Thể chế hóa đầy đủ quyền tự do kinh doanh hiến định, bảo đảm tính thống nhất giữa Luật Doanh nghiệp với các luật chuyên ngành, đáp ứng các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) và chuyển đổi mạnh mẽ từ phương thức quản lý tiền kiểm sang hậu kiểm.
2. Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về ĐKKD:
   • Hoàn thiện điều kiện ĐKKD: Bổ sung các tiêu chí, văn bản hướng dẫn cụ thể để xác định chính xác các đối tượng bị cấm theo Luật Doanh nghiệp 2020 (như căn cứ xác định người có khó khăn trong nhận thức và làm chủ hành vi dựa trên quyết định tuyên bố của Tòa án; căn cứ xác định pháp nhân thương mại bị cấm kinh doanh dựa trên bản án có hiệu lực pháp luật).
   • Hoàn thiện trình tự, thủ tục ĐKKD: Đơn giản hóa hơn nữa các thành phần hồ sơ; thiết lập cơ chế tìm kiếm, đăng ký và bảo lưu tên doanh nghiệp trực tuyến có thời hạn trước khi nộp hồ sơ chính thức; hoàn thiện cơ chế liên thông điện tử đồng bộ giữa cơ quan ĐKKD, cơ quan Thuế, Bảo hiểm xã hội và cơ quan quản lý lao động.
3. Giải pháp bảo đảm thực thi pháp luật về ĐKKD:
   • Mở rộng hình thức đăng ký qua mạng: Thực hiện chuyển giao hoàn toàn kết quả đăng ký kinh doanh bằng bản điện tử (có chữ ký số xác thực và đường liên kết tải văn bản), bãi bỏ yêu cầu người dân phải trực tiếp đến cơ quan ĐKKD để nhận bản giấy.
   • Tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ pháp lý: Phổ biến sâu rộng các quy định mới của Luật Doanh nghiệp 2020 và Nghị định 01/2021/NĐ-CP cho cộng đồng khởi nghiệp.
   • Nâng cấp hạ tầng kỹ thuật: Hoàn thiện Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, nâng cao tính ổn định của hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.
   • Nâng cao hiệu quả công tác hậu kiểm: Tăng cường sự phối hợp, chia sẻ dữ liệu liên ngành giữa Cơ quan ĐKKD, cơ quan Thuế, Công an và Tòa án để kịp thời phát hiện các sai phạm sau đăng ký; thiết lập cơ chế xử phạt nghiêm khắc đối với hành vi khai man hồ sơ, lập doanh nghiệp "ma".
   • Xây dựng chính sách theo vùng miền: Đề ra các phương hướng hỗ trợ ĐKKD linh hoạt, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phương.
   • Nâng cao chất lượng cán bộ ĐKKD: Kiện toàn bộ máy, chuẩn hóa trình độ chuyên môn nghiệp vụ, nâng cao đạo đức công vụ và quy định rõ ràng trách nhiệm pháp lý của cán bộ tiếp nhận, xử lý hồ sơ.

