Luận văn: Yếu tố tác động đến quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ - Dương Quý Nam

Luận văn phân tích toàn diện các yếu tố tác động đến quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ hiện nay, bối cảnh địa chính trị và triển vọng hợp tác song phương.

• Tác giả: Dương Quý Nam
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Quốc Thành
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Yếu tố tác động đến quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về quan hệ Việt Nam Hoa Kỳ hiện nay

Quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ sau 27 năm bình thường hóa đã phát triển mạnh mẽ. Hai nước đã ký Hiệp định thương mại (2000) và mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực. Kinh tế, chính trị và địa chính trị là ba yếu tố quyết định. Việt Nam thu lợi từ thương mại tự do, trong khi Hoa Kỳ tìm kiếm đối tác ổn định tại khu vực. Tuy nhiên, bối cảnh thế giới thay đổi nhanh chóng tác động lớn đến quan hệ này. Đa dạng hóa quan hệ là mục tiêu chính của cả hai bên.

1.1. Lịch sử quan hệ từ bình thường hóa đến nay

Quan hệ chính thức được thiết lập năm 1995 sau 20 năm gián đoạn. Hiệp định thương mại (2000) và chuyến thăm của Clinton (2000) đánh dấu bước phát triển quan trọng. Sau đó, hai nước mở rộng hợp tác trong thương mại, giáo dục và an ninh. Năm 2016, quan hệ được nâng lên cấp đối tác toàn diện. Các chuyến thăm cấp cao thường xuyên giữ ổn định quan hệ.

1.2. Cấu trúc quan hệ hiện tại

Hiện nay, quan hệ bao gồm 6 nhóm hợp tác: chính trị-an ninh, kinh tế-thương mại, giáo dục-nghệ thuật, khoa học-công nghệ, văn hóa và nhân đạo. Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ 10 của Hoa Kỳ. Các hiệp định như EVFTA (2020) đã tăng cường liên kết. Tuy nhiên, các vấn đề như nhân quyền và biển Đông vẫn là điểm mâu thuẫn.

II. Phân tích các yếu tố tác động đến quan hệ

Quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ chịu ảnh hưởng bởi ba nhóm yếu tố chính: kinh tế, địa chính trị và chiến lược khu vực. Kinh tế thúc đẩy hợp tác thương mại, trong khi địa chính trị (Trung Quốc) làm gia tăng sự hợp tác an ninh. Chiến lược của Hoa Kỳ tại châu Á-Thái Bình Dương cũng quyết định hướng đi. Việt Nam phải cân bằng lợi ích với Trung Quốc và Hoa Kỳ. Các yếu tố này tạo nên một mối quan hệ phức tạp, cần sự điều chỉnh liên tục.

2.1. Ảnh hưởng của yếu tố kinh tế

Kinh tế là động lực chính. Việt Nam trở thành nhà cung cấp hàng hóa cho Hoa Kỳ, trong khi Hoa Kỳ đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng. EVFTA đã mở rộng thị trường cho Việt Nam. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào Trung Quốc trong chuỗi cung ứng cũng gây lo ngại. Khủng hoảng kinh tế thế giới (2008) và COVID-19 đã làm gián đoạn hợp tác, nhưng cả hai bên vẫn duy trì quan hệ.

2.2. Vai trò của địa chính trị và Trung Quốc

Trung Quốc là yếu tố quyết định. Hoa Kỳ xem Việt Nam là đối tác chống lại ảnh hưởng của Bắc Kinh. Việt Nam phải cân bằng giữa lợi ích kinh tế với Trung Quốc và hợp tác an ninh với Hoa Kỳ. Biển Đông là điểm nóng, nhưng cả hai bên vẫn hợp tác trong các vấn đề khu vực. Sự gia tăng căng thẳng Trung-Hoa Kỳ đã làm tăng sự hợp tác Việt Nam-Hoa Kỳ trong an ninh.

III. Giải pháp và phương pháp cải thiện quan hệ

Để nâng cao quan hệ, cả hai bên cần tăng cường đối thoại chính trị và hợp tác kinh tế. Việt Nam phải đa dạng hóa đối tác thương mại, trong khi Hoa Kỳ cần giảm thiểu rào cản thương mại. Hợp tác an ninh cần được mở rộng, đặc biệt trong chống khủng bố và an ninh biển. Giáo dục và văn hóa cũng là lĩnh vực cần đầu tư. Cả hai bên phải duy trì sự ổn định trong bối cảnh thế giới biến động.

