Luận án tiến sĩ đặc điểm nhân vật dũng sĩ trong truyện cổ tích và sử thi một số dân tộc thiểu số tây nguyên

Luận án tiến sĩ phân tích đặc điểm nhân vật dũng sĩ trong truyện cổ tích và sử thi một số dân tộc thiểu số tây nguyên, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri

• Người hướng dẫn: PGS. Phan Thị Hằng
• Trường học: Đại học Đà Lạt
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Đặc điểm nhân vật dũng sĩ trong truyện cổ tích và sử thi các dân tộc thiểu số Tây Nguyên
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Lâm Đồng

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nhân vật dũng sĩ trong truyện cổ tích và sử thi các dân tộc thiểu số Tây Nguyên

Nhân vật dũng sĩ là hình tượng nổi bật trong truyện cổ tích và sử thi của các dân tộc thiểu số Tây Nguyên. Hình ảnh này không chỉ phản ánh những giá trị văn hóa, mà còn thể hiện tinh thần đấu tranh và lòng dũng cảm của con người trước những thử thách. Nhân vật dũng sĩ thường là những người lãnh đạo, có tài năng và phẩm chất vượt trội, dám đứng lên chống lại cái ác, bảo vệ cộng đồng. Đặc điểm này không chỉ mang tính biểu tượng mà còn là sự kết tinh của những ước mơ, khát vọng của người dân nơi đây. Theo nghiên cứu, nhân vật dũng sĩ trong các tác phẩm này thường được xây dựng với những phẩm chất như sức mạnh, trí thông minh, và lòng nhân ái, thể hiện qua các hành động cứu giúp, bảo vệ dân làng khỏi những thế lực xấu xa.

1.1. Đặc điểm hình tượng nhân vật dũng sĩ

Hình tượng nhân vật dũng sĩ trong truyền thuyết và sử thi Tây Nguyên thường mang những đặc điểm nổi bật. Họ là những người có sức mạnh phi thường, tài năng xuất chúng và lòng dũng cảm. Những nhân vật này thường được miêu tả với vẻ ngoài mạnh mẽ, thể hiện qua các hành động dũng cảm trong việc bảo vệ cộng đồng. Họ không chỉ là những chiến binh mà còn là những người có trí tuệ, biết sử dụng mưu kế để vượt qua thử thách. Đặc điểm này không chỉ thể hiện trong các câu chuyện mà còn phản ánh những giá trị văn hóa, tinh thần của các dân tộc thiểu số nơi đây. Hình ảnh dũng sĩ trở thành biểu tượng cho sức mạnh và lòng kiên cường của con người trước những khó khăn, thử thách trong cuộc sống.

II. Vai trò của nhân vật dũng sĩ trong văn hóa dân gian

Nhân vật dũng sĩ không chỉ đơn thuần là một hình tượng trong văn hóa dân gian, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải các giá trị văn hóa và tinh thần của các dân tộc thiểu số Tây Nguyên. Họ là những người đại diện cho sức mạnh, lòng dũng cảm và tinh thần đoàn kết của cộng đồng. Qua các câu chuyện, nhân vật dũng sĩ thường được đặt vào những tình huống khó khăn, từ đó thể hiện khả năng vượt qua thử thách và bảo vệ những giá trị tốt đẹp. Điều này không chỉ giúp củng cố niềm tin vào sức mạnh của con người mà còn khuyến khích các thế hệ trẻ học hỏi và noi theo. Hình ảnh dũng sĩ trong truyền thuyết và sử thi cũng góp phần tạo nên bản sắc văn hóa riêng biệt của các dân tộc, thể hiện sự kết nối giữa con người với thiên nhiên và các thế lực siêu nhiên.

