Đặc điểm của Thuật ngữ Thủy sản Tiếng Anh và Tương đương trong Tiếng Việt

Luận án tiến sĩ nghiên cứu đặc điểm của thuật ngữ thủy sản tiếng anh và các tương đương trong tiếng việt, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa

• Tác giả: Nguyễn Đức Tú
• Người hướng dẫn: PGS. Hà Quang Năng
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Đặc Điểm và Tương Đương Thuật Ngữ Thủy Sản Tiếng Anh và Tiếng Việt
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ NGỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Tư liệu và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới của luận án
• Ý nghĩa đóng góp của luận án
• Bố cục luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu về thuật ngữ
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu về thuật ngữ thủy sản
• 1.2. Cơ sở lý thuyết liên quan đến luận án
• 1.2.1. Thuật ngữ và các tiêu chuẩn của thuật ngữ
• 1.2.2. Một số vấn đề về cấu tạo từ
• 1.2.3. Một số vấn đề về ngôn ngữ học đối chiếu
• 1.2.4. Thủy sản và khái niệm thuật ngữ thủy sản
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO THUẬT NGỮ THỦY SẢN TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT
• 2.1. Xác lập danh sách thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt
• 2.2. Đơn vị cấu tạo thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt
• 2.2.1. Đơn vị cơ sở cấu tạo thuật ngữ thủy sản tiếng Anh
• 2.2.2. Đơn vị cơ sở cấu tạo thuật ngữ thủy sản tiếng Việt
• 2.3. Đặc điểm cấu tạo thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt
• 2.3.1. Đặc điểm cấu tạo TNTS tiếng Anh và tiếng Việt có hình thức là từ
• 2.3.2. Đặc điểm cấu tạo TNTS tiếng Anh và tiếng Việt có hình thức là cụm từ
• 2.4. Tương đồng và khác biệt về đặc điểm cấu tạo giữa TNTS tiếng Anh và tiếng Việt
• 2.4.1. So sánh về số lượng yếu tố cấu tạo TNTS tiếng Anh và tiếng Việt
• 2.4.2. So sánh về phương thức cấu tạo và từ loại của TNTS tiếng Anh và tiếng Việt
• 2.4.3. So sánh về mô hình cấu tạo của TNTS tiếng Anh và tiếng Việt
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CON ĐƯỜNG HÌNH THÀNH VÀ ĐẶC ĐIỂM ĐỊNH DANH THUẬT NGỮ THỦY SẢN TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT
• 3.1. Con đường hình thành thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt
• 3.1.1. Con đường hình thành thuật ngữ thủy sản tiếng Anh
• 3.1.2. Con đường hình thành thuật ngữ thủy sản tiếng Việt
• 3.1.3. So sánh con đường hình thành thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt
• 3.2. Định danh ngôn ngữ và định danh TNTS tiếng Anh và tiếng Việt
• 3.2.1. Định danh và quá trình định danh ngôn ngữ
• 3.2.2. Định danh thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt
• 3.2.3. So sánh đặc điểm định danh thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: TƯƠNG ĐƯƠNG THUẬT NGỮ THỦY SẢN ANH - VIỆT VÀ ĐỊNH HƯỚNG CHUẨN HÓA
• 4.1. Tương đương TNTS tiếng Anh và TNTS tiếng Việt
• 4.1.1. Khái niệm dịch thuật và tương đương dịch thuật
• 4.1.2. Dịch thuật ngữ và các kiểu tương đương trong dịch thuật ngữ
• 4.1.3. Các nguyên lý và phương pháp trong dịch thuật ngữ
• 4.1.4. Các kiểu tương đương thuật ngữ thủy sản Anh - Việt
• 4.2. Định hướng chuẩn hóa thuật ngữ thủy sản tiếng Việt
• 4.2.1. Sự cần thiết của việc chuẩn hóa thuật ngữ thủy sản tiếng Việt
• 4.2.2. Một số đề xuất chuẩn hóa thuật ngữ thủy sản tiếng Việt cụ thể
• 4.3. Tiểu kết chương 4
• CÁC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• NGUỒN NGỮ LIỆU KHẢO SÁT
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Thuật Ngữ Thủy Sản Tiếng Anh Tiếng Việt

Trong lĩnh vực ngôn ngữ khoa học, thuật ngữ thủy sản (TNTS) đóng vai trò then chốt, là đơn vị từ vựng cơ bản biểu thị tri thức và khái niệm khoa học chuyên ngành. Chúng ta có thể hiểu Thuật ngữ thủy sản là nơi lưu giữ tri thức khoa học và thể hiện trình độ phát triển của một ngành. Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật đã làm cho thuật ngữ thủy sản trở thành một phần quan trọng trong hệ thống ngôn ngữ. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, tiếng Anh trở thành ngôn ngữ chung, và Tiếng Anh thủy sản đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải các khái niệm mới. Điều này cực kỳ quan trọng đối với nghiên cứu khoa học, giảng dạy, và phổ biến tri thức, đặc biệt là cho sự phát triển và hiện đại hóa ngành thủy sản Việt Nam. Theo Lê Quang Thiêm, thuật ngữ không chỉ là từ ngữ chuyên môn mà còn là hệ thống khái niệm, phạm trù khoa học, là tri thức, trí tuệ dân tộc.

1.1. Tầm Quan Trọng của Thuật Ngữ Thủy Sản Tiếng Anh

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, Tiếng Anh thủy sản đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp cận và giao tiếp với các nghiên cứu, công nghệ và tiêu chuẩn quốc tế. Việc hiểu và sử dụng chính xác Aquaculture terminology và Fisheries terminology giúp các nhà khoa học, kỹ sư và doanh nghiệp Việt Nam dễ dàng tiếp cận thông tin, học hỏi kinh nghiệm và hợp tác với các đối tác trên toàn thế giới. Ví dụ, việc nắm vững thuật ngữ về Bền vững thủy sản (Sustainable Aquaculture) là yếu tố then chốt trong việc phát triển ngành theo hướng bền vững và bảo vệ môi trường.

