Chương 1. Khái quát về huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng Chương 2. Công cuộc Xóa đói, giảm nghèo ở huyện Bảo Lạc giai đoạn 2000- 2013. Tác động của chương trình xóa đói giảm nghèo đối với kinh tế - xã hội huyện Bảo Lạc.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 10 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN BẢO LẠC, TỈNH CAO BẰNG 1. Lịch sử hành chính huyện Bảo Lạc Huyện Bảo Lạc là một trong 13 đơn vị hành chính của tỉnh Cao Bằng, có lịch sử lâu đời. Huyện Bảo Lạc ngày nay trong lịch sử đã có nhiều thay đổi, với những tên gọi khác nhau, trực thuộc những đơn vị hành chính khác nhau. Thời nhà Lý (1009 - 1225), huyện Bảo Lạc thuộc châu Quảng Nguyên.
Đến thời nhà Trần (1226 - 1400), ở các địa phương, nhà Trần tổ chức chính quyền ba cấp: lộ (phủ), huyện (châu), hương (xã), tên gọi Bảo Lạc không thay đổi. Đến thời nhà Lê (1428 - 1527), châu Bảo Lạc thuộc Tây Đạo, thuộc trấn Tuyên Quang. Sang thế kỷ XVII, các đạo được đổi thành trấn, sang đến thế kỷ XVIII lại được đổi thành thừa tuyên. Như vậy, Bảo Lạc dưới thời Nguyễn thuộc xứ Tuyên Quang.
Năm 1831 - 1832, vua Minh Mệnh xóa bỏ các tổng trấn, đổi các dinh thành tỉnh, dưới tỉnh là phủ, huyện, châu và tổng xã. Châu Bảo Lạc vẫn thuộc tỉnh Tuyên Quang. Năm 1835, sau khi dẹp được cuộc khởi nghĩa của Nông Văn Vân, vua Minh Mệnh bỏ châu Bảo Lạc, chia thành huyện Vĩnh Điện (gồm 2 tổng và 11 xã) và huyện Để Định (gồm 2 tổng, 9 xã). Đến năm 1891, châu Bảo Lạc được lập lại thuộc tỉnh Hà Giang [2, tr.
Sau khi đánh chiếm Cao Bằng, năm 1886, thực dân Pháp mở rộng phạm vi chiếm đóng, lập ách cai trị bằng quân sự. Ngày 6-8-1891, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định thiết lập các đạo quan binh - một đơn vị hành chính đặc biệt do giới quân sự nắm quyền cai trị, được thành lập ở các tỉnh phía Bắc. Nghị định của Toàn quyền Đông Dương ngày 20-8 - 1891, thanh lập ở Bắc Kỳ 4 đạo quan binh. Đạo quan binh 1 Phả Lại, Đạo quan binh 2 Lạng Sơn, Đạo quan binh 3 Yên Bái, Đạo quan binh 4 Sơn La.
Trước năm 1908, mỗi đạo quan binh được chia thành các tiểu quân khu. Cao Bằng là một tiểu quân khu thuộc Đạo quan binh 2 Lạng Sơn. Về sau, tiểu quân khu Cao Bằng chuyển thành Đạo quan binh 2 Cao Bằng gồm 3 tiểu quân khu: Cao Bằng, Bảo Lạc, Bắc Kạn. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 11 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đến năm 1925, châu Bảo Lạc thuộc tỉnh Cao Bằng.
Từ năm 1945 trở lại đây, địa giới huyện Bảo Lạc liên tục có sự thay đổi. Sau ngày Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, theo Sắc lệnh số 1 ngày 20/12/1946 của Chính phủ nước VNDCCH, cả nước có 12 khu hành chính và quân sự. Huyện Bảo Lạc thuộc tỉnh Cao Bằng nằm trong Khu 1 (bao gồm Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên và Phúc Yên). Ngày 25/01/1948, Chính phủ ra sắc lệnh số 120, hợp nhất các khu thành liên khu.
