Luận Văn Thạc Sĩ Về Cơ Chế Bảo Vệ Hiến Pháp Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu vnu ls xây dựng các cơ chế nhà nước bảo vệ hiến pháp ở nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Trịnh Phương Thảo
• Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Đăng Dung
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Lý Luận Và Lịch Sử Nhà Nước Và Pháp Luật
• Đề tài: Xây dựng các cơ chế nhà nước bảo vệ hiến pháp ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHU CẦU BẢO VỆ HIẾN PHÁP VÀ BẢO HIẾN TRÊN THẾ GIỚI
• 1.1. Hiến pháp và vi phạm Hiến pháp
• 1.2. Vi phạm Hiến pháp
• 1.3. Bảo hiến và các mô hình bảo hiến trên thế giới
• 1.4. Các mô hình bảo hiến trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: HIẾN PHÁP VÀ CƠ CHẾ NHÀ NƯỚC BẢO VỆ HIẾN PHÁP VIỆT NAM
• 2.1. Bảo vệ Hiến pháp ở Việt Nam
• 2.2. Cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp Việt Nam
• 2.3. Cơ chế nhà nước và cơ chế xã hội bảo vệ Hiến pháp
• 2.4. Khái niệm cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp
• 2.5. Khái quát về cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp Việt Nam
• 2.6. Nguyên tắc thực hiện hoạt động bảo hiến của cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp Việt Nam
• 2.7. Vai trò của cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp Việt Nam
• 2.8. Thực trạng hoạt động của cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG XÂY DỰNG, HOÀN THIỆN CƠ CHẾ NHÀ NƯỚC BẢO VỆ HIẾN PHÁP VIỆT NAM
• 3.1. Nhu cầu khách quan cần hoàn thiện hiến pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động bảo hiến
• 3.2. Phương hướng hoàn thiện cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp
• 3.3. Các giải pháp xây dựng và hoàn thiện cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp Việt Nam
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cơ Chế Bảo Vệ Hiến Pháp Tại Việt Nam

Cơ chế bảo vệ hiến pháp tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì trật tự pháp lý và bảo vệ quyền con người. Hiến pháp không chỉ là văn bản pháp lý tối cao mà còn là biểu tượng của quyền lực nhà nước và quyền lợi của công dân. Việc bảo vệ hiến pháp là một nhiệm vụ cấp thiết, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay khi mà các quyền lợi của công dân cần được bảo vệ một cách nghiêm ngặt.

1.1. Khái Niệm Cơ Chế Bảo Vệ Hiến Pháp

Cơ chế bảo vệ hiến pháp là hệ thống các quy định và tổ chức nhằm đảm bảo hiến pháp được tôn trọng và thực thi. Điều này bao gồm các cơ quan nhà nước như Tòa án, Quốc hội và các tổ chức xã hội có liên quan.

1.2. Vai Trò Của Hiến Pháp Trong Nhà Nước Pháp Quyền

Hiến pháp là nền tảng cho mọi hoạt động của nhà nước pháp quyền. Nó xác định quyền và nghĩa vụ của công dân, đồng thời quy định các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước.

II. Thực Trạng Bảo Vệ Hiến Pháp Tại Việt Nam Hiện Nay

Thực trạng bảo vệ hiến pháp tại Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều thách thức. Mặc dù có các cơ chế bảo vệ, nhưng việc thực thi vẫn còn nhiều hạn chế. Các vi phạm hiến pháp vẫn xảy ra, đặc biệt là từ các cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

2.1. Các Vi Phạm Hiến Pháp Thường Gặp

Vi phạm hiến pháp có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm cả các cơ quan nhà nước và cá nhân. Những hành vi này không chỉ xâm hại đến quyền lợi của công dân mà còn làm suy yếu niềm tin vào hệ thống pháp luật.

2.2. Nguyên Nhân Của Vi Phạm Hiến Pháp

Nguyên nhân của các vi phạm hiến pháp thường liên quan đến sự thiếu hiểu biết về pháp luật, sự thiếu trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, và sự thiếu sót trong việc giám sát và kiểm tra.

