Đảm Bảo An Ninh Kinh Tế Trong Quá Trình Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế Của Việt Nam

Luận án tiến sĩ kinh tế chính trị phân tích an ninh kinh tế trong hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Bạch Đằng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Trúc Lê
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Đảm Bảo An Ninh Kinh Tế Trong Quá Trình Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế Của Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ ĐẢM BẢO AN NINH KINH TẾ QUỐC GIA TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 1.1. Những nghiên cứu về an ninh quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.2. An ninh quốc gia theo cách tiếp cận truyền thống
• 1.3. An ninh quốc gia theo cách tiếp cận hiện đại
• 1.4. Nghiên cứu về an ninh kinh tế và đảm bảo an ninh kinh tế
• 1.5. Về an ninh kinh tế
• 1.6. Về đảm bảo an ninh kinh tế quốc gia trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 1.7. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.7.1. Về nghiên cứu lý thuyết
• 1.7.2. Về nghiên cứu thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐẢM BẢO AN NINH KINH TẾ TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 2.1. Những vấn đề chung về hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.2. Khái niệm và đặc điểm của hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.3. Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của các quốc gia kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai
• 2.4. Đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.4.1. Các khái niệm cơ bản
• 2.4.2. Nội dung đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.5. Những yếu tố ảnh hưởng và điều kiện đảm bảo an ninh kinh tế quốc gia trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.6. Tiêu chí đánh giá đảm bảo an ninh kinh tế quốc gia
• 2.7. Kinh nghiệm đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ở một số quốc gia và bài học cho Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ĐẢM BẢO AN NINH KINH TẾ TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2007-
• 3.1. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam và tác động đến an ninh kinh tế
• 3.2. Tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam
• 3.3. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế tới an ninh kinh tế Việt Nam
• 3.4. Tình hình đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam
• 3.5. Xây dựng chiến lược hội nhập và thể chế kinh tế trong quá trình hội nhập gắn với an ninh kinh tế quốc gia
• 3.6. Đảm bảo ổn định những yếu tố nguồn lực thiết yếu cho nền kinh tế
• 3.7. Đảm bảo ổn định an toàn cho hệ thống tài chính tiền tệ quốc gia
• 3.8. Phòng chống các loại tội phạm kinh tế gây ảnh hưởng tới an ninh kinh tế quốc gia
• 3.9. Đánh giá chung
• 3.9.1. Theo các chỉ tiêu định lượng
• 3.9.2. Theo các tiêu chí định tính
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO AN NINH KINH TẾ TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM
• 4.1. Bối cảnh mới và những vấn đề đặt ra đối với an ninh kinh tế Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đến 2025
• 4.1.1. Bối cảnh mới của hội nhập và phát triển kinh tế Việt Nam
• 4.1.2. Những vấn đề nảy sinh áp lực đối với việc đảm bảo an ninh kinh tế
• 4.1.3. Những quan điểm cơ bản về đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.2. Đảm bảo an ninh kinh tế phải đặt trong mối liên hệ gắn bó mật thiết với việc đảm bảo an ninh quốc gia trên tất cả các lĩnh vực
• 4.3. Đảm bảo an ninh kinh tế trong bối cảnh hội nhập phải gắn liền với nâng cao nội lực của nền kinh tế
• 4.4. Đảm bảo an ninh kinh tế phải dựa trên cơ sở phát huy tối đa nội lực và khai thác tốt ngoại lực trong bối cảnh hội nhập
• 4.5. Giải pháp đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam đến năm 2025
• 4.5.1. Tăng cường nhận thức về an ninh kinh tế, định dạng rủi ro kinh tế để có đối sách xử lý phù hợp
• 4.5.2. Xây dựng thể chế kinh tế, khuôn khổ pháp luật đáp ứng yêu cầu của hội nhập và gắn với đảm bảo an ninh kinh tế
• 4.5.3. Chủ động phòng ngừa những bất ổn đe dọa các yếu tố nguồn lực thiết yếu của nền kinh tế và bất ổn trong hệ thống tài chính tiền tệ
• 4.5.4. Xây dựng và kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước về kinh tế
• 4.5.5. Tăng cường hợp tác quốc tế về đảm bảo an ninh kinh tế
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích, nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu
• 0.2.1. Mục đích nghiên cứu
• 0.2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.2.3. Câu hỏi nghiên cứu của đề tài
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về An Ninh Kinh Tế và Hội Nhập Quốc Tế Hiện Nay

An ninh kinh tế là bộ phận quan trọng của an ninh quốc gia, đảm bảo độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Trước đây, an ninh chủ yếu tập trung vào quân sự, nhưng ngày nay, yếu tố kinh tế ngày càng quan trọng. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, xung đột lợi ích kinh tế giữa các quốc gia diễn ra thường xuyên hơn. Việc dỡ bỏ rào cản thương mại, tài chính, đầu tư thúc đẩy phát triển, nhưng cũng làm tăng rủi ro và mất an ninh kinh tế. Khủng hoảng kinh tế có thể lây lan nhanh chóng trên toàn cầu. Các thách thức mới như an ninh tài chính, tiền tệ, năng lượng, lương thực, mạng đặt ra yêu cầu cao hơn cho việc đảm bảo an ninh kinh tế. Theo tài liệu gốc, "an ninh kinh tế là một bộ phận cấu thành của an ninh quốc gia". Cần có cơ chế phòng ngừa rủi ro để phát triển bền vững trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động. Phát triển bền vững là mục tiêu then chốt.

1.1. An Ninh Quốc Gia Theo Cách Tiếp Cận Truyền Thống và Hiện Đại

Cách tiếp cận truyền thống về an ninh quốc gia tập trung vào bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Trong khi đó, cách tiếp cận hiện đại mở rộng khái niệm này bao gồm các yếu tố kinh tế, xã hội, và môi trường. Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế đã làm thay đổi bản chất của an ninh quốc gia, đòi hỏi phải có cách tiếp cận toàn diện và linh hoạt hơn. Sức mạnh quân sự chỉ đóng vai trò là công cụ răn đe, còn sức mạnh kinh tế mới là yếu tố quyết định vị thế quốc gia.

1.2. Nghiên Cứu Về An Ninh Kinh Tế và Đảm Bảo An Ninh Kinh Tế Quốc Gia

Các nghiên cứu về an ninh kinh tế tập trung vào các vấn đề như an ninh tài chính, an ninh năng lượng, và an ninh lương thực. Đảm bảo an ninh kinh tế đòi hỏi phải có các biện pháp để bảo vệ nền kinh tế khỏi các rủi ro và thách thức từ bên ngoài, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững và ổn định kinh tế vĩ mô.Việc đảm bảo an ninh kinh tế càng trở thành vấn đề trung tâm trong đảm bảo an ninh quốc gia, an ninh khu vực và an ninh quốc tế.

II. Cơ Sở Lý Luận Về An Ninh Kinh Tế Trong Hội Nhập Kinh Tế

Hội nhập kinh tế quốc tế là quá trình các quốc gia tăng cường liên kết và phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế. Quá trình này mang lại nhiều cơ hội cho phát triển kinh tế, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập đòi hỏi phải có sự hiểu biết sâu sắc về các yếu tố ảnh hưởng và các điều kiện cần thiết để bảo vệ lợi ích quốc gia. Theo luận án, "Quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam ké từ khi Đổi mới đã đem lại nhiều đổi thay tích cực cho nền kinh tế và vị thế của nước ta trên trường quốc tế". Cần có khuôn khổ pháp lý chặt chẽ và hiệu quả để quản lý rủi ro và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội.

2.1. Khái Niệm và Đặc Điểm Của Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế Trong Bối Cảnh Mới

Hội nhập kinh tế quốc tế là quá trình các quốc gia xích lại gần nhau hơn về kinh tế, thông qua việc giảm bớt các rào cản thương mại, đầu tư và di chuyển lao động. Đặc điểm của hội nhập là sự tăng cường liên kết và phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế. Việc tham gia vào các Hiệp định thương mại tự do (FTA) là một biểu hiện quan trọng của quá trình hội nhập.

