Chương 1. Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu thực nghiệm 1.Khái niệm và vai trò của đầu tư công 1.Khái niệm về đầu tư công Đầu tư công có vai trò quan trọng đối với sự tăng trưởng kinh tế bền vững và phát triển bền vững của bất kỳ quốc gia nào. Đầu tư công là đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, cải thiện cơ sở hạ tầng, thu hút đầu tư tư nhân trong và ngoài nước, tạo việc làm, chuyền đổi cơ cấu kinh tế và cải thiện phúc lợi xã hội. Theo lý thuyết kinh tế, đầu tư công là đầu tư để tạo ra năng lực sản xuất, cung cấp hàng hoá công cộng.
Trên thực tế, theo Bộ Tài chính Đan Mạch (2011), đầu tư công chi được hiểu là bao gồm các khoản đầu tư do nhà nước tài trợ vào các tài sản vật chất (đường xá, công sở, hệ thống thủy lợi, v. Theo Viện Nghiên cứu Chính sách Kinh tế Hoa Kỳ (2011), tat cả các khoản đầu tư đều là chi ngân sách cho các đối tượng kinh tế khác nhau có tác động kích thích hoặc kích thích đối với tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế. Giáo sư Robert-Ducan (Đại học Missouri, Hoa Kỳ, 2011) tóm tắt quan điểm của ông rằng ` ` đầu tư công là sở hữu công cộng", tức là tất cả các khoản chỉ tiêu tiêu tốn nguồn lực cho sở hữu công đồng ruộng lúa. Ở Việt Nam, đầu tư công (Dự thảo Luật Đầu tư công) là đầu tư từ vốn nhà nước vào các ngành, lĩnh vực phục vụ lợi ích chung chứ không vì mục đích kinh doanh.
Theo khái niệm này, các khoản đầu tư của doanh nghiệp nhà nước nhằm mục đích kinh doanh không được coi là đầu tư công. Việc tách các khoản đầu tư cho mục đích kinh doanh không thuộc vốn đầu tư công ra khỏi vốn nhà nước sẽ làm cho quá trình phân loại hoặc thống kê phức tạp hơn nhiều, do phần lớn nguồn vốn được sử dụng cho các hoạt động do các quan điểm khác nhau dẫn đến việc đánh giá và quản lý đầu tư công hoạt động, vốn đầu tư công chưa tác động đồng đều đến việc huy động vốn đầu tư công và hiệu quả hoạt động đầu tư. Đây chỉ là nghiên cứu về đầu tư công bằng vốn nhà nước và có thể bị hiểu nhằm nếu quan niệm của người đánh giá về đầu tư công tập trung vào lĩnh vực dau tư. Vì vậy, can thong nhất khái niệm đầu tư công làm cơ sở cho việc nghiên cứu đầu tư công và quản lý hiệu quả hoạt động đầu tư công.
Theo Điều 4 Luật Đầu tư công (2013), “Đầu tư công bao gồm đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, dự án nhằm xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và các chương trình, dự án nhằm phát triển kinh tế - xã hội. ”Khái niệm đầu tư công được đưa ra trong Luật Đầu tư công bao gồm hai phần. Thứ nhất là đầu tư của nhà nước và thứ hai là đầu tư vào các chương trình, dự án kết cầu hạ tầng kinh tế - xã hội, chương trình, dự án đầu tư kết cầu hạ tầng kinh tế - xã hội. Phần thứ hai bao gồm các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế xã hội.
Được coi là tat cả các dự án do Nhà nước dau tư không trực tiếp hoặc gián tiếp góp phần phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, theo Điều 4 Luật Đầu tư, thuật ngữ đầu tư công có thể hiểu là đầu tư của nhà nước. định tại Điều 1 Luật Dau tư công, “Luật này quy định về quản lý và sử dụng vốn đầu tư công; quản lý nhà nước về đầu tư công; Vốn đầu tư công quy định tại Luật này bao gồm vốn ngân sách quốc gia, vốn công trái quốc gia, vốn trái phiếu Chính phủ, vốn trái phiếu chính quyền địa phương, vốn Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài. vốn vay, phạm vi điều chỉnh và vốn đầu tư theo quy định của pháp luật Theo thuật ngữ vốn đầu tư công là nguồn vốn nhà nước và do nhà nước kiểm soát.
hai khái niệm đầu tư cong và von đầu tư công, có thé hiểu theo Luật Đầu tư công, đầu tư công là hoạt động đầu tư của nhà nước, sử dụng vốn dau tư của nhà nước, do nhà nước quản lý. Trên cơ sở cách hiểu này, Luật Đầu tư công đánh đồng khái niệm vốn đầu tư công với vốn do Chính phủ quản lý, do đó hạn chế tính hấp dẫn của các nguồn vốn khác cho đầu tư công. Hơn nữa, hoạt động đầu tư công là hoạt động dau tư của nhà nước, các chủ thé kinh tế khác trong nền kinh tế bị cản trở là chủ thé của hoạt động đầu tư công, có thé dùng dé thu ngân sách, thu hút các nguồn lực xã hội, cho hoạt động đầu tư công cũng ảnh hưởng đến các nguồn khác Một số tài liệu nước ngoài cho rằng đầu tư công là đầu tư của nhà nước, chính phủ và đánh đồng khái niệm đầu tư công với khái niệm đầu tư của chính phủ và nhà nước. Theo Từ điển Cambridge, đầu tư công là số tiền mà các chính phủ chi cho các dịch vụ công như giáo dục và y tế.
