chương 1 dé cập khái lược về một số nhân tố bên trong và bên ngoài tác động tới quan hệ hai quốc gia, cung cấp những thông tin chung về quan hệ Hàn Quốc - Việt Nam trước năm 1992. Nhân tố bên ngoài 1. Bối cảnh thế giới Sự tan rã của Liên Xô năm 1991 chính là thời điểm chấm dứt Chiến tranh Lạnh sau hàng chục năm kéo dai va cũng là thời điểm chấm dứt sự đối đầu hai cực giữa khối các nước XHCN do Liên Xô đứng đầu và khối các nước tư bản chủ nghĩa do Mỹ đứng đầu. Tình hình thế giới phát triển theo những xu thế chính như sau: Thứ nhất, trật tự thế giới cũ đã mất đi trong khi trật tự thế giới mới chưa được hình thành.
Xét về tương quan sức mạnh thì Mỹ và các nước phương Tây giành chiến thắng và với tham vọng trở thành bá chủ thế giới, Mỹ muốn đơn phương thiết lập một trật tự thế giới mới đơn cực do Mỹ “lãnh đạo” theo cách áp đặt, phô trương sức mạnh. Tuy nhiên, các nước lớn khác trên thé giới cũng muốn tranh giành quyền lực và muốn bảo vệ tham vọng cũng như quyền lợi của mình nên không dễ chấp nhận một thế giới như thế. Do đó, cuộc tranh giành quyên lực, địa vị trên thế giới van đang diễn ra quyết liệt. Thứ hai, sau Chiến tranh Lạnh, xu thế toàn cầu hóa, liên kết, hội nhập quốc ! Trích dẫn từ bài phát biểu của ba Võ Thị Anh Xuân - Phó Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam tại Lễ kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Hàn Quốc do Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam tô chức vào 20/12/2022.
13 tế ngày càng trở nên mạnh mẽ. Bản thân các nước lớn cũng có xu hướng điều chỉnh quan hệ theo chiều hướng từ đối đầu sang đối thoại, tránh xung đột trực tiếp dé tạo nên một môi trường quốc tế thuận lợi, giúp họ đi lên mạnh mẽ cũng như dé họ có thé xây dựng cho mình một vị thế thuận lợi trong trật tự thế giới mới. Thứ ba, sau khi Chiến tranh Lạnh chấm ditt, những nước theo kiểu kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp, trong đó có Việt Nam, đang từng bước chuyền sang quá trình xây dựng kinh tế thị trường, phù hợp với thực tế của mỗi nước đồng thời đưa ra những định hướng phát triển riêng cho đất nước mình. Như vậy có thé thay rằng kinh tế thị trường đã trở thành kiêu mẫu chung cho quá trình phát triển kinh tế của đa số các quốc gia trên thế giới lúc đó.
Và việc theo xu hướng kinh tế thị trường không chi góp phần vào việc thúc day quá trình toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế mà nó còn trở thành một xu hướng cần thiết cho hầu hết các nước trên thé giới. Đó là lí do sau Chiến tranh Lạnh, hầu hết các quốc gia đều nỗ lực điều chỉnh chiến lược phát triển lấy kinh tế làm nhiệm vụ trọng tâm trong quan hệ quốc tế. Từ đó dẫn đến một thực tế rằng các nước vừa đây mạnh mở rộng hợp tác vừa phải cạnh tranh nhau do chế độ chính trị và xã hội khác nhau. Các mô hình, các diễn đàn hợp tác kinh té, các hiệp định thương mai tự do (FTA) song phương, đa phương, trong khu vực, và trên toàn thế giới được hình thành và thu hút ngày càng nhiều nước tham gia trở thành thành viên.
Ví dụ, sự ra đời của Liên minh châu Âu EU vào ngày 1/11/1993 đã ảnh hưởng rat lớn trên toàn thế giới, giúp các nước hiểu ra chỉ có hợp tác xuyên quốc gia, đa quốc gia mới mang lại sự phồn thịnh và 6n định. Thứ tu, mặc dù hòa bình thế giới đã được củng cố và cải thiện, nguy cơ xảy ra chiến tranh thế giới đã bị day lùi, các nước đều đang hướng tới hòa bình và ôn định nhưng an ninh ở nhiều khu vực van bi đe dọa và thường xảy ra những cuộc nội chiên, xung đột do ton tại những mâu thuần về sac tộc, tôn giáo, tranh 14 chấp lãnh thổ. Và van đề này ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn, phức tap hơn, khó giải quyết hơn khi mà ở một số khu vực chủ nghĩa li khai, chủ nghĩa khủng bố ngày càng lan rộng đe dọa an ninh, hòa bình thé giới. Như vậy, sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, trên khắp thế giới đã diễn ra những thay đổi to lớn tác động mạnh mẽ đến xu hướng và sự phát triển của các quốc gia.
Tuy còn gặp nhiều khó khăn và thách thức nhưng tình hình thế giới sau Chiến tranh Lạnh đã tạo ra những thuận lợi và cơ hội dé các quốc gia cùng nhau hop tác phát triển hướng tới xây dựng một thế giới hòa bình, ồn định va thịnh vượng trong đó có Hàn Quốc và Việt Nam. Bối cảnh khu vực Hàn Quốc và Việt Nam đều thuộc khu vực CATBD nên những biến đổi của tình hình khu vực và thế giới cũng có những ảnh hưởng, tác động đến Hàn Quốc và Việt Nam. Nếu như trước chiến tranh, hầu hết các nước trong khu vực này đều xây dựng và phát triển kinh tế dựa vào sự bảo hộ, viện trợ của các nước lớn thì từ sau Chiến tranh Lạnh, do ảnh hưởng của tình hình thế giới mà tình hình khu vực cũng có những thay đôi lớn cụ thể như sau: Thứ nhất, cũng như tình hình chung của thế gidi, sau Chién tranh Lanh, xu thé hòa hoãn, hợp tac cùng nhau phát triển là xu thé quan trọng va cần thiết trong quan hệ quốc tế tại khu vực CATBD. Chiến tranh Lạnh kết thúc đã mở ra cơ hội hòa bình và ôn định cho khu vực và an ninh của mỗi quốc gia đều phụ thuộc vào an ninh chung của khu vực và thế giới.