2.2. Nội Dung Đảm Bảo An Ninh Kinh Tế Trong Quá Trình Hội Nhập Kinh Tế

Nội dung đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập bao gồm bảo vệ các yếu tố nguồn lực thiết yếu, ổn định hệ thống tài chính, phòng chống tội phạm kinh tế, và xây dựng thể chế kinh tế phù hợp. Cần tăng cường khả năng cạnh tranh của nền kinh tế và nâng cao năng lực quản lý nhà nước về kinh tế. Quá trình tự do hoá luồng vốn cũng tiềm an nhiều nguy cơ đối với hệ thống tài chính quốc gia, nhất là khi diễn ra khủng hoảng tài chính, tiền tệ.

2.3. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến An Ninh Kinh Tế Trong Hội Nhập

Các yếu tố ảnh hưởng đến an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập bao gồm: toàn cầu hóa, biến động kinh tế thế giới, chính sách kinh tế của các quốc gia khác, và năng lực nội tại của nền kinh tế. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương để ứng phó với các thách thức và rủi ro.

III. Thực Trạng Đảm Bảo An Ninh Kinh Tế Việt Nam 2007 2015

Giai đoạn 2007-2015 chứng kiến quá trình hội nhập kinh tế sâu rộng của Việt Nam, đặc biệt là sau khi gia nhập WTO. Tuy nhiên, cũng trong giai đoạn này, Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức về an ninh kinh tế, như lạm phát cao, ổn định kinh tế vĩ mô yếu, và rủi ro từ thị trường tài chính. Theo luận án, "Thực hiện tự do hoá nền kinh tế trong xu thế hội nhập, tham gia ngày càng sâu rộng vào thị trường thế giới với mức độ cạnh tranh khốc liệt cũng gây ra những tác động tiêu cực đối với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội, đối với sự ổn định nền kinh tế quốc dân". Cần đánh giá kỹ lưỡng các tác động của hội nhập đối với an ninh kinh tế để có các biện pháp ứng phó kịp thời.

3.1. Quá Trình Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế Của Việt Nam Giai Đoạn 2007 2015

Giai đoạn 2007-2015 đánh dấu sự tham gia sâu rộng của Việt Nam vào các Hiệp định thương mại tự do (FTA) và các tổ chức kinh tế khu vực và quốc tế. Việc gia nhập WTO năm 2007 là một bước ngoặt quan trọng, mở ra nhiều cơ hội cho phát triển kinh tế. Tuy nhiên, hội nhập cũng đặt ra nhiều thách thức mới về an ninh kinh tế.

3.2. Tình Hình Đảm Bảo An Ninh Kinh Tế Trong Quá Trình Hội Nhập KTQT

Tình hình đảm bảo an ninh kinh tế trong giai đoạn này còn nhiều hạn chế, thể hiện qua các vấn đề như: lạm phát cao, ổn định kinh tế vĩ mô yếu, rủi ro từ thị trường tài chính, và các vấn đề về an ninh năng lượng, an ninh lương thực. Cần có các giải pháp đồng bộ để tăng cường năng lực đảm bảo an ninh kinh tế.

3.3. Đánh Giá Chung Về Thực Trạng Đảm Bảo An Ninh Kinh Tế Tại Việt Nam

Đánh giá chung cho thấy Việt Nam đã đạt được những tiến bộ nhất định trong việc đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế và thách thức cần phải vượt qua. Cần có sự đổi mới về tư duy và hành động để nâng cao hiệu quả công tác đảm bảo an ninh kinh tế.

IV. Giải Pháp Đảm Bảo An Ninh Kinh Tế Việt Nam Đến Năm 2025

Để đảm bảo an ninh kinh tế trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế đến năm 2025, Việt Nam cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện, bao gồm: nâng cao nhận thức về an ninh kinh tế, xây dựng thể chế kinh tế phù hợp, chủ động phòng ngừa rủi ro, kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước, và tăng cường hợp tác quốc tế. Theo luận án, "Trong thời gian tới, tình hình kinh tế, tài chính, tiền tệ thế giới, khu vực còn diễn biến phức tạp; các mối đe dọa an ninh truyền thống và phi truyền thống tiếp tục gia tăng, trong đó an ninh kinh tế, tài chính, tiền tệ và an ninh mạng đang đặt ra nhiều thách thức lớn đối với lợi ích và an ninh của nhiều quốc gia". Cần tập trung vào phát triển bền vững và kinh tế số để tạo ra nền tảng vững chắc cho an ninh kinh tế.

4.1. Tăng Cường Nhận Thức Về An Ninh Kinh Tế Định Dạng Rủi Ro Kinh Tế

Nâng cao nhận thức về an ninh kinh tế là yếu tố then chốt để chủ động đối phó với các rủi ro. Cần phải định dạng được các rủi ro tiềm ẩn và có các biện pháp phòng ngừa và ứng phó kịp thời. Việc này đòi hỏi sự tham gia của tất cả các cấp, các ngành và toàn xã hội.

4.2. Xây Dựng Thể Chế Kinh Tế Khuôn Khổ Pháp Luật Đảm Bảo An Ninh

Xây dựng thể chế kinh tế và khuôn khổ pháp luật phù hợp là điều kiện tiên quyết để đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập. Cần phải hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế, tài chính, đầu tư, thương mại, và sở hữu trí tuệ.

4.3. Chủ Động Phòng Ngừa Các Bất Ổn Yếu Tố Nguồn Lực Thiết Yếu

Chủ động phòng ngừa các bất ổn đe dọa các yếu tố nguồn lực thiết yếu của nền kinh tế là một nhiệm vụ quan trọng. Cần phải có các chính sách để bảo vệ an ninh năng lượng, an ninh lương thực, và an ninh nguồn nước. Sự phát triển của kinh tế tuần hoàn là một hướng đi quan trọng.

V. Đảm Bảo An Ninh Kinh Tế Gắn Liền Với An Ninh Quốc Gia

An ninh kinh tế và an ninh quốc gia không thể tách rời. Đảm bảo an ninh kinh tế chính là góp phần vào an ninh quốc gia và ngược lại. Do đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng chức năng để bảo vệ lợi ích quốc gia trong bối cảnh hội nhập. Nhà nước đóng vai trò then chốt. "Để đảm bảo an ninh kinh tế quốc gia trong quá trình tiếp tục hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế thế giới, nhà nước có vai trò hết sức quan trọng". Cần nâng cao năng lực cạnh tranh và sự ổn định kinh tế vĩ mô.

5.1. An Ninh Kinh Tế Trong Mối Liên Hệ Mật Thiết Với Các Lĩnh Vực An Ninh

An ninh kinh tế cần được xem xét trong mối liên hệ mật thiết với các lĩnh vực an ninh khác như an ninh chính trị, an ninh xã hội, và an ninh quốc phòng. Cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng chức năng để bảo vệ lợi ích quốc gia.

5.2. Nâng Cao Nội Lực Nền Kinh Tế Trong Bối Cảnh Hội Nhập

Nâng cao nội lực của nền kinh tế là yếu tố quan trọng để đảm bảo an ninh kinh tế trong bối cảnh hội nhập. Cần phải tập trung vào phát triển các ngành công nghiệp có lợi thế cạnh tranh, nâng cao năng suất lao động, và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

5.3. Phát Huy Tối Đa Nội Lực và Khai Thác Tốt Ngoại Lực Trong Hội Nhập

Để đảm bảo an ninh kinh tế, cần phải phát huy tối đa nội lực và khai thác tốt ngoại lực trong bối cảnh hội nhập. Cần phải chủ động thu hút đầu tư nước ngoài có chất lượng, học hỏi kinh nghiệm quốc tế, và tham gia tích cực vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

VI. Kết Luận và Tầm Quan Trọng Của An Ninh Kinh Tế Trong Tương Lai

Đảm bảo an ninh kinh tế là một nhiệm vụ cấp bách và lâu dài, đòi hỏi sự quyết tâm cao và sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều cơ quan, tổ chức nhà nước và các tầng lớp nhân dân. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, vai trò của an ninh kinh tế càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Việt Nam cần tiếp tục đổi mới tư duy và hành động để nâng cao hiệu quả công tác đảm bảo an ninh kinh tế, góp phần vào sự ổn định và phát triển kinh tế xã hội. Cần có sự chuẩn bị tốt nhất cho các thách thức trong tương lai.