---

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa tiến trình lập pháp ĐKKD: Khóa luận đã phân tích chi tiết sự tiến hóa của các quy phạm pháp luật ĐKKD tại Việt Nam từ năm 1955 đến năm 2021, làm nổi bật sự rút ngắn vượt bậc về thời hạn giải quyết thủ tục hành chính: từ 15 ngày làm việc (Luật Doanh nghiệp 1999), 10 ngày rồi 05 ngày (Luật Doanh nghiệp 2005 và Nghị định 43/2010/NĐ-CP), xuống còn 03 ngày làm việc (Luật Doanh nghiệp 2014, Luật Doanh nghiệp 2020 và Nghị định 01/2021/NĐ-CP).
• Làm rõ sự chuyển đổi tư duy lập pháp: Khóa luận phân tích sâu sắc quá trình chuyển dịch từ phương thức quản lý danh mục "chọn cho" sang phương thức "chọn bỏ" (quy định rõ 6 ngành nghề cấm đầu tư kinh doanh theo Luật Đầu tư 2014), bãi bỏ 84 giấy phép con theo Quyết định 19/2000/QĐ-TTg, gộp đăng ký kinh doanh với đăng ký thuế và xóa bỏ thủ tục thông báo mẫu con dấu.
• Đánh giá thực trạng dựa trên dữ liệu văn bản: Tổng hợp và đối chiếu thứ hạng môi trường kinh doanh của Việt Nam (xếp thứ 70/190 nền kinh tế theo Báo cáo Doing Business 2020) cùng bức tranh đăng ký doanh nghiệp trong Quý 1/2021 so với Quý 1/2020 theo vùng lãnh thổ, ngành nghề và quy mô vốn.
• Đóng góp mới so với các công trình trước: Trong khi các công trình nghiên cứu trước đây (như Luận án Tiến sĩ của Nguyễn Thị Thu Thủy hay Luận văn Thạc sĩ của Phạm Phương Nam) chỉ dừng lại ở phạm vi điều chỉnh của Luật Doanh nghiệp 2014, khóa luận này là công trình nghiên cứu chuyên sâu cập nhật trực tiếp các điểm mới của Luật Doanh nghiệp 2020 và Nghị định số 01/2021/NĐ-CP; đồng thời đề xuất giải pháp cấp thiết về đăng ký kinh doanh trực tuyến toàn trình và cơ chế xác thực pháp lý đối với hồ sơ điện tử.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Tại thời điểm tác giả hoàn thành khóa luận (tháng 5 năm 2021), Luật Doanh nghiệp 2020 và Nghị định số 01/2021/NĐ-CP mới chính thức có hiệu lực thi hành chưa lâu (từ ngày 01/01/2021 và ngày 04/01/2021), do đó số liệu thực tiễn và các bản án/tranh chấp phát sinh từ các quy định mới chỉ được ghi nhận trong phạm vi Quý 1/2021, chưa có chuỗi dữ liệu thực thi dài hạn để đánh giá toàn diện tác động kinh tế - xã hội. Ngoài ra, nghiên cứu chưa khảo sát định lượng sâu tại từng địa bàn cụ thể ngoài các số liệu tổng hợp chung.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Đánh giá hiệu quả thực thi thực tế của Luật Doanh nghiệp 2020 và Nghị định số 01/2021/NĐ-CP sau 3-5 năm áp dụng trên toàn quốc; nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế xác thực danh tính điện tử, bảo mật dữ liệu và phòng chống rửa tiền trong hoạt động đăng ký doanh nghiệp trực tuyến hoàn toàn trên môi trường số.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Thương mại, Quản trị Kinh doanh cần tài liệu nghiên cứu về thể chế gia nhập thị trường và pháp luật doanh nghiệp.
  • Cán bộ, chuyên viên công tác tại Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư các tỉnh, thành phố; cán bộ quản lý thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh cấp huyện.
  • Luật sư, chuyên viên tư vấn pháp lý và các nhà đầu tư, người sáng lập doanh nghiệp đang chuẩn bị thủ tục khởi sự kinh doanh.
• Nội dung đáng tham khảo: Bảng đối chiếu tiến trình sửa đổi quy định ĐKKD qua các đạo Luật Doanh nghiệp 1999, 2005, 2014, 2020; hệ thống phân tích các bài học kinh nghiệm về ĐKKD trực tuyến của New Zealand, Singapore; và phần phân tích rủi ro pháp lý liên quan đến việc kiểm tra tính hợp lệ hình thức của hồ sơ đăng ký doanh nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luật Doanh nghiệp năm 2020 đã bổ sung những đối tượng cụ thể nào vào diện cấm thành lập và quản lý doanh nghiệp?

Căn cứ Luật Doanh nghiệp 2020 và nội dung phân tích tại Chương 2 của khóa luận, các đối tượng mới được bổ sung bao gồm: (1) Công nhân công an; (2) Người có khó khăn trong nhận thức và làm chủ hành vi; (3) Người đang bị tạm giam; (4) Tổ chức là pháp nhân thương mại bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định theo quy định của Bộ luật Hình sự.

2. Thời hạn giải quyết hồ sơ đăng ký thành lập doanh nghiệp của cơ quan ĐKKD đã được cải cách rút ngắn như thế nào qua các thời kỳ?

Thời hạn giải quyết cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh/doanh nghiệp đã được rút ngắn rõ rệt: theo Luật Doanh nghiệp 1999 là 15 ngày làm việc; theo Luật Doanh nghiệp 2005 là 10 ngày làm việc (sau đó Nghị định 43/2010/NĐ-CP rút xuống còn 05 ngày làm việc); và từ Luật Doanh nghiệp 2014 đến Luật Doanh nghiệp 2020 (Nghị định 01/2021/NĐ-CP) rút ngắn xuống chỉ còn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

3. Theo Báo cáo Doing Business 2020 của Ngân hàng Thế giới được trích dẫn trong khóa luận, môi trường kinh doanh của Việt Nam đạt thứ hạng bao nhiêu?

Trong Báo cáo Doing Business 2020 của Ngân hàng Thế giới (công bố ngày 24/10/2019), Việt Nam được xếp hạng thứ 70 trên tổng số 190 nền kinh tế được đánh giá về mức độ dễ dàng trong hoạt động kinh doanh.