3.1. Cải thiện hợp tác kinh tế thương mại

Việt Nam cần thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm cao giá trị và thu hút đầu tư trực tiếp từ Hoa Kỳ. Hoa Kỳ phải giảm thuế quan và mở rộng thị trường cho hàng Việt Nam. Các hiệp định thương mại mới cần được thực hiện nghiêm túc. Đa dạng hóa chuỗi cung ứng cũng là giải pháp để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

3.2. Mở rộng hợp tác an ninh và chống khủng bố

Hoa Kỳ và Việt Nam cần tăng cường hợp tác trong an ninh biển, chống khủng bố và ứng phó với thiên tai. Các cuộc tập trận chung và chia sẻ thông tin an ninh cần được mở rộng. Việt Nam cũng nên tham gia các tổ chức an ninh khu vực như ASEAN Plus. Điều này sẽ tăng cường vị thế của Việt Nam trong khu vực.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn

Quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ hiện nay là mối quan hệ đa chiều, cần sự cân bằng giữa lợi ích kinh tế và an ninh. Các yếu tố kinh tế, địa chính trị và chiến lược khu vực quyết định sự phát triển của quan hệ. Để duy trì và nâng cao quan hệ, cả hai bên cần tăng cường đối thoại, hợp tác và đa dạng hóa liên kết. Việt Nam phải duy trì sự độc lập trong chính sách đối ngoại, trong khi Hoa Kỳ cần xem Việt Nam là đối tác ổn định tại châu Á-Thái Bình Dương.

4.1. Tầm quan trọng của quan hệ đối với Việt Nam

Quan hệ với Hoa Kỳ giúp Việt Nam đa dạng hóa đối tác và thu hút đầu tư. Nó cũng tăng cường vị thế của Việt Nam trong khu vực. Tuy nhiên, Việt Nam phải cân bằng giữa lợi ích với Hoa Kỳ và Trung Quốc. Đa dạng hóa quan hệ là giải pháp để giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh thế giới biến động.

4.2. Ứng dụng trong chính sách đối ngoại Việt Nam

Việt Nam cần xây dựng chiến lược đối ngoại linh hoạt, tập trung vào hợp tác kinh tế và an ninh. Chính sách đối ngoại phải phản ánh lợi ích quốc gia và duy trì sự độc lập. Việt Nam cũng nên tăng cường hợp tác với các nước trong khu vực để tăng cường vị thế. Điều này sẽ giúp Việt Nam duy trì ổn định trong quan hệ với Hoa Kỳ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, mục lục, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung luận văn được kết cấu gồm 3 chương, 9 tiết. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ YẾU TỐ TÁC ĐỘNG QUAN HỆ VIỆT NAM – HOA KỲ 1. Chính sách đối ngoại của Việt Nam đối với Hoa Kỳ Vào giữa thập kỷ 80 của thế kỷ XX, nhận thức được sự thay đổi của tình hình kinh tế, chính trị thế giới và những vấn đề khó khăn trong nước, để giải quyết tình thế đó, vấn đề đặt ra đối với chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta là phá thế bị bao vây cấm vận, tạo điều kiện quốc tế thuận lợi cho việc xây dựng và phát triển đất nước. Trước sự phát triển của tình hình trong nước và quốc tế, tháng 7/1986, Bộ Chính trị khóa V đã ra Nghị quyết số 32 điều chỉnh bước đầu chính sách đối ngoại của Việt Nam, trong đó nhấn mạnh chủ trương: “cần chủ động chuyển sang thời kỳ cùng tồn tại hòa bình, góp phần xây dựng Đông Nam Á thành một khu vực hòa bình, ổn định, hợp tác” [1, tr.

Vào đầu những năm 90 của thế kỷ XX, Đảng và Nhà nước ta cũng đã nhận thức về sự chuyển biến trong xu thế của thế giới, đặt ra vấn đề mở cửa, thiết lập quan hệ với thế giới bên ngoài nhằm cải thiện tình trạng bị bao vây, cô lập. Thiết lập quan hệ ngoại giao với Hoa Kỳ cũng là một chủ trương lớn nằm trong chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta. Hoa Kỳ là một nền kinh tế lớn nhất và phát triển nhất thế giới. Sau chiến tranh lạnh kết thúc, Hoa Kỳ vẫn tiếp tục chứng tỏ là một cường quốc có vai trò quan trọng trong việc giai quyết các vấn đề quốc tế.

