phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Tiểu thuyết lãng mạn của V.Hugô và các nhân vật chính diện Chƣơng 2: Thân phận và phẩm chất của các nhân vật nữ trong tiểu thuyết V.Hugo Chƣơng 3: Nghệ thuật xây dựng nhân vật nữ trong tiểu thuyết V.Hugo 9 z CHƢƠNG 1. TIỂU THUYẾT LÃNG MẠN CỦA V. Hoàn cảnh lịch sử - văn hóa 1. Bối cảnh xã hội và văn hóa, văn học Pháp thế kỷ XIX Sau cách mạng tƣ sản, vào buổi bình minh của thế kỷ XIX là thắng lợi của chủ nghĩa tƣ bản Pháp.
Cuộc cách mạng tƣ bản Pháp bắt đầu từ năm 1789 đã mở ra một thời kỳ phát triển mới trong lịch sử châu Âu. Đây là cuộc cách mạng duy nhất đã chiến thắng triệt để chủ nghĩa phong kiến lâu đời. Cách mạng Pháp phát triển và bùng dậy là tất yếu, phù hợp với việc giải quyết mâu thuẫn giữa chủ nghĩa tƣ bản và chế độ phong kiến. Phái Jacobanh kiên quyết đập tan tất cả mọi trở ngại phong kiến đã kìm hãm sự phát triển kinh tế, văn hóa xã hội và thiết lập một nền chuyên chính cách mạng.
Nhiệm vụ của họ là tiêu diệt chế độ phong kiến Pháp, mở đƣờng cho chủ nghĩa tƣ bản và sự thống trị của giai cấp tƣ sản (1793). Cuộc đảo chính phản cách mạng ngày 9 Tecmido (27-VII-1794) đã đƣa tầng lớp tƣ sản mới, làm giàu bằng đầu cơ tích trữ trong mấy năm cách mạng lên nắm chính quyền. Phái Tecmido đã khủng bố những ngƣời cách mạng, đƣa ra hiến pháp phản động, bãi bỏ luật giá tối đa, bãi bỏ tuyển cử phổ thông. Sự cai trị của Viện chấp chính đã tạo điều kiện cho “đời sống thực sự của xã hội tƣ sản mới vƣơn ra ngoài và phát triển đầy đủ” (K.
Thời kỳ này, những cuộc nổi loạn của bọn bảo hoàng muốn phế bỏ nền cộng hòa và khôi phục chế độ quân chủ đã nổ ra ở Pari, ở Văngđê. Tƣớng Napôlêông Boonapac đã nổi tiếng khi thực hiện nhiệm vụ chỉ huy quân đội chống bọn phiến loạn trong nƣớc và chiến thắng quân Áo trong chiến dịch chiếm gần hết nƣớc Italya. 10 z Giai cấp tƣ sản Pháp định thực hiện một chƣơng trình to lớn dùng Italya làm bàn đạp đánh chiếm toàn châu Âu rồi tiến đánh Ai Cập, Xyri. Giai cấp tƣ sản cần một chính quyền mạnh dựa vào tay kiếm vững chắc Bônapac để đập tan bọn bảo hoàng và phái Jacôbanh, đồng thời tiến hành thắng lợi cuộc chiến tranh chống liên minh phong kiến châu Âu.
Cuộc đảo chính ngày 18 tháng Sƣơng mù đã chuyển chính quyền sang tay Napôlêông thiết lập chế độ Tổng tài (1799) và nền Đế chế I (1804). Chính phủ Napôlêông là một chính phủ tƣ sản đã “giữ những thành quả cách mạng có lợi cho giai cấp tƣ sản”. Ông đã khuyến khích phát triển công nghiệp, dự thảo bộ Dân luật là một văn bản luật pháp có hệ thống đảm bảo quyền hữu của giai cấp tƣ sản. Đế chế Napôlêông đã tiến hành xâm chiếm châu Âu và hầu hết các nƣớc châu Âu đều bị đặt dƣới ách thống trị của đế quốc Pháp.
Năm 1814 đế chế Napôlêông sụp đổ, dòng họ Buôcbông đƣa chế độ phong kiến trở lại nắm thế lực chính quyền ở Pháp. Nhà vua đã khuyến khích bọn bảo hoàng cực đoan hoành hành đàn áp nhân dân. Nhân dân đã làm cuộc cách mạng tháng Bảy năm 1830. Giai cấp tƣ sản cƣớp đoạt thắng lợi của nhân dân, thiết lập nền quân chủ tháng Bảy, nhƣng thực chất là chế độ tƣ sản, đứng đầu là Lui Philip, ông vua của giai cấp tƣ sản tài chính.