4. Kinh nghiệm ĐKKD của New Zealand và Singapore có điểm gì nổi bật mà tác giả đề xuất Việt Nam cần học hỏi?

Khóa luận chỉ ra hai điểm nổi bật: (1) Áp dụng ĐKKD trực tuyến hoàn toàn và trả kết quả Giấy chứng nhận thành lập qua thư điện tử trong thời gian chưa tới 01 ngày (New Zealand xử lý trực tuyến, Singapore qua Bizfile+ xử lý trong khoảng 15 phút); (2) Cho phép tìm kiếm và bảo lưu tên doanh nghiệp trực tuyến (New Zealand cho phép bảo lưu tên tối đa 20 ngày làm việc, Singapore cho phép bảo lưu 120 ngày sau khi được phê duyệt).

5. Điểm bất cập lớn nhất trong quy trình kiểm tra hồ sơ đăng ký doanh nghiệp hiện nay được khóa luận chỉ ra là gì?

Bất cập lớn nhất là cán bộ cơ quan ĐKKD hiện chỉ kiểm tra tính hợp lệ về mặt hình thức (tính đầy đủ của danh mục giấy tờ) mà chưa có cơ chế, công cụ kiểm tra tính hợp pháp, chính xác thực chất của nội dung hồ sơ. Điều này dẫn đến nguy cơ khai man, làm giả hồ sơ, mạo danh cá nhân khác để thành lập doanh nghiệp hoặc chiếm đoạt quyền quản lý doanh nghiệp trên thực tế.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp "Pháp luật về đăng ký kinh doanh đối với doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay" của tác giả Nguyễn Thị Thùy Dương đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, lịch sử lập pháp và thực trạng điều chỉnh pháp luật ĐKKD tại Việt Nam đến thời điểm áp dụng Luật Doanh nghiệp năm 2020. Tác phẩm đã phân tích rõ nét những bước tiến trong cải cách thủ tục hành chính, đồng thời chỉ ra các lỗ hổng thực tiễn trong công tác kiểm soát hồ sơ điện tử và cơ chế hậu kiểm. Hệ thống giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ, gắn liền với định hướng phát triển dịch vụ công trực tuyến toàn trình, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường và nâng cao năng lực quản lý nhà nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ ĐĂNG KÝ KINH DOANH ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP 1. Khái quát chung về đăng ký kinh doanh 1. Khái niệm, đặc điểm của đăng ký kinh doanh 1. Khái niệm đăng ký kinh doanh ĐKKD là một trong những thủ tục hành chính đầu tiên và quan trọng đối với mỗi chủ thể để gia nhập thị trường và tiến hành hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đây được coi như “giấy khai sinh” ra doanh nghiệp, mục đích để Nhà nước ghi nhận sự ra đời của các chủ thể kinh doanh trên thị trường, giúp đảm bảo quyền và lợi ích chính đáng khi tiến hành hoạt động sản xuất, kinh doanh. “Đăng ký” được hiểu là hoạt động của một tổ chức hay cá nhân đứng ra khai báo với cơ quan quản lý để chính thức được công nhận cho hưởng quyền lợi hay làm nghĩa vụ nào đó. Theo từ điển Tiếng Việt (Nhà xuất bản Khoa học xã hội và Trung tâm từ điển, năm 1994) định nghĩa: “Đăng ký là ghi vào sổ cơ quan quản lý để chính thức công nhận cho hưởng quyền lợi hay nghĩa vụ; Bằng chứng công nhận bẳt đầu sự tồn tại hoặc chấm dứt một sự kiện hoặc một hiện tượng pháp luật”. Thuật ngữ “kinh doanh” được hiểu theo hai nghĩa: nghĩa thứ nhất “kinh doanh nghĩa là mở mang thêm” và nghĩa thứ hai “tổ chức, sản xuất, buôn bán, dịch vụ nhằm mục đích sinh lời” (Theo từ điển Tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên năm 1998) Dưới góc độ pháp lý: “Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả công đoạn của quá trình đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận” (Theo khoản 21 Điều 4 Luật doanh nghiệp năm 2020).

Theo định nghĩa trên, để một hành vi được coi là hành vi kinh doanh cần các dấu hiệu sau: - Hành vi phải mang tính chất nghề nghiệp, điều này có nghĩa hành vi này phải được thực hiện thường xuyên, liên tục, ổn định và có tính chuyên nghiệp cao; ngoài ra hành vi này còn phải mang lại nguồn thu nhập chính cho người thực hiện hành vi. 9 - Hành vi phải được thực hiện một các độc lập. Chủ thể thực hiện hành vi phải nhân danh chính mình, tự quyết định mọi vấn đề liên quan và chịu mọi trách nhiệm về hành vi của mình. - Hành vi được chủ thể tiến hành với mục đích kiếm lời thường xuyên.

