Lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong phát triển kinh tế tư nhân giai đoạn 1986-2005

Luận án phân tích vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam trong phát triển kinh tế tư nhân giai đoạn 1986-2005, nêu bật những chính sách và thành tựu.

• Tác giả: Phạm Thị Lương Diệu
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Đăng Tri
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Lãnh Đạo Phát Triển Kinh Tế Tư Nhân Của Đảng Cộng Sản Việt Nam (1986-2005)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: THỪA NHẬN VÀ CHO PHÉP KINH TẾ TƯ NHÂN PHÁT TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 1989
• 1.1. Một số vấn đề chung về kinh tế thị trường và kinh tế tư nhân
• 1.2. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
• 1.3. Vai trò, vị trí của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường
• 1.4. Thừa nhận và cho phép kinh tế tư nhân phát triển (từ năm 1986 đến năm 1989)
• 1.5. Quan điểm, chủ trương của Đảng tại Đại hội VI (tháng 12-1986) về mô hình kinh tế, về kinh tế tư nhân
• 1.6. Bước đầu cho phép kinh tế tư nhân phát triển (từ năm 1986 đến năm 1989)
• 2. CHƯƠNG 2: LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TRONG NHỮNG NĂM 1990-1999
• 2.1. Lãnh đạo phát triển kinh tế tư nhân trong những năm 1990-1993
• 2.2. Tinh thần tích cực đổi mới của Đại hội VII (tháng 6-1991)
• 2.3. Tạo bước ngoặt pháp lý đầu tiên để kinh tế tư nhân ra đời và phát triển (từ năm 1990 đến năm 1993)
• 2.4. Lãnh đạo phát triển mạnh kinh tế tư nhân trong những năm 1994-1999
• 2.5. Chủ trương của Đại hội VIII (tháng 6-1996)
• 2.6. Tiếp tục tạo môi trường pháp lý cơ bản cho kinh tế tư nhân phát triển (1994-1999)
• 3. CHƯƠNG 3: LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2005
• 3.1. Chủ trương phát triển kinh tế tư nhân trong những năm 2000-2005. Đại hội IX chủ trương coi trọng khu vực kinh tế tư nhân
• 3.2. Hội nghị Tư 5 Khóa IX với Nghị quyết 14 - khuyến khích, tạo điều kiện phát triển kinh tế tư nhân
• 3.3. Quá trình chỉ đạo phát triển mạnh kinh tế tư nhân
• 3.4. Thể chế hóa tinh thần của Nghị quyết 14
• 3.5. Tổ chức thực hiện các nội dung của Nghị quyết 14
• 4. CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ CHUNG VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM
• 4.1. Đánh giá chung
• 4.2. Về hạn chế
• 4.3. Kinh nghiệm lịch sử và vấn đề đặt ra. Một số kinh nghiệm lịch sử
• 4.4. Một vài vấn đề đặt ra
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Đảng Cộng sản Việt Nam và kinh tế tư nhân

Đảng Cộng sản Việt Nam đã đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế tư nhân từ năm 1986 đến 2005. Kinh tế tư nhân được coi là một bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Việc thừa nhận và phát triển kinh tế tư nhân không chỉ là một bước đi chiến lược mà còn là một phần của chính sách kinh tế tổng thể nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế trong bối cảnh đổi mới. Đảng đã xác định rõ vai trò của kinh tế tư nhân trong việc tạo ra việc làm, tăng trưởng kinh tế và đóng góp vào ngân sách Nhà nước. Qua đó, Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định tầm quan trọng của kinh tế tư nhân trong việc thực hiện cải cách kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế.

1.1. Vai trò của Đảng trong phát triển kinh tế tư nhân

Đảng Cộng sản Việt Nam đã có những chủ trương rõ ràng về việc phát triển kinh tế tư nhân. Từ Đại hội VI (1986), Đảng đã thừa nhận sự cần thiết phải phát triển kinh tế tư nhân như một phần của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Điều này thể hiện qua các nghị quyết và chính sách cụ thể nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho kinh tế tư nhân phát triển. Đảng đã chỉ đạo xây dựng môi trường pháp lý, khuyến khích đầu tư và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tư nhân hoạt động hiệu quả. Sự lãnh đạo của Đảng đã giúp kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng trong tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững.

II. Chính sách và chiến lược phát triển kinh tế tư nhân

Chính sách phát triển kinh tế tư nhân của Đảng Cộng sản Việt Nam được thể hiện qua nhiều giai đoạn khác nhau. Từ năm 1986 đến 1989, Đảng đã có những bước đi đầu tiên trong việc thừa nhận và cho phép kinh tế tư nhân phát triển. Các chính sách này đã tạo ra một khung pháp lý cho kinh tế tư nhân hoạt động, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đặc biệt, trong giai đoạn 1990-1999, Đảng đã tiếp tục hoàn thiện các chính sách nhằm tạo điều kiện cho kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ hơn. Các nghị quyết của Đại hội VII và VIII đã nhấn mạnh vai trò của kinh tế tư nhân trong việc thúc đẩy cải cách kinh tế và hội nhập quốc tế.

2.1. Các chính sách cụ thể

Các chính sách cụ thể của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân bao gồm việc ban hành các luật liên quan đến đầu tư, doanh nghiệp và thuế. Đảng đã khuyến khích các hình thức đầu tư tư nhân và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tư nhân tham gia vào các lĩnh vực kinh tế quan trọng. Chính sách này không chỉ giúp kinh tế tư nhân phát triển mà còn góp phần vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đảng cũng đã chỉ đạo các cơ quan chức năng thực hiện các biện pháp hỗ trợ, như đào tạo nguồn nhân lực và cung cấp thông tin thị trường, nhằm giúp các doanh nghiệp tư nhân hoạt động hiệu quả hơn.

