phần mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác dồn điền đổi thửa đất nông nghiệp. - Chƣơng 2: Thực trạng công tác dồn điền đổi thửa đất nông nghiệp tại huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. - Chƣơng 3: Quan điểm định hƣớng và giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao công tác dồn điền đổi thửa tại huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. 6 CHƢƠNG 1 CƠ SƠ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC DỒN ĐIỀN ĐỔI THỬA ĐẤT NÔNG NGHIỆP 1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÔNG TÁC DỒN ĐIỀN ĐỔI THỬA ĐẤT NÔNG NGHIỆP 1.1 Khái niệm của dồn điền đổi thửa đất nông nghiệp Dồn điền đổi thửa là việc chuyển đổi ruộng đất từ ô thửa nhỏ thành lớn giữa các hộ nông dân, đẩy mạnh quá trình tích tụ ruộng đất để đƣa nền nông nghiệp vốn manh mún, nhỏ lẻ phát triển thành sản xuất hàng hóa qui mô lớn.
Dƣới sự chỉ đạo thống nhất của các cán bộ Đảng viên từ cấp Trung ƣơng đến địa phƣơng. Hay theo cách hiểu đơn giản: Dồn điển đổi thửa (land consolidation) là một giải pháp cho những vấn đề nảy sinh từ sự manh mún của ruộng đất. Dồn điển đổi thửa là quá trình mà ở đó những ngƣời sở hữu đất trao đổi những mảnh đất để nhận lại mảnh khác tƣơng đƣơng về giá trị hoặc diện tích nhƣng ít hơn về số lƣợng mảnh đất và diện tích từng mảnh lớn hơn. Vai trò của công tác dồn điền đổi thửa đất nông nghiệp trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp.
Cuộc cải cách kinh tế trong nông nghiệp và nông thôn Việt Nam ở những năm 1980 đã đem lại những thành quả to lớn về mặt kinh tế, xã hội cho đất nƣớc. Từ một nƣớc nhập khẩu lƣơng thực, thực phẩm là chủ yếu, kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, chúng ta đã vƣơn lên trở thành nƣớc xuất khẩu lớn trên thế giới về một số mặt hàng nông sản nhƣ: Gạo, cà phê, tiêu, thuỷ sản, … thu nhập và đời sống của ngƣời dân luôn đƣợc cải thiện. Tỷ lệ đói nghèo giảm đáng kể, đặc biệt là ở nông thôn…đóng góp vào thành quả to lớn trên không thể không kể đến các chủ trƣơng, chính sách ruộng đất của Đảng và Nhà nƣớc 7 đã ban hành trong quá trình đổi mới vừa qua. Một trong số đó là chủ trƣơng dồn điền đổi thửa đất nông nghiệp.
Đây là chủ trƣơng lớn của Đảng và Nhà nƣớc ta, là hƣớng đi tất yếu để đƣa nền nông nghiệp vốn rất manh mún, nhỏ lẻ phát triển thành sản xuất hàng hoá qui mô lớn. Sau hơn mƣời năm thực hiện, từ những ý tƣởng manh nha ban đầu rồi trở thành chủ trƣơng lớn, dồn điền, đổi thửa đất nông nghiệp đã thu đƣợc những thành tựu đáng kể. Dồn điền, đổi thửa đất nông nghiệp khắc phục tình trạng đất manh mún, phân tán. Diện tích đất sản xuất nông nghiệp của các hộ gia đình, cá nhân đã liền khoảnh, liền khu, tạo điều kiện thuận lợi cho hộ cải tạo ruộng đồng, thâm canh, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tiết kiệm chi phí sản xuất và tạo điều kiện tốt hơn cho cơ giới hoá.
Giảm bớt thời gian đi lại vận chuyển, thu hoạch cho các hộ nông dân. Tăng thêm diện tích canh tác do giảm bớt diện tích đất để làm bờ ruộng. Tạo điều kiện hình thành các vùng sản xuất tập trung, chuyên canh cũng nhƣ thuận lợi cho việc áp dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất góp phần thực hiện mục tiêu cánh đồng có thu nhập 35 triệu/ha; 50 triệu/ha của địa phƣơng. Dồn điền, đổi thửa đất nông nghiệp là cơ hội để qui hoạch và phát triển hệ thống giao thông thuỷ lợi, tạo điều kiện phát triển đa dạng hoá nông nghiệp.