Nên các nước đã hiểu ra rằng muốn phát triển ôn định và bền vững thì chỉ có một con đường duy nhất đó là các quốc gia trong khu vực phải cùng nhau hop tác, cùng nhau phát trién. Thứ hai, sau Chiến tranh Lạnh, các nước trong khu vực đều đưa ra mục tiêu quan trọng hàng đầu là khôi phục và phát triển kinh tế. Ngay cả các nước đang phát triển như Việt Nam cũng điều chỉnh chính sách kinh tế của mình theo xu hướng hội nhập, mở cửa, tang cường xuât khâu, tăng cường hợp tác nước ngoài 15 dé thu hút vốn đầu tư nước ngoài cũng như học hỏi kinh nghiệm quản lí, công nghệ kĩ thuật sản xuất tiên tién của các nước phát triển trong khu vực và trên thé giới. Cho nên, dé làm được điều đó thì các nước phải bỏ qua những tranh chấp, bất đồng và thay vào đó là sự thỏa hiệp, hợp tác phát triển.
Thứ ba, dưới tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đang diễn ra nhanh chóng cùng với sức ép và sự cạnh tranh của các khu vực kinh tế khác trên thế giới mà khu vực CATBD đã nhanh chóng trở thành một trong những trung tâm kinh tế lớn của thế giới với sự hình thành của khối kinh tế trong khu vực như NIEs, ASEAN, APEC. cũng như nổi lên những quốc gia có sức tăng trưởng nhanh chóng có tầm ảnh hưởng lớn trong khu vực như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore, Thái Lan. Bên cạnh những tác động tích cực đó thì tình hình khu vực này cũng ton tại nhiều van đề phức tạp. Những mâu thuẫn cũ chưa được giải quyết triệt dé thì những mâu thuẫn mới lại nổi lên.
Đặc biệt là tại một số nước châu A đã xảy ra những cuộc xung đột tranh chấp biên giới, lãnh thé, các phong trào li khai với những hành động khủng bố dã man như giữa An Độ va Pakistan hoặc ở Sri Lanka, Philippines, Indonesia. Như vậy, có thể nói từ sau Chiến tranh Lạnh, thế giới và khu vực đang trải qua một thời kỳ có nhiều biến động hết sức nhanh chóng, phức tạp và khó lường. Các nước lớn điều chỉnh chiến lược vừa hợp tác, thỏa hiệp vừa cạnh tranh, kiềm chế lẫn nhau, quyết liệt giành vị thế và lợi ích gây ra tình hình phức tạp tại nhiều khu vực và nhiều nước. Xung đột dân tộc, tôn giáo, khủng bố quốc tế, chiến tranh cục bộ, chiến tranh kinh tế, chiến tranh mạng, các hoạt động can thiệp, lật đồ, tranh chấp chủ quyền, lãnh thổ, tài nguyên.
diễn ra dưới những hình thức mới, gay gắt hơn. Trong bối cảnh đó, sự hợp tác cùng nhau phát trién, cùng nhau có lợi đồng thời cùng có trách nhiệm giải quyết những vấn đề chung trong khu vực và trên thế giới đã trở thành những yếu tổ tích cực, cần thiết giúp 16 các nước có xu thế chuyên từ đối đầu sang đối thoại, thỏa hiệp, hợp tác. Ngoài việc đây mạnh xu thế đa phương hóa và dân chủ hóa trong quan hệ quốc tế, các nước cũng nâng cao ý thức độc lập, tự chủ, tự cường, ngăn ngừa những hành vi áp đặt và can thiệp của các các nước lớn, đồng thời các nước tận dụng cơ hội dé triển khai hiệu quả chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dang hóa, tranh thủ các nguồn lực bên ngoài để phát triển. Đây cũng là xu hướng chung của Hàn Quốc và Việt Nam.
Nhân tố bên trong Như đã trình bày ở trên, với sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh, trật tự hai cực Liên Xô — Mỹ bi phá vỡ đã mở ra một thời kỳ lịch sử mới trong quan hệ quốc tế, thời kỳ mà sự phân chia ảnh hưởng khu vực và thế giới được xác lập chủ yếu từ cạnh tranh kinh tế không phải chạy đua vũ trang. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia trên thế giới và trong khu vực bao gồm cả Hàn Quốc và Việt Nam đều đã phải tích cực điều chỉnh chính sách đối nội, đối ngoại dé phù hợp với cục điện mới của thế giới nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc. Về phía Hàn Quốc Giống như Việt Nam, Bán đảo Triều Tiên cũng bị tàn phá nặng nề bởi chiến tranh trong thời kỳ thuộc địa của Nhật Bản (1910 — 1945) và trong cuộc nội chiến từ năm 1950 đến năm 1953. Sau khi chiến tranh giữa hai miền Nam Bắc kết thúc vào năm 1953 thì có thể nói Hàn Quốc là một trong những quốc gia nghèo nhất thế gidi VỚI nền nông nghiệp lạc hậu và cơ sở hạ tầng thiếu hụt nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, Hàn Quốc là một quốc gia có rất ít tài nguyên thiên nhiên nhưng với sự trỗi dậy thần kì về tốc độ phát triển kinh tế từ năm 1960 đã tạo nên kì tích và đã khiến thế giới kinh ngạc.