Tác động của các biện pháp phi thuế quan của Hoa Kỳ đến xuất khẩu tôm của Việt Nam

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp tác động của các biện pháp phi thuế quan của hoa kỳ đến xuất khẩu tôm của việt, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Phạm Thị Thanh Xuân
• Người hướng dẫn: ThS. Bùi Quý Thuấn
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Tác Động Của Biện Pháp Phi Thuế Quan Hoa Kỳ Đến Xuất Khẩu Tôm Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XUẤT KHẨU VÀ BIỆN PHÁP PHI THUẾ QUAN
• 1.1. Cơ sở lý luận về xuất khẩu
• 1.1.1. Khái niệm chung
• 1.1.2. Đặc điểm của hoạt động xuất khẩu
• 1.1.3. Vai trò của xuất khẩu
• 1.1.4. Chức năng và nhiệm vụ của xuất khẩu
• 1.1.5. Các hình thức xuất khẩu
• 1.2. Cơ sở lý luận về biện pháp phi thuế quan
• 1.2.1. Khái niệm về biện pháp phi thuế quan
• 1.2.2. Phân loại các biện pháp phi thuế quan
• 1.2.3. Vai trò của các biện pháp phi thuế quan
• 1.3. Tác động của các biện pháp phi thuế quan đến xuất khẩu
• 1.3.1. Đối với các nước nhập khẩu
• 1.3.2. Đối với các nước xuất khẩu
• 1.4. Kinh nghiệm xuất khẩu tôm của một số quốc gia sang thị trường Hoa Kỳ, bài học cho Việt Nam
• 1.4.1. Bài học cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÁC RÀO CẢN PHI THUẾ QUAN CỦA HOA KỲ ĐỐI VỚI XUẤT KHẨU TÔM CỦA VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về ngành tôm Việt Nam
• 2.1.1. Sự hình thành và phát triển
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - kỹ thuật trong sản xuất tôm
• 2.1.3. Tình hình xuất khẩu sản phẩm tôm của Việt Nam
• 2.2. Tổng quan về thị trường Hoa Kỳ
• 2.2.1. Tình hình kinh tế, xã hội
• 2.2.2. Đặc điểm của thị trường tiêu dùng
• 2.2.3. Tình hình nhập khẩu tôm của Hoa Kỳ
• 2.3. Tổng quan các biện pháp phi thuế quan của Hoa Kỳ đối với nhập khẩu tôm
• 2.3.1. Tổng quan về các biện pháp phi thuế quan của Hoa Kỳ đối với sản phẩm tôm nhập khẩu
• 2.3.2. Thực trạng các biện pháp phi thuế quan của Hoa Kỳ đối với xuất khẩu tôm của Việt Nam
• 2.4. Thực trạng xuất khẩu tôm của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ
• 2.4.1. Cơ cấu sản phẩm
• 2.4.2. Kim ngạch xuất khẩu
• 2.4.3. Hình thức xuất khẩu
• 2.4.4. Tình hình xúc tiến thị trường
• 2.4.5. Đánh giá thực trạng xuất khẩu tôm của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ
• 2.5. Tác động của các biện pháp phi thuế quan của Hoa Kỳ đối với sản phẩm tôm xuất khẩu của Việt Nam
• 2.5.1. Các tác động chính
• 2.5.2. Các biện pháp Việt Nam đã áp dụng để vượt qua
• 2.5.3. Đánh giá tác động của biện pháp phi thuế quan của Hoa Kỳ đối với sản phẩm tôm xuất khẩu của Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HẠN CHẾ TÁC ĐỘNG CỦA BIỆN PHÁP PHI THUẾ QUAN ĐẾN XUẤT KHẨU TÔM CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG HOA KỲ
• 3.1. Cơ hội và thách thức đối với các doanh nghiệp xuất khẩu tôm của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ
• 3.2. Thách thức
• 3.3. Giải pháp khắc phục các khó khăn
• 3.3.1. Các giải pháp ở tầm vĩ mô
• 3.3.2. Các giải pháp vi mô
• 3.3.2.1. Đối với nhà nước
• 3.3.2.2. Đối với hiệp hội doanh nghiệp thủy sản
• 3.3.2.3. Đối với người nuôi trồng thủy sản
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tác động của biện pháp phi thuế quan đến xuất khẩu tôm

Biện pháp phi thuế quan của Hoa Kỳ đã có những tác động sâu sắc đến xuất khẩu tôm của Việt Nam. Những biện pháp này không chỉ ảnh hưởng đến khối lượng xuất khẩu mà còn tác động đến chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh của ngành tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế. Theo thống kê, từ năm 2015 đến 2019, nhiều lô hàng tôm xuất khẩu của Việt Nam đã bị từ chối do không đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm của Hoa Kỳ. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao chất lượng sản phẩm và tuân thủ các quy định của thị trường nhập khẩu. Các biện pháp phi thuế quan như quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật, và các tiêu chuẩn kỹ thuật đã tạo ra những rào cản không nhỏ cho các doanh nghiệp xuất khẩu tôm. Do đó, việc nghiên cứu và hiểu rõ các biện pháp này là rất quan trọng để các doanh nghiệp có thể điều chỉnh chiến lược xuất khẩu của mình.

1.1. Các biện pháp phi thuế quan của Hoa Kỳ

Hoa Kỳ áp dụng nhiều biện pháp phi thuế quan đối với sản phẩm tôm nhập khẩu từ Việt Nam. Những biện pháp này bao gồm các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm, yêu cầu về nhãn mác và bao bì, cũng như các quy định về giám sát thủy sản. Các biện pháp này nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và môi trường, nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực lớn cho các nhà xuất khẩu tôm Việt Nam. Theo một nghiên cứu, khoảng 30% lô hàng tôm xuất khẩu của Việt Nam đã bị từ chối trong giai đoạn này do không đáp ứng các tiêu chuẩn của Hoa Kỳ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu của các doanh nghiệp mà còn làm giảm uy tín của sản phẩm tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

1.2. Tác động đến ngành tôm Việt Nam

Tác động của các biện pháp phi thuế quan đến ngành tôm Việt Nam là rất lớn. Ngành tôm Việt Nam đã phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường Hoa Kỳ. Điều này đã dẫn đến việc các doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn vào công nghệ sản xuất và quy trình kiểm tra chất lượng. Một số doanh nghiệp đã phải thay đổi quy trình sản xuất để phù hợp với các yêu cầu của Hoa Kỳ, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, không phải tất cả các doanh nghiệp đều có khả năng thích ứng nhanh chóng với những thay đổi này, dẫn đến sự phân hóa trong ngành. Những doanh nghiệp lớn có đủ nguồn lực để đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực sẽ có lợi thế hơn so với các doanh nghiệp nhỏ.

