phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chƣơng, 6 tiết. Chƣơng 1: Nhận thức về vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong công tác dồn điền đổi thửa. Chƣơng 2: Thực trạng phát huy vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong công tác dồn điền đổi thửa ở tỉnh Hải Dƣơng. Chƣơng 3: Định hƣớng và giải pháp phát huy vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở trong công tác dồn điền đổi thửa ở tỉnh Hải Dƣơng thời gian tới.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: NHẬN THỨC VỀ VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CẤP CƠ SỞ TRONG CÔNG TÁC DỒN ĐIỀN ĐỔI THỬA 1. Những khái niệm cơ bản 1. Hệ thống chính trị và hệ thống chính trị cơ sở Khái niệm hệ thống chính trị Hệ thống chính trị là khái niệm hiện đại của chính trị học. Trong lịch sử tƣ tƣởng chính trị phƣơng Đông và cả phƣơng Tây, không có khái niệm hệ thống chính trị.
Chính trị hiện đại, nói đúng hơn là chính trị từ thời kỳ tƣ bản chủ nghĩa, đã khác một cách căn bản, xét từ góc độ thể thức cai trị. Việc xuất hiện các đảng chính trị đại diện cho các giai cấp, các lực lƣợng xã hội khác nhau, xuất hiện các nhóm lợi ích, các tổ chức chính trị xã hội… đấu tranh giành quyền lực nhà nƣớc hoặc tham gia vào các quyết định chính trị của quốc gia đã làm cho nền chính trị mang tính dân chủ hơn. Các quyết định chính trị giờ đây là sản phẩm của hệ thống, là kết quả của một chu trình có tính thể chế, bắt buộc, không tùy thuộc riêng vào ý chí chủ quan của một cá nhân nào dù là ngƣời đứng đầu nhà nƣớc. Do vậy, khi nghiên cứu chính trị hiện đại không thể dừng lại ở việc nghiên cứu hoạt động của nhà nƣớc nói chung, của một cơ quan nhà nƣớc nào đó nói riêng, lại càng không thể chỉ dừng lại ở một cá nhân, mà phải nghiên cứu vai trò, vị trí hay nói rộng hơn là nghiên cứu mối quan hệ của một hệ thống các chủ thể tham gia vào quá trình chính trị.
Do vậy, có thể nói khái niệm hệ thống chính trị là sự phản ánh thực tiễn chính trị hiện đại. Mục đích của việc đƣa ra khái niệm hệ thống chính trị là vạch ra hệ thống các chủ thể (các tổ chức, các thiết chế) có quan hệ với nhau trong việc giành, giữ, thực thi quyền lực chính trị… Nói cách khác, nghiên cứu hệ thống chính trị thực chất là nghiên cứu hệ thống các tổ chức, thiết chế có quyền lực chính trị, hoặc tham gia vào quyền lực chính trị. Hệ thống chính trị là khái niệm của khoa học chính trị đƣơng đại - là một trong những khái niệm phản ánh đặc trƣng của những quan hệ quyền lực chính trị; cũng nhƣ các bộ phận, các nhân tố tham gia vào các quá trình, quy trình chính trị trong thể chế chính trị dân chủ hiện đại (dân chủ xã hội chủ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghĩa, dân chủ tƣ bản chủ nghĩa). Liên quan đến vấn đề này có nhiều quan niệm khác nhau.
Trên quan điểm hệ thống cấu trúc, có thể xem hệ thống chính trị là khái niệm dùng để chỉ một chỉnh thể bao gồm các tổ chức nhƣ đảng chính trị, nhà nƣớc, các tổ chức chính trị - xã hội (hợp pháp), với những quan hệ tác động qua lại giữa các nhân tố đó trong việc tham gia vào các quá trình hoạch định và thực thi các quyết sách chính trị nhằm bảo đảm quyền thống trị của giai cấp, lực lƣợng cầm quyền, đồng thời đáp ứng nhu cầu ổn định và phát triển xã hội. Nhƣ vậy, “hệ thống chính trị là một bộ phận của kiến trúc thƣợng tầng xã hội, bao gồm các tổ chức, các thiết chế có quan hệ với nhau về mặt mục đích, chức năng trong việc thực hiện hoặc tham gia thực hiện quyền lực chính trị, trong việc đƣa ra các quyết định chính trị” [63; 289]. Ở phần lớn các nƣớc tƣ bản chủ nghĩa trên thế giới hiện nay, hệ thống chính trị gồm hai thành phần cơ bản là nhà nƣớc và các chính đảng ( đảng chính trị). Khác với hệ thống chính trị ở các nƣớc tƣ bản chủ nghĩa, hệ thống chính trị ở các nƣớc xã hội chủ nghĩa trƣớc đây và hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay, ngoài nhà nƣớc và các chính đảng còn có một số tổ chức chính trị - xã hội đặc biệt khác đƣợc thành lập để thực hiện các hoạt động chính trị đặc biệt.
Các tổ chức chính trị đặc biệt này ngoài các hoạt động chính trị là chủ yếu còn thực hiện các chức năng xã hội khác nhƣng đó không phải là chức năng chủ yếu. Cấu trúc của hệ thống chính trị không chỉ là hệ thống các tổ chức và các quan hệ về tổ chức mà còn là hệ thống các cấp độ và các quan hệ về cấp độ nhìn theo hai chiều vận động từ dƣới lên và từ trên xuống. Hệ thống chính trị ở nƣớc ta hiện nay bao gồm: Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị xã hội (5 đoàn thể chính trị xã hội: Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Tổng Liên Đoàn Lao động Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam. Các bộ phận này đƣợc kết nối với nhau theo những quan hệ, những cơ chế và nguyên tắc vận hành nhất định, trong một môi trƣờng văn hóa chính trị đặc thù.