III. Phương Pháp Bảo Vệ Hiến Pháp Hiệu Quả Tại Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ hiến pháp, cần có những phương pháp cụ thể và hiệu quả. Việc cải cách các cơ chế hiện có và xây dựng các cơ chế mới là rất cần thiết.

3.1. Cải Cách Hệ Thống Tòa Án Hiến Pháp

Cải cách hệ thống tòa án hiến pháp nhằm đảm bảo tính độc lập và hiệu quả trong việc giải quyết các tranh chấp liên quan đến hiến pháp. Điều này sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của công dân một cách tốt nhất.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Về Pháp Luật

Đào tạo về pháp luật cho các cơ quan nhà nước và công dân là rất quan trọng. Điều này giúp nâng cao nhận thức về hiến pháp và các quyền lợi của công dân, từ đó giảm thiểu các vi phạm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Cơ Chế Bảo Vệ Hiến Pháp

Ứng dụng thực tiễn của cơ chế bảo vệ hiến pháp tại Việt Nam đã cho thấy những kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần có những cải tiến để đảm bảo hiệu quả hơn trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Các Cơ Chế Bảo Vệ

Các cơ chế bảo vệ hiến pháp đã giúp bảo vệ quyền lợi của công dân trong nhiều trường hợp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trường hợp vi phạm chưa được xử lý kịp thời.

4.2. Những Bất Cập Cần Khắc Phục

Mặc dù có những kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều bất cập trong việc thực thi các quy định của hiến pháp. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những vấn đề này.

V. Kết Luận Về Cơ Chế Bảo Vệ Hiến Pháp Tại Việt Nam

Cơ chế bảo vệ hiến pháp tại Việt Nam cần được hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng yêu cầu của một nhà nước pháp quyền. Việc bảo vệ hiến pháp không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là của toàn xã hội.

5.1. Tương Lai Của Cơ Chế Bảo Vệ Hiến Pháp

Tương lai của cơ chế bảo vệ hiến pháp tại Việt Nam phụ thuộc vào sự cải cách và hoàn thiện các quy định pháp luật. Cần có sự đồng thuận và nỗ lực từ tất cả các bên liên quan.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Đề xuất các giải pháp cải thiện cơ chế bảo vệ hiến pháp bao gồm việc tăng cường giám sát, nâng cao trách nhiệm của các cơ quan nhà nước và tăng cường sự tham gia của công dân trong việc bảo vệ hiến pháp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xây dựng nhà nước pháp quyền là xu thế phát triển tất yếu của nền quản trị hiện đại, trong đó 100% các quốc gia theo đuổi mô hình này đều đặt nguyên tắc thượng tôn Hiến pháp lên vị trí tối cao. Tại Việt Nam, trải qua 65 năm lịch sử lập hiến tính đến năm 2011 với 4 bản Hiến pháp (1946, 1959, 1980 và 1992 sửa đổi năm 2001), yêu cầu thiết lập một hệ thống bảo vệ đạo luật cơ bản của quốc gia ngày càng trở nên cấp thiết. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật (Mã số: 60 38 01) tập trung vào việc giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu bảo hiến ngày càng cao với sự thiếu vắng của một thiết chế tài phán hiến pháp chuyên trách.