Trong tình hình mới, với chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, khép lại quá khứ, hướng tới tương lai, Đảng và nhà nước ta rất coi trọng việc “thúc đẩy quá trình bình thường hóa với Hoa Kỳ” [16, tr. 19 Trong quan hệ với Hoa Kỳ, Việt Nam từ “giữ vững hòa bình, phát triển kinh tế” [14, tr. 99] đã chuyển sang Nghị quyết 13 trong đại hội VI “kiên quyết chủ động chuyển cuộc đấu tranh từ tình trạng đối đầu hiện nay sang đấu tranh và hợp tác trong cùng tồn tại hòa bình”. Tại Đại hội VIII, Đảng ta đã đưa ra chủ trương “Việt Nam sẵn sàng là bạn là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển” nhằm mục tiêu “giữ vững hòa bình, mở rộng quan hệ hữu nghị và hợp tác, tạo điều kiện quốc tế thuận lợi cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc…” Đại hội IX, X, XI của Đảng lại đánh dấu thêm một cột mốc trong tư duy đối ngoại đổi mới.

Đó là chủ trương “tích cực, chủ động, hội nhập kinh tế quốc tế”, đồng thời “thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ quốc tế. Chủ trương bình thường hóa quan hệ của với Hoa Kỳ đem lại nhiều lợi ích cho Việt Nam, có thể thấy rõ nhất sự hiện diện của lợi ích kinh tế và lợi ích chính trị. Về chính trị - ngoại giao, dựa vào tiềm lực về khoa học kỹ thuật, quân sự, kinh tế, Mỹ có ảnh hưởng tới nhiều nước trên thế giới, vì vậy, việc bình thường hóa quan hệ với Mỹ sẽ giúp Việt Nam dần thoát khỏi thế bị cô lập, nâng cao vị thế của Việt Nam trong khu vực và trên thế giới. Trong quan hệ với các nước Đông Nam Á, khi nào Mỹ chưa bỏ cấm vận và bình thường hóa quan hệ với Việt Nam thì khi đó, Việt Nam chưa thể gia nhập các tổ chức khu vực này.

Việt Nam còn muốn mối quan hệ bình thường với Mỹ để góp phần giữ vững an ninh và ổn định khu vực ở biển Đông. Điều quan trọng nhất đối với Việt Nam lúc này là môi trường hòa bình, ổn định khu vực, mong muốn giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình để tập trung sức lực phát triển kinh tế, bởi vì “mục tiêu phát triển quan hệ quốc tế của Việt Nam là đảm 20 bảo an ninh, phát triển và thiết lập vị trí cao hơn cho quốc gia” [30, tr. Còn Mỹ cũng có lợi ích chung trong việc duy trì an ninh và ổn định ở khu vực này; với sức mạnh của mình, Mỹ có thể kiềm chế các cuộc tranh chấp và không để bùng phát thành các cuộc đối đầu quân sự. Như vậy, bình thường hóa quan hệ với Mỹ là hoàn toàn phù hợp với lợi ích của Việt Nam.

Do vậy, việc xác định đối tác chiến lược từ Việt Nam đã đánh tín hiệu cho phía đối tác Hoa Kỳ biết rằng Việt Nam đặc biệt coi trọng mối quan hệ đối với họ, qua đó tạo ra khuôn khổ chính sách, pháp luật và dần dần là cơ chế để khuyến khích Hoa Kỳ đầu tư vào mối quan hệ đối với Việt Nam, giúp Việt Nam đạt được những mục tiêu chiến lược của mình. Về kinh tế, Hoa Kỳ là nước có nền kinh tế lớn nhất thế giới, có vai trò chi phối nền kinh tế thế giới, do đó phát triển, nâng cấp quan hệ với Hoa Kỳ, Việt Nam có thể tranh thủ thị trường rộng lớn về đầu tư, nguồn vốn, khoa học – công nghệ và phương thức quan lý tiên tiến của Hoa Kỳ để phục vụ công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Sau khi ra khỏi chiến tranh, Việt Nam lúc đó vẫn là một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới, bình quân GDP chưa đầy 200 USD/người, lạm phát cao (năm 90 là 64%, năm 91 là 67%). Năm 1986, tại Đại hội Đảng lần thứ VI, Đảng Cộng Sản Việt Nam đã khởi xướng công cuộc đổi mới nhằm đưa Việt Nam thoát khỏi khủng hoảng nhưng lệnh cấm vận của Mỹ là một trở ngại lớn đối với việc phát triển kinh tế của Việt Nam.

Với lệnh cấm vận này, khả năng tham gia vào thương mại khu vực và quốc tế hầu như là không thể, ngoại trừ với khối xã hội chủ nghĩa. Việt Nam không nhận được các khoản vay và viện trợ của các tổ chức tài chính quốc tế nên không có vốn để cải thiện cơ sở hạ tầng yếu kém của mình. Các công ty Mỹ là những người đứng đầu thế giới về xây dựng cơ sở hạ tầng có kỹ thuật, công nghệ cao và tiếp cận các thị trường tài chính, giúp Việt Nam đáp ứng các nhu cầu về xây dựng cơ 21 sở hạ tầng yếu kém của mình. Một số công ty và chính phủ một số nước vẫn còn e dè chính sách cấm vận và trừng phạt của Mỹ nên chưa vào đầu tư kinh doanh hoặc giúp đỡ Việt Nam.