Chính vì vậy hệ thống chính trị của nƣớc ta có đặc điểm nhƣ sau: 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ nhất, hệ thống chính trị nƣớc ta do duy nhất một Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Đặc điểm này vừa mang tính phổ biến đối với các nƣớc xã hội chủ nghĩa, vừa mang tính đặc thù. Tính đặc thù đó đƣợc quy định bởi vai trò, vị trí, khả năng lãnh đạo, uy tín lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam từ khi thành lập đến nay trong quá trình tìm đƣờng cứu nƣớc, giải phóng dân tộc, chống ách thực dân, thống nhất đất nƣớc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đổi mới xã hội… Thứ hai, hệ thống chính trị nƣớc ta là hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa đƣợc xây dựng theo mô hình Xô viết, mặc dù đang trong quá trình đổi mới, hoàn thiện nhƣng ảnh hƣởng của chế độ tập trung quan liêu, bao cấp trong mô hình ấy đang còn khá nặng nề cả trong cách nghĩ, cách làm của đảng viên và nhân dân, cũng nhƣ trong tổ chức và thực thi quyền lực nhà nƣớc. Những khuyết tật của mô hình Xô viết lại đƣợc bồi đắp thêm bởi các cuộc chiến tranh, kháng chiến… Tuy chiến tranh đã kết thúc từ gần ba chục năm qua, nhƣng những thói quen xử lý công việc, quản lý xã hội, ứng xử theo kiểu thời chiến vẫn còn ảnh hƣởng khá năng trong các thế hệ cán bộ, đặc biệt là thế hệ trƣởng thành trong chiến tranh.
Thứ ba, nền hành chính nhà nƣớc, một bộ phận quan trọng của nhà nƣớc ta còn non trẻ, lại hầu nhƣ không đƣợc thừa kế gì từ quá khứ (chế độ thực dân phong kiến) bị ảnh hƣởng nặng nề bởi mô hình tập trung quan liêu cao độ, nhƣng phải thực hiện một loạt nhiệm vụ mới mẻ và to lớn, đó là: đƣa nƣớc ta từ một nƣớc nông nghiệp lạc hậu, sản xuất nhỏ là chủ yếu đi lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tƣ bản chủ nghĩa, thực hiện công nghiệp hóa, đồng thời với hiện đại hóa đất nƣớc, xây dựng một nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa, nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân… Tất cả những nhiệm vụ đó đều nhằm mục tiêu xây dựng một nƣớc Việt Nam dân giàu, nƣớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; hội nhập và rút ngắn khoảng cách phát triển với các nƣớc trong khu vực và trên thế giới. Những đặc điểm này vừa quy định kết cấu tổ chức, vận hành và các mối quan hệ vừa cho thấy những khó khăn, thách thức mà chúng ta phải giải quyết… 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vừa đặt ra những yêu cầu đổi mới và hoàn thiện hệ thống chính trị nƣớc ta. Những yêu cầu đó khác nhiều so với các hệ thống chính trị khác. Khái niệm hệ thống chính trị cơ sở Hệ thống 4 cấp của quản lý hành chính nhà nƣớc của nƣớc ta hiện nay gồm: Trung ƣơng - tỉnh, thành phố - quận, huyện và xã.
Bốn cấp quản lý này đƣợc tổ chức theo một hệ thống dọc từ trên xuống (trung ƣơng - địa phƣơng và cơ sở). Nếu nhìn từ dƣới lên sẽ là cơ sở - địa phƣơng và toàn quốc. Cơ sở, xét về quy mô và tổ chức là cấp thấp nhất, cấp cuối cùng. Nếu trung ƣơng và toàn quốc đƣợc xem là một chỉnh thể, hệ thống vĩ mô, đứng đầu là nhà nƣớc trung ƣơng thì cơ sở đƣợc xem là cái vi mô, là một tế bào, một phần tử hợp thành của cái vĩ mô - cả nƣớc và toàn quốc nhƣ một cơ thể sống.
Nhƣ vậy, hệ thống chính trị cấp cơ sở là một chỉnh thể gồm Đảng bộ cơ sở, chính quyền cơ sở, các tổ chức chính trị - xã hội hoạt động trong một cơ chế nhất định nhằm thực hiện chủ trƣơng, đƣờng lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc và phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cấp cơ sở. Cơ sở đƣợc lấy làm đối tƣợng nghiên cứu ở đây không phải là một đơn vị cơ sở bất kỳ (gia đình, cơ quan, công sở, trƣờng học, bệnh viện, doanh nghiệp hay viện nghiên cứu…) mà là cơ sở với tƣ cách là một cấp quản lý nhà nƣớc trong hệ thống quản lý hành chính nhà nƣớc bốn cấp hiện hành. Cơ sở đó chính là xã - phƣờng - thị trấn, là cấp cơ sở của quản lý nhà nƣớc. Phƣờng, thị trấn là cấp cơ sở ở đô thị, đƣợc đặc trƣng bởi quản lý đô thị.
Xã là cấp cơ sở ở khu vực nông thôn - địa bàn rộng lớn, chiếm đa số trong tổng số đơn vị cơ sở nƣớc ta. Nhƣ vậy, hệ thống chính trị cấp cơ sở cũng bao gồm 3 bộ phận cấu thành: Đảng, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể nhân dân ở cơ sở.