2.1. Nhân vật dũng sĩ như biểu tượng văn hóa

Trong văn hóa dân gian, nhân vật dũng sĩ thường được coi là biểu tượng cho sức mạnh và lòng kiên cường. Họ không chỉ là những người chiến thắng trong các cuộc chiến mà còn là những người bảo vệ các giá trị văn hóa, truyền thống của cộng đồng. Hình ảnh dũng sĩ thường gắn liền với các lễ hội, nghi lễ truyền thống, nơi mà họ được tôn vinh và tưởng nhớ. Điều này cho thấy vai trò của nhân vật dũng sĩ không chỉ dừng lại ở các câu chuyện mà còn lan tỏa vào đời sống văn hóa, xã hội của các dân tộc thiểu số. Qua đó, nhân vật dũng sĩ trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa các thế hệ, góp phần gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

III. Phân tích thi pháp trong việc xây dựng nhân vật dũng sĩ

Thi pháp trong việc xây dựng nhân vật dũng sĩ trong truyện cổ tích và sử thi Tây Nguyên rất đa dạng và phong phú. Các tác giả thường sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật để khắc họa hình ảnh nhân vật này một cách sinh động và ấn tượng. Những biện pháp như so sánh, ẩn dụ, và phóng đại thường được áp dụng để làm nổi bật sức mạnh và phẩm chất của nhân vật. Qua đó, nhân vật dũng sĩ không chỉ được miêu tả qua hành động mà còn qua những cảm xúc, suy nghĩ, và động cơ bên trong. Điều này giúp người đọc cảm nhận sâu sắc hơn về nhân vật, từ đó tạo ra sự kết nối giữa nhân vật và người đọc. Thi pháp này không chỉ làm tăng tính hấp dẫn cho câu chuyện mà còn góp phần làm nổi bật các giá trị văn hóa, tinh thần của các dân tộc thiểu số Tây Nguyên.

3.1. Các biện pháp nghệ thuật trong xây dựng nhân vật

Các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong việc xây dựng nhân vật dũng sĩ rất đa dạng. Từ việc sử dụng hình ảnh ẩn dụ cho đến các biện pháp so sánh, các tác giả đã khéo léo tạo nên những hình ảnh sống động và ấn tượng. Nhân vật dũng sĩ thường được miêu tả với những phẩm chất phi thường, thể hiện qua các hành động dũng cảm và trí thông minh. Những chi tiết này không chỉ làm nổi bật nhân vật mà còn phản ánh những giá trị văn hóa, tinh thần của cộng đồng. Qua đó, nhân vật dũng sĩ trở thành biểu tượng cho sức mạnh và lòng kiên cường, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn hóa dân gian của các dân tộc thiểu số Tây Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bà GIÁO DĂC VÀ ĐÀO T¾O TR¯âNG Đ¾I HàC ĐÀ L¾T ĐÀM THÞ THÀM Đ¾C ĐIÂM NHÂN V¾T DiNG S) TRONG TRUYÞN CÞ TÍCH VÀ Sþ THI MÞT SÞ DÂN TÞC THIÂU SÞ TÂY NGUYÊN LU¾N ÁN TI¾N S) CHUYÊN NGÀNH VN HàC VIÞT NAM Lâm Đồng, năm 2023 i Bà GIÁO DĂC VÀ ĐÀO T¾O TR¯âNG Đ¾I HàC ĐÀ L¾T ĐÀM THÞ THÀM Đ¾C ĐIÂM NHÂN V¾T DiNG S) TRONG TRUYÞN CÞ TÍCH VÀ Sþ THI MÞT SÞ DÂN TÞC THIÂU SÞ TÂY NGUYÊN Chuyên ngành: Vn hác Vißt Nam Mã sß: 9220121 LU¾N ÁN TI¾N S) CHUYÊN NGÀNH VN HàC VIÞT NAM NG¯âI H¯àNG DẪN KHOA HàC: PGS. PHAN THÞ HàNG Lâm Đồng, năm 2023 ii MĀC LĀC LàI CAM ĐOAN. iv LàI CÀM ¡N .vi DANH MĂC CÁC CHĂ VIÀT TÂT. ix PHÄN Mâ ĐÄU.

Lí do chãn đà tài. Măc đích, ý ngh*a cąa đà tài. Đái t°āng và ph¿m vi nghiên cứu. Ph°¢ng pháp nghiên cứu.

25 CH¯¡NG 1: BàI CÀNH LàCH SĀ, Xà HàI, VN HÓA CĄA TRUYàN Cä TÍCH DiNG S) VÀ SĀ THI TÂY NGUYÊN. ĐiÃu kián tự nhiên và dân c° khu vực Tây Nguyên. ĐiÃu kián tự nhiên. Dân c° và đáa bàn sinh sáng.