Quá trình dồn điền, đổi thửa cho phép khắc phục tình trạng manh mún ruộng đất, làm cho qui mô diện tích các mảnh ruộng tăng lên. Nhƣng kèm theo đó là sự tăng nhu cầu dịch vụ sản xuất, đặc biệt là nhu cầu đảm bảo tƣới tiêu, vận chuyển sản phẩm và cơ giới hoá sản xuất trong tƣơng lai. Vì vậy trong triển khai dồn điền, đổi thửa đất nông nghiệp việc mở rộng đƣờng giao thông, thuỷ lợi, bê tông hoá kênh mƣơng thuỷ lợi, cũng nhƣ giảm chi phí cứng bê tông hoá kênh mƣơng. Đất công ích đƣợc rà soát và tập chung hình thành các khu vực cụ thể để thuận lợi cho việc sử dụng và quản lý của địa phƣơng, theo nhƣ yêu cầu của Nghị định 64/CP của Chính phủ ngày 27/9/1993, Nghị định này quy định về việc giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích sản xuất nông nghiệp.
Dồn điền, đổi thửa đất nông nghiệp tạo cơ sở cho viêc cải thiện công tác quản lý đất đai thông qua quá trình điều tra đất đai cập nhật quỹ đất, trao đổi và giao lại đất có sự tham gia tích cực của các hộ nông dân của địa phƣơng. những khó khăn, tồn tại liên quan đến tình trạng tranh chấp, lấn chiếm đất đai, giao đất chƣa công bằng trƣớc đây đƣợc giải quyết, tạo không khí phấn khởi, đoàn kết trong xóm. Tính cấp thiết của việc dồn điền đổi thửa Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn đang là một chủ trƣơng lớn của Đảng và Nhà nƣớc nhằm hình thành nền nông nghiệp hàng hóa phù hợp với nhu cầu thị trƣờng và điều kiện sinh thái từng vùng, góp phần tăng năng suất lao động, nâng cao chất lƣợng và sức cạnh tranh của thƣơng hiệu sản phẩm nông nghiệp Việt Nam trong thời toàn cầu hóa thị trƣờng. Trong bối cảnh hiện nay, không còn sự lựa chọn nào khác, dồn điền đổi thửa là hƣớng đi tất yếu để đƣa nền nông nghiệp vốn manh mún, nhỏ lẻ thực sự trở thành một ngành sản xuất hàng hoá, quy mô lớn.
Hơn 10 năm dồn điền đổi thửa, từ ý tƣởng manh nha ban đầu rồi trở thành chủ trƣơng lớn, từ nỗ lực vƣợt qua nhiều quan ngại, đến lúc đạt đƣợc những thành quả bƣớc đầu, tạo tiền đề cho sự xuất hiện của những vùng chuyên canh lớn. Tuy vậy, xung quanh nó hội nhập, nông dân có 3 cái đƣợc. Thứ nhất, thị trƣờng nông sản rộng mở, hàng hóa có thể bán trong nƣớc và vẫn còn không ít vấn đề. Thời 149 thành viên khác trong WTO.
Thứ hai, đầu tƣ nƣớc ngoài vào Việt Nam sẽ tăng mạnh, đặc biệt là vào lĩnh vực nông nghiệp, nhờ vậy sẽ thúc 9 đẩy nhanh nền nông nghiệp nƣớc nhà. Thứ ba, bà con nông dân sẽ có dịp tiếp cận những tiến bộ khoa học kỹ thuật mới ngày càng nhiều hơn, nhanh hơn và sâu rộng hơn. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, dù khoa học kỹ thuật hiện đại có cung cấp những giống cây – con mới, thì cũng khó có thể làm thay đổi cục diện nền nông nghiệp lạc hậu và bộ mặt chậm phát triển của nông thôn Việt Nam. Một nền sản xuất nông nghiệp đang ở trình độ thấp, cách làm manh mún, tƣ tƣởng tiểu nông., nguy cơ trên sẽ đẩy nền nông nghiệp đi xuống, đến mức không đủ sức cạnh tranh.