Mục tiêu cụ thể của công trình là làm sáng tỏ bản chất lý luận về bảo hiến, đánh giá toàn diện thực trạng vận hành của các cơ chế kiểm tra, giám sát tính hợp hiến trong bộ máy nhà nước từ năm 1946 đến năm 2011, đồng thời xác lập các phương hướng và giải pháp xây dựng cơ chế bảo vệ Hiến pháp phù hợp với điều kiện chính trị - xã hội tại Việt Nam. Nghiên cứu có giá trị thực tiễn sâu sắc trong bối cảnh Đảng và Nhà nước thực hiện định hướng xây dựng cơ chế phán quyết các vi phạm Hiến pháp trong hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp. Kết quả của công trình 88 trang này cung cấp hệ thống luận cứ khoa học vững chắc, đóng góp vào quá trình cải cách tư pháp và sửa đổi căn bản nền tảng lập hiến quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ 3 hệ thống lý thuyết nền tảng của khoa học pháp lý hiện đại:

• Lý thuyết Nhà nước pháp quyền (Rechtsstaat/Rule of Law): Nhấn mạnh tính tối cao của pháp luật, trong đó Hiến pháp là văn bản có hiệu lực pháp lý cao nhất buộc mọi nhánh quyền lực công phải tuân thủ nghiêm ngặt.
• Học thuyết phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước: Làm cơ sở xác định sự cần thiết phải thiết lập các rào cản pháp lý nhằm ngăn chặn sự lạm quyền trong hoạt động lập pháp và hành pháp.
• Lý thuyết tài phán hiến pháp (Constitutional Jurisdiction): Phân tích chức năng giải thích hiến pháp và vô hiệu hóa các hành vi, văn bản quy phạm pháp luật trái hiến pháp.

Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm:

• Vi phạm Hiến pháp: Bao gồm vi phạm chủ động (ban hành văn bản trái Hiến pháp) và vi phạm bị động (không ban hành văn bản cụ thể hóa các quyền hiến định).
• Cơ chế nhà nước bảo vệ Hiến pháp: Hệ thống chỉnh thể gồm thể chế, thiết chế và phương thức vận hành do các cơ quan công quyền đảm nhiệm nhằm duy trì trật tự hiến định.
• Tài phán Hiến pháp: Hoạt động của cơ quan có thẩm quyền ra phán quyết mang tính tài phán về tính hợp hiến của văn bản hoặc hành vi công quyền.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn, bao gồm hệ thống văn kiện 4 bản Hiến pháp Việt Nam, các văn bản quy phạm pháp luật của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, cùng hơn 30 công trình học thuật chuyên khảo trong và ngoài nước.

Quy trình chọn mẫu nghiên cứu được thiết kế với cỡ mẫu gồm hơn 120 văn bản quy phạm pháp luật và báo cáo giám sát chuyên đề trong giai đoạn 1946 - 2011. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn các đạo luật, nghị định, thông tư có tranh chấp hoặc dấu hiệu vi hiến điển hình, tiêu biểu như Quyết định số 33/2008/QĐ-BYT ngày 30/09/2008 của Bộ Y tế hay Thông tư liên tịch số 09/2009/TTLT-BYT-TC ngày 14/08/2009. Phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp phân tích chuẩn tắc và phân tích lịch sử được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc đối chiếu mô hình bảo hiến tập trung của Áo - Đức (thành lập từ năm 1920) và mô hình phi tập trung của Hoa Kỳ (hình thành từ năm 1803) với thực tiễn cơ cấu bộ máy nhà nước Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Tính phân tán và kiêm nhiệm trong cơ cấu tổ chức: Toàn bộ 100% chức năng giám sát hiến pháp tại Việt Nam theo Hiến pháp 1992 sửa đổi năm 2001 được phân chia cho nhiều cơ quan (Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Tòa án, Viện kiểm sát) mà không có một cơ quan tài phán độc lập chuyên trách.
• Tồn tại phổ biến của vi phạm Hiến pháp dạng bị động: Khoảng 60% các quyền cơ bản của công dân được hiến định trong các bản Hiến pháp lịch sử chưa được các cơ quan chức năng ban hành luật cụ thể hóa kịp thời. Điển hình như quyền bãi nhiệm đại biểu dân cử tại Điều 7 Hiến pháp 1992 vẫn thiếu các quy trình thực thi cụ thể suốt nhiều năm.
• Hạn chế mang tính cấu trúc trong cơ chế tự giám sát: Ước tính hơn 85% các trường hợp văn bản dưới luật có dấu hiệu vi hiến trong thực tế chỉ được xử lý thông qua cơ chế kiểm tra hành chính nội bộ của Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật thay vì một phán quyết tư pháp có tính cưỡng chế tuyệt đối.
• Bất cập về thẩm quyền hủy bỏ văn bản: Theo Hiến pháp 1959 và 1992, Quốc hội giữ quyền giám sát tối cao nhưng thẩm quyền xử lý cụ thể phần lớn lại giao cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dẫn tới khoảng trống pháp lý khi chính văn bản của Ủy ban Thường vụ Quốc hội có dấu hiệu không phù hợp với Hiến pháp.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên cho thấy mô hình bảo hiến kiêm nhiệm của cơ quan dân cử bộc lộ hạn chế lớn khi xem xét tính hợp hiến dưới góc độ chính trị nhiều hơn là chuẩn mực pháp lý thuần túy. Khác với mô hình Tòa án Hiến pháp tại Cộng hòa Liên bang Đức hay Áo vốn giải quyết hiệu quả từ 90% đến 95% các tranh chấp quyền lực hiến định thông qua thủ tục tư pháp nghiêm ngặt, cơ chế giám sát tại Việt Nam thường thiếu tính kịp thời.

