ĐẶT VẤN ĐỀ Trình bày lí do lựa chọn đề tài, mục tiêu, đối tƣợng, phạm vi, phƣơng pháp nghiên cứu. PHẦN 2: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 4 Chƣơng 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu. Chƣơng 2: Vai trò của cộng đồng địa phƣơng đối với sự phát triển du lịch cộng đồng tại làng cổ Phƣớc Tích. Chƣơng 3: Đề xuất giải pháp nâng cao vai trò của cộng đồng trong tham gia phát triển du lịch cộng đồng tại làng cổ Phƣớc Tích PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 5 PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Cơ sở lý luận về DLCĐ 1.1 Các khái niệm liên quan đến phát triển DLCĐ * Khái niệm về du lịch Từ giữa thế kỷ 19, du lịch bắt đầu phát triển mạnh và ngày nay đã trở thành một hiện tƣợng kinh tế xã hội phổ biến.
Nhiều nƣớc đã lấy chỉ tiêu đi du lịch của cƣ dân là tiêu chí đánh giá chất lƣợng cuộc sống. Tuy nhiên, khái niệm “Du lịch” đƣợc hiểu rất khác nhau tại các quốc gia khác nhau và từ nhiều góc độ khác nhau của con ngƣời. Năm 1925, Hiệp hội quốc tế các tổ chức du lịch đƣợc thành lập tại Hà Lan, đánh dấu bƣớc ngoặt trong việc thay đổi, phát triển các khái niệm vè du lịch. Đầu tiên, du lịch đƣợc hiểu là việc đi lại của từng cá nhân hoặc nhóm ngƣời, rời khỏi nơi ở của mình trong thời gian ngắn, đến các vùng xung quanh để nghỉ ngơi, giải trí.
Khái niệm chung về du lịch: “Du lịch là tổng hợp các hiện tượng và các mối liên hệ phát sinh từ tác động qua lại giữa khách du lịch, nhà kinh doanh, chính quyền và cộng đồng dân cư địa phương trong quá trình thu hút và tiếp đón khách du lịch.” Định nghĩa của Hội nghị quốc tế và thống kê du lịch ở Owata, Canada diễn ra vào tháng 6 năm 1991: “Du lịch là hoạt động con người đi tới một nơi ngoài môi trường thường xuyên (nơi ở thường xuyên của mình), trong một khoảng thời gian ít hơn khoảng thời gian đã được các tổ chức du lịch quy định trước, mục đích của chuyến đi không phải để tiến hành các hoạt động kiếm tiền trong phạm vi vùng tới thăm.” Trong định nghĩa đã quy định rõ mấy điểm sau: Một là ngoài “Môi trƣờng thƣờng xuyên”, có nghĩa là loại trừ các chuyến đi trong phạm vi nơi ở thƣờng xuyên các chuyến đi có tổ chức thƣờng xuyên hàng ngày, các chuyến đi thƣờng xuyên định kỳ có tổ chức phƣờng hội giữa nơi ở và nơi làm việc và các chuyến đi phƣờng hội khác có tổ chức thƣờng xuyên hàng ngày. Hai là “Khoảng thời gian ít hơn khoảng thời gian đã đƣợc các tổ chức du lịch quy định trƣớc” – sự quy định này nhằm loại trừ di cƣ trong thời gian dài; Ba là “Không phải là để tiến hành các hoạt động kiếm tiền trong phạm vi vùng tới thăm” – có nghĩa là loại trừ việc hành nghề tạm thời hoặc lâu dài. 6 Theo Tổ chức Du lịch Thế giới UNWTO ( World Tourist Organization): “Du lịch bao gồm tất cả mọi hoạt động của những người du hành, tạm trú, trong mục đích tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm hoặc mục đích nghĩ ngơi, giải trí, thư giãn; cũng như mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa, trong thời gian liên tục nhưng không quá một năm, ở bên ngoài môi trường sống định cư; nhưng loại trừ các du hành mà có mục đích chính là kiếm tiền. Du lịch cũng là một dạng nghĩ ngơi năng động trong môi trường sống khác hẳn nơi định cư.” Từ những khái niệm trên, có thể rút ra bốn luận điểm về du lịch nhƣ sau: Thứ nhất, du lịch là hoạt động của con ngƣời ngoài nơi cƣ trú thƣờng xuyên; Thứ hai, chuyến du lịch ở nơi đến mang tính tạm thời, trong một thời gian ngắn; Thứ ba, mục đích của chuyến đi du lịch là thỏa mãn nhu cầu thăm quan, nghĩ dƣỡng hoặc kết hợp đi du lịch với giải quyết những công việc của cơ quan hoặc nghiên cứu thị trƣờng, nhƣng không vì mục đích định cƣ hoặc tìm kiếm việc làm để nhận thu nhập ở nơi đến, nơi viếng thăm; Thứ tƣ, du lịch là thiết lập mối quan hệ giữa khách du lịch và nhà cung ứng các dịch vụ du lịch, chính quyền địa phƣơng và dân cƣ địa phƣơng.