1.2. Tổng Quan Ngành Thủy Sản Việt Nam và Nhu Cầu Thuật Ngữ

Ngành Ngành thủy sản là một ngành kinh tế quan trọng của Việt Nam, với tiềm năng phát triển lớn nhờ đường bờ biển dài và nguồn tài nguyên phong phú. Tuy nhiên, để hiện đại hóa ngành, việc ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật từ nước ngoài là điều cần thiết. Thuật ngữ thủy sản đóng vai trò then chốt trong việc chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và xây dựng tiêu chuẩn chất lượng. Nhu cầu về Từ điển thủy sản và Danh mục thuật ngữ thủy sản chính xác và đầy đủ ngày càng tăng cao để đáp ứng yêu cầu của ngành.

II. Vấn Đề và Thách Thức Dịch Thuật Thuật Ngữ Thủy Sản

Dịch thuật thuật ngữ thủy sản (TNTS) từ tiếng Anh sang tiếng Việt và ngược lại đặt ra nhiều thách thức đáng kể. Sự khác biệt về cấu trúc ngôn ngữ, văn hóa và cách tiếp cận chuyên môn có thể dẫn đến sai lệch trong nghĩa, gây hiểu nhầm hoặc thậm chí ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và quá trình nghiên cứu. Việc thiếu một hệ thống chuẩn hóa thuật ngữ thủy sản cũng làm tăng thêm khó khăn trong việc dịch thuật và giao tiếp hiệu quả. Để đảm bảo tính chính xác và nhất quán, cần có các phương pháp và công cụ dịch thuật chuyên biệt, cùng với sự am hiểu sâu sắc về cả hai ngôn ngữ và lĩnh vực thủy sản. Việc này đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự hợp tác quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành thủy sản Việt Nam.

2.1. Khác Biệt Cấu Trúc Ngôn Ngữ và Ngữ Cảnh Văn Hóa

Sự khác biệt giữa cấu trúc ngữ pháp và ngữ nghĩa của tiếng Anh và tiếng Việt tạo ra những khó khăn trong việc tìm kiếm các từ tương đương hoàn hảo. Ví dụ, một Seafood terminology có thể có nhiều nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh sử dụng. Bên cạnh đó, sự khác biệt về văn hóa và tập quán tiêu dùng cũng ảnh hưởng đến cách dịch thuật và sử dụng Thuật ngữ thủy sản. Cần có sự am hiểu sâu sắc về cả hai ngôn ngữ và văn hóa để đảm bảo tính chính xác và phù hợp.

2.2. Thiếu Chuẩn Hóa và Tính Nhất Quán trong Thuật Ngữ

Việc thiếu một hệ thống chuẩn hóa thuật ngữ thủy sản ở Việt Nam gây ra nhiều khó khăn trong việc dịch thuật và giao tiếp. Một khái niệm có thể được diễn đạt bằng nhiều từ ngữ khác nhau, dẫn đến sự thiếu nhất quán và gây nhầm lẫn. Việc xây dựng một Danh mục thuật ngữ thủy sản chuẩn hóa là cần thiết để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong giao tiếp và nghiên cứu.

III. Phương Pháp Dịch Thuật Thuật Ngữ Thủy Sản Anh Việt Hiệu Quả

Để vượt qua những thách thức trong dịch thuật thuật ngữ thủy sản, việc áp dụng các phương pháp dịch thuật chuyên biệt là vô cùng quan trọng. Điều này bao gồm việc sử dụng các nguồn tài liệu tham khảo đáng tin cậy như từ điển thủy sản chuyên ngành, các bài nghiên cứu khoa học và các tiêu chuẩn quốc tế. Ngoài ra, việc tham khảo ý kiến của các chuyên gia trong lĩnh vực thủy sản cũng giúp đảm bảo tính chính xác và phù hợp của bản dịch. Quan trọng nhất là việc duy trì tính nhất quán trong việc sử dụng thuật ngữ, tránh sử dụng quá nhiều từ ngữ khác nhau cho cùng một khái niệm. Điều này giúp đảm bảo rằng người đọc có thể hiểu rõ ý nghĩa của thông tin được truyền tải.

3.1. Sử Dụng Từ Điển Chuyên Ngành và Tham Khảo Chuyên Gia

Việc sử dụng từ điển thủy sản chuyên ngành và các nguồn tài liệu tham khảo đáng tin cậy là bước đầu tiên để đảm bảo tính chính xác của bản dịch. Tuy nhiên, đôi khi các từ điển không thể cung cấp đầy đủ thông tin hoặc không cập nhật các thuật ngữ mới. Trong những trường hợp này, việc tham khảo ý kiến của các chuyên gia trong lĩnh vực thủy sản là vô cùng cần thiết. Chuyên gia có thể cung cấp thông tin chính xác về ý nghĩa và cách sử dụng của thuật ngữ, cũng như giúp giải quyết các vấn đề phức tạp trong quá trình dịch thuật.

3.2. Đảm Bảo Tính Nhất Quán và Rõ Ràng Trong Bản Dịch

Tính nhất quán là một yếu tố quan trọng trong dịch thuật thuật ngữ. Việc sử dụng cùng một thuật ngữ cho cùng một khái niệm giúp tránh gây nhầm lẫn và đảm bảo rằng người đọc có thể hiểu rõ ý nghĩa của thông tin được truyền tải. Ngoài ra, bản dịch cần phải rõ ràng và dễ hiểu, tránh sử dụng các cấu trúc câu phức tạp hoặc các từ ngữ mơ hồ. Mục tiêu cuối cùng là truyền tải thông tin một cách chính xác và hiệu quả.