Lách sā, xã hái, vn hóa Tây Nguyên - Môi tr°áng sinh thành kiÅu nhân vÁt djng s* trong truyán cå tích và sā thi. Lách sā, xã hái Tây Nguyên và đà tài, chą đÃ, nhân vÁt djng s* trong truyán cå tích và sā thi. Vn hóa cå truyÃn Tây Nguyên - Cái nôi nuôi d°ÿng truyán cå tích djng s* và sā thi. Và kiÅu truyán cå tích djng s* và sā thi Tây Nguyên.

67 CH¯¡NG 2: NHÂN VÀT DiNG S) - BIÄU T¯ĀNG CON NG¯àI CAO ĐÀP TRONG TRUYàN Cä TÍCH VÀ SĀ THI TÂY NGUYÊN. Đ¿c điÅm thÁ gißi nhân vÁt truyán cå tích djng s* và sā thi Tây Nguyên. Tính há tháng và sự đông đÁo cąa nhân vÁt trong truyán cå tích djng s* và sā thi Tây Nguyên. Vai trò trung tâm cąa nhân vÁt djng s*.

BiÅu t°āng con ng°ái cao đÁp qua nhân vÁt djng s* trong truyán cå tích và sā thi. Vẻ đÁp ngo¿i hình cąa nhân vÁt djng s*. Sức khße, tài nng phi th°áng và lòng djng cÁm. Sự thông minh, m°u trí cąa nhân vÁt djng s*.

ChiÁn tích cứu giúp, bÁo vá cáng đãng. Nhân vÁt djng s* - hián thực, huyÃn tho¿i và °ßc m¢, khát vãng. 114 CH¯¡NG 3: THI PHÁP KHÂC HâA NHÂN VÀT DiNG S) TRONG TRUYàN Cä TÍCH VÀ SĀ THI TÂY NGUYÊN&&&&&&&&&&&&&&&&&&&. Vai trò cąa kÁt cÃu cát truyán trong viác khÃc hãa nhân vÁt djng s* ã truyán cå tích và sā thi Tây Nguyên.

Khái niám <kÁt cÃu cát truyán=. Vai trò cąa kÁt cÃu cát truyán truyán cå tích và sā thi trong viác khÃc hãa nhân vÁt djng s*. Các bián pháp miêu tÁ nhân vÁt djng s*. Bián pháp so sánh.

Bián pháp phóng đ¿i. 181 DANH MĂC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HâC LIÊN QUAN ĐÀN ĐÂ TÀI LUÀN ÁN. 186 TÀI LIàU THAM KHÀO.203 iv LâI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luÁn án là công trình nghiên cứu cąa riêng tôi d°ßi sự h°ßng d¿n khoa hãc cąa PGS. Phan Thá Hãng, Khoa Ngă vn và Lách sā Tr°áng Đ¿i hãc Đà L¿t.

Các sá liáu, kÁt quÁ trong luÁn án là trung thực và ch°a tÿng đ°āc ai công bá trong bÃt kì công trình nào khác. Mát sá luÁn điÅm khoa hãc kÁ thÿa tÿ các nhà nghiên cứu đi tr°ßc đ°āc chú thích rõ ràng, theo đúng quy đánh. Các nguãn trích d¿n đ°āc liát kê trong măc tài liáu tham khÁo cąa luÁn án. Lâm Đồng, tháng ….nm 2023 Nghiên cąu sinh Đàm Thß ThÁm v LâI CÀM ¡N Tôi xin bày tß lòng biÁt ¢n chân thành tßi lãnh đ¿o Tr°áng Đ¿i hãc Đà L¿t, Phòng QuÁn lý đào t¿o Sau đ¿i hãc, Khoa Ngă vn và Lách sā Tr°áng Đ¿i hãc Đà L¿t; lãnh đ¿o Tr°áng Cao đẳng Đà L¿t đã t¿o mãi điÃu kián thuÁn lāi cho tôi trong quá trình hãc tÁp, nghiên cứu và hoàn thành luÁn án.