Những cuộc khởi nghĩa của nhân dân liên tục nổ ra. Giai cấp vô sản dần lớn mạnh và đối diện trực tiếp với giai cấp tƣ sản. Cuộc Cách mạng tháng Hai năm 1848 tái lập nền Cộng hòa. Cuộc Cách mạng tháng Sáu năm 1848 là cuộc đụng độ quyết liệt giữa hai giai cấp tƣ sản và vô sản nƣớc Pháp.
Từ đây đã tạo ra một hố sâu ngăn cách giữa những kẻ bảo vệ trật tự tƣ sản và nhân dân lao động. Tính chất cách mạng của giai cấp tƣ sản Pháp chấm dứt và giai cấp vô sản trở thành một giai cấp tự giác bƣớc lên vũ đài lịch sử. 11 z Cuộc đảo chính ngày 2.1851 đã đƣa Lui Napôlêông lên ngôi hoàng đế. Dƣới dự thống trị của Napôlêông III, đời sống tinh thần và vật chất của nhân dân đều bị rơi vào tình trạng khốn cùng.
Những thiệt hại về ngoại giao quân sự từ sau năm 1860 đã làm cho đế chế II suy yếu và sụp đổ vào năm 1870. Công xã Pari bùng nổ ngày 18. Lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại, giai cấp vô sản thể nghiệm việc giành, giữ chính quyền của mình. Sau 72 ngày đêm chiến đấu dũng cảm, Công xã thất bại, Tƣ sản đã khủng bố tàn bạo nhân dân lao động.
Nền Cộng hòa Pháp từ những năm 80 sắp kết thúc giai đoạn chủ nghĩa tƣ bản tự do cạnh tranh để chuyển sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc. Cuộc đấu tranh giữa giai cấp tƣ bản và vô sản ngày càng diễn ra ác liệt. Văn chƣơng Pháp cũng đi từ thế kỷ triết học sang thế kỷ lãng mạn. Thế kỷ XVIII - Thế kỷ ánh sáng là một thế kỷ mà văn chƣơng Pháp đã dành trọn thời gian để hƣớng về mục tiêu khai sáng, đổi mới nền văn hóa tinh thần của nƣớc Pháp, hƣớng về nền cộng hòa dân chủ tự do.
Ðó là thế kỷ của văn chƣơng triết học, văn chƣơng chính luận và bút chiến, văn chƣơng luận đề hƣớng về mục tiêu chống phong kiến, chống cơ chế văn hóa tinh thần trung đại, cỗ vũ cho một nền văn học mới với những mục tiêu nhân bản mới. Do đó cách mạng 1789 là một biến cố đƣợc nhân dân Pháp trông đợi, trong đó không loại trừ những ngƣời thuộc tầng lớp quí tộc phong kiến. Cuối thế kỷ XVIII là thời kỳ phát triển mạnh mẽ của chủ nghĩa tình cảm (Sentimentalisme), là thời kỳ tiền lãng mạn, đƣợc coi là tiền thân của chủ nghĩa lãng mạn Pháp sẽ phát triển mạnh mẽ và thống trị văn đàn Pháp trong ba thập niên đầu của thế kỷ XIX. Những tên tuổi nổi tiếng của chủ nghĩa tình cảm nhƣ Bernadin de Saint Pierre với Paul và Virginie thể hiện khát vọng về một chốn ẩn cư giữa thiên nhiên và tình yêu, lên án sự tha hóa 12 z của xã hội văn minh với đời sống con ngƣời; J.Rousseau với nhiều tiểu luận, tiểu thuyết, đặc biệt là tác phẩm La Nouvelle Héloise chống tinh thần luân lý cứng nhắc, cổ vũ cho tự do, say sƣa mô tả niềm đam mê của tình yêu cá nhân, vẻ đẹp của tình yêu trong thiên nhiên, tràn đầy cảm xúc âm nhạc và thơ ca, vƣợt ra khỏi rào chắn của tôn ti đẳng cấp.
Rousseau là ngƣời tiên phong của chủ nghĩa tình cảm. Tƣ tƣởng của ông là nguồn cảm hứng cho thế hệ lãng mạn tiếp theo. Mối giao lƣu văn học giữa Pháp và các nƣớc châu Âu cũng đƣợc rộng mở. Nếu chủ nghĩa cổ điển thế kỷ XVII hoàn toàn là một "đặc sản Pháp" (spécialement francais), thì chủ nghĩa lãng mạn là một trào lƣu mang tính chất toàn châu Âu (mouvement europénne).