III. Đánh giá tác động của lãnh đạo Đảng đối với kinh tế tư nhân

Sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đã có tác động tích cực đến sự phát triển của kinh tế tư nhân. Qua các giai đoạn, kinh tế tư nhân đã trở thành một phần không thể thiếu trong nền kinh tế quốc dân, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và tạo ra nhiều việc làm. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, vẫn còn nhiều thách thức mà kinh tế tư nhân phải đối mặt, như quy mô nhỏ bé, thiếu vốn và công nghệ lạc hậu. Đảng cần tiếp tục có những chính sách hỗ trợ và điều chỉnh phù hợp để kinh tế tư nhân phát triển bền vững.

3.1. Những thách thức và cơ hội

Mặc dù kinh tế tư nhân đã có những bước phát triển mạnh mẽ, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các doanh nghiệp tư nhân thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường. Để giải quyết những vấn đề này, Đảng cần có những chính sách cụ thể nhằm hỗ trợ kinh tế tư nhân phát triển, như cải cách hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư tư nhân và nâng cao năng lực quản lý. Đồng thời, việc tăng cường hợp tác giữa kinh tế tư nhân và các thành phần kinh tế khác cũng là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy phát triển bền vững.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Từ năm 1986 đến 2005, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có những bước đi quan trọng trong việc lãnh đạo phát triển kinh tế tư nhân. Những chính sách và chiến lược phát triển đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho kinh tế tư nhân phát triển, góp phần vào tăng trưởng kinh tế và cải cách kinh tế. Tuy nhiên, để kinh tế tư nhân phát triển bền vững trong tương lai, Đảng cần tiếp tục điều chỉnh và hoàn thiện các chính sách, đồng thời tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng cho tất cả các thành phần kinh tế.

4.1. Khuyến nghị cho tương lai

Để phát triển kinh tế tư nhân trong thời gian tới, Đảng cần chú trọng đến việc cải cách các chính sách pháp luật liên quan đến kinh tế tư nhân. Cần có những biện pháp hỗ trợ cụ thể cho các doanh nghiệp tư nhân, như tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ tiếp cận vốn và công nghệ. Đồng thời, việc xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng cũng là yếu tố quan trọng để kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu "Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo phát triển kinh tế tư nhân từ năm 1986 đến năm 2005" của tác giả Phạm Thị Lương Diệu (chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, mã số: 62 22 56 01, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Ngô Đăng Tri tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội) giải quyết một trong những vấn đề cốt lõi nhất của lịch sử kinh tế chính trị Việt Nam thời kỳ hiện đại. Bối cảnh lịch sử trước thềm Đổi mới ghi nhận sự khủng hoảng trầm trọng, kéo dài của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp, đỉnh điểm là tỷ lệ lạm phát phi mã lên tới 777,4% vào năm 1987, sự thiếu hụt lương thực gay gắt và sức ép bao vây cấm vận quốc tế. Trong tình thế đó, việc chuyển đổi mô hình kinh tế trở thành mệnh lệnh sống còn.

graph TD
    A["Khủng hoảng cơ chế bao cấp (Lạm phát 777,4% năm 1987)"] --> B["Đột phá tư duy Đại hội VI (1986)"]
    B --> C["Thừa nhận nền kinh tế nhiều thành phần"]
    C --> D["Giai đoạn 1986-1989: Tháo gỡ ngăn sông cấm chợ & Khoán 10"]
    D --> E["Giai đoạn 1990-1999: Xác lập khung pháp lý doanh nghiệp"]
    E --> F["Giai đoạn 2000-2005: Luật Doanh nghiệp 1999 & NQ 14-NQ/TW"]
    F --> G["Kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng"]

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rõ nét: Mặc dù đã có nhiều công trình tiếp cận kinh tế tư nhân dưới góc độ kinh tế học thuần túy hoặc luật học hành chính, giới học thuật vẫn thiếu vắng một công trình chuyên luận lịch sử mang tính hệ thống, toàn diện khảo cứu trực tiếp từ phương diện Khoa học Lịch sử Đảng. Nghiên cứu này lấp đầy khoảng trống bằng cách phân tích sự phát triển biện chứng trong tư duy lý luận và năng lực lãnh đạo thực tiễn của Đảng Cộng sản Việt Nam suốt 20 năm đầu Đổi mới (1986–2005).

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học của luận án:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Quá trình chuyển dịch nhận thức lý luận của Đảng về vị trí, bản chất của sở hữu tư nhân và kinh tế tư nhân từ Đại hội VI (1986) đến trước Đại hội X (2006) đã diễn ra theo những chặng đường lịch sử nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Đảng và Nhà nước đã thể chế hóa quan điểm phát triển kinh tế tư nhân qua hệ thống pháp luật, cơ chế quản lý và chính sách đòn bẩy kinh tế ra sao trong từng giai đoạn (1986–1989, 1990–1999, 2000–2005)?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những thành tựu, hạn chế và bài học kinh nghiệm lịch sử nào được rút ra nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo kinh tế tư nhân trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa?
• Giả thuyết khoa học 1 (H1): Sự thừa nhận và phát triển kinh tế tư nhân không phải là sự thỏa hiệp nhất thời mà là bước phát triển tất yếu, hợp quy luật về sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất trong thời kỳ quá độ.
• Giả thuyết khoa học 2 (H2): Hiệu quả giải phóng sức sản xuất của khu vực kinh tế tư nhân tỷ lệ thuận với mức độ hoàn thiện của thể chế kinh tế thị trường và sự bình đẳng trước pháp luật giữa các thành phần kinh tế.

Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian toàn quốc với sự đối chiếu giữa các vùng kinh tế trọng điểm và giữa khu vực tư nhân với khu vực kinh tế nhà nước trong khung thời gian 20 năm (1986–2005), đồng thời mở rộng liên hệ đến Đại hội X (2006) và Đại hội XI (2011).