IV. Phân Tích Đặc Điểm và Cấu Tạo Thuật Ngữ Thủy Sản Anh Việt

Việc phân tích đặc điểm và cấu tạo của thuật ngữ thủy sản (TNTS) trong tiếng Anh và tiếng Việt là rất quan trọng để hiểu rõ cách thức hình thành và sử dụng các thuật ngữ này. Điều này bao gồm việc xem xét các thành phần cấu tạo của TNTS, như từ gốc, tiền tố và hậu tố, cũng như các phương pháp cấu tạo từ, như ghép từ, biến đổi từ và vay mượn từ. Ngoài ra, việc so sánh cấu trúc ngữ pháp và ngữ nghĩa của TNTS trong hai ngôn ngữ cũng giúp phát hiện ra những điểm tương đồng và khác biệt quan trọng. Phân tích này cung cấp cơ sở cho việc dịch thuật chính xác và hiệu quả.

4.1. Thành Phần Cấu Tạo và Phương Pháp Cấu Tạo Thuật Ngữ

Các Thuật ngữ thủy sản có thể được cấu tạo từ nhiều thành phần khác nhau, bao gồm từ gốc, tiền tố và hậu tố. Ví dụ, trong tiếng Anh, từ "aquaculture" được cấu tạo từ từ gốc "aqua" (nước) và hậu tố "culture" (nuôi trồng). Trong tiếng Việt, thuật ngữ "nuôi trồng thủy sản" được cấu tạo bằng cách ghép các từ "nuôi trồng" và "thủy sản". Việc hiểu rõ các thành phần cấu tạo và phương pháp cấu tạo từ giúp phân tích ý nghĩa và cách sử dụng của thuật ngữ.

4.2. So Sánh Cấu Trúc Ngữ Pháp và Ngữ Nghĩa trong Hai Ngôn Ngữ

Cấu trúc ngữ pháp và ngữ nghĩa của Thuật ngữ thủy sản có thể khác nhau giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Ví dụ, trong tiếng Anh, các thuật ngữ thường được biểu diễn bằng cụm danh từ, trong khi trong tiếng Việt, chúng có thể được biểu diễn bằng cụm động từ. Sự khác biệt này cần được xem xét trong quá trình dịch thuật để đảm bảo tính chính xác và phù hợp. Bên cạnh đó, việc so sánh cấu trúc ngữ nghĩa cũng giúp phát hiện ra những điểm tương đồng và khác biệt trong cách khái niệm hóa các đối tượng và hiện tượng trong lĩnh vực thủy sản.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Thuật Ngữ Thủy Sản

Nghiên cứu về thuật ngữ thủy sản (TNTS) không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn quan trọng. Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các từ điển thủy sản chuyên ngành, phát triển các công cụ dịch thuật tự động, và đào tạo nhân lực chất lượng cao cho ngành thủy sản. Ngoài ra, việc nghiên cứu và chuẩn hóa TNTS cũng góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

5.1. Xây Dựng Từ Điển Chuyên Ngành và Công Cụ Dịch Thuật

Các nghiên cứu về Thuật ngữ thủy sản cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho việc xây dựng các từ điển thủy sản chuyên ngành. Các từ điển này giúp người dùng tra cứu ý nghĩa, cách sử dụng và các từ tương đương của TNTS trong các ngôn ngữ khác nhau. Ngoài ra, các kết quả nghiên cứu cũng có thể được sử dụng để phát triển các công cụ dịch thuật tự động, giúp tăng tốc độ và hiệu quả của quá trình dịch thuật.

5.2. Đào Tạo Nhân Lực và Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh

Việc nghiên cứu và giảng dạy về Thuật ngữ thủy sản đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nhân lực chất lượng cao cho ngành thủy sản. Sinh viên và các nhà nghiên cứu cần được trang bị kiến thức vững chắc về TNTS để có thể tiếp cận và sử dụng hiệu quả các nguồn tài liệu khoa học và công nghệ mới. Ngoài ra, việc chuẩn hóa TNTS cũng góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế, bằng cách đảm bảo tính chính xác và chuyên nghiệp trong giao tiếp và hợp tác.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Thuật Ngữ Thủy Sản

Nghiên cứu về thuật ngữ thủy sản (TNTS) là một lĩnh vực quan trọng và đầy tiềm năng. Việc tiếp tục nghiên cứu và phát triển lĩnh vực này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, thúc đẩy sự phát triển khoa học và công nghệ, và tăng cường hợp tác quốc tế trong ngành thủy sản. Trong tương lai, cần tập trung vào việc xây dựng các cơ sở dữ liệu TNTS trực tuyến, phát triển các công cụ dịch thuật tự động dựa trên trí tuệ nhân tạo, và nghiên cứu các vấn đề liên quan đến ngữ cảnh văn hóa và chuyên môn trong dịch thuật TNTS.

6.1. Xây Dựng Cơ Sở Dữ Liệu Trực Tuyến và Ứng Dụng AI

Việc xây dựng các cơ sở dữ liệu Thuật ngữ thủy sản trực tuyến là một hướng phát triển quan trọng. Các cơ sở dữ liệu này cần được cập nhật thường xuyên và cung cấp các thông tin chi tiết về ý nghĩa, cách sử dụng và các từ tương đương của TNTS. Ngoài ra, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào việc dịch thuật TNTS cũng có nhiều tiềm năng. Các công cụ dịch thuật tự động dựa trên AI có thể học hỏi từ các dữ liệu dịch thuật hiện có và cung cấp các bản dịch chính xác và tự nhiên hơn.

