MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu phát triển của Đảng, Nhà nƣớc ta trong công cuộc xây dựng và đổi mới đất nƣớc là “Hội nhập và phát triển”. Trong điều kiện hội nhập quốc tế, ngành thƣ viện Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hƣớng ấy.
Một trong những vấn đề cơ bản để hội nhập là tuân thủ những chuẩn mực quốc tế trong hoạt động nghiệp vụ thƣ viện. Việc thống nhất các chuẩn nghiệp vụ thƣ viện sẽ thuận lợi hơn trong việc chia sẻ, trao đổi tài liệu – thông tin giữa các thƣ viện trong khu vực, trong nƣớc và quốc tế; đồng thời đáp ứng tốt hơn nhu cầu cung cấp thông tin phục vụ bạn đọc. Trong xu thế hội nhập hiện nay, việc chuẩn hoá về nghiệp vụ nói chung và công tác phân loại tài liệu nói riêng ngày càng trở lên quan trọng hơn bao giờ hết. Đây là một trong những điều kiện hết sức cần thiết để các cơ quan thông tin – thƣ viện trên toàn cầu có thể chia sẻ nguồn lực thông tin cũng nhƣ đáp ứng nhu cầu thông tin cho ngƣời dùng tin một cách nhanh chóng, đầy đủ và hiệu quả nhất.
Phân loại tài liệu là một trong những hoạt động chuyên môn cơ bản của các cơ quan thông tin – thƣ viện. Phân loại tài liệu giúp cho việc tổ chức, sắp xếp kho sách, mỗi ký hiệu là một điểm truy cập, là ngôn ngữ tìm tin quan trọng nhất tạo nên chất lƣợng của bộ máy tra cứu tìm tin. Cùng với sự phát triển của khoa học và công nghệ đặc biệt là công nghệ thông tin và viễn thông, các nguồn tin khoa học và công nghệ liên tục đƣợc đổi mới đa dạng về nội dung và hình thức, vì vậy vai trò của công tác phân loại tài liệu ngày càng đƣợc khẳng định. Công tác phân loại luôn đƣợc các thƣ viện và cơ quan thông tin hết sức quan tâm.
Phân loại tài liệu là một khâu công tác quan trọng giúp cho việc 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kiểm soát thƣ mục, góp phần thúc đẩy việc khai thác, trao đổi thông tin trong phạm vi quốc gia và quốc tế. Trên thế giới và một số thƣ viện lớn ở Việt Nam, phân loại đƣợc áp dụng sâu rộng trong việc tổ chức kho mở và tra cứu thông tin. Ký hiệu phân loại là một trong ba ngôn ngữ tìm tin quan trọng. Mỗi ký hiệu là một điểm truy nhập, giúp ngƣời dùng tin tìm chính xác tới tài liệu mà mình quan tâm.
Tuy nhiên, hiện nay việc tìm tin theo ký hiệu phân loại vẫn chƣa phổ biến, bạn đọc khi đến thƣ viện chủ yếu vẫn tìm tin theo ngôn ngữ đề mục chủ đề và từ khoá. Để tiến hành phân loại tài liệu cần phải có công cụ cần thiết và không thể thiếu đó là Khung phân loại. Khung phân loại là sơ đồ sắp xếp theo một trật tự nhất định các khái niệm thuộc các lĩnh vực tri thức. Trong hoạt động thông tin – thƣ viện.
Phân loại tài liệu giữ một vai trò đặc biệt quan trọng vì việc xác định và lựa chọn Khung phân loại khoa học, phù hợp với điều kiện và đặc điểm của từng nƣớc là rất quan trọng. Hơn thế, việc lựa chọn, sử dụng Khung phân loại và vấn đề có tính quyết định tới chất lƣợng nguồn tin, hiệu quả phục vụ, khả năng chia sẻ và cung cấp thông tin của bất kỳ cơ quan thông tin – thƣ viện nào. Trƣớc đây, thƣ viện Đại học Sƣ phạm Hà Hội 2 sử dụng Khung phân loại 19 lớp trong công tác phân loại và tổ chức kho sách cũng nhƣ xây dựng hệ thống tìm tin và hiện nay sử dụng Khung phân loại Dewey (DDC) Việt hoá 14. Sử dụng DDC là xu thế tất yếu, tiến tới thống nhất và chuẩn hoá về nghiệp vụ, chia sẻ thông tin toàn cầu.