Đ¿c biát, tôi xin đ°āc bày tß lòng biÁt ¢n sâu sÃc tßi PGS. Phan Thá Hãng, giÁng viên Khoa Ngă vn và Lách sā Tr°áng Đ¿i hãc Đà L¿t, ng°ái đã trực tiÁp h°ßng d¿n, giúp đÿ tôi tÁn tình đÅ hoàn thành luÁn án này. Nhân dáp này, tôi xin bày tß lòng biÁt ¢n đÁn gia đình, thÅy cô, b¿n bè, ng°ái thân đã luôn cå vj, đáng viên, giúp đÿ tôi cÁ và vÁt chÃt l¿n tinh thÅn trong suát quá trình thực hián luÁn án. Trân trãng cÁm ¢n.

Lâm Đồng, tháng ….nm 2023 Nghiên cąu sinh Đàm Thß ThÁm vi DANH MĀC CÁC L¯þC Đà L°āc đã: 3. L°āc hóa dißn trình cát truyán kÁt thúc có hÁu&&&&&&&. L°āc hóa dißn trình cát truyán kÁt thúc không có hÁu và kÁt thúc không hoàn toàn có hÁu&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&136 L°āc đã: 3. L°āc trình kÁt cÃu cát truyán chung cąa sā thi.

Nhân vÁt djng s* Đam Sn và nhăng cuác chiÁn vßi các đái thą (ã phÅn cao trào, phát triÅn cąa cát truyán trong sā thi Đam Sn - Ê Đê). Nhân vÁt djng s* Giông và nhăng cuác chiÁn vßi các đái thą (ã phÅn cao trào, phát triÅn cąa cát truyán trong sā thi Giông giết sư tử cứu làng Sét - Bahnar). Nhân vÁt djng s* Dm Duông và nhăng cuác chiÁn vßi các đái thą (ã phÅn cao trào, phát triÅn cąa cát truyán trong sā thi Dm Duông cứu nàng Bar Mã - X¢ Đng). Nhân vÁt djng s* Ujàc và nhăng cuác chiÁn vßi các đái thą (ã phÅn cao trào, phát triÅn cąa cát truyán trong sā thi Udai - Ujàc cąa dân tác Ra Glai).165 vii DANH MĀC CÁC CHĀ VI¾T TÀT TT Chā vi¿t tÁt Vi¿t đÁy đă 1 ĐHKHXH&NV Đ¿i hãc Khoa hãc Xã hái và Nhân vn ĐHQGTPHCM Đ¿i hãc Quác gia thành phá Hã Chí Minh 2 KHXH Khoa hãc Xã hái 3 NXB Nhà xuÃt bÁn 4 TLCXB Tài liáu ch°a xuÃt bÁn 5 TP thành phá 6 TP.

HCM thành phá Hã Chí Minh 7 tr trang viii TÓM TÀT Nhân vÁt djng s* là kiÅu nhân vÁt phå biÁn, xuyên suát trong truyán cå tích và sā thi các dân tác thiÅu sá Tây Nguyên. Đó là hình t°āng và nhăng thą l*nh buôn làng, nhăng tù tr°ãng danh tiÁng, tài ba, can đÁm, nhăng chàng trai, cô gái dám đ°¢ng đÅu vßi các thÁ lực hung b¿o, tàn ác, cứu giúp cáng đãng,. Tìm hiÅu đ¿c điÅm kiÅu nhân vÁt djng s* trong truyán cå tích và sā thi Tây Nguyên vßi nhăng khía c¿nh chung và riêng đÅ tÿ đó góp phÅn nhÁn thức đÅy đą h¢n và các giá trá nái dung, thi pháp cąa hai thÅ lo¿i này trong nÃn vn hãc dân gian các dân tác thiÅu sá Tây Nguyên là măc đích cąa luÁn án và là phÅn ch°a đ°āc đà cÁp há tháng, toàn dián trong các công trình nghiên cứu tr°ßc đây. LuÁn án sā dăng ph°¢ng pháp liên ngành vn hãc - vn hóa hãc, ph°¢ng pháp phân tích, tång hāp; ph°¢ng pháp thi pháp hãc, cùng các ph°¢ng pháp và kỹ nng nghiên cứu cÅn thiÁt khác đÅ khám phá, lý giÁi nguãn gác, đ¿c điÅm kiÅu nhân vÁt djng s* cąa truyán cå tích và sā thi khu vực Tây Nguyên.