II. Giải pháp khắc phục tác động của biện pháp phi thuế quan

Để giảm thiểu tác động tiêu cực của các biện pháp phi thuế quan từ Hoa Kỳ, các doanh nghiệp xuất khẩu tôm Việt Nam cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Trước hết, cần nâng cao nhận thức về các tiêu chuẩn và quy định của thị trường Hoa Kỳ. Việc tổ chức các khóa đào tạo cho nhân viên về quy trình sản xuất và kiểm tra chất lượng là rất cần thiết. Thứ hai, các doanh nghiệp cần hợp tác chặt chẽ với các cơ quan chức năng để cập nhật thông tin về các quy định mới nhất và tìm kiếm sự hỗ trợ trong việc cải thiện chất lượng sản phẩm. Cuối cùng, việc xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế cũng là một giải pháp quan trọng. Điều này không chỉ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh mà còn tạo dựng niềm tin cho người tiêu dùng.

2.1. Nâng cao chất lượng sản phẩm

Nâng cao chất lượng sản phẩm là một trong những giải pháp quan trọng nhất để vượt qua các rào cản phi thuế quan. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại và quy trình kiểm tra chất lượng nghiêm ngặt. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như HACCP, ISO sẽ giúp sản phẩm tôm Việt Nam đáp ứng được yêu cầu của thị trường Hoa Kỳ. Ngoài ra, việc xây dựng hệ thống quản lý chất lượng hiệu quả cũng sẽ giúp các doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn quy trình sản xuất và đảm bảo chất lượng sản phẩm. Theo một nghiên cứu, những doanh nghiệp áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế đã có tỷ lệ xuất khẩu thành công cao hơn so với những doanh nghiệp không áp dụng.

2.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Tăng cường hợp tác quốc tế là một giải pháp cần thiết để các doanh nghiệp xuất khẩu tôm Việt Nam có thể vượt qua các rào cản phi thuế quan. Việc tham gia vào các hiệp hội ngành nghề, tổ chức thương mại sẽ giúp các doanh nghiệp nắm bắt được thông tin về thị trường và các quy định mới nhất. Hơn nữa, việc hợp tác với các đối tác nước ngoài trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển cũng sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm. Các doanh nghiệp có thể học hỏi kinh nghiệm từ các nước phát triển trong việc sản xuất và chế biến tôm, từ đó cải thiện quy trình sản xuất và nâng cao giá trị sản phẩm. Sự hợp tác này không chỉ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh mà còn mở rộng thị trường xuất khẩu cho sản phẩm tôm Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế và toàn cầu hóa, hoạt động ngoại thương đóng vai trò đòn bẩy thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cho các quốc gia đang phát triển. Khi tham gia vào các thể chế kinh tế khu vực và toàn cầu như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA), Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Hội nghị Thượng đỉnh Á - Âu (ASEM) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Việt Nam đã cam kết lộ trình cắt giảm sâu rộng hàng rào thuế quan. Tuy nhiên, trước sức ép cạnh tranh từ hàng hóa nhập khẩu, các quốc gia phát triển – tiêu biểu là Hợp chúng quốc Hoa Kỳ – có xu hướng gia tăng việc thiết lập và thực thi các biện pháp phi thuế quan (Non-Tariff Measures - NTMs) nhằm bảo hộ nền sản xuất nội địa. Các rào cản phi thuế quan có mức độ hạn chế thương mại ước tính gấp đôi so với thuế quan thông thường.

Sau khi Hoa Kỳ bãi bỏ cấm vận và bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Việt Nam, Hoa Kỳ đã nhanh chóng trở thành một trong những thị trường xuất khẩu thủy sản hàng đầu của Việt Nam, trong đó mặt hàng tôm chiếm tỷ trọng kim ngạch đặc biệt quan trọng. Mặc dù vậy, ngành tôm Việt Nam liên tục đối mặt với các quy chuẩn kỹ thuật ngặt nghèo, quy định kiểm dịch an toàn thực phẩm phức tạp và các vụ kiện phòng vệ thương mại từ phía Hoa Kỳ. Việc nhiều lô hàng tôm xuất khẩu bị cảnh báo hoặc từ chối nhập khẩu do không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật đã gây tổn thất lớn cho doanh nghiệp và người nuôi trồng thủy sản trong nước.

Đề tài khóa luận "Tác động của các biện pháp phi thuế quan đến xuất khẩu tôm của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ" được tác giả Phạm Thị Thanh Xuân thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Bùi Quý Thuấn tại Học viện Chính sách và Phát triển (ngành Kinh tế quốc tế, chuyên ngành Kinh tế đối ngoại) nhằm giải quyết các nhiệm vụ khoa học sau:

1. Mục tiêu nghiên cứu: Đánh giá thực trạng áp dụng hệ thống rào cản phi thuế quan của Hoa Kỳ, phân tích tác động đa chiều của các biện pháp này đến hoạt động xuất khẩu tôm của Việt Nam; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm thúc đẩy xuất khẩu tôm bền vững sang thị trường Hoa Kỳ.
2. Nhiệm vụ nghiên cứu:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận về xuất khẩu hàng hóa và hệ thống biện pháp phi thuế quan trong thương mại quốc tế.
   • Khảo cứu kinh nghiệm vượt rào cản phi thuế quan khi xuất khẩu tôm sang Hoa Kỳ của các quốc gia đi trước như Thái Lan và Ấn Độ để rút ra bài học cho Việt Nam.
   • Phân tích bức tranh tổng thể về ngành tôm Việt Nam, đặc điểm thị trường tiêu dùng thủy sản Hoa Kỳ và thực trạng các quy định phi thuế quan của Hoa Kỳ.
   • Đánh giá cụ thể các tác động tích cực và tiêu cực của các rào cản này đối với kim ngạch, cơ cấu sản phẩm và khả năng thâm nhập thị trường của tôm Việt Nam.
   • Xây dựng định hướng và nhóm giải pháp cấp vĩ mô (Nhà nước) và vi mô (Hiệp hội, Doanh nghiệp, Người nuôi trồng).
3. Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp phi thuế quan của Hoa Kỳ áp dụng đối với sản phẩm tôm xuất khẩu của Việt Nam, trọng tâm là nhóm biện pháp kỹ thuật (quy định vệ sinh an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật, quy định bao bì, ghi nhãn, nhãn hiệu thương mại, tiêu chuẩn lao động và các biện pháp thương mại tạm thời).
4. Phạm vi nghiên cứu:
   • Phạm vi không gian: Thị trường nhập khẩu Hoa Kỳ và hoạt động xuất khẩu tôm từ Việt Nam.
   • Phạm vi thời gian: Thu thập, phân tích và xử lý dữ liệu giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng lý thuyết chuyên ngành Kinh tế quốc tế và Kinh tế đối ngoại, kết hợp hệ thống văn bản pháp lý quốc tế và liên bang Hoa Kỳ:

• Khung lý thuyết và khái niệm:
  • Xuất khẩu hàng hóa: Khái niệm theo Từ điển Kinh tế học hiện đại (NXB Chính trị Quốc gia, 1999) và Điều 28 Khoản 1 Luật Thương mại Việt Nam; đặc điểm, vai trò, chức năng và các hình thức xuất khẩu (xuất khẩu tại chỗ, xuất khẩu trực tiếp, xuất khẩu gián tiếp/ủy thác, xuất khẩu qua đại lý nước ngoài, buôn bán đối lưu, gia công quốc tế, xuất khẩu theo nghị định thư).
  • Biện pháp phi thuế quan: Định nghĩa theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), và Hệ thống Thông tin Phân tích Thương mại (TRAINS) của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD).
  • Phân loại biện pháp phi thuế quan: Áp dụng bảng phân loại chuẩn quốc tế của UNCTAD (năm 2018), phân định thành nhóm biện pháp kỹ thuật (Biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật - SPS, Hàng rào kỹ thuật trong thương mại - TBT, Kiểm tra trước khi vận chuyển) và nhóm biện pháp phi kỹ thuật (Biện pháp thương mại dự phòng, Hạn chế số lượng, Kiểm soát giá, Biện pháp tài chính, Quy tắc xuất xứ...).
  • Khung pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật Hoa Kỳ: Bộ luật Liên bang Hoa Kỳ (21 CFR), Đạo luật Thực phẩm, Dược phẩm và Mỹ phẩm Liên bang (FD&C Act) dưới sự giám sát của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA); Đạo luật Nhãn hiệu năm 1946; Đạo luật Hải quan năm 1930; Luật Chống khủng bố sinh học; Tiêu chuẩn Trách nhiệm Xã hội SA 8000 và Chứng nhận WRAP; Hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn (HACCP).

                      HỆ THỐNG BIỆN PHÁP PHI THUẾ QUAN (UNCTAD 2018)
  BIỆN PHÁP KỸ THUẬT                                                    BIỆN PHÁP PHI KỸ THUẬT
  - SPS (Kiểm dịch động thực vật)                                       - Biện pháp phòng vệ thương mại
  - TBT (Hàng rào kỹ thuật)                                             - Hạn chế định lượng, kiểm soát giá
  - Kiểm tra trước vận chuyển                                           - Thủ tục hải quan, Quy tắc xuất xứ

• Phương pháp nghiên cứu:
  • Phương pháp nghiên cứu định tính: Đi sâu luận giải bản chất các quy định pháp luật, rào cản kỹ thuật và cơ chế tác động kinh tế của chính sách phi thuế quan.
  • Phương pháp tổng hợp: Thu thập dữ liệu theo chuỗi thời gian về diễn biến chính sách quản lý nhập khẩu thủy sản của Hoa Kỳ và năng lực cung ứng tôm của Việt Nam.
  • Phương pháp thống kê và phân tích: Xử lý chuỗi số liệu thứ cấp về diện tích, sản lượng nuôi trồng, kim ngạch, cơ cấu chủng loại tôm và thị phần xuất khẩu giai đoạn 2015–2019.
  • Phương pháp so sánh, đối chiếu: Đối chiếu hiệu quả xuất khẩu tôm của Việt Nam với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp (Thái Lan, Ấn Độ, Indonesia, Ecuador) trên thị trường Hoa Kỳ.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ các tổ chức uy tín gồm Tổng cục Thống kê Việt Nam (GSO), Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Vietnamexport, Infofish và Tạp chí Khoa học và Phát triển.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về xuất khẩu và biện pháp phi thuế quan

Chương 1 xây dựng khung lý thuyết toàn diện về thương mại quốc tế và rào cản phi thuế quan, đồng thời đúc kết bài học quốc tế:

• Lý luận xuất khẩu: Làm rõ 7 hình thức xuất khẩu chủ yếu, khẳng định xuất khẩu là động lực tạo nguồn thu ngoại tệ phục vụ công nghiệp hóa, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao năng lực công nghệ cho doanh nghiệp.
• Bản chất biện pháp phi thuế quan: Trình bày chi tiết hệ thống phân loại NTMs của UNCTAD (2018), phân loại theo mục tiêu áp dụng (biện pháp không tuân thủ WTO, biện pháp không nhằm bảo hộ, và biện pháp bảo hộ mậu dịch tạm thời như thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp). Phân tích tác động hai mặt: đối với nước nhập khẩu, NTMs bảo vệ an toàn sức khỏe cộng đồng và bảo hộ ngành sản xuất nội địa nhưng có thể gây trì trệ cạnh tranh; đối với nước xuất khẩu, NTMs vừa tạo chi phí tuân thủ lớn nhưng đồng thời là động lực nâng chuẩn kỹ thuật và chất lượng sản phẩm.
• Kinh nghiệm quốc tế:
  • Thái Lan: Thực hiện chiến lược phát triển tập trung vào nhóm sản phẩm thế mạnh, chuyển đổi cơ cấu sang chế biến sâu có giá trị gia tăng cao, thâu tóm các thương hiệu đóng hộp và hệ thống phân phối tại thị trường tiêu thụ; áp dụng quy trình nuôi có trách nhiệm theo tiêu chuẩn GAP và Quy tắc nuôi trồng có trách nhiệm (CoC) của FAO nhằm kiểm soát triệt để dịch bệnh.
  • Ấn Độ: Cơ quan Xúc tiến Xuất khẩu Thủy hải sản (MPEDA) hỗ trợ vốn, con giống bố mẹ và kỹ thuật cho hộ nuôi; nhanh chóng chiếm lĩnh thị phần tôm tại Hoa Kỳ khi Thái Lan gặp khủng hoảng dịch bệnh; ban hành quy định cấm hóa chất độc hại, ứng dụng Thực hành sản xuất tốt (GMP), Thực hành quản lý tốt nhất (BMP) và sử dụng chế phẩm sinh học (probiotics) từ hơn 100 doanh nghiệp nội địa thay thế thuốc kháng sinh.
• Bài học cho Việt Nam: Chú trọng quy hoạch vùng nuôi bền vững, phát triển ngành phụ trợ (giống, thức ăn, chế phẩm sinh học), chuyển dịch cơ cấu nuôi song song tôm sú và tôm thẻ chân trắng, hiện đại hóa công nghệ chế biến và chủ động dữ liệu thị trường để phòng ngừa rủi ro tranh chấp thương mại.

---

Chương 2: Thực trạng các rào cản phi thuế quan của Hoa Kỳ đối với xuất khẩu tôm của Việt Nam

Chương 2 tập trung khảo sát dữ liệu thực chứng ngành tôm Việt Nam, đặc điểm thị trường Hoa Kỳ và chi tiết hệ thống rào cản kỹ thuật:

• Bức tranh ngành tôm Việt Nam (2015–2019):
  • Vùng nước lợ hơn 660 nghìn ha tạo điều kiện nuôi tôm quanh năm. Diện tích nuôi trồng tôm mở rộng liên tục với tốc độ tăng trưởng trung bình 1,4%/năm.
  • Cơ cấu giống nuôi: Tôm sú (diện tích trên 600.000 ha, sản lượng hàng năm trên 300 nghìn tấn, tập trung ở Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Bến Tre, Kiên Giang); tôm thẻ chân trắng (du nhập từ năm 2001, mật độ nuôi 50–80 con/m², kháng bệnh tốt); tôm càng xanh và tôm hùm.
  • Thị trường xuất khẩu chính của tôm Việt Nam: EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc. Năm 2017 chứng kiến kim ngạch xuất khẩu kỷ lục sang EU và Nhật Bản (chiếm gần 40%), trong khi thị phần tại Hoa Kỳ chịu sức ép cạnh tranh gay gắt từ Ấn Độ.

Chỉ tiêu / Năm	2015	2016	2017	2018	2019
Sản lượng nhập khẩu tôm của Hoa Kỳ (nghìn tấn)	585,83	603,59	664,12	695,72	702,68
Tốc độ tăng trưởng nhập khẩu của Hoa Kỳ (%)	-	+3,03%	+10,04%	+4,80%	+1,00%
Kim ngạch nhập khẩu tôm của Hoa Kỳ (tỷ USD)	-	-	-	6,20	6,10

Nguồn: Tổng hợp từ số liệu Vietnamexport, Infofish và VASEP trong văn bản khóa luận.

• Đặc điểm thị trường tiêu dùng và nhập khẩu của Hoa Kỳ:
  • Dân số 328,2 triệu người (2019) với GDP bình quân đầu người đạt 65.297,52 USD/năm; nhu cầu tiêu thụ thủy sản rất cao.
  • Người tiêu dùng quan tâm đến hàm lượng dinh dưỡng (astaxanthin ngăn ngừa bệnh mãn tính, hàm lượng calo thấp, giàu protein), ưa chuộng tôm bóc vỏ ướp đá, tôm đông lạnh, tôm tẩm bột cỡ nhỏ giá rẻ và các sản phẩm tiện lợi ăn liền; ưu tiên chứng nhận khai thác/nuôi trồng bền vững như nhãn MSC (Marine Stewardship Council).
  • Tiêu thụ mang tính mùa vụ rõ rệt (thấp điểm từ tháng 1 đến tháng 5, tăng mạnh từ tháng 5 đến tháng 12 phục vụ du lịch, nghỉ dưỡng và dịch vụ nhà hàng).
  • Hệ thống phân phối liên kết chặt chẽ giữa mạng lưới bán buôn và mạng lưới bán lẻ (chiếm trên 50% giá trị tiêu thụ).
  • Cơ cấu thị phần nguồn cung tôm vào Hoa Kỳ năm 2019: Ấn Độ chiếm lĩnh vị trí số 1 với 40%, tiếp theo là Indonesia (19%), Ecuador (13%), Việt Nam đứng thứ 4 (chiếm 9%), Thái Lan tụt xuống thứ 5 (chiếm 6%), Trung Quốc (3%), Mexico (3%) và các quốc gia khác (7%).

Quốc gia xuất khẩu vào Hoa Kỳ	Thị phần năm 2019 (%)
Ấn Độ	40%
Indonesia	19%
Ecuador	13%
Việt Nam	9%
Thái Lan	6%
Trung Quốc	3%
Mexico	3%
Các nước khác	7%

Nguồn: Trích xuất từ Báo cáo VASEP (2019) trong khóa luận.