Thƣ viện Đại học Sƣ phạm Hà Hội 2 là một trong những đơn vị đã mạnh dạn áp dụng DDC Việt hoá 14 vào công tác phân loại tài liệu tƣơng đối sớm với mong muốn “chuẩn hoá để hội nhập”, trao đổi và chia sẻ thông tin. Tuy nhiên, trong quá trình áp dụng thƣ viện Đại học Sƣ phạm Hà Nội 2 cũng có một số thuận lợi và khó khăn cần khắc phục. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Với những lý do trên tôi đã quyết định chọn đề tài: “Công tác phân loại tài liệu và tổ chức hệ thống tra cứu tìm tin theo ký hiệu phân loại tại thư viện Đại học Sư phạm Hà Nội 2” với mong muốn nâng cao hiệu quả công tác phân loại và tổ chức tìm tin theo ký hiệu phân loại tại thƣ viện Đại học Sƣ phạm Hà Nội 2, đƣa Thƣ viện ĐHSP Hà Nội 2 phát triển theo xu thế chung của sự nghiệp thƣ viện trong nƣớc, khu vực và trên thế giới. Tình hình nghiên cứu theo đề tài Nghiên cứu về công tác phân loại và tổ chức hệ thống tìm tin theo ký hiệu phân loại có nhiều đề tài và nghiên cứu ở các khía cạnh khác nhau nhƣ: Phân loại tài liệu và tổ chức bộ máy tra cứu tìm tin tại trung tâm thông tin – thƣ viện đại học Quốc gia Hà nội, Vấn đề phân loại và sắp xếp sách trong tổ chức kho mở tại thƣ viện, Lịch sử công tác phân loại tại thƣ viện Quốc gia Việt Nam… 3.
Mục đích nghiên cứu. Tìm hiểu công tác phân loại và tổ chức hệ thống tra cứu tìm tin theo ký hiệu phân loại tại thƣ viện trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội 2: Thực trạng cũng nhƣ giải pháp. Đối tƣợng nghiên cứu. Trên cơ sở khảo sát hiện trạng công tác phân loại tài liệu và tổ chức hệ thống tra cứu tìm tin theo ký hiệu phân loại tại thƣ viện Đại học Sƣ phạm Hà Nội 2, đƣa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phân loại và tổ chức hệ thống tra cứu tìm tin theo ký hiệu phân loại tại thƣ viện Đại học Sƣ phạm Hà Nội 2.
Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu. - Cơ sở lý luận về nghiên cứu: Luận văn dựa trên lý luận về thông tin học, thƣ viện học nói chung và khoa học phân loại nói riêng. - Phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể: Luận văn sử dụng phƣơng pháp logic, lịch sử, phân tích, so sánh, tống hợp, nghiên cứu tài liệu. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn. Ý nghĩa lý luận: Góp phần hoàn thiện hệ thống lý luận của khoa học phân loại tài liệu. Ý nghĩa thực tiễn: + Tìm hiểu công tác phân loại tài liệu và tổ chức hệ thống tra cứu tìm tin theo ký hiệu phân loại tại thƣ viện Đại học Sƣ phạm Hà Nội 2. + Đƣa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng của công tác phân loại tài liệu và tổ chức hệ thống tra cứu tìm tin theo ký hiệu phân loại tại thƣ viện Đại học Sƣ phạm Hà Nội 2.