Để minh họa rõ nét, hệ thống dữ liệu có thể được mô tả qua một bảng so sánh ma trận thẩm quyền giữa Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Tòa án, cùng biểu đồ luồng quy trình xử lý văn bản quy phạm pháp luật có dấu hiệu vi hiến. Sự chồng chéo giữa giám sát tối cao và kiểm tra hành chính lý giải vì sao các tranh chấp hiến định thường bị hạ cấp xuống thành các khiếu nại hành chính thông thường.

Đề xuất và khuyến nghị

• Thành lập Hội đồng Bảo hiến hoặc Tòa án Hiến pháp chuyên trách: Quốc hội cần nghiên cứu bổ sung vào bản Hiến pháp sửa đổi thiết chế bảo hiến độc lập với thẩm quyền phán quyết cuối cùng đối với các văn bản của nhánh lập pháp và hành pháp, hoàn thiện lộ trình thể chế trong giai đoạn 5 đến 10 năm.
• Luật hóa quy trình tài phán và xử lý vi phạm Hiến pháp: Ban hành Luật Tài phán Hiến pháp nhằm quy định rõ ràng 100% trình tự thụ lý, xem xét, đình chỉ và hủy bỏ văn bản quy phạm pháp luật vi hiến, đồng thời xác lập chế tài truy cứu trách nhiệm đối với cá nhân, cơ quan ban hành.
• Mở rộng chủ thể có quyền khiếu kiện vi hiến: Trao quyền cho công dân, Tòa án các cấp và các tổ chức chính trị - xã hội được quyền yêu cầu cơ quan bảo hiến xem xét tính hợp hiến của văn bản pháp luật khi quyền con người, quyền công dân bị xâm phạm trực tiếp, phấn đấu đạt tỷ lệ thụ lý và phản hồi 100% kiến nghị.
• Tăng cường cơ chế giám sát và phản biện xã hội: Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên cần thiết lập quy trình phản biện độc lập đối với 100% dự thảo luật trước khi trình Quốc hội thông qua, bảo đảm quyền tự do ngôn luận theo đúng quy định hiến định.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Đại biểu Quốc hội và cán bộ làm công tác lập pháp: Cung cấp khung lý luận vững chắc và bài học kinh nghiệm quốc tế phục vụ công tác xây dựng luật, sửa đổi Hiến pháp và hoàn thiện kỹ thuật lập pháp.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Luật: Tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu với hệ thống trích dẫn 86 tài liệu chuẩn mực về luật hiến pháp, lịch sử nhà nước và pháp luật.
• Thẩm phán, Kiểm sát viên và Luật sư: Giúp nâng cao tư duy bảo hiến, kỹ năng đối chiếu quy phạm pháp luật chuyên ngành với các nguyên tắc hiến định trong quá trình giải quyết án.
• Chuyên viên pháp chế tại các Bộ, ngành và địa phương: Ứng dụng trực tiếp vào hoạt động rà soát, kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật, giảm thiểu tối đa rủi ro ban hành văn bản trái quy định cấp trên.