Ngày 4/11/1949, Chính phủ Quyết định hợp nhất Liên khu I (Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên và Phúc Yên) và Liên khu X ( Lào Cai, Hà Giang, Yên Bái, Phú Thọ, Tuyên Quang, Vĩnh Yên) thành Liên khu Việt Bắc. Ngày 1/7/1956, Khu tự trị Việt Bắc gồm các tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang được thành lập. Ngày 27/12/1975, Kỳ họp thứ 2 Quốc hội Khóa V ra quyết nghị bỏ cấp khu trong hệ thống các đơn vị hành chính, hợp nhất tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn thành tỉnh Cao Lạng, huyện Bảo Lạc là một trong 20 huyện, thị xã của tỉnh Cao Lạng. Ngày 29/12/1978, Kỳ họp thứ 4 Quốc hội Khóa VI ra Nghị quyết chia tỉnh Cao Lạng thành hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn, huyện Bảo Lạc là một trong 12 huyện, thị xã của tỉnh Cao Bằng.
Ngày 25/9/2000, Chính phủ đã ra Nghị định số 52/2000/NĐ-CP, tách 10 xã của huyện Bảo Lạc (tiểu khu Tây Nam) để thành lập huyện Bảo Lâm. Huyện Bảo Lạc sau khi chia tách có 14 đơn vị hành chính trực thuộc, là các xã và thị trấn: Xuân Trường, Khánh Xuân, Cô Ba, Thượng Hà, Cốc Pàng, Bảo Toàn, Hồng Trị, Phan Thanh, Hưng Đạo, Huy Giáp, Đình Phùng, Sơn Lộ, Hồng An và thị trấn Bảo Lạc. Huyện lỵ đặt tại thị trấn Bảo Lạc [2, tr. Ngày 13 tháng 12 năm 2007, Chính phủ đã ra Nghị định số 183/2007/NĐ - CP Về việc điều chỉnh địa giới hành chính xã, thành lập xã, thị trấn các huyện Bảo Lạc, Thông Nông, Trùng Khánh, Phục Hòa của tỉnh Cao Bằng.
Theo đó, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 12 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com huyện Bảo Lạc có 91.797 ha diện tích đất tự nhiên và 47.206 nhân khẩu, có 17 đơn vị hành chính trực thuộc gồm các xã Xuân Trường, Khánh Xuân, Cô Ba, Bảo Toàn, Cốc Pàng, Hồng An, Huy Giáp, Đình Phùng, Thượng Hà, Hưng Đạo, Hưng Thịnh, Sơn Lộ, Sơn Lập, Hồng Trị, Kim Cúc, Phan Thanh và thị trấn Bảo Lạc. Trong đó có 5 xã vùng cao biên giới (Thượng Hà, Cốc Pàng, Khánh Xuân, Cô Ba, Xuân Trường). Huyện Bảo Lạc có 225 thôn bản. Xã xa trung tâm huyện nhất cách 70km, xã gần nhất là 4 km.
Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên Ngày nay, Bảo Lạc nằm ở phía Tây của tỉnh Cao Bằng, nằm trong giới hạn địa lí: Từ 22°38’07” đến 23°7’12” Vĩ bắc (Từ Bản Vàng - Yên Thổ đến Nà Luông - Đức Hạnh) và từ 105°16’15” đến 105°52,52” Kinh đông (từ núi Lũng Gia - Quảng Lâm đến Thông Tiên - Hồng An). Bảo Lạc là huyện biên giới, vùng cao, vùng sâu, nằm ở phía Tây của tỉnh Cao Bằng. Huyện cách trung tâm thị xã Cao Bằng 142 km theo quốc lộ 34. Phía bắc giáp huyện Nà Po của tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) với đường biên giới dài 54,5km.
Phía đông giáp với huyện Thông Nông và huyện Nguyên Bình. Phía tây giáp các huyện: Mèo Vạc, Yên Minh, Bắc Mê tỉnh Hà Giang, phía nam giáp huyện Ba Bể (Bắc Kạn) và huyện Na Hang (Tuyên Quang).Tổng diện tích tự nhiên: 920,63 km2 chiếm 13,75 diện tích toàn tỉnh Cao Bằng. Với vị trí địa lí này, từ xưa cho đến nay Bảo Lạc luôn giữ vai trò là vùng đất trọng yếu, nơi địa đầu phía Bắc của Tổ Quốc. Địa hình chia thành hai vùng rõ rệt, vùng núi cao độ cao trung bình trên 1000 mét so với mặt biển gồm các xã: Cốc Pàng, Hồng An, Huy Giáp, Khánh Xuân, Phan Thanh, Sơn Lập, Hưng Thịnh, Xuân Trường.