6.2. Nghiên Cứu Ngữ Cảnh Văn Hóa và Chuyên Môn Trong Dịch Thuật

Ngữ cảnh văn hóa và chuyên môn đóng vai trò quan trọng trong dịch thuật Thuật ngữ thủy sản. Các thuật ngữ có thể có nhiều nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh sử dụng. Do đó, cần nghiên cứu kỹ lưỡng các ngữ cảnh văn hóa và chuyên môn để đảm bảo tính chính xác và phù hợp của bản dịch. Ngoài ra, cần phát triển các phương pháp và công cụ dịch thuật có thể xử lý các vấn đề liên quan đến ngữ cảnh văn hóa và chuyên môn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ "Đặc điểm của thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và các tương đương trong tiếng Việt" do nghiên cứu sinh Nguyễn Đức Tú thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Hà Quang Năng, bảo vệ năm 2022 tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, chuyên ngành Ngôn ngữ học so sánh đối chiếu (mã số 9222024).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế biển, thủy sản giữ vị trí ngành kinh tế kỹ thuật mũi nhọn tại Việt Nam. Quá trình hiện đại hóa ngành đòi hỏi sự tiếp thu các thành tựu khoa học kỹ thuật quốc tế, trong đó hệ thống thuật ngữ tiếng Anh đóng vai trò phương tiện chuyển tải tri thức chuyên môn. Mặc dù hệ thống thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt được sử dụng rộng rãi trong các tài liệu chuyên ngành, từ điển và cẩm nang kỹ thuật, song chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu nào tiếp cận hệ thuật ngữ này dưới góc độ ngôn ngữ học đối chiếu. Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là việc thiếu vắng những công trình khảo sát toàn diện về đặc điểm cấu tạo, con đường hình thành, cơ chế định danh và các kiểu tương đương dịch thuật giữa thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt nhằm phục vụ chuẩn hóa thuật ngữ tiếng Việt.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ sự tương đồng và khác biệt giữa hệ thống thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt về đặc điểm cấu tạo và phương thức định danh; xác định các kiểu tương đương dịch thuật từ tiếng Anh sang tiếng Việt; chỉ ra những điểm tồn tại và đề xuất giải pháp chuẩn hóa một số thuật ngữ thủy sản tiếng Việt chưa đạt chuẩn.

Để đạt được mục đích trên, luận án xác lập 5 nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Khái quát tình hình nghiên cứu về thuật ngữ học và thuật ngữ thủy sản trong và ngoài nước.
2. Xác lập cơ sở lý thuyết về thuật ngữ, cấu tạo từ, ngôn ngữ học đối chiếu, định danh và tương đương dịch thuật.
3. Thống kê, xác lập danh sách 1035 thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và 1045 thuật ngữ thủy sản tiếng Việt tương đương làm ngữ liệu khảo sát.
4. Miêu tả, phân tích và đối chiếu đặc điểm cấu tạo, con đường hình thành và đặc điểm định danh của thuật ngữ thủy sản trong hai ngôn ngữ.
5. Xác định các kiểu tương đương dịch thuật từ thuật ngữ thủy sản tiếng Anh sang tiếng Việt, phân tích các trường hợp chưa đạt chuẩn và đề xuất định hướng chuẩn hóa.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và các thuật ngữ tương đương trong tiếng Việt biểu thị các khái niệm, đối tượng thuộc nhóm nguồn lợi thủy sản (aquatic resources).
• Phạm vi nghiên cứu: Giới hạn khảo sát ở nhóm thuật ngữ chỉ nguồn lợi thủy sản (bao gồm các loài cá, giáp xác, động vật thân mềm/nhuyễn thể và các loài thủy sản khác) trên các bình diện: cấu tạo từ, con đường hình thành thuật ngữ, đặc điểm định danh, các kiểu tương đương dịch thuật Anh - Việt và vấn đề chuẩn hóa thuật ngữ tiếng Việt.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tình hình nghiên cứu thuật ngữ trên thế giới và tại Việt Nam

Trên thế giới, nghiên cứu thuật ngữ hình thành từ thế kỷ XVIII với các công trình sơ khai của Carl von Linné (1736), Beckmann (1780), A. de Fourcroy (1789), William Whewell (1840). Đến thế kỷ XX, ngành thuật ngữ học phát triển mạnh mẽ qua ba trường phái chính:

• Trường phái Áo: Tiêu biểu là E. Wüster (1931) với tác phẩm "Lý luận chung về thuật ngữ", đặt nền tảng cho việc nghiên cứu khái niệm, hệ thống hóa và chuẩn hóa thuật ngữ kỹ thuật.
• Trường phái Cộng hòa Séc: Tiêu biểu là L. Drodz, tiếp cận thuật ngữ theo chức năng ngôn ngữ nghề nghiệp của Trường phái Ngôn ngữ học Praha.
• Trường phái Nga - Xô Viết: Tiêu biểu là D.S. Lotte, V.P. Danilenko, O.S. Akhmanova, tập trung vào cấu trúc ngữ nghĩa, nguyên tắc xây dựng và chuẩn hóa thuật ngữ khoa học. Tác giả Auger (1998) tổng kết ba hướng nghiên cứu thuật ngữ trên thế giới gồm: nghiên cứu theo sự điều chỉnh phù hợp hệ thống ngôn ngữ, định hướng dịch thuật và định hướng kế hoạch hóa ngôn ngữ.