6.1. Tổng Kết Các Giải Pháp Đề Xuất

Các giải pháp đề xuất bao gồm: nâng cao nhận thức, xây dựng thể chế, chủ động phòng ngừa, kiện toàn bộ máy quản lý, tăng cường hợp tác quốc tế, và tập trung vào phát triển bền vững. Cần có sự phối hợp đồng bộ và hiệu quả giữa các giải pháp để đạt được mục tiêu đảm bảo an ninh kinh tế.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Đảm Bảo An Ninh Kinh Tế Trong Tương Lai

An ninh kinh tế sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong tương lai, khi thế giới đối mặt với nhiều biến động và thách thức mới. Việc đảm bảo an ninh kinh tế sẽ giúp Việt Nam ứng phó tốt hơn với các rủi ro và tận dụng tốt hơn các cơ hội từ hội nhập.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam" do nghiên cứu sinh Nguyễn Bạch Đằng thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2017, thuộc chuyên ngành Kinh tế chính trị (mã số 62.01), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Trúc Lê và PGS. Phạm Thị Hồng Điệp.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Theo quan niệm truyền thống trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, an ninh quốc gia lấy an ninh chính trị và an ninh quân sự làm trung tâm trong bối cảnh đối đầu giữa hai khối tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa. Sau Chiến tranh Lạnh, trọng tâm kế hoạch an ninh quốc gia chuyển dần sang lĩnh vực kinh tế; sức mạnh tổng hợp của một quốc gia gắn liền với sức mạnh kinh tế. Quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế thúc đẩy sự phụ thuộc lẫn nhau, khiến các rủi ro, mất an ninh kinh tế quốc tế dễ tác động đến an ninh kinh tế từng quốc gia, điển hình như sự lan truyền khủng hoảng kinh tế toàn cầu giai đoạn 2008–2010 dẫn đến bất ổn kinh tế vĩ mô và suy thoái kinh tế tại Việt Nam giai đoạn 2011–2013.

Về mặt lý luận, các nghiên cứu đi sâu phân tích nội hàm và nội dung đảm bảo an ninh kinh tế trong bối cảnh hội nhập dưới góc độ kinh tế chính trị còn thiếu vắng. Về mặt thực tiễn, nhận thức về các mối đe dọa an ninh kinh tế tại Việt Nam còn bất cập, chưa theo kịp diễn biến tình hình; việc tổ chức thực hiện còn nhiều hạn chế trong cơ cấu lại nền kinh tế, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và gắn kết kế hoạch an ninh trật tự với các quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội. Do đó, việc nghiên cứu có hệ thống nhằm đề xuất giải pháp chính sách bảo đảm an ninh kinh tế quốc gia là yêu cầu cấp thiết.

Mục đích, nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở phân tích thực trạng đảm bảo an ninh kinh tế của Việt Nam thời gian qua, luận án đề xuất các giải pháp nhằm đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam trong điều kiện hiện nay.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Hệ thống hóa, làm rõ hơn những vấn đề lý luận chung và kinh nghiệm thực tiễn về đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
  2. Phân tích thực trạng đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.
  3. Đề xuất giải pháp tăng cường đảm bảo an ninh kinh tế trong giai đoạn tiếp tục hội nhập sâu rộng hơn của Việt Nam vào nền kinh tế thế giới.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  • Câu hỏi 1: Đảm bảo an ninh kinh tế của một quốc gia bao gồm những nội dung gì và cần những điều kiện gì?
  • Câu hỏi 2: Từ góc độ nhà nước, Việt Nam cần làm gì và làm như thế nào để tăng cường đảm bảo an ninh kinh tế quốc gia trong quá trình tiếp tục hội nhập sâu rộng hơn vào nền kinh tế thế giới?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Đảm bảo an ninh kinh tế quốc gia trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu tại Việt Nam, có kết hợp khảo cứu kinh nghiệm của một số nước trong khu vực và trên thế giới (như Nhật Bản, Hoa Kỳ, Liên bang Nga, Hàn Quốc, Trung Quốc).
• Phạm vi thời gian: Từ khi Việt Nam tiến hành công cuộc Đổi mới (năm 1986) đến nay, trong đó tập trung vào giai đoạn 2007 đến 2015 (giai đoạn gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO và chịu tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu).
• Phạm vi nội dung: Tiếp cận ở cấp độ vĩ mô (an ninh kinh tế quốc gia) dưới góc độ kinh tế chính trị, làm nổi bật vai trò của nhà nước với tư cách là chủ thể điều hành. Về các nguồn lực vật chất cơ bản, luận án tập trung phân tích 3 nguồn lực thiết yếu: an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước và an ninh lương thực quốc gia; đồng thời phân tích an ninh hệ thống tài chính - tiền tệ và công tác phòng chống tội phạm kinh tế.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật chi tiết các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo từng nhóm nội dung học thuật:

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                  CÁC HƯỚNG TIẾP CẬN TỔNG QUAN TÀI LIỆU CỦA LUẬN ÁN                      |
+------------------------------------+----------------------------------------------------+
| Nhóm nghiên cứu                    | Tác giả, tổ chức và công trình tiêu biểu           |
+------------------------------------+----------------------------------------------------+
| 1. Lý luận an ninh quốc gia và     | - Luật An ninh quốc gia Hoa Kỳ (1947), Luật ANQG   |
|    an ninh phi truyền thống        |   Việt Nam (2004)                                  |
|                                    | - Nguyễn Văn Hưởng (2014)                          |
|                                    | - Khái niệm an ninh tổng hợp: Diễn đàn ARF (1995)  |
|                                    | - Khái niệm an ninh con người: UNDP (1994)         |
+------------------------------------+----------------------------------------------------+
| 2. An ninh kinh tế và chiến lược   | - Chiến lược ANKT Nhật Bản (1982)                  |
|    các quốc gia                    | - Chiến lược ANQG Hoa Kỳ (1988), B. Clinton (1993) |
|                                    | - Chiến lược ANKT Liên bang Nga (1996, 1999)       |
|                                    | - Chu Vinh Thân, Đào Kiên, Trần Phượng Anh (1998)  |
|                                    | - C. R. Neu, Charles Wolf, Jr. (1994), Ronis (2011)|
|                                    | - Ye Wei-ping (2010), Miles Kahler (2005)          |
|                                    | - Tác giả Việt Nam: Trần Trọng Toàn (2014),        |
|                                    |   Phương Hiếu (2005), Nguyễn Văn Minh (2007),      |
|                                    |   Phạm Quốc Trụ (2014), Nguyễn Trường Thọ (2015)   |
+------------------------------------+----------------------------------------------------+
| 3. Đảm bảo an ninh các nguồn lực   | - Năng lượng: Hoàng Minh Hằng (2007), Winzer       |
|    kinh tế thiết yếu               |   (2015), Löschel (2010), Kruyt (2009), Cheng      |
|                                    |   (2008), Coq & Paltseva (2009), Sovacool (2011),  |
|                                    |   Mansson (2014), Brown và cs (2014), Cherp &      |
|                                    |   Jewell (2014), Ren & Sovacool (2014),            |
|                                    |   Nguyễn Văn Tuấn (2011)                           |
|                                    | - Lương thực: Tạ Ngọc Tấn và cs (2015), Nguyễn     |
|                                    |   Quế Nga (2009), CIEM (2008)                      |
|                                    | - Nguồn nước: Lục Trung Vĩ (2005), Wu Hong Ying    |
|                                    |   (2012), Tạ Ngọc Tấn và cs (2015)                 |
+------------------------------------+----------------------------------------------------+
| 4. An ninh tài chính - tiền tệ     | - Báo cáo WEF (2008-2009), IMF (GFSR)              |
|    và cảnh báo khủng hoảng         | - Nguyên nhân bất ổn: Cho (2002), Delhaise (1998), |
|                                    |   Ito (2001), McKibbin & Martin (1999),            |
|                                    |   Nabi & Shivakumar (2001), Obstfeld (1994),       |
|                                    |   Pomerleano (1998), ADB (2005)                    |
|                                    | - Bẫy ngân hàng công nghệ thấp: Park & Bae (2002)  |
|                                    | - Mô hình tín hiệu KLR: Kaminsky, Lizondo &        |
|                                    |   Reinhart (1997), Kaminsky & Reinhart (1996)      |
|                                    | - Tác giả Việt Nam: Tào Hữu Phùng và cs (2003),    |
|                                    |   Lê Xuân Nghĩa (2005), Võ Trí Thành và Lê Xuân    |
|                                    |   Sang (2004), Võ Trí Thành và cs (2003, 2007,     |
|                                    |   2009), Nguyễn Thị Hồng (2004), Kỷ yếu Hội thảo   |
|                                    |   Đại học Kinh tế Quốc dân đề tài KX01.15/11-15    |
+------------------------------------+----------------------------------------------------+
| 5. Phòng chống tội phạm kinh tế    | - Phạm Quý Ngọ (2011), Trần Văn Hoà (2011),        |
|    và tội phạm công nghệ cao       |   Tạ Ngọc Tấn và cs (2015)                         |
+------------------------------------+----------------------------------------------------+