+ Đề tài có thể sử dụng làm tài liệu nghiên cứu cho sinh viên chuyên ngành thông tin – thƣ viện và những ngƣời quan tâm đến công tác phân loại tài liệu và tổ chức hệ thống tra cứu tìm tin trong thƣ viện. Giả thuyết nghiên cứu. Nếu thƣ viện Đại học Sƣ phạm Hà Nội 2 đào tạo đƣợc đội ngũ cán bộ vững vàng về phân loại, ngoại ngữ và tin học; áp dụng công nghệ thông tin vào công tác phân loại và tổ chức bộ máy tra cứu tìm tin; đào tạo ngƣời dùng tin về tìm tin theo ký hiệu phân loại; có kế hoạch hồi cố tài liệu hợp lý thì sẽ nâng cao hiệu quả công tác phân loại tài liệu và tổ chức hệ thống tra cứu tìm tin theo ký hiệu phân loại. Dự kiến kết quả nghiên cứu của luận văn.
Ngoài phần lời nói đầu, kết luận, mục lục, phụ lục, tài liệu tham khảo, Luận văn dự kiến gồm 90 trang khổ giấy A4 với bố cục 03 chƣơng: Chƣơng 1. Phân loại tài liệu, tìm tin theo ký hiệu phân loại và vai trò của phân loại tài liệu và tìm tin theo ký hiệu phân loại tại thƣ viện Đại học Sƣ phạm Hà Nội 2. Thực trạng công tác phân loại tài liệu và tổ chức hệ thống tra cứu tìm tin theo ký hiệu phân loại tại thƣ viện Đại học Sƣ phạm Hà Nội 2. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 3.
Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phân loại tài liệu và tổ chức hệ thống tra cứu tìm tin theo ký hiệu phân loại tại thƣ viện Đại học Sƣ phạm Hà Nội 2. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NỘI DUNG CHƢƠNG 1. PHÂN LOẠI TÀI LIỆU, TÌM TIN THEO KÝ HIỆU PHÂN LOẠI VÀ VAI TRÒ CỦA PHÂN LOẠI TÀI LIỆU, TÌM TIN THEO KÝ HIỆU PHÂN LOẠI TẠI THƢ VIỆN ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2 1. Phân loại tài liệu và tìm tin theo ký hiệu phân loại 1.
Khái niệm phân loại tài liệu Công tác phân loại tài liệu luôn đƣợc các thƣ viện và cơ quan thông tin trên thế giới hết sức quan tâm. Phân loại tai liệu là một khâu công tác quan trọng giúp cho việc kiểm soát thƣ mục, góp phần thúc đẩy việc khai thác, trao đổi thông tin trong phạm vi quốc gia và quốc tế. Trên thế giới và một số thƣ viện lớn ở Việt Nam phân loại đƣợc áp dụng sâu rộng trong việc tổ chức kho mở và tra cứu thông tin. Phân loại là sự phân chia, sắp xếp các sự vật, hiện tƣợng, khái niệm theo một trật tự nhất định ở những cấp độ nhất định dựa trên những thuộc tính giống và khác nhau giữa chúng để đƣa chúng vào từng nhóm riêng biệt tùy vào mục đích phân loại Phân loại tài liệu là quá trình phân tích tài liệu nhằm xác định những nội dung chủ yếu và thể hiện nội dung bằng các ký hiệu của khung phân loại cụ thể, ký hiệu này có thể đơn giản hay phức tạp tùy thuộc vào nội dung vấn đề đang đề cập.
Khái niệm tìm tin và ngôn ngữ tìm tin Hiện nay thuật ngữ tra cứu thông tin/ tra cứu tin/ tìm tin vẫn chƣa có sự thống nhất. Trong các cơ quan thông tin thƣ viện, thuật ngữ tìm tin đƣợc sử dụng tƣơng đối thông dụng, còn thuật ngữ tra cứu đƣợc sử dụng và rất quen thuộc trong các thƣ viện từ lâu. Thuật ngữ tìm tin (information retrieval) chủ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com yếu đƣợc dùng để chỉ việc tra cứu tự động hóa có sử dụng máy tính điện tử, còn việc tra cứu thông tin theo phƣơng pháp truyền thống dựa vào các công cụ tra cứu thủ công đƣợc gọi là công tác tra cứu (Reference work).