Literature Review và Positioning

Khảo sát tổng quan tình hình nghiên cứu cho thấy các công trình trong và ngoài nước tập trung vào hai nhóm chính:

Nhóm 1 tập trung nghiên cứu chủ trương, chính sách và quản lý nhà nước đối với kinh tế nhiều thành phần. Tiêu biểu là công trình của Hà Huy Thành (2008) mang tên "Thành phần kinh tế cá thể, tiểu chủ, tư bản tư nhân – lý luận và chính sách", hệ thống hóa ba bộ phận cấu thành của kinh tế tư nhân và làm rõ tính nhất quán trong đường lối của Đảng; cùng các nghiên cứu của Đỗ Hoài Nam (2001) về đổi mới quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp tư nhân. Tuy nhiên, nhóm này chủ yếu tiếp cận theo lát cắt quản trị công hoặc phân tích văn bản pháp quy tại từng thời điểm cố định.

Nhóm 2 đi sâu vào thực trạng vận động của kinh tế tư nhân và vai trò giải quyết việc làm, tiêu biểu như Tô Đức Hạnh (2001) với "Phát triển kinh tế cá thể ở Việt Nam" và Trịnh Thị Hoa Mai (2004) với "Kinh tế tư nhân Việt Nam trong tiến trình hội nhập". Các tác giả đã chỉ ra thực trạng quy mô vốn nhỏ, kỹ thuật lạc hậu và rào cản hội nhập, song phần lớn tiếp cận từ góc độ kinh tế học thực chứng, đứng trên giác độ người làm kinh doanh để kiến nghị ưu đãi chính sách.

                    ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐
                    │               KHÔNG GIAN LÝ LUẬN & THỰC TIỄN             │
                    └────────────────────────────┬────────────────────────────┘
                                                 │
          ┌──────────────────────────────────────┴──────────────────────────────────────┐
          ▼                                                                             ▼
┌───────────────────────────────────┐                                 ┌───────────────────────────────────┐
│     Nhóm 1: Thể chế & Chính sách   │                                 │     Nhóm 2: Thực trạng & Hội nhập │
│  (Hà Huy Thành, Đỗ Hoài Nam,...)  │                                 │ (Tô Đức Hạnh, Trịnh Thị Hoa Mai)  │
│  - Phân tích văn bản pháp lý      │                                 │  - Quy mô vốn, công nghệ, việc làm│
│  - Tiếp cận quản trị công tĩnh    │                                 │  - Đứng từ giác độ doanh nhân     │
└─────────────────┬─────────────────┘                                 └─────────────────┬─────────────────┘
                  │                                                                     │
                  └──────────────────────────────────┬──────────────────────────────────┘
                                                     │
                                     [ Khoảng trống nghiên cứu ]
                                                     │
                                                     ▼
                                    ┌───────────────────────────────────┐
                                    │    Vị trí định vị của Luận án     │
                                    │      (Phạm Thị Lương Diệu, 2012)  │
                                    │  - Lịch sử Đảng & Thể chế động    │
                                    │  - Phân tích biện chứng 1986-2005 │
                                    │  - Khẳng định vai trò cầm quyền   │
                                    └───────────────────────────────────┘

Điểm tranh luận học thuật nổi bật nằm ở mâu thuẫn giữa việc duy trì bản chất xã hội chủ nghĩa với xu hướng phân hóa giàu nghèo, bóc lột lao động làm thuê trong kinh tế tư bản tư nhân. Quan điểm truyền thống lo ngại kinh tế tư nhân làm chệch hướng xã hội chủ nghĩa, trong khi trường phái đổi mới khẳng định kinh tế tư nhân là động lực giải phóng lực lượng sản xuất bị kìm hãm. Luận án định vị mình ở vị trí then chốt: Đánh giá tiến trình lịch sử dưới góc độ cầm quyền của Đảng, giải quyết hài hòa mối quan hệ biện chứng giữa phát triển kinh tế tư nhân và giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa.

So sánh quốc tế: Luận án đối chiếu sâu sắc với mô hình Cải cách Mở cửa năm 1978 của Trung Quốc (đặc biệt là lý luận "Kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa mang đặc sắc Trung Quốc" và tư tưởng "Ba đại diện") và bài học chuyển đổi kinh tế kiểu "liệu pháp sốc" tại Liên Xô và các nước Đông Âu đầu thập niên 1990. Việt Nam đã lựa chọn bước đi quá độ tuần tự, giữ vững ổn định chính trị, tạo môi trường cho kinh tế tư nhân trỗi dậy mà không làm sụp đổ hệ thống kinh tế vĩ mô.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án kế thừa và phát triển sáng tạo lý luận Mác – Lênin, đặc biệt là Chính sách Kinh tế Mới (NEP) của V.I. Lênin về việc sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước và kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ. Luận án mở rộng quy luật về sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất và tính chất, trình độ của lực lượng sản xuất: "Lực lượng sản xuất bị kìm hãm không chỉ trong trường hợp quan hệ sản xuất lạc hậu, mà tất cả khi quan hệ sản xuất phát triển không đồng bộ, có những yếu tố bị đẩy đi quá xa, xa một cách tùy tiện so với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất".

Về mặt khái niệm, công trình làm rõ phạm trù: Sở hữu tư nhân trong thời kỳ quá độ không thuần túy mang tính chất tư bản chủ nghĩa cổ điển mà được tích hợp vào nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chịu sự điều tiết của Nhà nước pháp quyền nhằm thực hiện mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trục lý thuyết: Lý luận Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Kinh tế chính trị học Mác – Lênin và Lý thuyết Thể chế kinh tế chuyển đổi.