Văn học lãng mạn Pháp có những cội nguồn riêng từ dân tộc, nhƣng đồng thời nó cũng chịu một số ảnh hƣởng nhất định của thị hiếu âm u trong những bi ca của lãng mạn Anh trong thơ của Gray, Hervey, Young và đặc biệt là ảnh hƣởng rộng rãi của Byron. Văn học lãng mạn Ðức cũng có nhiều ảnh hƣởng sâu sắc, đặc biệt là thơ ca và tiểu thuyết của Goethe nhƣ Tình sầu của chàng Werther đƣợc thanh niên Pháp yêu mến một thời. Văn học Pháp thế kỷ XIX đã phản ánh những biến động cách mạng, những tƣ tƣởng lớn của thời đại nhƣ chủ nghĩa xã hội không tƣởng đầu thế kỷ và chủ nghĩa xã hội nửa sau thế kỷ, cuộc sống chính trị của nhân dân Pháp trong suốt chiều dài lịch sử, nhiều trào lƣu và khuynh hƣớng văn học liên tục xuất hiện qua các thời kỳ khác nhau với nhiều tác giả danh tiếng và tiêu biểu. Đặc biệt, văn học lãng mạn phản ánh tình hình đấu tranh giai cấp trong khoảng thời gian giữa hai cuộc cách mạng cách mạng năm 1789 và cách mạng năm 1848.
Đúng nhƣ nhận định của Mác: “sự phản ứng đầu tiên đối với cách mạng Pháp và tƣ tƣởng ánh sáng gắn liền với cuộc cách mạng đó”. Quan niệm thẩm mỹ của chủ nghĩa lãng mạn Từ lãng mạn (romanticism, romantisme) xuất phát từ tình ca (romances) của thời trung cổ, để chỉ những bài thơ dài nói về những chàng kỵ sĩ, những anh hùng, về những vùng đất xa xôi và những cuộc tình lỡ làng. hoặc những bài ca mà ngƣời hát rong (troubadour) thƣờng sử dụng trong ca diễn của mình. Nó xuất hiện sớm nhất ở Đức.
Vậy lãng mạn là gì? Có rất nhiều cách quan niệm về chủ nghĩa lãng mạn và cách hiểu nào cũng tự cho mình là đúng đắn hơn hết. Biélinski trong bài Văn học Nga, năm 1841, định nghĩa: Chủ nghĩa lãng mạn, đó là thế giới nội tâm của con người, thế giới của tâm hồn và trái tim.Gorki đã viết: Đã có nhiều công thức về chủ nghĩa lãng mạn, nhưng một công thức chính xác, hoàn toàn đầy đủ và có tầm khái quát, một công thức mà mọi nhà nghiên cứu lịch sử văn học đều có thể chấp nhận thì cho đến nay vẫn chưa có, chưa được làm ra. Tình hình đã là và hiện nay vẫn đang là nhƣ thế. Khái niệm chủ nghĩa lãng mạn là một trong những khái niệm phức tạp nhất, rối rắm nhất và đƣợc lý giải theo những cách khác nhau nhất trong nghiên cứu văn học.
Có những quan niệm cho Romantique là tất cả những gì hoang đƣờng, khác thƣờng, do trí tƣởng tƣợng tạo ra. Cũng chính vì thế mà văn chƣơng lãng mạn, một nền văn chƣơng khác với tất cả những gì đã có trƣớc đó trong nghệ thuật, ở đó trí tƣởng tƣợng bay bổng chiếm vị trí lớn chƣa từng có, đƣợc gọi là Romantisme. Có cách định nghĩa chủ nghĩa lãng mạn theo kiểu phủ định: chủ nghĩa lãng mạn là sự loại trừ luật tam duy nhất trong kịch và nói chung là sự xuất hiện của một hệ thống những nguyên tắc thẩm mỹ đối lập với chủ nghĩa cổ điển. 14 z Có cách định nghĩa chủ nghĩa lãng mạn theo kiểu tổng hợp: chủ nghĩa lãng mạn là sự phá bỏ hàng rào ngăn cách, là sự trộn lẫn các phạm trù mỹ học với nhau, các thể loại với nhau.
Có cách định nghĩa chủ nghĩa lãng mạn theo thể loại: chủ nghĩa lãng mạn là sự thống trị của thể loại tâm tình. Cũng giống nhƣ V.