Vì vậy, phải có những “luồng sinh khí mới” mới có thể làm “thay da đổi thịt” cho khu vực có tới 2/3 dân số đang sinh sống này. Chính vì thế, việc tích tụ ruộng đất, mở rộng quy mô sản xuất để “làm ăn lớn” là xu hƣớng tất yếu và là sự vận động đúng quy luật, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ phát triển. Công tác dồn điền đổi thửa là tập hợp các công việc từ quy hoạch vùng sản xuất hàng hóa tập trung, lập các trang trại cho đến vận động nông dân sản xuất theo hƣớng hàng hóa. Song thực tế ruộng đất ở nông thôn, miền núi mỗi hộ đều có năm, bảy mảnh đầu làng cuối xã, thổ nhƣỡng khác nhau, rất manh mún, làm sao có thể sản xuất đƣợc chuyên canh cây trồng với số lƣợng lớn, cây có giá trị kinh tế đủ tiêu chuẩn về chất lƣợng, giá thành hạ… đáp ứng yêu cầu thị trƣờng và tham gia xuất khẩu? Hơn nữa, chính sự manh mún còn làm giảm 2,4-4% diện tích đất nông nghiệp do các bờ ngăn bờ thửa, sau khi dồn điền đổi thửa (DĐĐT), đất nông nghiệp đã tăng thêm 3.
Ruộng đất manh mún còn làm tăng phí lao động, hạn chế khả năng đầu tƣ và áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. Hạn chế khả năng cơ giới hóa và hiện đại hóa nông nghiệp. Không thể phủ nhận những gì mà Khoán 10 đã làm đƣợc. Vì nếu coi DĐĐT là sách lƣợc lâu dài để nông nghiệp nƣớc nhà phát triển sánh vai với 10 các cƣờng quốc năm châu, thì Khoán 10 là ngƣời đi tiên phong đột phá, vực dậy tiềm năng của nền nông nghiệp Việt Nam, trong giai đoạn chuyển đổi từ nền sản xuất nông nghiệp theo cơ chế tập trung, bao cấp do Hợp tác xã nông nghiệp quản lý, sang cơ chế mới với việc lấy hộ gia đình làm đơn vị kinh tế tự chủ, tạo động lực thúc đẩy mạnh mẽ sản xuất nông nghiệp phát triển, góp phần đáng kể vào việc tăng thu nhập, nâng cao đời sống nhân dân và vực Việt Nam từ nƣớc nhập khẩu lƣơng thực trở thành quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ 2 thế giới.
Nhƣng để vƣơn tới nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa, đủ sức cạnh tranh trong tƣơng lai thì lại cần phải phấn đấu loại bỏ dần tƣ tƣởng sản xuất tiểu nông, nhỏ lẻ. Công tác DĐĐT rất quan trọng, tạo “bƣớc đệm” để sản xuất nông nghiệp nâng cao giá trị, tạo ra những sản phẩm hàng hóa chất lƣợng, khai thác hết tiềm năng của mỗi địa phƣơng. Nhƣng nếu chỉ làm bằng khẩu hiệu mà không có những giải pháp cụ thể, kịp thời thì mục tiêu sẽ khó thành hiện thực. Và nếu không đẩy mạnh việc quy hoạch, DĐĐT, thay đổi cơ cấu cây trồng để sản xuất hàng hóa quy mô lớn thì công cuộc CNH, HĐH nông nghiệp vẫn chỉ nằm trên “bàn giấy”.
NỘI DUNG VÀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC DỒN ĐIỀN ĐỔI THỬA. Nội dung của công tác dồn điền đổi thửa. Trên cơ sở những nội dung của công tác dồn điền đổi thửa mỗi cấp quản lý cần xây dựng những kế hoạch cụ thể để chỉ đạo điều hành, trên nguyên tắc khoa học, hiệu quả và đúng luật. Công tác dồn điền đổi thửa với rất nhiều nội dung và các bƣớc tiến hành.
Đây là tổng hợp từ việc vận dụng lý luận đến thực tiễn, từ việc áp dụng chính sách pháp luật đến thực tế cuộc sống của nhân dân.