                                  ┌────────────────────────────────────────┐
                                  │      TRỤC 1: LỊCH SỬ ĐẢNG & TƯ DUY     │
                                  │     (Biện chứng - Lịch sử cụ thể)      │
                                  └───────────────────┬────────────────────┘
                                                      │
                       ┌──────────────────────────────┴──────────────────────────────┐
                       │                                                             │
                       ▼                                                             ▼
┌────────────────────────────────────────┐                     ┌────────────────────────────────────────┐
│     TRỤC 2: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC      │                     │      TRỤC 3: KINH TẾ THỂ CHẾ ĐỔI MỚI   │
│ (Quy luật QHSX - LLSX, Học thuyết NEP) │                     │ (Khung pháp lý, Đòn bẩy, Phân bổ vốn)  │
└──────────────────────┬─────────────────┘                     └─────────────────────┬──────────────────┘
                       │                                                             │
                       └──────────────────────────────┬──────────────────────────────┘
                                                      │
                                                      ▼
                                   ┌──────────────────────────────────────┐
                                   │     MÔ HÌNH ĐỘT PHÁ THỰC NGHIỆM      │
                                   │  - Giai đoạn 1: Khai mở (1986-1989)  │
                                   │  - Giai đoạn 2: Khung khổ (1990-1999)│
                                   │  - Giai đoạn 3: Đẩy mạnh (2000-2005) │
                                   └──────────────────────────────────────┘

Luận án làm rõ ba bước đột phá mang tính bước ngoặt:

1. Đột phá khai mở (1979–1986): Khởi đầu từ Hội nghị Trung ương 6 khóa IV (1979) với quan điểm "làm cho sản xuất bung ra", xóa bỏ ngăn sông cấm chợ theo Quyết định 373/CP và 374/CP, Chỉ thị 100-CT/TW (1981), Nghị định 25-CP và quyết định lịch sử tại Đại hội VI (1986).
2. Đột phá cơ chế giá và thị trường (1989): Hội nghị Trung ương 6 khóa VI (3/1989) xác định thị trường vừa là đối tượng vừa là căn cứ của kế hoạch hóa, đoạn tuyệt cơ chế bao cấp qua giá và lương.
3. Đột phá thể chế và hội nhập (2000–2002): Ban hành Luật Doanh nghiệp 1999 và Nghị quyết 14-NQ/TW tại Hội nghị Trung ương 5 khóa IX (3/2002), khẳng định kinh tế tư nhân là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án quán triệt lập trường triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, bảo đảm nguyên tắc tính đảng, tính khoa học và tính khách quan lịch sử chân thực. Thiết kế nghiên cứu kết hợp tiếp cận đa tầng: Tầng vĩ mô (chủ trương của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị), tầng trung mô (thể chế hóa của Chính phủ, Bộ ngành) và tầng vi mô (sự vận động của các hộ cá thể, tiểu chủ, doanh nghiệp tư nhân).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý tư liệu tuân thủ chuẩn mực kiểm chứng chéo (triangulation):

• Nguồn tư liệu sơ cấp: Hệ thống Văn kiện Đảng toàn tập, các Nghị quyết, Chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư từ năm 1954 đến 2011; hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Hiến pháp 1992, Luật Doanh nghiệp tư nhân và Luật Công ty 1990, Luật Doanh nghiệp 1999, Luật Đất đai qua các thời kỳ).
• Nguồn số liệu thống kê: Niên giám Thống kê của Tổng cục Thống kê từ năm 1975 đến năm 2010; các báo cáo điều tra doanh nghiệp thường niên.
• Phương pháp phỏng vấn chuyên gia sâu: Thực hiện phỏng vấn bán cấu trúc với các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực Lịch sử Đảng, Kinh tế chính trị học và Quản lý kinh tế để thẩm định các nhận định lịch sử phức tạp.

Tiêu chí phương pháp	Nội dung triển khai trong Luận án	Mục tiêu chất lượng / Độ tin cậy
Triết học tiếp cận	Duy vật biện chứng & Duy vật lịch sử	Bảo đảm tính khách quan, lịch sử - cụ thể
Phương pháp chủ đạo	Phương pháp Lịch sử kết hợp phương pháp Logic	Tái hiện chân thực tiến trình theo trục thời gian 1986–2005
Nguồn tư liệu gốc	Văn kiện Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư	Xác định tính chính danh và sự chuyển biến đường lối
Dữ liệu thực nghiệm	Niên giám Tổng cục Thống kê (1975–2010)	Định lượng hóa sự tăng trưởng vốn, lao động, số lượng doanh nghiệp
Kỹ thuật thẩm định	Phỏng vấn chuyên gia & Phân tích liên ngành	Đánh giá đa chiều, khắc phục thiên kiến định tính

Data và phân tích

Luận án kết hợp phân tích định tính và định lượng chặt chẽ. Cơ sở dữ liệu bao gồm 4 bảng số liệu chi tiết và 6 biểu đồ phân tích cấu trúc kinh tế:

• Bảng 1: Số lượng đại biểu Quốc hội Khóa XII là lãnh đạo các tổ chức đại diện cho doanh nghiệp và doanh nhân (tr. 127).
• Bảng 2 & 3: Số lượng doanh nghiệp tư nhân đăng ký hằng năm và giai đoạn 2000–2005 (tr. 136, 141).
• Bảng 4: Tốc độ tăng trưởng vốn đầu tư theo thành phần kinh tế 2000–2005 (%) (tr. 141).
• Hệ thống biểu đồ: Cơ cấu GDP và cơ cấu lao động của khu vực kinh tế tư nhân năm 1998 (Biểu đồ 1, 2); Quy mô sử dụng lao động và vốn kinh doanh trung bình năm 2005 (Biểu đồ 4, 5, 6).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đưa ra 4 phát hiện lịch sử quan trọng mang tính đột phá:

Phát hiện 1: Quá trình chuyển hóa nhận thức từ "cải tạo xóa bỏ" sang "thừa nhận, khuyến khích và coi là động lực". Tại Đại hội VI, Đảng chỉ rõ: "Nhà nước kiểm soát và điều khiển các xí nghiệp và đơn vị sản xuất, kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế bằng pháp luật, chính sách kinh tế, chính sách tiến bộ kỹ thuật, thay cho sự can thiệp sâu vào hoạt động sản xuất kinh doanh của các xí nghiệp". Đến Đại hội VIII (1996), Đảng khẳng định: "Sản xuất hàng hoá không đối lập với chủ nghĩa xã hội, mà là thành tựu phát triển của nền văn minh nhân loại, tồn tại khách quan, cần thiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và cả khi chủ nghĩa xã hội đã được xây dựng".

Phát hiện 2: Sự chuyển dịch cơ cấu nội tại của khu vực kinh tế tư nhân. Trong giai đoạn 1986–1999, thành phần kinh tế cá thể và tiểu chủ chiếm ưu thế tuyệt đối về tỷ trọng lao động và đóng góp GDP. Tuy nhiên, từ năm 2000 (khi Luật Doanh nghiệp 1999 có hiệu lực) đến năm 2005, đã diễn ra bước nhảy vọt về số lượng các công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần và doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn, đánh dấu giai đoạn tích lũy tư bản và chuyển giao công nghệ mạnh mẽ.

Giai đoạn 1986 - 1999:
┌────────────────────────────────────────────────────────────┬─────────┐
│ Kinh tế cá thể, hộ tiểu chủ chiếm đa số (>90%)             │ DNTN    │
└────────────────────────────────────────────────────────────┴─────────┘

Giai đoạn 2000 - 2005 (Sau Luật Doanh nghiệp 1999 & NQ 14):
┌──────────────────────────────┬───────────────────────────────────────┐
│ Kinh tế cá thể, tiểu chủ     │ Bùng nổ Công ty TNHH, CTCP, DNTN      │
│ (Chiếm tỷ trọng lao động lớn)│ (Tăng trưởng vốn & đóng góp GDP cao)  │
└──────────────────────────────┴───────────────────────────────────────┘

Phát hiện 3: Vai trò quyết định của việc dỡ bỏ rào cản hành chính. Việc chuyển từ cơ chế "xin - cho" sang nguyên tắc "công dân được quyền kinh doanh những ngành nghề mà pháp luật không cấm" thông qua Nghị quyết 14-NQ/TW (2002) đã giải phóng hàng tỷ USD vốn nhàn rỗi tích lũy trong nhân dân đưa vào sản xuất kinh doanh.

Phát hiện 4: Tính biện chứng trong giải quyết mối quan hệ giữa kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân. Luận án chứng minh rằng kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo không đồng nghĩa với sự độc quyền, chèn ép mà là giữ các vị trí then chốt về hạ tầng, năng lượng, vật tư chiến lược để dẫn dắt, hỗ trợ kinh tế tư nhân cùng phát triển bình đẳng trước pháp luật.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Khẳng định kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một mô hình chỉnh thể thống nhất, hoàn thiện lý luận về chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ quá độ tại các quốc gia chậm phát triển.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp khung nghiên cứu liên ngành Lịch sử Đảng – Kinh tế học thể chế để đánh giá đường lối chính trị qua kết quả thực chứng kinh tế.
• Về mặt thực tiễn chính sách: Đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung khổ pháp lý, bảo hộ quyền tài sản, cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện bình đẳng trong tiếp cận tín dụng ngân hàng, đất đai và giảm thiểu chi phí không chính thức cho khu vực kinh tế tư nhân.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn nhìn nhận các giới hạn học thuật:

• Giới hạn dữ liệu lịch sử: Số liệu thống kê về kinh tế tư nhân giai đoạn 1986–1990 còn phân tán do công tác thống kê quốc gia thời kỳ đầu Đổi mới chưa đồng bộ theo chuẩn quốc tế SNA.
• Giới hạn không gian chuyên sâu: Do tiếp cận trên bình diện tổng thể toàn quốc, luận án chưa đi sâu phân tích chi tiết sự khác biệt về văn hóa kinh doanh và tập quán khởi nghiệp giữa từng tiểu vùng địa lý (như vùng đồng bằng sông Hồng so với đồng bằng sông Cửu Long).
• Giới hạn thời gian: Dừng lại ở mốc năm 2005, chưa bao quát toàn diện tác động sau khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2007.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Nghiên cứu tác động của Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa XII (2017) về phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
2. Khảo cứu sự chuyển đổi của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, kinh tế số và kinh tế xanh.
3. Đánh giá tác động tương hỗ giữa cải cách thể chế công với mức độ tích tụ tư bản của các tập đoàn kinh tế tư nhân tư nhân quy mô lớn.
4. Mở rộng nghiên cứu so sánh đối sánh mô hình kinh tế tư nhân Việt Nam với các nền kinh tế thị trường mới nổi trong khối ASEAN.