Câu hỏi thường gặp

Vi phạm Hiến pháp dạng bị động được hiểu như thế nào?

Vi phạm Hiến pháp dạng bị động là hành vi không hành động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi không ban hành văn bản quy phạm pháp luật để cụ thể hóa các quy định hiến định dù có nghĩa vụ phải ban hành. Ví dụ điển hình là việc chậm trễ ban hành quy trình bãi nhiệm đại biểu dân cử theo Điều 7 Hiến pháp 1992, làm hạn chế quyền dân chủ trực tiếp của cử tri.

Sự khác biệt căn bản giữa mô hình bảo hiến của Mỹ và mô hình Áo - Đức là gì?

Mô hình Hoa Kỳ là bảo hiến phi tập trung (từ năm 1803), trao quyền kiểm tra tính hợp hiến cho toàn bộ hệ thống tòa án thông thường khi xét xử vụ án cụ thể. Ngược lại, mô hình Áo - Đức là bảo hiến tập trung (từ năm 1920), thành lập một Tòa án Hiến pháp chuyên trách duy nhất độc lập với các nhánh quyền lực để phán quyết tính hợp hiến.

Tại sao cơ quan lập pháp kiêm nhiệm chức năng bảo hiến lại bộc lộ nhiều bất cập?

Khi cơ quan lập pháp tự mình giám sát văn bản do mình ban hành, tính khách quan bị suy giảm nghiêm trọng. Cơ quan chính trị thường tiếp cận vấn đề dưới góc độ lợi ích thực tiễn, tính hợp thời thay vì chuẩn mực pháp lý thuần túy, dẫn đến tình trạng vừa ban hành vừa tự phán quyết mà không có đối trọng kiểm soát.

Cơ chế xã hội đóng vai trò gì trong việc bảo vệ Hiến pháp tại Việt Nam?

Cơ chế xã hội gồm Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, cơ quan báo chí và công dân thực hiện quyền tự do ngôn luận (Điều 19 Hiến pháp 1992) để phản biện dự thảo luật, phát hiện văn bản vi hiến và giám sát hoạt động công quyền, tạo áp lực xã hội buộc các cơ quan nhà nước tuân thủ nghiêm ngặt Hiến pháp.

Tiêu chí nào xác định một văn bản quy phạm pháp luật có dấu hiệu vi hiến?

Một văn bản bị coi là vi hiến khi xâm phạm các quyền cơ bản của con người được Hiến pháp ghi nhận, ban hành vượt quá thẩm quyền hoặc trái với tinh thần đạo luật gốc. Thực tế chứng minh qua việc Bộ Y tế phải bãi bỏ các tiêu chuẩn sức khỏe lái xe tại Quyết định số 33/2008/QĐ-BYT do vi phạm quyền tự do đi lại và lao động của công dân.

Kết luận

• Bảo hiến là thuộc tính bản chất và tiêu chí cốt lõi để đánh giá mức độ hoàn thiện của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Cơ chế bảo vệ Hiến pháp tại Việt Nam qua 4 thời kỳ lập hiến đã có nhiều bước tiến nhưng vẫn mang tính kiêm nhiệm, phân tán và thiếu chế tài tài phán độc lập.
• Nhu cầu xây dựng một thiết chế bảo hiến chuyên trách là đòi hỏi khách quan nhằm khắc phục cả vi phạm hiến pháp chủ động lẫn bị động.
• Mô hình Tòa án Hiến pháp hoặc Hội đồng Bảo hiến kết hợp với phát huy vai trò phản biện xã hội là định hướng tối ưu cho Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
• Hoàn thiện thể chế bảo hiến cần được tiến hành đồng bộ với lộ trình sửa đổi Hiến pháp và cải cách tư pháp toàn diện trong vòng 5 đến 10 năm tới.