Các hướng nghiên cứu chính trong tài liệu

1. Lý thuyết an ninh quốc gia và an ninh phi truyền thống: Nguyễn Văn Hưởng (2014) dẫn ra cấu thành khái niệm an ninh gồm 5 yếu tố (giá trị bị tấn công, yếu tố uy hiếp, biện pháp đối phó, chủ thể bảo vệ, chủ thể chi trả). Báo cáo ARF (1995) đưa ra khái niệm an ninh tổng hợp. Báo cáo Phát triển con người của UNDP (1994) xác định 7 phương diện của an ninh con người (kinh tế, lương thực, sức khỏe, môi trường, nhân thân, cộng đồng, chính trị).
2. Nghiên cứu về an ninh kinh tế quốc gia:
   • Chu Vinh Thân, Đào Kiên, Trần Phượng Anh (1998) nêu 5 quan điểm đối phó uy hiếp an ninh kinh tế: quan điểm lợi ích, quan điểm tổng hợp, quan niệm toàn cầu, quan điểm dự báo, quan điểm toàn dân.
   • C. R. Neu và Charles Wolf, Jr. (1994) phân tích an ninh kinh tế dưới góc độ kinh tế học và kinh tế thể chế. Ronis và cs (2011) nghiên cứu tác động của nợ công và năng lượng đến an ninh chiến lược Hoa Kỳ.
   • Ye Wei-ping (2010) đề xuất hệ thống chỉ số hai cấp độ và công thức đo lường an ninh kinh tế, tập trung vào tài chính - tiền tệ. Miles Kahler (2005) phân tích tác động hai mặt của toàn cầu hóa và vai trò liên thông thể chế.
   • Phương Hiếu (2005) cảnh báo áp lực cạnh tranh, nguy cơ phá sản doanh nghiệp và tội phạm thương mại. Nguyễn Văn Minh (2007) nêu 4 kịch bản lệ thuộc kinh tế: (1) bị lũng đoạn, phá sản nền kinh tế; (2) bị phong tỏa kinh tế; (3) bị lệ thuộc lương thực; (4) bị lệ thuộc công nghệ cao. Phạm Quốc Trụ (2014) nêu 4 yêu cầu đảm bảo an ninh kinh tế.
3. Nghiên cứu an ninh các nguồn lực thiết yếu:
   • An ninh năng lượng: Hoàng Minh Hằng (2007) định nghĩa sự đảm bảo đầy đủ năng lượng sạch và rẻ; Winzer (2015), Löschel (2010), Kruyt (2009) chỉ ra tính bất định trong định nghĩa. Brown và cs (2014) đánh giá 22 nước OECD qua 4 nhóm chỉ số (sự sẵn có, khả năng chi trả, hiệu quả kinh tế - năng lượng, quản lý môi trường). Cheng (2008), Ren và Sovacool (2014) dùng phương pháp AHP phân tích năng lượng Trung Quốc. Nguyễn Văn Tuấn (2011) đề xuất giải pháp cho Việt Nam.
   • An ninh lương thực: Tạ Ngọc Tấn và cs (2015), Nguyễn Quế Nga (2009), CIEM (2008) xác định 4 nội dung: sự sẵn có (availability), khả năng tiếp cận (access), sự ổn định (stability) và sự an toàn thực phẩm.
   • An ninh nguồn nước: Lục Trung Vĩ (2005), Wu Hong Ying (2012) phân tích sự khan hiếm tài nguyên nước, mất cân bằng cung - cầu và nguy cơ xung đột vùng, xung đột xuyên biên giới.
4. Nghiên cứu an ninh tài chính - tiền tệ:
   • Park và Bae (2002) cảnh báo bẫy dịch vụ ngân hàng công nghệ thấp ở Đông Á do chênh lệch trình độ quản lý và giám sát. Kaminsky, Lizondo và Reinhart (1997) xây dựng mô hình tín hiệu cảnh báo sớm khủng hoảng tiền tệ trong 24 tháng dựa trên biến động của xuất khẩu, độ lệch tỷ giá thực, tỷ lệ cung tiền/dự trữ ngoại hối, sản lượng, giá cổ phiếu.
   • Tại Việt Nam: Tào Hữu Phùng và cs (2003) phân tích an ninh tài chính ở trạng thái tĩnh; Lê Xuân Nghĩa (2005) nghiên cứu chỉ tiêu cảnh báo sớm; Võ Trí Thành và cộng sự (2003, 2004, 2007, 2009) khảo sát tính dễ bị tổn thương của thị trường tài chính khu vực; Nguyễn Thị Hồng (2004) phân tích kiểm soát chu chuyển dòng vốn ngoại.
5. Nghiên cứu phòng chống tội phạm kinh tế: Phạm Quý Ngọ (2011), Trần Văn Hoà (2011) nhận diện tội phạm công nghệ cao, trộm cắp thông tin bảo mật ngân hàng, gian lận thương mại và lừa đảo xuyên quốc gia.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Luận án xác định các khoảng trống học thuật cần tiếp tục luận giải:

• Về lý luận: Làm rõ nội hàm khái niệm và khung lý thuyết về đảm bảo an ninh kinh tế quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế dưới góc độ kinh tế chính trị; xác định rõ vai trò quản lý của nhà nước, mối quan hệ lợi ích quốc gia - quốc tế, các nhân tố ảnh hưởng chủ quan - khách quan, điều kiện bảo đảm và hệ thống tiêu chí đánh giá.
• Về thực tiễn: Khảo cứu bài học kinh nghiệm quốc tế; thực hiện đánh giá toàn diện thực trạng đảm bảo an ninh kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn 2007–2015 theo bộ tiêu chí khoa học, nhận diện thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và đề xuất hệ thống giải pháp chính sách đến năm 2025.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và khung phân tích

Luận án tiếp cận an ninh kinh tế ở cấp độ vĩ mô từ góc độ kinh tế chính trị, đặt trong mối quan hệ hữu cơ với an ninh quốc gia tổng thể. Khung phân tích tập trung vào các khái niệm và phạm trù:

• Khái niệm hội nhập quốc tế: Được tiếp cận như một quá trình xã hội vận động liên tục, trong đó các quốc gia tăng cường gắn kết dựa trên sự chia sẻ lợi ích, mục tiêu, giá trị, nguồn lực, thẩm quyền định đoạt chính sách và tuân thủ các quy tắc trong định chế quốc tế. Luận án phân biệt hội nhập với hợp tác quốc tế thông thường và phân tích 3 cách tiếp cận (chủ nghĩa liên bang, cộng đồng an ninh của Karl W. Deutsch, và phân công lao động quốc tế).
• Khung nội dung đảm bảo an ninh kinh tế: Bao gồm (1) xây dựng chiến lược hội nhập và thể chế kinh tế; (2) bảo đảm ổn định các nguồn lực thiết yếu (năng lượng, tài nguyên nước, lương thực); (3) bảo đảm an toàn hệ thống tài chính - tiền tệ; (4) phòng chống các loại tội phạm kinh tế.
• Tiêu chí đánh giá: Xây dựng hệ thống chỉ tiêu định lượng (tăng trưởng GDP, lạm phát, cung tiền, nợ công, trái phiếu chính phủ, thu nhập bình quân, huy động vốn NHTM, dự trữ ngoại hối, số liệu xử lý tội phạm) và tiêu chí định tính (thể chế, năng lực quản lý nhà nước, nhận thức rủi ro).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp phân tích thống kê mô tả dữ liệu thứ cấp:

• Phương pháp luận: Chủ nghĩa duy vật biện chứng (xem xét hiện tượng trong mối liên hệ nhiều chiều, quy luật nội tại và ảnh hưởng của thể chế) và chủ nghĩa duy vật lịch sử (nghiên cứu gắn liền với tiến trình lịch sử Đổi mới và các mốc hội nhập thực tế).
• Phương pháp tiếp cận hệ thống: Đặt an ninh kinh tế trong tổng thể hệ thống an ninh quốc gia và hệ thống kinh tế - xã hội; kết hợp phân tích tương tác giữa nội lực và ngoại lực, giữa an ninh kinh tế và an ninh chính trị, quốc phòng.
• Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Gạt bỏ các hiện tượng ngẫu nhiên, đơn lẻ để nhận diện những mối quan hệ mang tính bản chất, điển hình và bền vững về mặt kinh tế chính trị trong đảm bảo an ninh kinh tế.
• Phương pháp thống kê mô tả: Thu thập, sắp xếp số liệu, trình bày dưới dạng bảng số liệu, đồ thị, phân tích chỉ số nhằm mô tả quy mô, tốc độ tăng trưởng và tính ổn định của các biến số vĩ mô.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân tích từng nội dung thành phần ở chương 1, chương 3 và tổng hợp thành các nhận định, bài học kinh nghiệm, đánh giá thành công, hạn chế và giải pháp ở chương 4.
• Phương pháp so sánh: So sánh diễn biến kinh tế qua các giai đoạn (kỳ báo cáo so với kỳ gốc) và so sánh thực tiễn Việt Nam với kinh nghiệm các quốc gia trong khu vực và trên thế giới.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Luận án sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các văn kiện của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước; các đề tài nghiên cứu cấp nhà nước (như Đề tài KX01.15/11-15); báo cáo số liệu chính thức từ Tổng cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, Bộ Công an, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), Viện Chiến lược phát triển, Học viện An ninh nhân dân, Trường Đại học Kinh tế – ĐHQGHN, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân; cùng các báo cáo của các tổ chức quốc tế (WB, IMF, ADB, WEF, FAO, IEA, OECD).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu về đảm bảo an ninh kinh tế quốc gia trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu trong và ngoài nước về an ninh quốc gia, an ninh phi truyền thống và an ninh kinh tế. Nội dung chỉ ra sự chuyển dịch nhận thức từ an ninh truyền thống (chính trị - quân sự) sang an ninh hiện đại (an ninh tổng hợp, an ninh con người, an ninh phi truyền thống). Luận án phân tích các quan điểm về chiến lược an ninh kinh tế của Hoa Kỳ, Nhật Bản, Liên bang Nga và Trung Quốc; phân loại các nhóm công trình nghiên cứu về an ninh nguồn lực (năng lượng, nước, lương thực), an ninh tài chính - tiền tệ và phòng chống tội phạm kinh tế. Từ việc đánh giá tổng quan, tác giả xác định các khoảng trống nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn cần được luận giải trong các chương tiếp theo.

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Chương 2 luận giải các khái niệm cơ bản về hội nhập kinh tế quốc tế, các cấp độ hội nhập (song phương, khu vực, liên khu vực, toàn cầu WTO) và tiến trình phát triển kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Tác giả xây dựng khung lý thuyết gồm:

• Nội hàm đảm bảo an ninh kinh tế quốc gia dưới góc độ kinh tế chính trị.
• Các nội dung bảo đảm an ninh kinh tế trong hội nhập: xây dựng thể chế và chiến lược; đảm bảo an ninh các yếu tố nguồn lực thiết yếu; ổn định an toàn hệ thống tài chính - tiền tệ; phòng ngừa tội phạm kinh tế.
• Các nhân tố ảnh hưởng và điều kiện bảo đảm an ninh kinh tế.
• Hệ thống tiêu chí đánh giá tình trạng an ninh kinh tế quốc gia.

Chương này cũng khảo cứu kinh nghiệm thực tiễn bảo đảm an ninh kinh tế trong hội nhập của một số quốc gia (sử dụng số liệu minh họa tốc độ tăng trưởng GDP và quy mô GDP của Hàn Quốc giai đoạn 1986–2016) để rút ra bài học cho Việt Nam về quản lý vĩ mô và duy trì ổn định chiến lược.

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                  DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH MINH HỌA TRONG CHƯƠNG 2                          |
+------------+----------------------------------------------------------------------------+
| Ký hiệu    | Tên bảng / hình                                                            |
+------------+----------------------------------------------------------------------------+
| Bảng 2.1   | Những yếu tố và thước đo tình trạng an ninh kinh tế                        |
| Hình 2.1   | Tốc độ tăng trưởng GDP của Hàn Quốc giai đoạn 1986–2016                    |
| Hình 2.2   | GDP của Hàn Quốc giai đoạn 1986–2016 (đơn vị: tỷ USD)                      |
+------------+----------------------------------------------------------------------------+

Chương 3: Thực trạng đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam giai đoạn 2007 – 2015

Chương 3 phân tích thực trạng bảo đảm an ninh kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn trọng tâm 2007–2015 thông qua hệ thống dữ liệu thống kê thứ cấp phong phú:

• Tiến trình hội nhập và tác động: Tóm tắt các mốc hội nhập chính của Việt Nam, đánh giá tác động hai mặt của việc mở cửa thị trường đối với an ninh kinh tế.
• Đảm bảo các nguồn lực thiết yếu: Đánh giá an ninh lương thực thông qua sản lượng cây lương thực, mức tiêu dùng lương thực thực phẩm bình quân đầu người/tháng, biến động thu nhập bình quân đầu người theo giá hiện hành. Phân tích an ninh năng lượng và tài nguyên nước.
• Đảm bảo ổn định hệ thống tài chính - tiền tệ: Khảo sát sự phát triển mạng lưới ngân hàng giai đoạn 1991–2014; tốc độ tăng trưởng huy động vốn hệ thống NHTM từ 2000–2014; diễn biến tự do hóa tài chính, lãi suất VND giai đoạn 2009–2014; tăng trưởng tín dụng; mối quan hệ giữa cung tiền và lạm phát giai đoạn 2005–2014; diễn biến tỷ giá danh nghĩa VND/USD giai đoạn 1985–2013; quy mô trái phiếu chính phủ và nợ công. Đối chiếu việc thực hiện các nguyên tắc giám sát ngân hàng theo chuẩn mực Basel I.
• Dòng vốn đầu tư và thị trường chứng khoán: Đánh giá dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giai đoạn 2006–2014, đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của doanh nghiệp Việt Nam, và khối lượng giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán.
• Phòng chống tội phạm kinh tế: Thống kê kết quả xử lý các vụ án tội phạm kinh tế giai đoạn 2011–2015, phân tích sự gia tăng của tội phạm công nghệ cao và tội phạm lừa đảo đầu tư.
• Đánh giá tổng hợp: Luận án tổng hợp tốc độ tăng trưởng trung bình và tính ổn định của tăng trưởng GDP giai đoạn 1986–2014, qua đó đánh giá kết quả theo các chỉ tiêu định lượng và tiêu chí định tính, làm rõ các thành công, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi.