Theo Simon Lee, đầu tư công là đầu tư của chính phủ vào các tài sản cụ thể được thực hiện bởi chính quyền trung ương hoặc địa phương hoặc bởi các ngành và công ty thuộc sở hữu công. Trước đây, đầu tư công phát sinh từ nhu cầu cung cấp một loại hàng hóa, cơ sở hạ tầng hoặc dich vụ cu thé được coi là lợi ích chính của quốc gia. Dau tư công có xu hướng tăng do kết quả của quá trình công nghiệp hóa va do đó là nhu cầu về cơ sở hạ tầng mới dé hỗ trợ sự phát triển của các cộng đồng đô thị. Vào đầu thế kỷ 21, quá trình tư nhân hóa các ngành công nghiệp quốc doanh dẫn đến tăng chỉ tiêu công cho hàng hóa và dịch vụ do khu vực tư nhân và phi lợi nhuận cung cấp, chủ yếu thông qua sự phát triển của các hình thức đối tác công tư.
JICA (2018) định nghĩa đầu tư công là chi tiêu của chính phủ cho cơ sở hạ tầng công cộng. Có hai loại cơ sở hạ tầng: ¡) Cơ sở hạ tầng kinh tế như sân bay, đường bộ, đường sắt, bến cảng, cấp thoát nước, điện, khí đốt, viễn thông. ii) cơ sở hạ tầng xã hội như trường học, bệnh viện;. Cơ sở hạ tầng kinh tế và xã hội đều sẽ trở thành hàng hóa công cộng sau khi hoàn thành.
OECD (2016) cũng chỉ ra rằng khái niệm đầu tư công không rõ ràng như người ta vẫn tưởng. Đầu tư công thường được định nghĩa là chi tiêu công làm tăng vốn vật chất của công chúng. Vốn vật chất này bao gồm nhà cửa, công trình, các công trình kiến trúc khác (đường xá, sân bay, cầu, đập, thiết bị viễn thông, tiện ích, tòa nhà chính phủ, trường học, bệnh viện, nhà tù, v.), thiết bi giao thông, máy móc, tài sản nông nghiệp, v. của tài sản cô định.
Tài 4 sản vô hình như tài sản trí tuệ. Đầu tư công chiếm phần lớn đầu tư vào cơ sở hạ tầng vật chất và được thực hiện ở cấp quốc gia và địa phương. Do đó, đầu tư công là đầu tư bằng vốn nhà nước của các cấp chính quyền, chủ yếu vào cơ sở hạ tang vật chất. Liên hợp quốc (2009) cũng yêu cau: Những loại chi tiêu nào được đặc trưng như đầu tư công? Ngoài ra, các tuyên bố đầu tư công không rõ ràng như lần đầu tiên xuất hiện.
Đầu tư công bao gồm các khoản đầu tư vào các tài sản sử dụng lâu dài như đầu tư vào cơ sở hạ tầng, ké cả đầu tư vào máy móc và thiết bi của các công ty tư nhân. Đầu tư công là đầu tư vốn do chính phủ thực hiện. Tóm lại, có ba khía cạnh của khái niệm đầu tư công. Thứ nhất, đầu tư công là đầu tư của nhà nước và chính phủ.
Đối tượng đầu tư là các cơ quan chính phủ, các cơ quan chính quyền từ trung ương đến địa phương Thứ hai, đầu tư công là hoạt động đầu tư sử dụng kinh phí do nhà nước quản lý. Các co quan nhà nước, chính phủ sử dụng nguồn vốn này, hoặc các bang chuyên giao vốn đầu tư công cho các chủ thể khác trong nền kinh tế. Luật Đầu tư công nghiêng về khía cạnh thứ hai đối với vốn đầu tư công. Thứ ba, đầu tư công là đầu tư phát triển kinh tế - xã hội, cung cấp hàng hóa, dịch vụ công và đầu tư vì mục đích công cộng.
độ này, đầu tư công có thê góp phần phát triển kinh tế xã hội bằng mọi nguồn vốn. Đầu tư công có thể thu hút, huy động và sử dụng mọi nguồn lực của nền kinh tế, kể cả vốn trong nước, vốn nước ngoài, vốn nhà nước và tư nhân dé kinh doanh. Cùng với khía cạnh thứ ba, đầu tư công có thể được thực hiện bởi nhiều chủ thể khác nhau trong nền kinh tế, ở tat cả các cấp chính quyền và nhà nước, bao gồm các công ty tư nhân và chủ sở hữu, cũng như các chủ thể kinh tế khác trong nền kinh tế. Theo quan điểm thứ ba, đầu tư quy mô lớn có thé huy động các nguồn lực dé thực hiện hoạt động đầu tư, giảm áp lực về vốn nhà nước và vốn ngân sách nhà nước, phù hợp với xu hướng xã hội hóa đầu tư công, trao nhiều quyền lực hơn cho khu vực tư nhân.
có thé thu hút đầu tư. Có thé xem đây là quan điểm đầu tư công theo hướng phát huy tối đa mọi nguồn lực của xã hội cho đầu tư công và giảm tỷ trọng đầu tư từ vốn nhà nước. Khía cạnh thứ ba là nếu nhà nước không làm chủ đầu tư, không sử dụng vốn nhà nước thì nhà nước làm gì để huy động và chỉ đạo hoạt động đầu tư công, nếu chỉ chào hàng thì tư nhân sẽ không tham gia đầu tư vì không có lợi nhuận. Một cách để thu hút đầu tư tư nhân trong việc cung cấp hàng hóa công là chuyên từ hàng hóa công thuần túy sang hàng hóa công không thuần túy với tỷ lệ hợp lý.
Đây là vấn đề đau đầu của các cấp chính quyền trong việc xác định mức phí phù hợp nhằm mang lại an sinh cho người dân.