• Hệ thống rào cản phi thuế quan cụ thể của Hoa Kỳ:
  • Quy trình thẩm định 2 bước: (1) Doanh nghiệp nộp chương trình kiểm soát an toàn chế biến cho FDA phê duyệt; (2) Cơ quan quản lý nhà nước của nước xuất khẩu ký kết văn bản cam kết kiểm soát vệ sinh an toàn với FDA.
  • Quy định an toàn thực phẩm và kiểm soát kháng sinh: Bắt buộc áp dụng chương trình HACCP theo Bộ luật 21 CFR. FDA chỉ cấp phép 6 loại thuốc kháng sinh trong nuôi trồng gồm: Gonadotropin màng đệm, Dung dịch formalin, Tricaine methanesulfonate, Oxytetracycline, Sulfamerazine, Sulfadimethoxine/ormetoprime. Đồng thời kiểm soát nghiêm ngặt danh mục 12 nhóm chất kháng sinh/hóa chất (Chloramphenicol, Quinolones, Fluoroquinolones, Nitrofurans, Malachite Green, Steroids...). Toàn bộ hồ sơ phân phối phải lưu trữ 2 năm để phục vụ thanh tra.
  • Quy định phụ gia và phẩm màu: Theo Đạo luật FD&C, mọi chất phụ gia và phẩm màu phải được FDA thẩm định, cấp phép trước khi lưu hành; không chấp nhận chứng nhận thay thế của cơ quan nước ngoài.
  • Quy định xuất xứ, ghi nhãn và nhãn hiệu: Phải đăng ký nhãn hiệu với Cục Hải quan Hoa Kỳ (chi phí khoảng 450 USD) theo Đạo luật Nhãn hiệu 1946; nhãn mác bắt buộc in bằng tiếng Anh rõ ràng về tên sản phẩm, nước xuất xứ, bảng thành phần dinh dưỡng, tên và địa chỉ cơ sở chế biến theo Đạo luật Hải quan 1930 và Luật Chống khủng bố sinh học.
  • Tiêu chuẩn lao động: Kiểm soát điều kiện làm việc theo tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội SA 8000 và chứng nhận WRAP (cấm lao động trẻ em, cấm cưỡng bức lao động, bảo đảm an toàn lao động và mức lương tối thiểu).
  • Biện pháp phòng vệ thương mại: Quy trình điều tra áp thuế chống bán phá giá phối hợp giữa Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC - xác định biên độ bán phá giá) và Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (USITC - xác định thiệt hại vật chất). Cuộc điều tra sẽ đình chỉ nếu biên độ phá giá dưới mức tối thiểu (de minimis < 2%); thời hạn áp thuế là 5 năm trừ khi có kết quả rà soát hoàng hôn (sunset review).

---

Chương 3: Giải pháp hạn chế tác động của biện pháp phi thuế quan đến xuất khẩu tôm của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ

Căn cứ vào bối cảnh thực tiễn và các rào cản kỹ thuật của Hoa Kỳ, tác giả xác lập hệ thống giải pháp phân cấp đồng bộ:

• Nhận diện cơ hội và thách thức: Cơ hội mở rộng quy mô nhờ sức mua lớn của thị trường Mỹ; thách thức từ nguy cơ nhiễm dư lượng hóa chất cấm (Trifluraline, Quinolone), chi phí tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật cao, rủi ro kiện chống bán phá giá và sự cạnh tranh khốc liệt về giá từ Ấn Độ, Ecuador.
• Hệ thống giải pháp cấp vĩ mô (Đối với Nhà nước):
  • Hoàn thiện quy hoạch không gian phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững gắn với phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ (chọn tạo giống sạch bệnh, thức ăn dinh dưỡng, chế phẩm sinh học).
  • Ban hành chính sách khuyến khích thu hút vốn đầu tư và ứng dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến vào quy trình nuôi trồng, chế biến xuất khẩu.
  • Đổi mới chiến lược xúc tiến thương mại quốc gia, hình thành Quỹ phát triển thị trường xuất khẩu thủy sản; xây dựng cơ sở dữ liệu chính thống cập nhật kịp thời các biến động chính sách và hàng rào kỹ thuật của Hoa Kỳ.
  • Thiết lập cơ chế hỗ trợ pháp lý giúp doanh nghiệp ứng phó hiệu quả với các vụ kiện phòng vệ thương mại.
• Hệ thống giải pháp cấp vi mô:
  • Đối với Hiệp hội Doanh nghiệp Thủy sản (VASEP): Nâng cao vai trò cầu nối thông tin, kịp thời cảnh báo sớm rủi ro rào cản kỹ thuật; tổ chức các chương trình liên kết chuỗi sản xuất giữa hộ nuôi và nhà máy chế biến; đại diện bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp trong các vụ kiện chống bán phá giá.
  • Đối với Người nuôi trồng thủy sản: Tuân thủ nghiêm ngặt quy trình nuôi tôm an toàn sinh học theo chuẩn GAP; chấm dứt tình trạng lạm dụng thuốc kháng sinh và hóa chất cấm; ứng dụng chế phẩm sinh học xử lý môi trường ao nuôi; chuyển đổi cơ cấu nuôi linh hoạt giữa tôm sú kích cỡ lớn và tôm thẻ chân trắng năng suất cao.
  • Đối với Doanh nghiệp chế biến xuất khẩu: Đầu tư chiều sâu đổi mới công nghệ máy móc, nhà xưởng đáp ứng tiêu chuẩn HACCP và 21 CFR; tăng cường tỷ trọng các sản phẩm giá trị gia tăng (chế biến sẵn, đóng gói tiện lợi); đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tại Hoa Kỳ và kiểm soát truy xuất nguồn gốc minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và khái quát được các kết quả cụ thể sau:

• Hệ thống hóa số liệu thực chứng: Phản ánh toàn diện diễn biến ngành tôm Việt Nam và thị trường Hoa Kỳ giai đoạn 2015–2019. Đưa ra các mốc số liệu quan trọng: diện tích nuôi tôm trong nước tăng bình quân 1,4%/năm; sản lượng nhập khẩu tôm của Hoa Kỳ đạt đỉnh 695,723 nghìn tấn năm 2018 (tăng 4,8%) và duy trì mức tăng 1% năm 2019 với kim ngạch đạt 6,1 tỷ USD; xác lập vị trí thị phần xuất khẩu tôm vào Mỹ năm 2019 (Ấn Độ 40%, Indonesia 19%, Ecuador 13%, Việt Nam 9%, Thái Lan 6%).
• Làm rõ bản chất hệ thống rào cản kỹ thuật Hoa Kỳ: Định danh và phân tích cụ thể danh mục 6 loại kháng sinh được FDA chấp thuận cùng 12 nhóm chất bị giám sát; quy định lưu trữ hồ sơ 2 năm theo 21 CFR; chi phí đăng ký nhãn hiệu ~450 USD; ngưỡng biên độ phá giá tối thiểu 2% và vai trò của hai cơ quan DOC và USITC.
• Đóng góp về mặt giải pháp: Tác giả không đề xuất giải pháp chung chung mà phân định rõ trách nhiệm của 3 chủ thể trong chuỗi giá trị: Cơ quan quản lý nhà nước (quy hoạch vùng nuôi, quỹ xúc tiến, dữ liệu thị trường), Hiệp hội VASEP (cảnh báo sớm, kết nối chuỗi), Người nuôi và Doanh nghiệp (chuẩn hóa GAP, HACCP, ứng dụng chế phẩm sinh học, nâng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của khóa luận:
  • Khóa luận giới hạn phạm vi khảo sát chuỗi số liệu thứ cấp trong giai đoạn 2015–2019; chưa thể bao quát các biến động sâu sắc của thị trường logistics và thương mại quốc tế trong các năm tiếp theo do tác động của đại dịch COVID-19 và biến động kinh tế toàn cầu.
  • Về mặt nội dung rào cản, công trình tập trung chủ yếu vào nhóm biện pháp kỹ thuật (SPS, TBT, an toàn thực phẩm, ghi nhãn, tiêu chuẩn lao động và chống bán phá giá) trên một thị trường đơn lẻ (Hoa Kỳ) đối với một nhóm sản phẩm (tôm), chưa mở rộng so sánh định lượng với hệ thống phi thuế quan tại các thị trường trọng điểm khác như EU hay Nhật Bản.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi thời gian nghiên cứu cập nhật chuỗi số liệu giai đoạn hậu 2020.
  • Ứng dụng các mô hình định lượng kinh tế lượng (như mô hình trọng lực Gravity Model hoặc phương pháp định lượng tương đương thuế quan AVE) để đo lường chính xác mức độ suy giảm kim ngạch xuất khẩu tôm dưới tác động của từng rào cản kỹ thuật cụ thể.

---

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu chuyên khảo có giá trị ứng dụng và tham khảo rõ ràng cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên và nghiên cứu sinh: Thuộc các chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh tế đối ngoại, Thương mại quốc tế, Quản trị chuỗi cung ứng và Kinh tế nông nghiệp; đặc biệt hữu ích khi tìm kiếm phương pháp luận tiếp cận đề tài về hàng rào kỹ thuật (SPS/TBT) và phòng vệ thương mại.
• Doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thủy sản: Cung cấp tài liệu tra cứu thực tế về các quy chuẩn kỹ thuật của FDA, quy định ghi nhãn theo Luật Liên bang Hoa Kỳ (21 CFR, FD&C Act, Đạo luật Nhãn hiệu 1946) và kinh nghiệm xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ.
• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ thực tiễn từ kinh nghiệm của Thái Lan và Ấn Độ trong việc xây dựng vùng nuôi sinh thái, kiểm soát dư lượng kháng sinh và thành lập quỹ hỗ trợ xúc tiến thương mại chuyên ngành.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cho phép sử dụng những loại thuốc kháng sinh nào trong nuôi trồng tôm?

Theo quy định của FDA được trích dẫn trong khóa luận, chỉ có 6 loại kháng sinh/hóa chất được cho phép sử dụng trong nuôi trồng thủy sản gồm:

• Gonadotropin màng đệm
• Dung dịch formalin
• Tricaine methanesulfonate
• Oxytetracycline
• Sulfamerazine
• Sulfadimethoxine / ormetoprime

Tất cả các loại thuốc kháng sinh khác ngoài danh mục đều bị nghiêm cấm hoặc chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt theo danh mục 12 nhóm chất hạn chế. Toàn bộ hồ sơ phân phối và sử dụng phải được lưu trữ tối thiểu 2 năm để phục vụ công tác thanh tra.

2. Thị phần xuất khẩu tôm của Việt Nam tại thị trường Hoa Kỳ năm 2019 đạt bao nhiêu và đứng thứ mấy?

Theo số liệu thống kê từ VASEP năm 2019 trong khóa luận, Việt Nam chiếm 9% thị phần nhập khẩu tôm của Hoa Kỳ, đứng ở vị trí thứ tư. Ba quốc gia dẫn đầu lần lượt là Ấn Độ (40%), Indonesia (19%), và Ecuador (13%). Thái Lan xếp sau Việt Nam ở vị trí thứ năm với 6% thị phần.

3. Quy trình hai bước bắt buộc để thủy sản nước ngoài được phép nhập khẩu vào Hoa Kỳ gồm những gì?

Tiến trình đưa hàng thủy sản vào Hoa Kỳ phải trải qua 2 bước kiểm soát:

• Bước 1 (Cấp doanh nghiệp): Doanh nghiệp tự mình hoặc thông qua nhà nhập khẩu gửi chương trình kiểm soát an toàn trong chế biến thủy sản (đáp ứng tiêu chuẩn HACCP theo 21 CFR) để FDA chấp thuận cho từng đơn vị.
• Bước 2 (Cấp quốc gia): Được công nhận ở cấp quốc gia thông qua việc ký kết văn bản cam kết kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm giữa FDA và cơ quan nhà nước có thẩm quyền của nước xuất khẩu.

4. Điều kiện để cơ quan chức năng Hoa Kỳ tiến hành điều tra và áp thuế chống bán phá giá đối với tôm nhập khẩu là gì?

Việc áp thuế chống bán phá giá đòi hỏi sự phối hợp của hai cơ quan:

• Cục Thương mại Hoa Kỳ (DOC) xác định hàng hóa nhập khẩu có hành vi bán phá giá (giá xuất khẩu thấp hơn giá trị thông thường tại nước xuất xứ).
• Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (USITC) xác định hành vi bán phá giá đó gây ra hoặc đe dọa gây ra thiệt hại vật chất đáng kể cho ngành sản xuất nội địa Hoa Kỳ.
• Cuộc điều tra sẽ chấm dứt ngay nếu biên độ phá giá nhỏ hơn 2% (de minimis), và thời hạn áp thuế là 5 năm trừ khi có rà soát gia hạn.