Tại Việt Nam, quá trình nghiên cứu thuật ngữ trải qua 4 giai đoạn:

1. Từ đầu thế kỷ XX đến 1945: Hoàng Xuân Hãn với "Danh từ khoa học" (1942) xác lập 8 tiêu chuẩn và 3 phương thức tạo thuật ngữ (dùng từ thông thường, vay mượn tiếng Hán, phiên âm Ấn-Âu). Kế thừa có Nguyễn Hữu Quán, Lê Văn Can (1945), Đào Văn Tiến (1945), Lê Khắc Thiền, Phạm Khắc Quảng.
2. Giai đoạn 1945 - 1954: Nghiên cứu hạn chế do hoàn cảnh kháng chiến.
3. Giai đoạn 1954 - 1986: Hội nghị chuẩn hóa thuật ngữ năm 1964 do Ủy ban Khoa học Nhà nước tổ chức thống nhất ba tiêu chuẩn: khoa học, dân tộc, đại chúng. Nhiều nghiên cứu của Lê Khả Kế, Lưu Vân Lăng, Nguyễn Như Ý, Hoàng Văn Hành, Hoàng Phê, Lê Văn Thới, Nguyễn Cảnh Toàn.
4. Giai đoạn 1986 đến nay: Các công trình hệ thống hóa lý luận của Hà Quang Năng (2009, 2012), Nguyễn Đức Tồn (2011, 2016), Lê Quang Thiêm (2018), cùng khoảng 25 luận án tiến sĩ nghiên cứu hệ thuật ngữ chuyên ngành (quân sự - Quang Hào, y học - Vương Thu Minh, xây dựng - Vũ Thị Thu Huyên, ngân hàng - Đỗ Hạnh Dung, dầu khí - Nguyễn Thị Thu Hà...).

Tình hình nghiên cứu thuật ngữ thủy sản

• Trong tiếng Anh: Các tài liệu chủ yếu mang tính nghiệp vụ và từ điển ứng dụng như: A Glossary of Fisheries Science (J. Gough & T. Kenchington, 1995), A Glossary of Marine Nature Conservation and Fisheries (S.J. Lockwood, 2000), Fisheries Management Glossary (JICA Yokohama, 2007), FAO Glossary of Aquaculture (André Coche, chứa hơn 2600 thuật ngữ).
• Trong tiếng Việt: Các ấn phẩm tra cứu ứng dụng gồm Bách khoa thủy sản (2007), bản dịch Từ điển thuật ngữ nuôi trồng thủy sản của FAO (2008, 2951 thuật ngữ), Danh mục các loài nuôi biển và nước lợ ở Việt Nam (2012, 85 loài).

Vị trí và khoảng trống luận án giải quyết

Luận án là công trình đầu tiên vận dụng lý thuyết ngôn ngữ học đối chiếu để khảo sát có hệ thống hệ thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và các tương đương trong tiếng Việt, phân tích cơ chế cấu tạo, mô hình định danh, tương đương dịch thuật và đề xuất tiêu chí chuẩn hóa cho hệ thuật ngữ này.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

1. Lý thuyết thuật ngữ học: Luận án dựa trên quan điểm của Nguyễn Thiện Giáp (1985), xác định thuật ngữ là bộ phận từ ngữ đặc biệt biểu thị chính xác các khái niệm và đối tượng thuộc lĩnh vực chuyên môn; tích hợp các tiêu chuẩn thuật ngữ của D.S. Lotte, Lê Khả Kế, Đỗ Hữu Châu, ISO (tính chính xác, tính hệ thống, tính ngắn gọn, tính dân tộc, tính quốc tế).
2. Lý thuyết cấu tạo từ:
   • Tiếng Anh: Dựa trên quan điểm hình thái học của L. Bloomfield và trường phái cấu trúc luận Mỹ, phân loại hình vị tự do (từ vựng, chức năng), hình vị ràng buộc (biến tố, phái sinh) và các phương thức cấu tạo từ (phụ tố, phái sinh không phụ tố, ghép).
   • Tiếng Việt: Tiếp thu quan niệm của Đỗ Hữu Châu về hình vị là đơn vị cơ sở cấu tạo từ; phân tích 3 phương thức tạo từ (từ hóa hình vị, ghép, láy) và phân loại cụm từ cố định/ngữ tự do.
3. Lý thuyết ngôn ngữ học đối chiếu: Dựa trên khung lý thuyết của Bùi Mạnh Hùng (2008), Krzeszowski, Lê Quang Thiêm (1989), Burgaski; thực hiện nghiên cứu đối chiếu một chiều (tiếng Anh là ngôn ngữ xuất phát/nguồn, tiếng Việt là ngôn ngữ đích) trên bình diện cấu tạo từ, định danh và tương đương ngữ nghĩa.
4. Khái niệm thuật ngữ thủy sản: Luận án định nghĩa thuật ngữ thủy sản là các từ ngữ biểu thị chính xác các khái niệm, đối tượng thuộc lĩnh vực thủy sản; trong đó phạm vi nghiên cứu tập trung vào thuật ngữ chỉ nguồn lợi thủy sản (cá, tôm, cua, mực, nhuyễn thể...).

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp miêu tả: Miêu tả cấu trúc hình thức, con đường tạo từ, đặc trưng định danh và thực trạng sử dụng của thuật ngữ trong hai ngôn ngữ.
• Phương pháp phân tích thành tố: Phân tách thuật ngữ thành các thành tố trực tiếp (yếu tố cấu tạo) để xác định cấu trúc ngữ pháp và mô hình cấu tạo.
• Phương pháp so sánh đối chiếu: So sánh một chiều Anh - Việt để tìm ra điểm tương đồng và khác biệt về cấu tạo, định danh và xác lập các kiểu tương đương.
• Phương pháp phân tích từ vựng - ngữ nghĩa: Phân tích quan hệ chủng - loại, xác định các phạm trù ngữ nghĩa và đặc trưng định danh của thuật ngữ nguồn lợi thủy sản.
• Thủ pháp thống kê, phân loại: Thống kê tần số xuất hiện của các mô hình cấu tạo, số lượng yếu tố, đặc trưng định danh và các dạng lỗi thuật ngữ.