Tác động và ảnh hưởng

Công trình đóng góp sâu sắc trên cả 4 phương diện:

• Tác động học thuật: Định hình chuẩn mực nghiên cứu Lịch sử Đảng gắn liền với số liệu kinh tế thực chứng, tạo nguồn tài liệu tham khảo nền tảng cho các giáo trình Lịch sử Đảng và Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam tại các học viện, đại học.
• Tác động lập pháp và chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp các cơ quan soạn thảo chính sách (Ban Kinh tế Trung ương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Văn phòng Chính phủ) rà soát, hoàn thiện các đạo luật về doanh nghiệp, đầu tư và đất đai.
• Tác động đối với cộng đồng doanh nghiệp: Làm rõ vị trí chính trị - pháp lý của tầng lớp doanh nhân, củng cố niềm tin đầu tư dài hạn của khối kinh tế tư nhân trong nước.
• Giá trị quốc tế: Đóng góp vào kho tàng nghiên cứu quốc tế về quá trình chuyển đổi thể chế kinh tế từ kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường tại các nước xã hội chủ nghĩa.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận khung phân tích phương pháp luận lịch sử - logic và nguồn cơ sở dữ liệu thống kê giai đoạn 1986–2005 đã được thẩm định.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu lý luận chính trị: Nắm bắt hệ thống luận cứ sắc bén phục vụ công tác giảng dạy lý luận Mác – Lênin, Lịch sử Đảng và Kinh tế chính trị học.
• Nhà hoạch định chiến lược và chính sách: Ứng dụng các bài học kinh nghiệm lịch sử về xử lý mối quan hệ giữa nhà nước và thị trường, chống tiêu cực "thân hữu" và bảo vệ môi trường kinh doanh minh bạch.
• Hiệp hội doanh nghiệp và lãnh đạo kinh tế tư nhân: Nhận thức rõ nguồn gốc pháp lý, vị thế lịch sử và quyền lợi, trách nhiệm của doanh nghiệp dân doanh trong công cuộc xây dựng đất nước.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã luận giải xuất sắc sự mở rộng quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất: Bác bỏ quan điểm giáo điều duy ý chí muốn nhanh chóng xóa bỏ tư hữu, khẳng định sự tồn tại của sở hữu tư nhân và kinh tế tư nhân trong suốt thời kỳ quá độ là tất yếu khách quan, có tác dụng giải phóng sức sản xuất xã hội to lớn.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận khi so sánh với các công trình trước đây?
Khác với các nghiên cứu kinh tế thuần túy của Hà Huy Thành (2008) hay Trịnh Thị Hoa Mai (2004), luận án kết hợp phương pháp Lịch sử Đảng với phương pháp phân tích thể chế kinh tế, kết nối biện chứng các quyết sách chính trị của Trung ương với diễn biến dữ liệu thống kê vĩ mô thực tế qua 20 năm liên tục.

3. Phát hiện bất ngờ và thú vị nhất rút ra từ dữ liệu?
Sự thay đổi căn bản trong cấu trúc nội bộ của kinh tế tư nhân: Trước năm 2000, hơn 90% động lực tư nhân nằm ở khu vực kinh tế cá thể, tiểu chủ; nhưng chỉ sau 5 năm thực thi Luật Doanh nghiệp 1999 và Nghị quyết 14-NQ/TW (2002), làn sóng thành lập doanh nghiệp tư nhân chính thức (công ty TNHH, cổ phần) đã tăng vọt, chuyển dịch hoàn toàn diện mạo nền kinh tế sang chiều sâu tích lũy vốn và công nghệ.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (replication protocol) không?
Hoàn toàn có. Hệ thống bảng biểu thống kê từ Niên giám Tổng cục Thống kê (1975–2010), danh mục văn kiện Đảng và phương pháp phân tích văn bản lịch sử được tác giả chú dẫn nguồn chính xác theo từng trang và mốc thời gian, tạo điều kiện cho các nhà nghiên cứu thẩm tra độc lập.

5. Luận án đã phác thảo chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo như thế nào?
Luận án đề xuất tập trung vào việc nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng đối với kinh tế tư nhân trong điều kiện hội nhập WTO, cho phép đảng viên làm kinh tế tư nhân (từ Đại hội X) và xây dựng thể chế quản trị ngăn chặn tha hóa quyền lực, cấu kết lợi ích nhóm giữa doanh nghiệp và cán bộ thoái hóa.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Thị Lương Diệu đã đúc kết 5 đóng góp học thuật và thực tiễn mang tính then chốt:

1. Hệ thống hóa toàn diện, chân thực tiến trình chuyển đổi tư duy lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam về kinh tế tư nhân từ năm 1986 đến năm 2005.
2. Chứng minh vai trò lịch sử của 3 bước đột phá thể chế (1979/1986, 1989 và 2000/2002) trong việc tháo gỡ rào cản kìm hãm sức sản xuất xã hội.
3. Làm rõ sự chuyển dịch cơ cấu nội tại từ kinh tế cá thể, tiểu chủ sang mô hình doanh nghiệp hiện đại, khẳng định vị thế động lực kinh tế then chốt.
4. Đánh giá khách quan những khuyết tật của kinh tế tư nhân tự phát (trốn thuế, buôn lậu, ô nhiễm môi trường) và chỉ ra nguyên nhân từ sự yếu kém, chậm trễ của công tác quản lý nhà nước.
5. Đúc kết hệ thống bài học kinh nghiệm lịch sử quý báu về sự lãnh đạo của Đảng, bảo đảm phát triển kinh tế tư nhân mạnh mẽ song hành với giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và ổn định chính trị - xã hội của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Thừa nhận và cho phép kinh tế tƣ nhân phát triển trong những năm 1986-1989 13 z Chương 2. Lãnh đạo phát triển kinh tế tƣ nhân trong những năm 1990- 1999 Chương 3. Lãnh đạo đẩy mạnh phát triển kinh tế tƣ nhân trong những năm 2000-2005 Chương 4.

Đánh giá chung và một số kinh nghiệm lịch sử. 14 z CHƢƠNG 1 THỪA NHẬN VÀ CHO PHÉP KINH TẾ TƢ NHÂN PHÁT TRIỂN TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 1989 1. Một số vấn đề chung về kinh tế thị trƣờng và kinh tế tƣ nhân 1. Kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 1.