5. Khóa luận rút ra bài học gì từ ngành tôm Ấn Độ trong việc giải quyết vấn đề kháng sinh và chiếm lĩnh thị phần Mỹ?

Ấn Độ đã chuyển hướng mạnh mẽ sang phát triển nuôi tôm bền vững bằng cách ban hành quy định an toàn vệ sinh nghiêm ngặt, áp dụng các quy chuẩn thực hành tốt (GMP, BMP) và đặc biệt là phát triển hơn 100 doanh nghiệp sản xuất chế phẩm sinh học (probiotics) trộn vào thức ăn để thay thế hoàn toàn kháng sinh, giúp sản phẩm tôm đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của FDA và vươn lên dẫn đầu thị phần tại Hoa Kỳ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Phạm Thị Thanh Xuân đã hoàn thành việc nghiên cứu, đánh giá tác động của các biện pháp phi thuế quan của Hoa Kỳ đối với mặt hàng tôm xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn 2015–2019. Tác phẩm đã phân tích rõ các quy định kỹ thuật khắt khe của FDA, quy tắc xuất xứ, ghi nhãn, tiêu chuẩn lao động và rào cản chống bán phá giá của thị trường Hoa Kỳ. Dựa trên việc phân tích thực trạng năng lực ngành tôm trong nước và đúc kết bài học từ Thái Lan, Ấn Độ, tác giả đã đề xuất hệ thống giải pháp phân tầng thiết thực từ cấp quản lý vĩ mô đến các chủ thể vi mô nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy xuất khẩu tôm Việt Nam bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XUẤT KHẨU VÀ BIỆN PHÁP PHI THUẾ QUAN 1.1 Cơ sở lý luận về xuất khẩu 1.1 Khái niệm chung Xuất khẩu đã xuất hiện từ rất lâu trước đây thông qua hình thức sơ khai chỉ là hoạt động trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia hay vùng lãnh thổ. Theo thời gian cùng sự phát triển của nền kinh tế, cũng như khoa học, kỹ thuật, hoạt động xuất khẩu đã và đang ngày càng mở rộng mạnh mẽ với nhiều hình thức đa dạng khác nhau. Hoạt động này diễn ra trên nhiều lĩnh vực, ngành nghề của nền kinh tế cả với hàng tiêu dùng cũng như với tư liệu sản xuất, dịch vụ, máy móc, hàng hóa, thiết bị công nghệ cao.

Tất cả các hoạt động này đều nhằm mục tiêu đem lại lợi ích cho quốc gia nói chung và cho doanh nghiệp xuất khẩu nói riêng. Hoạt động xuất khẩu diễn ra rộng về không gian và thời gian, nó có thể diễn ra trong thời gian rất ngắn song cũng có thể kéo dài hàng năm, có thể diễn ra trong phạm vi quốc gia hay nhiều lãnh thổ và quốc gia khác nhau. Theo từ điển kinh tế học hiện đại (NXB Chính trị Quốc gia 1999) thì xuất khẩu là việc bán hàng hóa, dịch vụ được sản xuất tại một nước để tiêu dùng ở một nước khác. Theo luật thương mại Việt Nam, tại điều 28 khoản 1 thì xuất khẩu là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.

Như vậy xuất khẩu là việc bán hàng hóa, dịch vụ cho nước ngoài dựa trên cơ sở lấy tiền tệ làm phương thức thanh toán. Đó là hoạt động mua bán và trao đổi hàng hóa hữu hình và vô hình. Sản xuất ngày càng phát triển, khả năng sản xuất đã vượt khỏi nhu cầu tiêu dùng của một quốc gia, do đó hoạt động trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia rất phát triển với nhiều hình thức khác nhau và trên phạm vi toàn cầu, trong tất cả các ngành và các lĩnh vực kinh tế. Từ khái niệm xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu hàng hóa, ta có khái niệm về xuất khẩu tôm là đưa các sản phẩm tôm ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.2 Đặc điểm của hoạt động xuất khẩu Hình thức kinh doanh xuất khẩu là một trong những hoạt động kinh tế quan trọng của một quốc gia.

Hoạt động xuất khẩu có phạm vi vượt ra khỏi biên giới của một quốc 4 Luan van gia, là hoạt động mang tính quốc tế. Chính vì lẽ đó, hoạt động xuất khẩu phải tuân thủ các nguyên tắc, luật pháp, quy định của quốc gia nhập khẩu và của quốc tế. Vì vậy hoạt động xuất khẩu cũng mang những đặc điểm riêng. Thứ nhất, Khách hàng trong hoạt động xuất khẩu là người nước ngoài, do đó khi muốn phục vụ họ, nhà xuất khẩu không thể áp dụng các biện pháp giống hoàn toàn như khi chinh phục khách hàng trong nước.

Bởi vì giữa hai loại khách hàng này có nhiều điểm khác biệt về ngôn ngữ, lối sống, mức sống, phong tục tập quán… điều này sẽ dẫn đến những khác biệt trong nhu cầu và cách thức thỏa mãn nhu cầu. Vì vậy nhà xuất khẩu cần có nghiên cứu sâu hơn để tìm hiểu nhu cầu của khách hàng nước ngoài để đưa ra những chiến lược hàng hóa phù hợp. Thứ hai, Thị trường trong kinh doanh xuất khẩu thường rất phức tạp và khó tiếp cận hơn thị trường trong nước. Bởi vì thị trường xuất khẩu vượt ra ngoài phạm vi biên giới quốc gia nên về mặt địa lý thì nó ở cách xa hơn, phức tạp hơn và có nhiều nhân tố ràng buộc hơn.

Thứ ba, Hình thức mua bán trong hoạt động xuất khẩu thường là mua bán theo hợp đồng xuất khẩu với khối lượng mua lớn mới đạt hiệu quả kinh tế. Thứ tư, Thị trường rộng lớn, khó kiểm soát. Chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau như môi trường kinh tế, chính trị, luật pháp… của các quốc gia khác nhau. Thanh toán bằng đồng tiền ngoại tệ, hàng hoá được vận chuyển qua biên giới quốc gia, phải tuân theo những tập quán buôn bán quốc tế.3 Vai trò của xuất khẩu Xuất khẩu là một nội dung chính của hoạt động ngoại thương và là hoạt động đầu tiên trong hoạt động thương mại quốc tế, xuất khẩu có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế của một quốc gia cũng như toàn cầu.