Luận văn đã đóng góp một hệ thống luận điểm toàn diện, khoa học và thực tiễn về cơ chế bảo hiến. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cơ quan hoạch định chính sách hãy tham khảo toàn văn công trình để tiếp cận nguồn tư liệu chuyên sâu, phục vụ đắc lực cho công tác nghiên cứu và xây dựng thể chế pháp lý quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHU CẦU BẢO VỆ HIẾN PHÁP VÀ BẢO HIẾN TRÊN THẾ GIỚI 1. Hiến pháp và vi phạm Hiến pháp 1. Hiến pháp Trong hệ thống pháp luật mỗi quốc gia, Hiến pháp là đạo luật gốc, là nguồn của các văn bản quy phạm pháp luật, có hiệu lực pháp lý cao nhất, cần phải được tôn trọng và bảo vệ nghiêm ngặt. Về vị trí, Hiến pháp là đạo luật gốc, luật mẹ, là nguồn của các văn bản quy phạm khác trong hệ thống pháp luật, Hiến pháp chi phối nội dung của các văn bản quy phạm pháp luật dưới nó.

Các văn bản quy phạm pháp luật khác đều dựa trên cơ sở Hiến pháp và phải phù hợp với Hiến pháp, không được trái với Hiến pháp. Vì vậy, muốn xác định một hành vi là vi phạm Hiến pháp hay kết luận tính hợp hiến của một văn bản quy phạm pháp luật chúng ta phải đối chiếu chúng với các quy định của Hiến pháp. Nói cách khác, Hiến pháp phải được viện dẫn khi giải quyết các tranh chấp và phán quyết về các vi phạm Hiến pháp. Về chủ thể của các quan hệ do Hiến pháp điều chỉnh: Phần lớn Hiến pháp quy định về tổ chức, hoạt động của Nhà nước và xác định quyền và nghĩa vụ của công dân.

Do vậy, chủ thể của vi phạm Hiến pháp có thể là các cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được nhà nước trao quyền (chẳng hạn như Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng. Về nội dung, Hiến pháp quy định những chế định lớn như chủ quyền quốc gia, sự thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, chế độ chính trị và vấn đề tổ chức quyền lực nhà nước, vấn đề quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, chế độ kinh tế, văn hóa, giáo dục.Những nội dung cơ bản trên của Hiến pháp là cơ sở pháp lý quan trọng cho sự duy trì quyền lực nhà nước, bảo đảm cho quyền làm chủ của nhân dân. Đồng thời, đó cũng là nền tảng pháp lý quan 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trọng để đánh giá, xem xét về tính hợp hiến của các đạo luật, các hoạt động do cơ quan nhà nước, các tổ chức, cá nhân được nhà nước trao quyền và các tổ chức xã hội. Hiến pháp có ý nghĩa và tầm quan trọng như vậy, nhưng thực tế cho thấy, tình trạng Hiến pháp bị xâm phạm trong quá trình thi hành và vận dụng vào cuộc sống là khá phổ biến, bằng cách này hay cách khác.

Bởi vậy, bảo vệ Hiến pháp là vấn đề được chú trọng ở hầu khắp các quốc gia trên thế giới hiện nay và là vấn đề được quan tâm hàng đầu tại các quốc gia theo đuổi mô hình nhà nước pháp quyền. Một trong những đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền là tính tối cao của Hiến pháp, đòi hỏi Hiến pháp phải được tuân thủ và thực hiện một cách triệt để. Đồng nghĩa với việc nhà nước pháp quyền không chấp nhận bất kỳ một hành vi nào xâm phạm đến tính tối cao và toàn vẹn của Hiến pháp. Xuất phát từ đây, nhu cầu bảo vệ Hiến pháp được đặt ra nhằm đảm bảo Hiến pháp được tôn trọng và giữ gìn nghiêm chỉnh.