* Khái niệm về cộng đồng Khái niệm cộng đồng đƣợc xuất hiện vào những năm 1940 tại các nƣớc thuộc địa Anh. Đến năm 1950, Liên hợp quốc công nhận khái niệm phát triển du lịch cộng đồng nhƣ một công cụ để thực hiện các chƣơng trình dự án phát triển của quốc gia. Khi các tổ chức phi chính phủ triển khai nhiều dự án phát triển kinh tế, xã hội ở các địa phƣơng cần có sự tham gia đóng góp của cộng đồng nên càng trở lên phổ biến hơn. “Cộng đồng là một nhóm người, thường sống trên cùng một khu vực địa lý, tự xác định mình cùng thuộc về một nhóm.
Những người trong cùng một cộng đồng thường có quan hệ huyết thống hay hôn nhân và có thể cùng một nhóm tôn giáo một tầng lớp chính trị.” Khái niệm này nhấn mạnh đến các yếu tố con ngƣời, cùng có một số đặc điểm trong mối quan hệ về cƣ trú, địa lý, dân tộc, huyết thống, tôn giáo, văn hóa,…(Keith và Ary, 1998) Cộng đồng là một trong những khái niệm xã hội mang nhiều ý nghĩa khác nhau, đƣợc sử dụng một cách rộng rãi. Theo nghĩa rộng, khái niệm này dùng để chỉ cộng đồng các quốc gia theo lãnh thổ nhƣ cộng đồng châu Âu, châu Á,…Theo nghĩa hẹp, khái niệm 7 này dùng để chỉ một dạng xã hội, căn cứ vào những đặc điểm tƣơng đối nhƣ sắc tộc, văn hóa, tôn giáo có các cộng đồng Hồi giáo, cộng đồng ngƣời da đen,…và nhỏ hơn nữa nó dùng để chỉ những đơn vị xã hội cơ bản nhƣ làng, xã, gia đình có những đặc điểm chung về địa lý, văn hóa, lứa tuổi, nghề nghiệp,. Chính vì vậy, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, khái niệm cộng đồng đƣợc hiểu là một nhóm dân cƣ cùng sinh sống trên một lãnh thổ nhất định, đƣợc gọi tên nhƣ làng, xã, huyện, thị xã, tỉnh, thành phố, quốc gia,.có những dấu hiệu chung về thành phần giai cấp, truyền thóng văn hóa, đặc điểm kinh tế - xã hội. * Khái niệm về du lịch cộng đồng Du lịch đƣợc xem là một phƣơng tiện thay thế khả thi để thúc đẩy sự phát triển ở các nƣớc đang phát triển.
Tƣơng tự, du lịch dựa vào cộng đồng (CBT- Community – based Tourism) thƣờng gắn liền với sự phát triển ở ngƣời không có điều kiện tài chính mạnh, đặc biệt ở vùng nông thôn. Khái niệm du lịch cộng đồng (DLCĐ) đƣợc Murply đề cập, nghiên cứu từ năm 1985 và cho đến nay có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến việc khai thác, phát triển loại hình du lịch này. Tại Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung, DLCĐ ngày càng nhận đƣợc nhiều sự quan tâm từ phía khách du lịch, chính quyền địa phƣơng, ngƣời dân cũng nhƣ các bên liên quan khác. Du lịch cộng đồng đã và đang đƣợc biết đến nhƣ những quan điểm, giải pháp, nguyên tắc phát triển du lịch bền vững.