Trong vùng này có các dãy núi đá vôi chạy từ Tây sang Đông, chạy dọc biên giới hai nước Việt - Trung địa hình phức tạp, chia cắt mạnh bởi các dãy núi, độ dốc lớn; vùng thấp có độ cao từ 300 - 1000m so với mực nước biển là các xã còn lại chạy dọc theo lưu vực Sông Neo và Sông Gâm có các cánh đồng ven sông nhưng diện tích không đáng kể. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 13 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Xét trong tổng thể địa hình Cao Bằng, địa hình Bảo Lạc thuộc miền địa hình núi cao của cao nguyên Lang Cá và cao nguyên Bình Lạng. Đây là cao nguyên đá vôi đồ sộ nằm ở phía tây của huyện Bảo Lạc và huyện Bảo Lâm ngày nay. Cao nguyên này bị chia cắt bởi nhiều thung lũng sâu với những vách đá dựng đứng, có nhiều vực thẳm, có nhiều ngọn núi cao từ 1200m - 1800m, là một cao nguyên hiểm trở, giao thông đi lại khó khăn, dân cư thưa thớt.
Cũng chính đặc điểm này đã tạo cho Bảo Lạc sở hữu một phong cảnh thiên nhiên hùng vĩ như núi bản Mirơng cao 1200m, núi Phja Rạc cao 1500m, núi Phja Khao cao 1200m, núi Nạm Phùm cao 1800m. Khí hậu Cao Bằng nói chung và Bảo Lạc nói riêng mang những đặc điểm chung của khí hậu miền Bắc, đó là khí hậu nhiệt đới gió mùa, do nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa nên mỗi năm chia hai mùa rõ rệt: mùa mưa từ tháng 4 đến hết tháng 9, mùa khô từ tháng 10 đến hết tháng 3 năm sau. Khí hậu về mùa Đông rất rét, mùa hè rất khô nóng. Nhìn chung, Bảo Lạc có nhiệt độ trung bình cao hơn các vùng khác, nhiệt độ không khí trung bình hàng năm là 22,20C, trong đó nhiệt độ không khí thấp nhất thường là tháng Chạp và tháng Giêng năm sau, nhiệt độ không khí cao nhất là vào tháng 5 đến tháng 8, nhiệt độ có thời điểm lên tới 390C.
Hàng năm vẫn xuất hiện mưa đá, trung bình là 0,3 ngày/năm. Số ngày sương mù trung bình trong năm là 65,6 ngày, trong đó tháng có sương mù nhiều nhất là tháng 11, 12 hàng năm. Độ ẩm trung bình hàng năm thường ở mức cao lên tới 80%. Lượng mưa trung bình khoảng 1300mm/năm.
Chế độ mưa chịu ảnh hưởng của hoạt động gió mùa đông nam tập trung vào bốn tháng mùa hạ, lượng mưa chiếm tới 75% lượng mưa cả năm. Mùa hè và mùa thu thường mưa nhiều, mùa đông và mùa xuân thường âm u, mỗi khi mưa lâu tiếp đến ngày nắng thì nóng khác thường; đến tiết sương giáng thường có gió rét, tháng ba và tháng chín khí nóng nung nấu, nhiều người bị cảm. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 14 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Huyện Bảo Lạc cũng có nhiều sông suối, mật độ sông suối thường tập trung ở các vùng lòng máng, đóng vai trò quan trọng trong đời sống sinh hoạt và sản xuất của nhân dân. Sông suối Bảo Lạc có độ dốc cao, hướng chảy tập trung là chảy về phía tây như sông Gâm và sông Neo.
Sông Gâm là con sông lớn nhất, bắt nguồn từ vùng núi cao gần 2000m thuộc địa phận tỉnh Quảng Tây - Trung Quốc, chảy vào Việt Nam từ phía Bắc xuống phía Nam qua thị trấn Bảo Lạc rồi chảy theo hướng Tây Nam qua huyện Bảo Lâm sang tỉnh Hà Giang và Tuyên Quang. Lòng sông Gâm rộng và sâu, độ dốc lớn, tốc độ dòng chảy và lưu lượng nước bình quân là 1030m3/giây, lớn nhất là 2290m3/giây, tốc độ dòng chảy lớn nhất vào mùa mưa là 3,46m3/giây. Sông Gâm là con sông đóng vai trò quan trọng trong đời sống, sinh hoạt và đặc biệt trong hoạt động tưới tiêu phục vụ sản xuất nông nghiệp đối với bà con nhân dân trên địa bàn huyện. Các nhánh của sông Gâm gồm có sông Nho Quế chảy theo hướng Đông Nam rồi nhập vào sông Gâm tại Nà Pồng và sông Neo.