Nguồn tư liệu nghiên cứu

Ngữ liệu gồm 1035 thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và 1045 thuật ngữ thủy sản tiếng Việt tương đương, được thu thập từ:

• Các từ điển chuyên ngành: Từ điển thuật ngữ nuôi trồng thủy sản của FAO, Từ điển Bách khoa thủy sản (2007), Từ điển Anh - Việt chuyên ngành Thủy sản.
• Sách, báo, tạp chí khoa học, giáo trình đại học, tài liệu kỹ thuật, sổ ghi chép của ngư dân, văn bản pháp luật ngành thủy sản và các trang thông tin điện tử chuyên ngành.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết

Chương 1 hệ thống hóa lịch sử nghiên cứu thuật ngữ học thế giới và Việt Nam, tổng quan các công trình về thuật ngữ thủy sản, xác lập khung lý thuyết nền tảng và định nghĩa thuật ngữ thủy sản.

Luận án chỉ ra rằng các nghiên cứu thuật ngữ thủy sản trước đây chỉ dừng lại ở góc độ biên soạn từ điển ứng dụng, thiếu cơ sở lý luận đối chiếu ngôn ngữ học. Tác giả làm rõ các tiêu chuẩn thuật ngữ (chính xác, hệ thống, ngắn gọn, dân tộc, quốc tế) và thiết lập cơ sở đối chiếu hình thái học giữa ngôn ngữ biến hình (tiếng Anh) và ngôn ngữ đơn lập (tiếng Việt).

Chương 2: Đặc điểm cấu tạo thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt

Chương 2 phân tích đơn vị cấu tạo, số lượng yếu tố, phương thức cấu tạo và mô hình cấu tạo của 1035 thuật ngữ tiếng Anh và 1045 thuật ngữ tiếng Việt theo hai dạng thức: dạng từ và dạng cụm từ.

Tiêu chí phân tích	Thuật ngữ tiếng Anh (1035 TN)	Thuật ngữ tiếng Việt (1045 TN)
Dạng từ	Gồm từ đơn, từ phái sinh (tiền tố, hậu tố), từ ghép (N+N, Adj+N, V+N)	Gồm từ đơn (từ hóa hình vị) và từ ghép chính phụ
Dạng cụm từ	Chiếm tỷ lệ chủ đạo; chủ yếu là cụm danh từ với trật tự bổ nghĩa đứng trước (Adj+N, N+N)	Chiếm tỷ lệ vượt trội; chủ yếu là cụm danh từ chính phụ với trật tự bổ nghĩa đứng sau (N+Adj, N+N, N+V)
Số lượng yếu tố cấu tạo	Dao động từ 1 đến 5+ yếu tố; tập trung nhiều nhất ở nhóm 2 và 3 yếu tố	Dao động từ 1 đến 5+ yếu tố; phổ biến nhất là tổ hợp 2, 3 và 4 yếu tố
Trật tự thành tố	Yếu tố phụ đứng trước, yếu tố chính đứng sau (Head-final)	Yếu tố chính đứng trước, yếu tố phụ đứng sau (Head-initial)

Tóm lược các bảng số liệu Chương 2 theo danh mục bảng của luận án:

• Bảng 2.1 - 2.4: Tổng hợp cấu tạo thuật ngữ dạng từ tiếng Anh và tiếng Việt theo số lượng yếu tố, phương thức và mô hình.
• Bảng 2.5 - 2.8: Tổng hợp cấu tạo thuật ngữ dạng cụm từ tiếng Anh và tiếng Việt theo phương thức và mô hình.
• Bảng 2.9: Tổng hợp so sánh số lượng yếu tố cấu tạo giữa thuật ngữ tiếng Anh và tiếng Việt.
• Bảng 2.10: Tổng hợp các mô hình cấu tạo đối chiếu giữa hai ngôn ngữ.

Chương 3: Con đường hình thành và đặc điểm định danh thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt

Chương 3 phân tích 3 con đường hình thành thuật ngữ: (1) Thuật ngữ hóa từ ngữ thông thường; (2) Cấu tạo từ mới bằng các phương thức nội tại của ngôn ngữ; (3) Vay mượn và sao phỏng thuật ngữ tiếng nước ngoài. Đồng thời, chương 3 đi sâu vào cơ chế định danh thuật ngữ nguồn lợi thủy sản qua 4 phạm trù ngữ nghĩa chính.

Nhóm phạm trù ngữ nghĩa	Các đặc trưng định danh tiêu biểu được chọn
Nhóm cá (Fish group)	Hình thái thân/vây/đầu, màu sắc, nơi sống/vùng nước, tập tính sinh học, kích thước, hoa văn
Nhóm giáp xác (Crustaceans: tôm, cua, ghẹ)	Vỏ ngoài, màu sắc chân/thân, môi trường sống (biển, nước ngọt, bùn), kích thước, gai vỏ
Nhóm thân mềm / nhuyễn thể (Molluscs: mực, ốc, sò, hàu)	Hình dạng vỏ/thân, màu sắc mai/vỏ, môi trường phân bố, cấu tạo vòi/vây
Nhóm thủy sản khác (Other aquatic species)	Hình thức bên ngoài, công dụng kinh tế, tập tính sinh học đặc thù

Tóm lược các bảng số liệu Chương 3 theo danh mục bảng của luận án:

• Bảng 3.1 - 3.2: Thống kê con đường hình thành thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt.
• Bảng 3.3 - 3.6: Tổng hợp các đặc trưng được lựa chọn để định danh cho từng nhóm (cá, giáp xác, thân mềm, nhóm khác).
• Bảng 3.7: Tổng hợp số lượng đặc trưng định danh giữa tiếng Anh và tiếng Việt.

Chương 4: Tương đương thuật ngữ thủy sản Anh - Việt và định hướng chuẩn hóa

Chương 4 khảo sát các kiểu tương đương dịch thuật thuật ngữ từ tiếng Anh sang tiếng Việt và đánh giá thực trạng các thuật ngữ tiếng Việt chưa đạt chuẩn để đề xuất định hướng xử lý.