Với khái niệm “du lịch cộng đồng” vẫn chƣa có một quan điểm thống nhất do có những quan điểm nghiên cứu, góc nhìn khác nhau về vị trí của du lịch cộng đồng mà cho đến nay vẫn còn tồn tại khá nhiều ý kiến về khái niệm này. Đã có nhiều khái niệm về du lịch cộng đồng đƣợc đƣa ra bởi các nhà nghiên cứu. Những khái niệm này đƣợc sử dụng khá linh hoạt và đƣợc thay đổi tùy huôc vào tác giả, địa điểm và các công trình nghiên cứu cụ thể, song các vấn đề về bền vững và cộng đồng địa phƣơng là những nội dung chính đƣợc xem xét, đề cập. Định nghĩa DLCĐ đƣợc tiếp cận dƣới nhiều góc độ khác nhau.
Trong số đó phải kể đến cách tiếp cận từ quản lý nhà nƣớc, tiếp cận từ khách du lịch và tiếp cận từ nhà cung ứng du lịch, tức là cộng đồng địa phƣơng (CĐĐP). Các khái niệm có sự khác nhau, song có điểm chung khẳng định du lịch cộng đồng là “loại hình, hình thái, phƣơng thức 8 phát triển du lịch” có sự tham gia trực tiếp của CĐĐP vào các giai đoạn, các khâu trong quá trình phát triển du lịch, nhằm bảo tồn và khai thác bề vững các nguồn tài nguyên môi trƣờng, cộng đồng đƣợc hƣởng lợi nhuận từ hoạt động du lịch. Thêm nữa, theo Đoàn Mạnh Cƣơng, mô hình du lịch cộng đồng tạo điều kiện cho du khách trải nghiệm cuộc sống của ngƣời dân bản địa với những sinh hoạt rất đời thƣờng và những món ăn dân dã đậm chất địa phƣơng. Mô hình này cũng góp phần thúc đẩy các chiến lƣợc xóa đói giảm nghèo, tạo ra sinh kế đồng thời khuyến khích vai trò của ngƣời dân bản địa trong việc hình thành các sản phẩm du lịch đặc trƣng và bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thống cũng nhƣ các di sản thiên nhiên tại địa phƣơng.
Trong khuôn khổ của khóa luận này, khái niệm về du lịch cộng đồng đƣợc hiểu nhƣ sau: “Du lịch cộng đồng chính là hoạt động tổ chức của cư dân làng cổ Phước Tích phục vụ khách du lịch để cung cấp cho họ những trải nghiệm chân thực về đời sống cộng đồng nơi đây.” * Khái niệm về phát triển Phát triển đƣợc định nghĩa khái quát trong từ điển Oxford là: “Sự gia tăng dần của một sự vật theo hƣớng tiến bộ hơn, mạnh hơn,…” Theo quan điểm triết học, phát triển là quá trình vận động đi lên từ ít đến nhiều, từ hẹp đến rộng, từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ chƣa hoàn thiện đến hoàn thiện, trong khái niệm này, phát triển là một quá trình lâu dài, luôn thay đổi và xu hƣớng thay đổi là ngày càng hoàn thiện. Phát triển và tăng trƣởng đều nói đến sự chuyển biến của sự vật theo hƣớng đi lên, nhƣng khác nhau về bản chất; tăng trƣởng đƣợc hiểu là sự gia tăng về lƣợng, còn phát triển bao gồm cả tăng về lƣợng và về chất của sự vật; do đó, khái niệm phát triển rộng hơn có ý nghĩa lớn hơn. Phát triển kinh tế đƣợc hiểu là một quá trình tăng tiến theo hƣớng hoàn thiện về mọi mặt của nền kinh tế, bao gồm nhiều yếu tố cấu thành khác nhau, kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, môi trƣờng, khoa học kỹ thuật,… Phát triển kinh tế là một quá trình thay đổi liên tục làm gia tăng chất lƣợng cuộc sống của con ngƣời về cả vật chất, văn hóa và tinh thần.