Việc bình thường quan hệ với Mỹ sẽ tạo điều kiện cho hàng hóa Việt Nam xâm nhập vào thị trường Mỹ. Trên cơ sở đó, Việt Nam đã thể hiện sự chủ động trong việc thúc đẩy quan hệ với Hoa Kỳ hướng đến việc xác định một khuôn khổ quan hệ ổn định – cụ thể là đối tác chiến lược với Hoa Kỳ. Trong cuộc hội đàm với Chủ tịch nước Trương Tấn Sang, Tổng thống Obama đã thừa nhận: “Việt Nam rất muốn đẩy cao tầm chiến lược quan hệ với Hoa Kỳ bởi vì Việt Nam tuyên bố Việt Nam muốn thiết lập đối tác chiến lược với tất cả 5 quốc gia thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Việt Nam đã làm được 3 rồi, chỉ còn Pháp và Hoa Kỳ thôi. Hoa kỳ rất quan trọng, Việt Nam rất tha thiết.

Nếu Việt Nam có một số nhượng bộ thỏa đáng thì tôi nghĩ trong thông cáo chung sẽ có thể phản ánh được hoặc là một sự tiến bộ, hoặc là một sự nào đó trong quan hệ đối tác chiến lược giữa Hoa Kỳ và Việt Nam” [60]. Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ đối với Việt Nam Để xây dựng quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam – Hoa Kỳ thì nhân tố quan trọng nhất vẫn là hai chủ thể chính của mối quan hệ là hai nước Việt Nam và Hoa Kỳ. Mối quan hệ có xây dựng được hay không là do ý chí và nguyện vọng của hai bên, ý chí và nguyện vọng đó xuất phát từ những lợi ích mà mỗi bên đạt được trong mối quan hệ. Từ phía Hoa Kỳ có thể thấy rõ các chính sách của Hoa Kỳ trong khu vực nói chung và với mỗi nước nói riêng đều xuất phát từ lợi ích quốc gia.

Lợi ích của Hoa Kỳ được phản ánh trên ba phương diện chủ yếu: Lợi ích chính trị, kinh tế và các giá trị dân chủ tự do kiểu Hoa Kỳ [2, tr. Nước Mỹ ra khỏi chiến tranh lạnh với nhiều khó khăn nên phải tìm cách trấn hung và phát triển nền kinh tế. Đối với Mỹ khu vực Châu Á – Thái 22 Bình Dương là một ưu tiên trọng điểm của kinh tế đối ngoại Mỹ. Việt Nam trong mắt Mỹ là một quốc gia giàu tài nguyên thiên nhiên như dầu mỏ, than đá và các loại khoáng sản, đặc biệt là nguồn dầu mỏ có dự trữ lớn đã thu hút Mỹ, với công cuộc đổi mới của mình, Việt Nam đã chuyển biến nền kinh tế của hình từ kinh tế tập trung sang kinh tế thị trường, trong quá trình đó Việt Nam đã đạt được những thành tựu nhất định.

Về đối nội, tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 8%/năm và đã trở thành nước xuất khẩu gạo lớn thứ ba trên thế giới. Đầu tư của nước ngoài vào Việt Nam tăng theo từng năm. Về đối ngoại, Việt Nam cải thiện được quan hệ với nhiều quốc gia trên thế giới, có nhiều quốc gia đã thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Đến tháng 1/1994, về cơ bản Việt Nam thoát khỏi tình trạng bị bao vây cô lập, vị thế Việt Nam tăng lên trên trường quốc tế.

Thị trường Việt Nam lúc này gần khoảng 80 triệu dân - là một thị trường vô cùng tiềm năng hấp dẫn các doanh nghiệp Mỹ - nhưng lệnh cấm vận của Mỹ đã cản trở họ không thể tiếp cận được cơ hội này, đứng trước điều đó giới doanh nghiệp Mỹ đã đòi hỏi chính phủ phải có yêu cầu về sự thay đổi của chính sách. Đứng trước thực tế cũng như áp lực ngày càng tăng của nhiều nghị sĩ và các doanh nghiệp tại Hoa Kỳ, ngày 22/3/1993, phát biểu tại Chicago, Ngoại trưởng Hoa Kỳ Waren Christopher đã thừa nhận ông muốn Mỹ nhanh chóng tiến tới bình thường hóa quan hệ với Việt Nam về các “lợi ích to lớn về kinh tế và thương mại”.