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                  DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU DỮ LIỆU THỰC TRẠNG Ở CHƯƠNG 3                   |
+------------+----------------------------------------------------------------------------+
| Ký hiệu    | Tên bảng số liệu thống kê trong luận án                                    |
+------------+----------------------------------------------------------------------------+
| Bảng 3.1   | Tóm tắt các mốc hội nhập chính của Việt Nam                                |
| Bảng 3.2   | Sản lượng cây lương thực qua các năm                                       |
| Bảng 3.3   | Tiêu dùng một số loại lương thực thực phẩm bình quân đầu người/tháng       |
| Bảng 3.4   | Thu nhập bình quân đầu người/tháng theo giá hiện hành                      |
| Bảng 3.5   | Số lượng ngân hàng giai đoạn 1991–2014                                     |
| Bảng 3.6   | Đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI giai đoạn 2006–2014                        |
| Bảng 3.7   | Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài                                             |
| Bảng 3.8   | Khối lượng giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán |
| Bảng 3.9   | Đối chiếu việc thực hiện các nguyên tắc giám sát của BASEL I               |
| Bảng 3.10  | Kết quả xử lý tội phạm kinh tế giai đoạn 2011–2015                         |
| Bảng 3.11  | Tốc độ tăng trưởng trung bình và tính ổn định tăng trưởng GDP (1986–2014)   |
| Bảng 3.12  | Trái phiếu chính phủ và nợ công của Việt Nam                               |
+------------+----------------------------------------------------------------------------+

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
|                  DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ THỰC TRẠNG Ở CHƯƠNG 3                     |
+------------+----------------------------------------------------------------------------+
| Ký hiệu    | Tên hình vẽ / biểu đồ thống kê trong luận án                               |
+------------+----------------------------------------------------------------------------+
| Hình 3.1   | Tốc độ tăng trưởng huy động vốn hệ thống NHTM từ 2000–2014                 |
| Hình 3.2   | Tiến trình tự do hóa tài chính của Việt Nam                                |
| Hình 3.3   | Diễn biến lãi suất VND giai đoạn 2009–2014                                 |
| Hình 3.4   | Tốc độ tăng trưởng tín dụng của tổ chức tín dụng                           |
| Hình 3.5   | Mối quan hệ giữa cung tiền và lạm phát ở Việt Nam giai đoạn 2005–2014      |
| Hình 3.6   | Tỷ giá danh nghĩa VND/USD giai đoạn 1985–2013                              |
+------------+----------------------------------------------------------------------------+

Chương 4: Định hướng và giải pháp đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam đến năm 2025

(Trong văn bản còn được thể hiện ở tiêu đề: Quan điểm và giải pháp đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam)

Chương 4 xác định bối cảnh mới và các áp lực nảy sinh đối với an ninh kinh tế Việt Nam trong giai đoạn hội nhập sâu rộng đến năm 2025 (như việc thực thi các cam kết AEC, các FTA thế hệ mới, TPP). Tác giả xác lập 3 quan điểm chỉ đạo:

1. Đảm bảo an ninh kinh tế phải đặt trong mối liên hệ gắn bó mật thiết với việc đảm bảo an ninh quốc gia trên tất cả các lĩnh vực.
2. Đảm bảo an ninh kinh tế trong bối cảnh hội nhập phải gắn liền với nâng cao nội lực của nền kinh tế.
3. Đảm bảo an ninh kinh tế phải dựa trên cơ sở phát huy tối đa nội lực và khai thác tốt ngoại lực trong bối cảnh hội nhập.

Trên cơ sở đó, luận án đề xuất 5 nhóm giải pháp cụ thể:

• Giải pháp 1: Tăng cường nhận thức về an ninh kinh tế, định dạng rủi ro kinh tế để có đối sách xử lý phù hợp.
• Giải pháp 2: Xây dựng thể chế kinh tế, khuôn khổ pháp luật đáp ứng yêu cầu của hội nhập và gắn với đảm bảo an ninh kinh tế.
• Giải pháp 3: Chủ động phòng ngừa những bất ổn đe dọa các yếu tố nguồn lực thiết yếu của nền kinh tế và bất ổn trong hệ thống tài chính tiền tệ.
• Giải pháp 4: Xây dựng và kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước về kinh tế.
• Giải pháp 5: Tăng cường hợp tác quốc tế về đảm bảo an ninh kinh tế.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về mặt học thuật và thực tiễn:

1. Đóng góp về lý luận:
   • Bổ sung và làm mới một số khía cạnh lý luận về an ninh kinh tế và đảm bảo an ninh kinh tế ở cấp độ quốc gia trong bối cảnh hội nhập dưới góc độ kinh tế chính trị.
   • Làm rõ nội hàm khái niệm đảm bảo an ninh kinh tế, chỉ ra mối quan hệ về lợi ích quốc gia và lợi ích quốc tế trong quá trình hội nhập.
   • Xây dựng khung lý thuyết phân tích nội dung, các yếu tố ảnh hưởng, điều kiện bảo đảm và hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả của công tác đảm bảo an ninh kinh tế quốc gia.
2. Đóng góp về thực tiễn:
   • Phân tích kinh nghiệm quốc tế và rút ra bài học cho Việt Nam, trọng tâm là bài học xây dựng chiến lược phát triển kinh tế phù hợp với tiến trình mở cửa nhằm duy trì sự ổn định của nền kinh tế.
   • Đánh giá toàn diện thực trạng đảm bảo an ninh kinh tế của Việt Nam giai đoạn 2007–2015 trên các mảng thể chế, nguồn lực vật chất (năng lượng, nước, lương thực), tài chính - tiền tệ và trật tự kinh tế; làm rõ các thành tựu và nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế.
   • Xác lập hệ thống quan điểm mang tính nguyên tắc (phát huy nội lực kết hợp ngoại lực, gắn kết an ninh kinh tế với an ninh quốc phòng) và đề xuất 5 nhóm giải pháp chính sách có giá trị ứng dụng đến năm 2025.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Căn cứ vào phạm vi và giới hạn nghiên cứu được nêu trong luận án:

• Hạn chế về phạm vi cấp độ: Luận án tập trung phân tích ở cấp độ vĩ mô (an ninh kinh tế quốc gia), không đi sâu vào cấp độ vi mô (an ninh kinh tế cá nhân, hộ gia đình) hoặc cấp độ trung mô (an ninh kinh tế doanh nghiệp).
• Hạn chế về phạm vi ngành và nguồn lực: Do giới hạn dung lượng và khả năng tiếp cận tư liệu, luận án chỉ lựa chọn phân tích 3 nguồn lực thiết yếu là năng lượng, nguồn nước và lương thực; chưa bao quát toàn bộ các ngành kinh tế kỹ thuật khác.
• Hạn chế về tiến trình: Luận án xem hội nhập kinh tế quốc tế là bối cảnh môi trường tác động tổng hợp chứ không đi sâu phân tích diễn biến chi tiết từng bước đi cụ thể của từng cam kết quốc tế riêng rẽ.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu an ninh kinh tế ở cấp độ doanh nghiệp, đánh giá chi tiết an ninh chuỗi cung ứng trong các ngành công nghiệp phụ trợ, và lượng hóa sâu hơn các tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đối với từng tiểu vùng kinh tế.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao đối với:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Thuộc các chuyên ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế quốc tế, Quản lý kinh tế, Quan hệ quốc tế và An ninh phi truyền thống; đặc biệt có thể sử dụng khung lý thuyết ở Chương 2 và phần tổng quan tài liệu ở Chương 1.
• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Các cán bộ công tác tại Bộ Công an, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, Ngân hàng Nhà nước, Viện Chiến lược phát triển, CIEM, Học viện An ninh nhân dân; có thể tham khảo các phân tích thực trạng ở Chương 3 và hệ thống 5 nhóm giải pháp tại Chương 4 để xây dựng chiến lược quản lý rủi ro kinh tế vĩ mô và đảm bảo an ninh kinh tế quốc gia.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án tiếp cận khái niệm an ninh kinh tế ở cấp độ nào và dưới góc độ chuyên ngành gì?