Các nái dung nghiên cứu chính cąa luÁn án bao gãm: 1/ C¢ sã lách sā, xã hái, vn hóa thúc đẩy sự xuÃt hián đà tài, chą đÃ, nhân vÁt trung tâm, tiêu biÅu cąa kiÅu truyán cå tích djng s* và sā thi Tây Nguyên. 2/ Nhăng đ¿c điÅm c¢ bÁn cąa nhân vÁt djng s* (cÁ nam và nă gißi) - biÅu t°āng con ng°ái cao đÁp đ°āc tång hāp, khái quát và phân tích qua các khía c¿nh cn bÁn nhÃt đó là: phẩm chÃt, tài nng, trí thông minh, lòng djng cÁm, các chiÁn công, kỳ tích <diát ác, trÿ b¿o= cứu giúp, bÁo vá cáng dãng. Nhân vÁt djng s* đ°āc nhìn nhÁn là sự kÁt hāp giăa hián thực, huyÃn tho¿i và °ßc m¢, khát vãng tát đÁp cąa con ng°¢i Tây Nguyên x°a. 3/ Thi pháp khÃc hãa hình t°āng nhân vÁt djng s* trên mát sá ph°¢ng dián cn bÁn cąa thÅ lo¿i truyán cå tích và sā thi Tây Nguyên nh°: cát truyán, các bián pháp mô tÁ: so sánh, ví von; phóng đ¿i; l¿p l¿i,.

Hình t°āng nhân vÁt djng s* là mát kiÁn t¿o nghá thuÁt có giá trá lách sā, ý ngh*a nhân vn sâu sÃc, lâu dài trong vn hãc dân gian các dân tác thiÅu sá Tây Nguyên. VÃn đà này rÃt cÅn đ°āc tiÁp tăc đào sâu nghiên cứu đÅ góp phÅn bÁo tãn, phát huy mát cách đÅy đą, khoa hãc và hiáu quÁ đóng góp cąa vn hóa cå truyÃn các dân tác thiÅu sá Tây Nguyên trong nÃn vn hóa truyÃn tháng đa d¿ng Viát Nam. ix ABSTRACT The heroic character is a popular character type, throughout fairy tales and epics of ethnic minorities in the Central Highlands. It is the image of village leaders, famous, talented, courageous chiefs, boys and girls who dare to confront the forces of violence, cruelty, save the community,.

Learn the characteristics of heroic characters in fairy tales and epics of the Central Highlands with general and specific aspects, thereby contributing to a fuller awareness of the content and poetic values of these two genres in the Central Highlands folklore of ethnic minorities in the Central Highlands is the purpose of the thesis and the part that has not been systematically and comprehensively mentioned in previous studies. The thesis uses interdisciplinary methods of literature - culturology, methods of analysis and synthesis; poetic methods, along with other necessary research methods and skills to discover and explain the origin and characteristics of heroic characters of fairy tales and epics in the Central Highlands. The main research contents of the thesis include: 1/ The historical, social and cultural basis promotes the emergence of central themes, themes and characters, typical of the heroic fairy tales and epics of the Central Highlands. 2/ The basic characteristics of the heroic character (both male and female) - a beautiful human symbol are synthesized, generalized, and analyzed through the most basic aspects which are: quality, talent, intelligence, courage, feats, and feats of "killing evil, eliminating violence" to help and protect the community.

The heroic character is recognized as a combination of reality, legend, and the good dreams and aspirations of the ancient Central Highlands. 3/ Techniques to depict the heroic character on some basic aspects of the Central Highlands fairy tale and epic genre such as plot, and descriptive measures: comparison, simile; exaggeration; repeat,. The image of the heroic character is an artistic creation with historical value, and profound and lasting humanistic meaning in the folklore of ethnic minorities in the Central Highlands. This issue needs to be further researched in order to x contribute to preserving, promoting fully, scientifically, and effectively the contribution of the traditional culture of ethnic minorities in the Central Highlands in traditional culture Vietnamese diversity.