Tuy nhiên bên cạnh đó, có một số hành vi kinh doanh đặc biệt, mặc dù vẫn vì mục đích kiếm tiền nhưng mục đích vì xã hội được đề cao hơn ví dụ như kinh doanh dịch vụ vệ sinh môi trường, dịch vụ chăm sóc và duy trì cảnh quan,… Ngoài ra doanh nghiệp được hiểu là “tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được thành lập hoặc đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh” (Theo khoản 10 Điều 4 Luật doanh nghiệp năm 2020). “Doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp được thành lập theo quy định của pháp luật Việt Nam và có trụ sở chính tại Việt Nam” (Theo khoản 12 Điều 4 Luật doanh nghiệp năm 2020). Từ những định nghĩa về “đăng ký, kinh doanh, doanh nghiệp” như trên, ta có thể tìm hiểu thuật ngữ ĐKKD dưới những góc độ sau: Theo phương diện kinh tế: ĐKKD là hoạt động đầu tiên của doanh nghiệp, hoạt động này không trực tiếp tạo ra của cải vật chất tuy nhiên vẫn tạo ra những giá trị vô hình khi thông tin gia nhập thị trường của doanh nghiệp được đăng tải công khai trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, thu hút sự chú ý của đối tác và các bên liên quan. Chi phí trong quá trình ĐKKD của doanh nghiệp vẫn sẽ được tính vào danh mục chi phí, tuy nhiên phần chi phí này sẽ được khấu trừ khi tính thuế.

Theo phương diện quản lý Nhà nước: ĐKKD là hoạt động quản lý Nhà nước đầu tiên đối với doanh nghiệp. Đây là nền tảng cho các bước giám sát tiếp theo của Nhà nước đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Thông qua quá trình giám sát, Nhà nước sẽ điều chỉnh, ban hành các chính sách phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế, vì vậy ĐKKD được coi là biện pháp quản lý Nhà nước về kinh tế. Theo phương diện chính trị: ĐKKD là một trong những quyền tự do cơ bản của công dân được ghi nhận trong Hiến pháp năm 2013, tuy nhiên tự do này phải trong khuôn khổ pháp luật.

ĐKKD vừa là quyền và cũng đồng thời là nghĩa vụ khi chủ 10 thể muốn thành lập doanh nghiệp. Bất cứ tổ chức, cá nhân nào đáp ứng đầy đủ điều kiện kinh doanh (điều kiện chủ thể, vốn, loại hình kinh doanh, ngành nghề kinh doanh…) đều có thể đăng ký thành lập doanh nghiệp tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền mà không ai có thể ngăn cản trái phép. Theo phương diện pháp lý: Hiện nay, thuật ngữ “đăng ký kinh doanh” chưa được định nghĩa cụ thể trong Luật doanh nghiệp và các văn bản hướng dẫn. Tuy nhiên, sự ra đời Nghị định số 43/2010/NĐ – CP đã tạo ra bước ngoặt trong rút ngắn thủ tục hành chính, đánh dấu sự tiến bộ trong tư duy lập pháp của nước nhà.

Quá trình ĐKKD được gộp với đăng ký thuế, doanh nghiệp sử dụng một mã số duy nhất để định danh doanh nghiệp. Khái niệm “đăng ký kinh doanh” được thay thế bằng khái niệm “đăng ký doanh nghiệp” từ Nghị định này và tiếp tục được quy định trong Nghị định số 01/2021/NĐ - CP về đăng ký doanh nghiệp. Về bản chất, hai thuật ngữ này đều được sử dụng để chỉ hoạt động “khai sinh” ra doanh nghiệp, tạo lớp áo pháp lý đầu tiên khi đi vào sản xuất, kinh doanh trên thị trường. Tuy nhiên, khi xét về mặt câu chữ, thì ĐKKD hướng đến việc xin phép cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để hoạt động kinh doanh; còn đăng ký doanh nghiệp hướng đến hậu quả pháp lý là doanh nghiệp được thành lập.