Bối cảnh và tính tất yếu của đƣờng lối đổi mới chuyển sang kinh tế hàng hóa nhiều thành phần – kinh tế thị trƣờng ở Việt Nam Ở Việt Nam, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, muốn phát triển mạnh mẽ lực lƣợng sản xuất thì phải xã hội hóa và chuyên môn hóa lao động. Quá trình ấy chỉ có thể diễn ra một cách thuận lợi trong một nền kinh tế hàng hóa. Sản xuất càng xã hội hóa, chuyên môn hóa thì càng đòi hỏi phát triển sự hiệp tác và trao đổi hoạt động trong xã hội, càng phải thông qua sự trao đổi hàng hóa giữa các đơn vị sản xuất để đảm bảo những nhu cầu cần thiết của các hoạt động sản xuất khác nhau. Việc lựa chọn mang tính khẳng định đƣờng lối đổi mới kinh tế - chuyển từ nền kinh tế tập trung, quan liêu, bao cấp sang phát triển nền kinh tế hàng hóa gồm nhiều thành phần đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam vào cuối năm 1986 diễn ra dƣới áp lực gay gắt của thực tiễn trong nƣớc và ngoài nƣớc.

Từ trong nước: việc duy trì quá lâu cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp là một trong những nguyên nhân đẩy nền kinh tế vào tình trạng rất khó khăn, khủng hoảng trầm trọng và kéo dài: sản xuất phát triển chậm, kém hiệu quả và bấp bênh dẫn đến tình trạng thâm hụt, khan hiếm hàng hóa – kể cả lƣơng thực, lạm phát cao (777,4% năm 1987), đời sống nhân dân rất khó khăn… Đoạn tuyệt với cơ chế kinh tế cũ, lạc hậu và nhu cầu phát triển kinh tế đã trở thành đòi hỏi bức thiết và tất yếu, xuất phát từ chính lợi ích bảo vệ con đƣờng phát triển chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. 15 z Từ phía quốc tế, bắt đầu từ thập niên 80 của thế kỷ trƣớc, nhiều sức ép đối với sự phát triển của kinh tế Việt Nam cũng bắt đầu xuất hiện và gia tăng ngày càng mạnh. Đó là: Từ cuối thập niên 70, chính quyền Mỹ thi hành chính sách cấm vận kinh tế đối với Việt Nam nhằm đặt nền kinh tế nƣớc ta vào thế cô lập, suy yếu, dẫn tới sụp đổ. Dƣới áp lực của Mỹ, nhiều chính phủ, tổ chức kinh tế - tài chính quốc tế, tập đoàn và công ty trên thế giới cũng buộc phải hạn chế hoặc ngừng quan hệ với Việt Nam.

Khi Việt Nam lâm vào tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội thì Liên Xô, các nƣớc xã hội chủ nghĩa Đông Âu và nhiều nƣớc trong hệ thống xã hội chủ nghĩa trên thế giới cũng lâm vào tình cảnh tƣơng tự. Do đó, viện trợ từ các nƣớc xã hội chủ nghĩa - nguồn lực phát triển hết sức quan trọng đối với Việt Nam - bị suy giảm; hoạt động thƣơng mại của Việt Nam đối với khu vực thị trƣờng truyền thống, quan trọng hàng đầu này cũng giảm mạnh, làm trầm trọng thêm những mất cân đối lớn vốn có của nền kinh tế nƣớc ta. Thành công của Trung Quốc trong cải cách, mở cửa (từ năm 1978) nền kinh tế theo định hƣớng thị trƣờng nhƣng vẫn giữ con đƣờng xã hội chủ nghĩa đƣa lại những gợi ý có giá trị tham khảo, vận dụng trong chiến lƣợc phát triển của Việt Nam trong bối cảnh mới. Dƣới áp lực của tình thế khách quan, nhằm thoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, Việt Nam đã có những bƣớc cải tiến nền kinh tế theo hƣớng thị trƣờng tuy nhiên còn chƣa toàn diện, triệt để.

Trong khi hàng rào cơ chế đã thủng ở nhiều nơi thì những tranh luận vẫn chƣa ngã ngũ. Trƣớc thềm Đại hội VI (tháng 12-1986), những câu hỏi, những quyết định mang tính xoay chuyển vận mệnh dân tộc vẫn chƣa định hình rõ. Thực tiễn xé rào có thể bùng nổ hơn nữa, cay đắng hơn nữa nếu không có sự chuyển đổi tƣ duy. Theo lời của GS.

Trần Nhâm ghi lại trong cuốn “Trƣờng Chinh với hành trình đổi mới tƣ duy” thì: Sau khi nhận thấy yêu cầu cấp bách của thực tiễn cũng nhƣ hình hài con đƣờng đổi mới của Việt Nam, ông Trƣờng Chinh cho rằng tình thế lúc này 16 z không thể kéo dài đƣợc nữa nhƣng để thay thế cái cũ phải nắm vững lý luận, hiểu rõ thực tế và nhìn thẳng vào sự thật. Do vậy ông quyết định làm gấp hai việc: Một là tập hợp một nhóm tƣ vấn gồm những ngƣời có tƣ duy đổi mới để nghiên cứu một số vấn đề lý luận và thực tiễn làm căn cứ và tìm ra phƣơng pháp luận cho việc xác định con đƣờng, bƣớc đi sắp tới. Hai là tổ chức những chuyến đi thực tế các địa phƣơng, tìm rõ cái hay cái dở, thành công và thất bại để có những đánh giá chính xác. Từ quyết định đó, những tƣ duy khách quan, tỉnh táo hơn đã cứu vớt từng mảng nền kinh tế.