Luận án tiếp cận an ninh kinh tế ở cấp độ vĩ mô – an ninh kinh tế quốc gia, dưới góc độ chuyên ngành Kinh tế chính trị, tập trung làm rõ vai trò quản lý của nhà nước với tư cách là chủ thể bảo đảm an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập.

2. Ba nguồn lực kinh tế thiết yếu nào được luận án lựa chọn để phân tích chuyên sâu?

Luận án lựa chọn phân tích 3 nguồn lực cơ bản có ý nghĩa chiến lược đối với sự sinh tồn và phát triển của quốc gia gồm: an ninh năng lượng, an ninh tài nguyên nước và an ninh lương thực quốc gia.

3. Giai đoạn thời gian trọng tâm được khảo sát trong phần thực trạng của luận án là giai đoạn nào?

Luận án tập trung phân tích thực trạng giai đoạn 2007–2015. Đây là giai đoạn Việt Nam chính thức gia nhập WTO, tiến hành mở cửa sâu rộng và đối mặt với nhiều biến động kinh tế vĩ mô do khủng hoảng tài chính toàn cầu.

4. Luận án đề xuất bao nhiêu quan điểm chỉ đạo và bao nhiêu nhóm giải pháp đến năm 2025?

Luận án đề xuất 3 quan điểm cơ bản (gắn kết an ninh kinh tế với an ninh quốc gia, gắn với nâng cao nội lực, phát huy tối đa nội lực và khai thác tốt ngoại lực) cùng 5 nhóm giải pháp cụ thể (nhận thức, thể chế pháp luật, phòng ngừa bất ổn nguồn lực và tài chính tiền tệ, kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước, tăng cường hợp tác quốc tế).

5. Những cơ quan, viện nghiên cứu nào tại Việt Nam đã cung cấp dữ liệu thứ cấp và thông tin cho luận án?

Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Bộ Công an, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, Tổng cục Thống kê, Viện Chiến lược phát triển, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), Học viện An ninh nhân dân, Trường Đại học Kinh tế – ĐHQGHN và Trường Đại học Kinh tế Quốc dân.

---

Kết luận

Luận án "Đảm bảo an ninh kinh tế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam" của tác giả Nguyễn Bạch Đằng là công trình nghiên cứu chuyên khảo về an ninh kinh tế quốc gia dưới góc độ kinh tế chính trị. Công trình đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về an ninh phi truyền thống, xây dựng khung phân tích gồm nội dung, nhân tố ảnh hưởng và tiêu chí đánh giá an ninh kinh tế trong điều kiện hội nhập. Dựa trên việc phân tích số liệu thực trạng giai đoạn 2007–2015 về nguồn lực thiết yếu, hệ thống tài chính tiền tệ và trật tự kinh tế, luận án đã đề xuất hệ thống quan điểm và 5 nhóm giải pháp chính sách nhằm đảm bảo an ninh kinh tế Việt Nam đến năm 2025.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TONG QUAN NGHIÊN CỨU VE DAM BẢO AN NINH KINH TE QUOC GIA TRONG QUA TRINH HOI NHAP KINH TE QUOC TE 1. Những nghiên cứu về an ninh quôc gia trong boi cảnh toàn cau hoa và hội nhập kinh tế quốc tế 1. An ninh quốc gia theo cách tiếp cận truyền thong Thuật ngữ an ninh được sử dụng rất rộng rãi trong đời sống hàng ngày và trong môi trường học thuật. Hàm ý của “an ninh” là tránh hoặc thoát khỏi cảm giác lo lắng, sợ hãi và nguy hiểm (Từ Điển tiếng Việt, 2000).

Thuật ngữ an ninh vừa đề cập đến một loại cảm giác chủ quan của con người (mối lo sợ), vừa chỉ một trạng thái khách quan (không tôn tại mối nguy hiểm). Có nhiều cấp độ khác nhau, nhiều cách tiếp cận khác nhau về an ninh, ví dụ như an ninh của con người, an ninh quốc gia, an ninh nhân loại. Nghiên cứu của Nguyễn Văn Hưởng (2014) đã dẫn ra quan niệm của các học giả phương Tây về cấu thành của khái niệm an ninh, bao gồm năm yếu tố: một là, giá trị nào bị tắn công? Hai là, cái gì uy hiếp giá trị đó? Ba là, có thể dùng biện pháp nào đề đối phó? Bốn là, ai sẽ cung cấp sự bảo vệ trong hoàn cảnh bị uy hiếp? Năm là, ai sẽ chi trả cho an ninh và bảo vệ? Với cách tiếp cận này thì bất cứ khi nào một giá trị cơ bản của cá nhân, cộng đồng, dân tộc, một số quốc gia hoặc cộng đồng quốc tế bị uy hiếp thi van dé đó chính là van đề an ninh. An ninh quốc gia là một khái niệm quan trọng trong lý luận chính trị học và quan hệ quốc tế hiện đại, cũng là một thuật ngữ được sử dụng với tần suất lớn nhất dé biểu đạt chính sách đối nội, đối ngoại hiện nay của các nước trên thế giới.

Thuật ngữ này xuất hiện chính thức lần đầu tiên trong một văn bản luật của Hoa Kỳ từ năm 1947, khi chính phủ Hoa Kỳ thông qua luật An ninh quốc gia. Theo Luật này, chính phủ thiết lập Uỷ ban An ninh quốc gia chịu trách nhiệm đưa ra kiến nghị cho Tổng thống chính sách đối nội, đối ngoại và quân sự liên quan đến an ninh quốc gia Mỹ. Từ xuất phát điểm trên,nhiều học giả Mỹ quan niệm “An ninh quốc gia là sự 13 nhận thức về lợi ích quốc gia và mối uy hiếp đối với lợi ích đó”.Theo lý giải của học giả Trung Quốc thì an ninh quốc gia chỉ một trạng thái và năng lực hiệu quả ứng phó với những ảnh hưởng và uy hiếp của những nhân tố có thé gây tổn hại và phá hoại đối với bên trong và bên ngoài của quốc gia đó. Anh ninh quốc gia là khái niệm có tính động và liên quan đến nhiều vấn đề.

Theo Luật An ninh quốc gia của Việt Nam năm 2004, An ninh quốc gia là sự 6n định, phát triển bền vững của quốc gia, SỰ bất khả xâm phạm độc lập, chủ quyền, thong nhất, toàn vẹn lãnh thé của Tổ quốc (Quốc hội, 2004). Theo quan niệm truyền thống, an ninh quốc gia có hai trụ cột chính là an ninh chính trị và an ninh quân sự. Hay nói một cách khác, an ninh quốc gia truyền thống lấy an ninh chính trị và an ninh quân sự làm trung tâm. Quan niệm an ninh quốc gia này xuất phát từ bối cảnh nảy sinh quốc gia dân tộc và hình thành hệ thống quan hệ quốc tế cận đại cho đến cuối thế ky XX.