Việc sử dụng khái niệm đăng ký doanh nghiệp có sự ưu việt hơn vì có thể bao hàm cả việc ĐKKD và thể hiện sự tự do kinh doanh của công dân rõ ràng hơn. Theo Nghị định số 01/2021/NĐ – CP ngày 04 tháng 01 năm 2021 quy định: “Đăng ký doanh nghiệp là việc người thành lập doanh nghiệp đăng ký thông tin về doanh nghiệp dự kiến thành lập, doanh nghiệp đăng ký những thay đổi trong thông tin về đăng ký doanh nghiệp với cơ quan đăng ký kinh doanh và được lưu giữ tại Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Đăng ký doanh nghiệp bao gồm đăng ký thành lập doanh nghiệp, đăng ký hoạt động chi nhánh, văn phòng đại diện, địa điểm kinh doanh và các nghĩa vụ đăng ký, thông báo khác theo quy định của Nghị định này”. Từ quy định trên ta có thể hiểu: ĐKKD là thủ tục pháp lý bắt buộc đối với chủ thể muốn thành lập doanh nghiệp.

Theo đó, người sáng lập phải khai báo chính xác về doanh nghiệp dự kiến thành lập với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện thành lập doanh nghiệp theo quy định của pháp luật thì sẽ 11 được Nhà nước ghi nhận vào sổ ĐKKD và được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh là bằng chứng pháp lý chứng minh chủ thể tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh một cách hợp pháp và được Nhà nước công nhận, bảo hộ. Tuy nhiên, đối với các lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh có điều kiện thì ngoài Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (GCNĐKDN) thì còn phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện trong pháp luật đầu tư và luật chuyên ngành khác. Thông qua hoạt động ĐKKD chủ thể kinh doanh được Nhà nước đảm bảo quyền lợi và thực hiện các nghĩa vụ khi tiến hành hoạt động kinh doanh.

Bởi vậy, hoạt động ĐKKD không chỉ đối với chủ thể trong nước mà còn được thực hiện bởi chủ thể nước ngoài; không chỉ đối với thành lập mô hình kinh doanh là doanh nghiệp mà còn đối với hợp tác xã. Bên cạnh đó, quyền tự do kinh doanh ngày càng được đề cao, đòi hỏi hoạt động ĐKKD phải minh bạch, bình đằng, thủ tục gọn nhẹ, chi phí thấp…Nếu thực hiện được những điều này, chủ thể kinh doanh trong nước và nước ngoài sẽ dễ dàng tiếp cận thị trường, thu hút vốn đầu tư từ đó làm gia tăng lợi ích kinh tế của chính chủ thể đó và lợi ích kinh tế chung của quốc gia. Qua việc phân tích những thuật ngữ trên, có thể được hiểu một cách khái quát “ĐKKD là một hoạt động pháp lý của người thành lập doanh nghiệp với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nhằm ghi nhận sự ra đời của mô hình kinh doanh, xác lập quyền và nghĩa vụ pháp lý của chủ thể kinh doanh đó trên thị trường”. Đặc điểm của đăng ký kinh doanh Thứ nhất, đăng ký kinh doanh là thủ tục đầu tiên để gia nhập thị trường, tiến hành hoạt động kinh doanh ĐKKD là thủ tục pháp lý quan trọng mà chủ thể kinh doanh phải thực hiện đăng ký với Nhà nước.

Chủ thể kinh doanh phải khai báo chính xác về doanh nghiệp dự định thành lập và chịu tất cả trách nhiệm với thông tin khai báo đó. Cơ quan Nhà nước sẽ xem xét tính hợp lý các thông tin ghi trong hồ sơ ĐKKD để cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Thông qua quy trình ĐKKD, Nhà nước ghi nhận sự tồn tại của doanh nghiệp trên thị trường, thống nhất quản lý các loài hình kinh doanh. Nhà nước bảo hộ 12 quyền lợi của các chủ thể, tạo môi trường minh bạch tránh những rủi ro như “cá lớn nuốt cá bé”, để những doanh nghiệp mới thành lập được tự do sáng tạo, cạnh tranh với các doanh nghiệp khác theo đúng quy định của pháp luật.

GCNĐKDN là văn bản mang tính chất pháp lý do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp, cho phép chủ thể kinh doanh hoạt động trên thị trường. Việc quản lý cấp GCNĐKDN giúp Nhà nước nắm bắt được các doanh nghiệp đang hoạt động trong từng lĩnh vực, căn cứ thu thuế và là cơ sở ban đầu cho quản lý trong khâu hậu kiểm, thực hiện điều tiết kinh tế vĩ mô và tạo sự bình đẳng giữa các chủ thể kinh doanh ngay từ khâu ĐKKD. Thứ hai, đăng ký kinh doanh là phương thức thể hiện quyền tự do kinh doanh Tự do kinh doanh là một trong những quyền tự nhiên của con người và được ghi nhận trong Hiến pháp.