Kiểu tương đương	Đặc điểm và phân loại
Theo đơn vị cấu tạo (Bảng 4.1)	Tương đương Từ - Từ; Từ - Cụm từ; Cụm từ - Cụm từ; Cụm từ - Từ
Theo số lượng đơn vị tương đương (Bảng 4.2)	Tương đương 1 - 1 (đơn trị); Tương đương 1 - Nhiều (đa trị - đồng nghĩa); Tương đương Không hoàn toàn / Khoảng trống
Các nhóm chưa đạt chuẩn (Bảng 4.3)	- Nhóm thuật ngữ đồng nghĩa, thiếu nhất quán - Nhóm thuật ngữ dài dòng, thừa thành tố - Nhóm thuật ngữ dịch sai nghĩa, dịch thoát ly thuật ngữ gốc - Nhóm phiên âm chưa đúng quy chuẩn chính tả

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Kiểm nghiệm và làm sáng tỏ tính ứng dụng của các lý thuyết thuật ngữ học và ngôn ngữ học đối chiếu trên nguồn dữ liệu chuyên ngành cụ thể là thủy sản.
• Xác lập khung miêu tả cấu trúc hình thái học, mô hình cú pháp và cơ chế định danh từ vựng đối chiếu giữa một ngôn ngữ biến hình (tiếng Anh) và một ngôn ngữ đơn lập (tiếng Việt).
• Cung cấp cơ sở lý luận về các bậc tương đương dịch thuật chuyên ngành và nguyên tắc chuẩn hóa thuật ngữ tiếng Việt trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Xây dựng bảng ngữ liệu gồm 1035 thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và 1045 thuật ngữ tiếng Việt đối chiếu tương ứng.
• Đóng góp nguồn ngữ liệu và giải pháp định hướng phục vụ công tác biên dịch tài liệu thủy sản, giảng dạy tiếng Anh chuyên ngành thủy sản tại các trường đại học, cao đẳng.
• Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho việc biên soạn các cuốn từ điển đối chiếu Anh - Việt chuyên ngành thủy sản và từ điển tường giải thuật ngữ thủy sản tiếng Việt.

Đề xuất và kiến nghị chuẩn hóa

Luận án đề xuất 4 nhóm giải pháp chuẩn hóa thuật ngữ thủy sản tiếng Việt:

1. Loại bỏ hiện tượng đồng nghĩa không cần thiết: Lựa chọn thuật ngữ ngắn gọn, phản ánh chính xác đặc trưng bản chất của khái niệm làm thuật ngữ chuẩn.
2. Rút gọn các cấu trúc dài dòng: Chuyển đổi các tổ hợp mang tính giải thích, miêu tả thành cụm từ định danh cô đọng, đúng tiêu chuẩn thuật ngữ.
3. Chỉnh lý các trường hợp dịch sai lệch khái niệm: Chuẩn hóa dựa trên đối chiếu định danh khoa học sinh học và đặc điểm đối tượng thực tế.
4. Thống nhất nguyên tắc phiên chuyển tên gọi quốc tế: Áp dụng nguyên tắc phiên âm theo chữ viết kết hợp chuẩn hóa chính tả tiếng Việt hiện hành.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do giới hạn dung lượng và quy mô của luận án tiến sĩ, công trình chỉ tập trung nghiên cứu nhóm thuật ngữ chỉ nguồn lợi thủy sản (cá, tôm, cua, nhuyễn thể...), chưa khảo sát toàn bộ các phân ngành khác của thủy sản như: ngư cụ, máy móc khai thác, công nghệ chế biến sau thu hoạch, hóa chất nuôi trồng, bệnh học thủy sản, kinh tế và quản lý nghề cá.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đối chiếu sang toàn bộ hệ thống thuật ngữ của các phân ngành còn lại trong ngành thủy sản; xây dựng ngân hàng dữ liệu số thuật ngữ thủy sản Anh - Việt phục vụ tra cứu trực tuyến và dịch máy tự động.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên môn cho các đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên ngôn ngữ học: Tham khảo khung lý thuyết đối chiếu hình thái, cấu trúc định danh và mô hình tương đương dịch thuật thuật ngữ.
• Biên dịch viên, giảng viên tiếng Anh chuyên ngành thủy sản: Sử dụng bảng đối chiếu 1035 thuật ngữ Anh - Việt và các phân tích cấu trúc cú pháp để nâng cao độ chính xác khi dịch thuật văn bản chuyên ngành.
• Nhà biên soạn từ điển và chuyên gia ngành thủy sản: Sử dụng các số liệu khảo sát, danh mục lỗi và đề xuất chuẩn hóa trong Chương 4 để biên soạn từ điển đối chiếu Anh - Việt hoặc quy chuẩn hóa văn bản quản lý nghề cá.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án khảo sát bao nhiêu thuật ngữ và từ những nguồn nào?

Luận án thu thập và khảo sát 1035 thuật ngữ thủy sản tiếng Anh cùng phần đối dịch 1045 thuật ngữ thủy sản tiếng Việt. Ngữ liệu được trích xuất từ các từ điển chuyên ngành (như Từ điển thuật ngữ nuôi trồng thủy sản của FAO, Bách khoa thủy sản), giáo trình, tài liệu kỹ thuật, sổ ghi chép của ngư dân và các trang web chuyên ngành thủy sản.

2. Sự khác biệt cơ bản nhất về cấu tạo cụm thuật ngữ giữa tiếng Anh và tiếng Việt là gì?

Cụm thuật ngữ trong tiếng Anh tuân theo trật tự thành tố phụ đứng trước, thành tố chính đứng sau (Head-final, ví dụ: Adj + N, N + N), trong khi cụm thuật ngữ tiếng Việt tuân theo trật tự thành tố chính đứng trước, thành tố phụ bổ nghĩa đứng sau (Head-initial, ví dụ: N + Adj, N + N, N + V).