Hạt nhân của bảo đảm an ninh quốc gia chính là bảo vệ lợi ích quốc gia, bảo vệ an ninh chính trị và an ninh quân sự. Tiêu chuẩn cơ bản để đánh giá quốc gia đó có an ninh hay không chính là vấn đề an ninh chính trị và an ninh quân sự có bị uy hiếp và xâm hại hay không. Trong quan niệm an ninh quốc gia truyền thống, thực lực kinh tế tuy có quan trọng nhưng thực tế nó phục vụ cho thực lực quân sự. Vì vậy, nội dung trung tâm trong quan niệm an ninh quốc gia của Chủ nghĩa hiện thực trong chính trị học là bảo vệ chủ quyên quốc gia và lợi ích quốc gia.

Các nguy cơ uy hiếp an ninh quốc gia luôn đến từ nước khác, van dé an ninh là van đề chiến tranh giữa các quốc gia, phương thức giành được an ninh là thông qua sức mạnh quân sự (Nguyễn Văn Hưởng, 2014). Vì lý do đó, trong gần suốt thế kỷ XX, hầu hết các nước đặt an ninh quân sự lên vi trí hàng đầu trong an ninh quốc gia. Xu hướng đó kéo đài đến hết Chiến tranh lạnh và kể từ khi kết thúc Chiến tranh lạnh đến nay, quan niệm an ninh quốc gia có những thay đổi to lớn. Khi có những thay đổi cơ bản trong quan niệm về an ninh quốc gia, an ninh quốc tế và an ninh toàn cầu sau Chiến tranh lạnh, quan niệm về an ninh quốc gia giai đoạn trước đó được coi là quan niệm truyên thông.

An ninh quốc gia theo cách tiếp cận hiện đại Ké từ những năm 1990 trở đi, an ninh quốc gia được tiếp cận theo những góc nhìn mới. Xuất hiện nhiều khác biệt trong nhận thức về an ninh, chủ thể của an ninh, và sự mở rộng nội hàm của khái niệm an ninh. Nếu an ninh truyền thống coi an ninh quốc gia là bảo vệ đất nước trước các mối de doa và tan công bằng chính trị, quân sự từ bên ngoài và bên trong thì an ninh theo cách tiếp cận hiện đại coi trọng không chỉ chủ quyền quốc gia mà còn bảo vệ con người, bảo vệ cộng đồng. Nó mang tính xuyên quốc gia do những mối uy hiếp, đe doạ của các nhân tố bên trong và bên ngoài đối với môi trường sinh tồn và phát triển của cộng đồng xã hội và công dân của mỗi quốc gia trong mối quan hệ chặt chẽ với khu vực và thế giới.

Nguyên nhân xuất hiện cách tiếp cận mới về an ninh quốc gia là do những thay đổi trong bối cảnh quốc tế, đặc biệt là dưới tác động của cách mạng khoa học công nghệ hiện đại và quá trình toàn cầu hoá. Sự xuất hiện một số lượng lớn các vấn đề an ninh mới làm nảy sinh một số khái niệm an ninh mới mẻ trong các nghiên cứu về an ninh. Chăng hạn như khái niệm “an ninh xuyên quốc gia” (Transnational Security) đề cập đến những nguy cơ, uy hiếp ảnh hưởng đến một số quốc gia, khu vực và toàn cầu như chủ nghĩa khủng bó, bệnh dịch, tội phạm xuyên quốc gia, ô nhiễm môi trường (Nguyễn Văn Hưởng, 2014). Hay khái niệm “an ninh tổng hợp” (Comprehensive Security) đã được sử dụng rộng rãi ở châu A — Thái Bình Dương theo sáng kiến của chính phủ Nhật Ban, trong đó “nội dung mà khái niệm an ninh tổng hợp quan tâm ngoài lĩnh vực quân sự còn bao gồm chính trị, kinh tế, xã hội và các van đề khác” (ARF, 1995).

Quan niệm an ninh tong hợp cho rằng, an ninh của cá nhân, khu vực và quốc gia là đa tầng nắc, trong tất cả các lĩnh vực; các mục tiêu an ninh muốn thực hiện được cần phải thông qua phương thức hợp tác giữa các quốc gia. Chương trình phát triển của Liên hợp quốc (Báo cáo phát triển con người, 1994) lại đưa ra khái niệm “an ninh con người” (Human Security), trong đó Liên hợp quốc coi an ninh con người là một vấn đề hạt nhân, là điêu kiện quan trọng đê thực hiện và bảo đảm an ninh toàn câu và hoà bình 15 thé giới. Báo cáo Phát triển con người (1994) nêu lên bảy phương diện đề cập đến an ninh con người như an ninh kinh tế (bảo đảm thu nhập cơ bản), an ninh lương thực (bảo đảm cung cấp lương thực đầy đủ), an ninh sức khoẻ (tránh một cách tương đối bệnh tật truyền nhiễm), an ninh môi trường (có thể giành được nguồn nước tỉnh khiết, bầu không khí trong lành và đất canh tác không bị thoái hoá), an ninh nhân thân (tránh khỏi bạo lực và uy hiếp), an ninh chung (an ninh bản sắc văn hoá), và an ninh chính tri (nhân quyền và tự do cơ bản được bảo đảm). Đặc biệt, xuất hiện khái niệm “an ninh phi truyền thống” (Non-Traditional Security) liên quan chặt chẽ với sự thay đổi trong nghiên cứu an ninh của các nước phương Tây sau Chiến tranh lạnh.

Khái niệm này có hàm ý phân biệt cách tiếp cận về an ninh trong bối cảnh mới (Hậu chiến tranh lạnh) khác với cách tiếp cận truyền thống về an ninh quốc gia đã nêu trên. Sự khác biệt thể hiện chủ yếu ở hai phương diện sau: Một là, sự mở rộng theo chiều ngang của nội hàm khái niệm an ninh. Nghiên cứu an ninh không chỉ tập trung vào an ninh quân sự vốn có mà bắt đầu quan tâm đến những uy hiếp an ninh mang tính phi quân sự có phạm vi ảnh hưởng rộng hơn, phức tạp hơn. Hai là, mục tiêu đảm bảo an ninh mở rộng theo chiều dọc, không chỉ nhằm bảo vệ chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ và ngăn chặn sự xâm lược của bên ngoài mà còn nhằm mục tiêu bảo đảm sự ổn định và phát triển quốc gia, khu vực và toàn cầu trong mối tương quan với an ninh của từng con người, công dân cũng như nhân loại nói chung (Nguyễn Văn Hưởng, 2014).

Như vậy, “an ninh phi truyền thong” xác định lại phạm vi an ninh. Nó quan tâm tới nhiều lĩnh vực như chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá, môi trường. Trọng tâm an ninh nhằm vào bảo vệ sinh mệnh, sức khỏe, hạnh phúc của con người và quan tâm đến vận mệnh của toàn thế giới chứ không chỉ nhắn mạnh sự tôn tại, phát triển riêng biệt của một quốc gia. Như vậy, với việc mở rộng nội hàm của khái niệm an ninh quốc gia, các nghiên cứu về an ninh quốc gia đã được triển khai theo nhiều góc độ và tạo ra nhiều nhánh mới.

Nghiên cứu về an ninh kinh tế và đảm bảo an ninh kinh tế 1. Về an ninh kinh tế Các nước lớn đã sớm đề cập đến vấn đề an ninh kinh tế ngay từ thập kỷ 1980. Nhật Bản đã công bố một “Chiến lược an ninh kinh tế quốc gia” riêng biệt từ năm 1982. Chiến lược này hướng tới giải quyết những vấn đề kinh tế lớn của Nhật như mâu thuẫn của một nước lớn về kinh tế nhưng nhỏ về tài nguyên, nhỏ về chính trị và yếu về quân sự.