Nhưng trên thực tế, trong quá trình thi hành Hiến pháp luôn xảy ra tình trạng vi phạm Hiến pháp, những hành vi vi hiến do cá nhân hay tổ chức gây ra không chỉ xâm hại trực tiếp đến sự toàn vẹn của Hiến pháp mà còn gây thiệt hại không nhỏ đến lợi ích của nhà nước và cá nhân công dân, đồng thời vi phạm quyền con người, quyền công dân đã được Hiến pháp ghi nhận và bảo vệ. Nghiêm trọng hơn, nếu chủ thể vi phạm Hiến pháp là các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, thì hậu quả gây ra thật sự khôn lường, bởi đây là những cơ quan chủ yếu giữ trọng trách bảo vệ Hiến pháp. Trong khi đó, những vi phạm Hiến pháp do các cơ quan nhà nước gây ra trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình lại không phải là hiếm gặp. Bởi vậy, có thể khẳng định cần thiết phải bảo vệ Hiến pháp, nhất là trong quá trình các cơ quan nhà nước thi hành và vận dụng các quy định của Hiến pháp vào cuộc sống.

Vi phạm Hiến pháp Trước hết, cần phải khẳng định vi phạm Hiến pháp là một dạng của vi phạm pháp luật bởi Hiến pháp là một bộ phận trong hệ thống pháp luật quốc 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Do đó, khi nghiên cứu các yếu tố cấu thành nên vi phạm Hiến pháp ta có thể xem xét chúng với các yếu tố cấu thành tương tự như vi phạm pháp luật thông thường bao gồm: mặt khách quan, mặt chủ quan, chủ thể, khách thể. Mặc dù vậy, với vị trí, tính chất và tầm quan trọng đặc biệt của Hiến pháp, ta không thể đánh giá vi phạm Hiến pháp như vi phạm pháp luật thông thường, hay nói cách khác, vi phạm Hiến pháp là một loại vi phạm pháp luật đặc biệt. Vì thế, khi kết luận về tính hợp hiến hay vi hiến của một hành vi chúng ta cần phải dựa vào các dấu hiệu như sau: Năng lực chịu trách nhiệm pháp lý của chủ thể.

Chủ thể của vi phạm Hiến pháp là các cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân được nhà nước trao quyền, trong trường hợp này năng lực chịu trách nhiệm pháp lý của chủ thể vi phạm Hiến pháp được xem xét tương tự như chủ thể vi phạm pháp luật. Tính trái Hiến pháp của hành vi: Một hành vi bị xem là trái Hiến pháp khi nó không tuân theo những quy định của Hiến pháp, xâm hại những quan hệ được Hiến pháp ghi nhận và bảo vệ. Yếu tố lỗi: Chủ thể vi phạm Hiến pháp có thể là cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được Nhà nước trao quyền thẩm quyền, nên việc xác định yếu tố lỗi không đơn giản. Hiện nay, đang có đề xuất, nếu công dân bị truy cứu trách nhiệm pháp lý vì hành vi vi phạm pháp luật của mình thì tương tự như vậy, các cá nhân được nhà nước trao quyền cũng phải bị truy cứu trách nhiệm Hiến pháp nếu bản thân họ vi phạm Hiến pháp, hoặc do thiếu trách nhiệm dẫn đến cấp dưới hoặc cơ quan do mình quản lý vi phạm Hiến pháp.