Những cuộc phá rào lúc âm ỉ, lúc bùng phát ở cơ sở tiến đến phá rào trong cả đƣờng lối, chính sách ở trung ƣơng. Trong hoàn cảnh kinh tế - xã hội khủng hoảng ngày càng trầm trọng, tháng 8-1979, Hội nghị Trung ƣơng lần 6 Khóa IV đƣợc triệu tập để bàn về sản xuất hàng tiêu dùng. Với quan điểm kết hợp giữa “kế hoạch” với “thị trƣờng” để “làm cho sản xuất bung ra” đúng hƣớng, thay vì tuyệt đối hóa vai trò của một loại kế hoạch duy nhất và xơ cứng – kế hoạch pháp lệnh nhƣ trƣớc đây. Mặc dù quan niệm “Nhà nƣớc nắm đƣợc nguồn hàng, làm chủ đƣợc thị trƣờng” vẫn là chủ đạo, song, Hội nghị 6 đƣợc coi là bƣớc xé rào đầu tiên trong việc thay đổi chủ trƣơng, chính sách trên lĩnh vực kinh tế, với ý nghĩa là khắc phục những khuyết điểm, sai lầm trong quản lý kinh tế, trong cải tạo xã hội chủ nghĩa, điều chỉnh những chủ trƣơng chính sách kinh tế, phá bỏ những rào cản để cho lực lƣợng sản xuất phát triển.

Đây là dấu hiệu đánh dấu sự đổi mới một bƣớc nhận thức của Đảng về cơ chế quản lý kinh tế, thừa nhận sự tồn tại khách quan của thị trƣờng tự do và bƣớc đầu đổi mới nhận thức về phƣơng thức quản lý giá cả trên thị trƣờng. Hội nghị Trung ƣơng 6 khóa IV còn đánh dấu bƣớc đổi mới ban đầu tƣ duy của Đảng về thành phần kinh tế với việc thừa nhận ở Miền Nam còn tồn tại nhiều thành phần kinh tế trong một thời gian nhất định, có ý nghĩa tạo dựng cơ sở cho việc xác lập quan hệ hàng hóa – tiền tệ trong nền kinh tế đất nƣớc. 17 z Những chủ trƣơng có tính chất đổi mới nêu trên đã có tác động trực tiếp và nhanh chóng đến các quan hệ kinh tế. Tháng 10-1979, Chính phủ ban hành Quyết định 373/CP và 374/CP về xóa bỏ các trạm kiểm soát “ngăn sông cấm chợ”, “mở lối” cho các loại sản phẩm đƣợc trao đổi trên thị trƣờng tự do theo giá thỏa thuận sau khi đã nộp đủ nghĩa vụ cho Nhà nƣớc.

Điều đó đánh dấu một bƣớc chuyển biến quan trọng của việc “xác lập một thị trƣờng thông suốt”, tạo điều kiện cho sản xuất, kinh doanh phát triển và khai thác tốt thế mạnh của từng vùng, miền. Chỉ thị số 100-CT/TƢ của Ban Bí thƣ Trung ƣơng khóa IV (ngày 13-1- 1981) “về khoán sản phẩm đến nhóm và ngƣời lao động” đã tạo ra động lực mới, tạo ra sự tăng trƣởng ban đầu trong sản xuất nông nghiệp. Nghị định số 25-CP của Chính phủ “về một số chủ trƣơng và biện pháp phát huy quyền chủ động sản xuất kinh doanh và quyền tự chủ tài chính của các xí nghiệp quốc doanh” là một điều chỉnh quan trọng trong cơ chế quản lý công nghiệp. Đây đƣợc xem là những bƣớc xé rào cơ chế của Việt Nam.

Những chủ trƣơng trên đã mở ra khả năng mới cho hoạt động kinh doanh trên thị trƣờng. Đó là những căn cứ thực tế để Đảng đi đến quyết định thay đổi về cơ bản cơ chế quản lý kinh tế. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn, nhất là thực tế chuyển biến của tình hình kinh tế dƣới tác động của các chủ trƣơng có tính chất đổi mới cơ chế quản lý, Đại hội V của Đảng (tháng 3-1982) tiếp tục đổi mới nhận thức về “bƣớc đi”, tốc độ của quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa. Đại hội xác định: cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa phải trải qua nhiều chặng đƣờng, tƣơng ứng với từng chặng đƣờng cần xây dựng một cơ cấu kinh tế và cơ chế quản lý phù hợp.

Đại hội nhấn mạnh: “Xác lập chế độ quản lý và kế hoạch hóa đúng đắn, đổi mới chế độ quản lý và kế hoạch hóa hiện hành. Xóa bỏ cơ chế quản lý hành chính, quan liêu, bao cấp” [71, tr. 18 z Sau Đại hội V là thời kỳ sôi động của đổi mới cơ chế quản lý kinh tế. Nền kinh tế Việt Nam bắt đầu chuyển sang hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa.

Nhƣng nhìn chung, quá trình chuyển đổi diễn ra rất chậm chạp do bị chi phối bởi nhiều yếu tố, trong đó ách tắc nhất vẫn là khâu phân phối, lƣu thông. Từ nhận thức phải tạo ra bƣớc chuyển căn bản trong quá trình đổi mới cơ chế quản lý kinh tế là phải xóa bỏ bao cấp qua giá và qua lƣơng, Hội nghị Trung ƣơng 8 khóa V (tháng 6-1985) đƣợc triệu tập, bàn về việc giải quyết vấn đề “giá - lƣơng - tiền” gắn liền với việc tiến hành đổi mới kế hoạch hóa… Diễn biến tình hình kinh tế đất nƣớc trƣớc thềm Đại hội VI phản ánh cuộc đấu tranh phức tạp trong tƣ duy, nhất là tƣ duy kinh tế. Cơ chế quản lý mới đã hình thành từng yếu tố - tạo nên sức sống mới cho nền kinh tế, song luôn bị cơ chế cũ níu kéo, cản trở.