3. Những đặc trưng định danh nào được dùng phổ biến nhất cho nhóm nguồn lợi thủy sản?

Các đặc trưng được lựa chọn phổ biến nhất gồm: đặc điểm hình thái thân/vỏ/vây, màu sắc bên ngoài, môi trường sinh cảnh/vùng nước sinh sống, tập tính sinh học, kích thước và giá trị công dụng thực tế của loài thủy sản.

4. Luận án phân chia các kiểu tương đương dịch thuật theo những tiêu chí nào?

Luận án phân loại tương đương dịch thuật theo hai tiêu chí chính:

• Xét theo đơn vị cấu tạo: Tương đương Từ - Từ, Từ - Cụm từ, Cụm từ - Cụm từ, Cụm từ - Từ.
• Xét theo số lượng đơn vị tương đương: Tương đương một - một (đơn trị), một - nhiều (đa trị/đồng nghĩa), và tương đương không hoàn toàn/khoảng trống.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Đức Tú là công trình ngôn ngữ học đối chiếu chuyên sâu về hệ thống thuật ngữ nguồn lợi thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt. Thông qua khảo sát 1035 thuật ngữ tiếng Anh và 1045 thuật ngữ tiếng Việt, luận án đã làm sáng tỏ các đặc điểm cấu tạo, con đường hình thành và quy luật định danh từ vựng trong hai ngôn ngữ. Đồng thời, công trình đã phân loại các kiểu tương đương dịch thuật, chỉ rõ thực trạng bất cập của thuật ngữ tiếng Việt và đưa ra các giải pháp chuẩn hóa cụ thể, đóng góp thiết thực cho nghiên cứu lý luận thuật ngữ học, công tác biên dịch và giảng dạy chuyên ngành thủy sản tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết. Chƣơng này, luận án trình bày khái quát tình hình nghiên cứu thuật ngữ và TNTS, hệ thống hóa một số vấn đề lý thuyết chung về thuật ngữ, vấn đề cấu tạo từ tiếng Anh và tiếng Việt, ngôn ngữ học đối chiếu. Đây chính là khung lý thuyết cho việc nghiên cứu các đặc điểm TNTS tiếng Anh và tiếng Việt. Chƣơng 2: Đặc điểm cấu tạo của thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt.

Chƣơng này luận án tập trung làm sáng tỏ đơn vị cấu tạo TNTS tiếng Anh và tiếng Việt trên các phƣơng diện: số lƣợng yếu tố cấu tạo, phƣơng thức cấu tạo, quan hệ ngữ pháp, đặc trƣng từ loại, mô hình cấu tạo. Trên cơ sở, rút ra những điểm tƣơng đồng và khác biệt về đặc điểm cấu tạo giữa TNTS tiếng Anh và tiếng Việt. Chƣơng 3: Con đường hình thành và đặc điểm định danh thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt. Chƣơng này luận án làm rõ các con đƣờng hình thành nên các thuật ngữ.

Về mặt định danh, trên cơ sở lý thuyết định danh ngôn ngữ và thuật ngữ, luận án tập trung tìm hiểu các phạm trù định danh và các đặc trƣng định danh đƣợc chọn để định danh của TNTS tiếng Anh và tiếng Việt. Trên cơ sở đó, rút ra những điểm tƣơng đồng và khác biệt về con đƣờng hình thành và đặc điểm định danh giữa thuật ngữ thủy sản tiếng Anh và tiếng Việt Chƣơng 4: Tương đương thuật ngữ thủy sản Anh - Việt và định hướng chuẩn hóa. Đây là chƣơng luận án tìm hiểu về các tƣơng đƣơng dịch thuật của các TNTS tiếng Anh và tiếng Việt, đồng thời đƣa ra các đề xuất để chuẩn hóa các TNTS tiếng Việt chƣa đạt chuẩn.viet 7 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN Chƣơng này, phần tổng quan, luận án khái quát lại những nét chính về lịch sử nghiên cứu thuật ngữ trên thế giới và Việt Nam cũng nhƣ tình hình nghiên cứu về TNTS tiếng Anh và tiếng Việt. Phần cơ sở lý luận, luận án hệ thống hóa một số vấn đề lý luận chung về thuật ngữ, TNTS, vấn đề cấu tạo từ và ngôn ngữ học đối chiếu.

Đây là khung lý thuyết cần thiết cho việc tìm hiểu các đặc điểm của TNTS ở những chƣơng tiếp theo. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu về thuật ngữ 1. Khái quát tình hình nghiên cứu thuật ngữ ở nước ngoài Trên thế giới, thuật ngữ đƣợc hình thành từ rất sớm.

Do vậy, các nghiên cứu về thuật ngữ cũng xuất hiện khá sớm. Cụ thể, khoảng kỷ 18 đã xuất hiện một số công trình nghiên cứu đầu tiên về thuật ngữ khoa học của một số tác giả nhƣ: Carl von Linné, 1736; Beckmann, 1780; A.de Fourcoy, 1789, William Wehwell, 1840,… Nhìn chung, các công trình nghiên cứu thời kỳ đầu này thƣờng tập trung tìm hiểu vấn đề xây dựng thuật ngữ và đề ra các nguyên tắc xây dựng cho một số hệ thuật ngữ cụ thể. Có thể nói, các nghiên cứu về thuật ngữ thời kỳ này tuy chỉ mang tính chất khám phá, sơ khai nhƣng lại rất quan trọng vì đó là những nghiên cứu mang tính mở đƣờng, khai lối cho công tác nghiên cứu thuật ngữ. Công tác nghiên cứu thuật ngữ trên thế giới đƣợc định hình rõ nét trong thế kỷ 20.