Do những lý do khác nhau nên mỗi quốc gia đều có thế mạnh về lĩnh vực này nhưng lại yếu ở lĩnh vực khác. Để có thể khai thác được lợi thế, giảm bất lợi, tạo ra sự cân bằng trong quá trình sản xuất và tiêu dùng, các quốc gia phải tiến hành trao đổi với nhau, mua những sản phẩm mà mình sản xuất khó khăn, bán những sản phẩm mà việc sản xuất nó là có lợi thế. Thông qua đó xuất khẩu đem lại nhiều vai trò quan trọng cho các đối tượng khác nhau. Đối với nền kinh tế thế giới: Thông qua hoạt động xuất khẩu, các quốc gia tham gia vào phân công lao động quốc tế, các quốc gia sẽ tập trung vào sản xuất những hàng hóa và dịch vụ mà mình có lợi thế.

Xét trên tổng thể nền kinh tế thế giới thì chuyên môn hóa sản xuất và xuất khẩu sẽ làm cho việc sử dụng và phân bổ nguồn lực có hiệu 5 Luan van quả hơn và tổng sản phẩm xã hội toàn thế giới tăng lên. Bên cạnh đó hoạt động xuất khẩu góp phần thắt chặt thêm quan hệ quốc tế giữa các quốc gia. Đối với nền kinh tế quốc dân: Xuất khẩu tạo ngoại tệ quan trọng phục vụ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. Đẩy mạnh xuất khẩu được xem như một yếu tố quan trọng kích thích tăng trưởng kinh tế.

Việc đẩy mạnh xuất khẩu mở rộng quy mô sản xuất, nhiều ngành nghề mới ra đời phục vụ cho xuất khẩu, gây phản ứng dây chuyền giúp cho các ngành kinh tế phát triển theo, dẫn đến kết quả tăng tổng sản phẩm xã hội và nền kinh tế phát triển nhanh. Hoạt động xuất khẩu phát huy các lợi thế của đất nước. Để xuất khẩu được các doanh nghiệp phải lựa chọn các mặt hàng có tổng chi phí nhỏ hơn giá trị trung bình trên thị trường thế giới, đồng thời góp phần thúc đẩy khai thác có hiệu quả hơn vì khi xuất khẩu các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ có ngoại tệ để nhập máy móc, thiết bị tiên tiến đưa năng suất lao động lên cao. Ngoài ra xuất khẩu góp phần làm chuyển dịch cơ cấu sản xuất định hướng sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Xuất khẩu có tác động tích cực đối với việc mở rộng sản xuất và giải quyết công ăn việc làm cải thiện đời sống nhân dân. Đối với doanh nghiệp: Thông qua xuất khẩu các doanh nghiệp trong nước có cơ hội tham gia vào cuộc cạnh tranh thị trường thế giới về giá cả và chất lượng. Những yếu tố đó đòi hỏi các doanh nghiệp phải hình thành một cơ cấu sản xuất phù hợp động được trong việc cung cấp nguồn nguyên liệu chế biến, giảm khả năng phụ thuộc vào bên ngoài, do đó gia tăng khả năng cạnh tranh về giá do chi phí đầu vào giảm. Ngoài ra, khi xuất khẩu, các doanh nghiệp này có cơ hội được tiếp cận với các máy móc thiết bị công nghệ hiện đại và được học hỏi kinh nghiệm từ các nước phát triển không chỉ trong lĩnh vực sản xuất mà còn trong cả lĩnh vực chế biến góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm của doanh nghiệp.

Xuất khẩu đòi hỏi các doanh nghiệp vừa sản xuất và chế biến luôn luôn đổi mới và hoàn thiện tác phong quản lý trong sản xuất và kinh doanh. Với những doanh nghiệp chỉ tập trung vào chế biến họ cũng sẽ có cơ hội được học hỏi và trang bị các máy móc hiện đại từ các nước phát triển để phục vụ cho công tác chế biến góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, các doanh nghiệp tiến hành hoạt động xuất khẩu cũng có cơ hội mở rộng quan hệ buôn bán kinh doanh với nhiều đối tác nước ngoài trên cơ sở lợi ích của hai bên và có nguồn thu ngoại tệ để đầu tư lại quá trình sản xuất, chế biến không những cả về chiều rộng mà cả về chiều sâu. Như vậy đứng trên bất kì góc độ nào ta cũng thấy sự thúc đẩy xuất khẩu là rất quan trọng, cần thiết và mang tính thực tiễn cao.4 Chức năng và nhiệm vụ của xuất khẩu 6 Luan van Hoạt động xuất khẩu có những chức năng cơ bản như: - Tạo vốn và kỹ thuật bên ngoài cho quá trình sản xuất trong nước.

- Thay đổi cơ cấu vật chất sản phẩm có lợi cho quá trình sản xuất trong nước. - Tăng hiệu quả sản xuất. Từ những chức năng trên hoạt động xuất khẩu tự đặt ra cho mình một số nhiệm vụ chủ yếu sau: - Nghiên cứu chiến lược, chính sách và công cụ nhằm phát triển TMQT nói chung, hoạt động xuất khẩu nói riêng, hướng tiềm năng, khả năng kinh tế nói chung và sản xuất hàng hoá dịch vụ của nước ta nói riêng vào sự phân công lao động quốc tế. Ra sức khai thác có hiệu quả mọi nguồn lực cua đất nước, không đánh giá mình quá cao, quá lạc quan cũng như không tự ti đánh giá mình quá thấp, từ đó bỏ lỡ cơ hội làm ăn với nước ngoài, liên kết và đan xen vào chương trình kinh tế thế giới.

- Nâng cao năng lực sản xuất hàng xuất khẩu theo hướng ngày càng chứa đựng nhiều hàm lượng chất xám, kỹ thuật và công nghệ để tăng nhanh khối lượng và kim ngạch xuất khẩu. - Tạo ra những mặt hàng, nhóm hàng xuất khẩu có khối lượng và giá trị lớn đáp ứng những đòi hỏi cuả thị trường thế giới và của khách hàng về chất lượng và số lượng, có sức hấp dẫn và khả năng cạnh tranh cao. - Mở rộng thị trường và đa phương hoá đối tác. - Hình thành các vùng, các ngành sản xuất hàng xuất khẩu tạo các chân hàng vững chắc, phát triển hệ thống thu mua hàng xuất khẩu.

- Xây dựng các mặt hàng chủ lực ở phạm vi chiến lược, từ đó có kế hoạch phát triển và mở rộng mặt hàng chủ lực 1.