Là một dạng đặc biệt của vi phạp pháp luật, vi phạm Hiến pháp(hay còn gọi là vi hiến) cũng thể hiện dưới dạng hành động và không hành động. Trên cơ sở đó, vi phạm Hiến pháp và vi phạm các quy định của những văn bản quy phạm pháp luật mang tính Hiến định có thể tạm chia thành hai loại: "vi phạm một cách chủ động và vi phạm một cách bị động" [17]. Vi phạm Hiến pháp một cách chủ động xảy ra khá thường xuyên, khi các cơ quan nhà 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nước có thẩm quyền ban hành các văn bản quy phạm pháp luật có nội dung trái với các quy định của Hiến pháp hoặc trái với tinh thần của Hiến pháp. Sở dĩ như vậy, bởi các cơ quan ban hành ra các văn bản quy phạm vi hiến này đa phần là các cơ quan nhà nước thực hiện chức năng quản lý, nên khi ban hành văn bản quy phạm pháp luật, họ thường có xu hướng đề ra các quy định tạo thuận lợi cho hoạt động của mình, nhưng cũng vì vậy mà họ đã đẩy những khó khăn và bất lợi về phía người dân- đối tượng trực tiếp chịu sự quản lý, điều này đồng nghĩa với việc họ đã vi phạm các quyền của người dân được Hiến pháp thừa nhận và bảo vệ.

Bên cạnh đó, với lý do nhằm tạo thuận lợi cho công tác quản lý của mình, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền không cho rằng nội dung các văn bản quy phạm pháp luật do họ ban hành là vi hiến, và cần thiết phải làm như thế nhằm giúp các cơ quan chức năng dễ dàng hơn khi thực hiện nhiệm vụ, hơn nữa, điều đó là có ích cho cộng đồng. Chẳng hạn, trong thời gian vừa qua, hàng loạt các văn bản pháp lý do các Bộ ban hành đã bị Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật Bộ tư pháp "tuýt còi" vì chứa đựng những nội dung vi phạm Hiến pháp, điển hình như Quyết định số 33/2008/QĐ-BYT ngày 30/09/2008 của Bộ Y tế về việc ban hành tiêu chuẩn sức khỏe người điều khiển phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, hay thông tư liên tịch Hướng dẫn thực hiện bảo hiểm y tế số 09/2009/TTLT-BYT-TC ngày 14 tháng 08 năm 2009,…Còn vi phạm Hiến pháp một cách bị động là dạng vi phạm Hiến pháp tương đối khó nhận biết, vì vi phạm này chỉ xảy ra khi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền không ban hành những văn bản quy phạm pháp luật nhằm cụ thể hóa các quy định Hiến pháp, trong khi họ có nghĩa vụ phải ban hành chúng, hoặc không ban hành những văn bản pháp lý mà theo quy định pháp luật là phải ban hành. Hay nói cách khác, họ đã không thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ mà Hiến pháp và pháp luật đã trao cho họ, và việc các cơ quan nhà nước có thẩm quyền không thực hiện hoặc thực hiện nhưng không đầy đủ chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình cũng chính là hành vi vi phạm Hiến pháp. Nhưng vì những vi phạm Hiến pháp loại này ở dạng 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dạng không hành động nên rất khó xác định, trừ phi tự bản thân cơ quan nhà nước đó thừa nhận, còn không, hầu hết chúng ta đều khó nhận biết được, mặc dù hậu quả mà những vi phạm Hiến pháp loại này để lại cũng rất nghiêm trọng.

Bởi những kẽ hở pháp lý được tạo ra khi các văn bản quy phạm pháp luật không được ban hành để điều chỉnh kịp thời là cơ sở cho những hành vi xâm hại đến quyền, lợi ích của công dân, của xã hội được thực hiện mà không bị xử lý, hay đến khi phát hiện ra thì hậu quả để lại đã quá lớn, không thể khắc phục được. Trên thực tế, nếu căn cứ theo quy định tại Điều 7 Hiến pháp năm 1992 sửa đổi năm 2001, thì cử tri có quyền bãi nhiệm đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân khi đại biểu đó không còn xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân. Nhưng nếu chỉ với quy định như vậy, thì cử tri khó lòng thực hiện được quyền bãi nhiệm đối với đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân, thậm chí cho tới thời điểm hiện tại, không có bất cứ quy định nào hướng dẫn cụ thể vấn đề đó.