CHƯƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH CẤP TỈNH ĐỐI VỚI ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU HÀNG TCMN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 1. BẢN CHẤT VÀ VAI TRÒ CỦA CHÍNH SÁCH CẤP TỈNH ĐỐI VỚI ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU HÀNG TCMN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 1. Bản chất của chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa 1. Các khái niệm - Xuất khẩu: Xuất khẩu là việc một nước mang hàng hóa hoặc dịch vụ của mình bán ra thị trường ngoài nước trên cơ sở dùng ngoại tệ làm phương tiện thanh toán.
Trong quan hệ ngoại thương của các nước, xuất khẩu được chia làm hai loại: + Xuất khẩu hữu hình: là xuất khẩu hàng hóa + Xuất khẩu vô hình: là xuất khẩu dịch vụ Hoạt động xuất khẩu diễn ra trên mọi lĩnh vực từ hàng tiêu dùng cho đến hàng sản xuất công nghiệp, từ máy mọc thiết bị cho tới các công nghệ kỹ thuật cao. Xuất khẩu không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp tham gia quá trình xuất khẩu mà còn mang lại nhiều lợi ích cho cả quốc gia.Tuy nhiên khác với hoạt động thương mại trong nước, xuất khẩu thuộc phạm vi của thương mại quốc tế, do vậy nó chịu sự chi phối và điều khiển của các quy luật vượt ra khỏi phạm vi biên giới của một quốc gia. Do đó hoạt động xuất khẩu thường phức tạp hơn nhiều so với các hoạt động thương mại trong nước. Do đó Nhà nước cần có những chính sách kinh tế phù hợp nhằm định hướng và hỗ trợ cho hoạt động xuất nhập khẩu.
- Chính sách: Có nhiều quan niệm về phạm trù “chính sách’’ .Theo từ điển giải thích thuật ngữ hành chính: “ chính sách là sách lược và kế hoạch cụ thể để đạt được mục đích nhất định, dựa vào đường lối chính trị chung và tình hình thực tế”. Kinh tế gia Richard C. Remy lại cho rằng “ chính sách là phương thức hành Luan van 8 động được một chủ thể khẳng định và thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lặp đi lặp lại”. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng chính sách có thể bao gồm chính sách của Nhà nước – chính sách công và chính sách của doanh nghiệp, cá nhân.
Theo giáo trình Chính sách kinh tế của PGS. TS Đoàn Thị Thu Hà thì chính sách công được định nghĩa như sau: “Chính sách là hệ thống các quan điểm, chủ trương, biện pháp và quản lý được thể chế hóa bằng pháp luật của Nhà nước để giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội của đất nước”. Từ các khái niệm ở trên, chúng ta có thể hiểu rằng, chính sách là tổng thể các quan điểm, giải pháp và công cụ mà Nhà nước sử dụng để can thiệp vào một ngành, một lĩnh vực cụ thể hay toàn bộ nền kinh tế theo những mục tiêu nhất định, trong những điều kiện thực hiện nhất định và trong một thời gian xác định. Trong hệ thống chính sách của một đất nước thì chính sách kinh tế - xã hội chiếm vị trí rất quan trọng vì nó giải quyết những mục tiêu kinh tế - xã hội mang tính dài hạn, trung hạn hoặc ngắn hạn.
Đối với hoạt động ngoại thương, xuất khẩu rất cần có một chính sách giúp định hướng và hỗ trợ vì nếu để hoạt động xuất khẩu tự do không có các biện pháp đẩy mạnh thì hiệu quả sẽ không cao, các doanh nghiệp sẽ gặp nhiều khó khăn. Bởi vậy việc đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu là rất cần thiết, chính sách đẩy mạnh xuất khẩu sẽ có vai trò quan trọng trong việc định hướng, hỗ trợ cho hoạt động xuất khẩu giúp gia tăng lượng hàng xuất khẩu và mang lại các lợi ích thiết thực cho các thành viên trong nền kinh tế và cho đất nước. - Chính sách đẩy mạnh xuất khẩu: Từ khái niệm về chính sách ở trên, chúng ta có thể hiểu rằng: Chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa là tổng thể các quan điểm, các chuẩn mực, các giải pháp và các công cụ mà Nhà Nước sử dụng để tác động lên hoạt động xuất khẩu nhằm tăng cường hoạt động xuất khẩu để đạt được các mục tiêu nhất định theo hướng mục tiêu tổng thể của Nhà Nước. Đây là một trong những chính sách có tầm quan trọng hàng đầu đối với sự phát triển của đất nước, góp phần đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu, tăng nguồn thu Luan van 9 ngoại tệ, cải thiện việc làm, gia tăng vị thế của đất nước và mang lại nhiều lợi ích khác.
Với hàng hóa nói chung và hàng TCMN nói riêng thì việc đẩy mạnh xuất khẩu có ý nghĩa vô cùng lớn.2 Phân loại chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa * Theo phạm vi, chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa gồm: - Chính sách của nhà nước Trung ương - Chính sách của nhà nước địa phương * Theo hướng tác động, chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa gồm: - Chính sách mặt hàng - Chính sách đối với thương nhân - Chính sách thị trường * Theo nội dung hỗ trợ, chính sách đẩy mạnh xuất khẩu bao gồm: - Chính sách sản xuất - Chính sách giá cả - Chính sách phân phối - Chính sách xúc tiến thương mại Theo các cách phân loại khác nhau sẽ có những chính sách khác nhau nhưng ở đây luận văn chỉ tập trung nghiên cứu vào 3 chính sách chủ yếu theo hướng tác động là chính sách mặt hàng, chính sách đối với thương nhân, chính sách thị trường 1. Đặc điểm chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa Là một chính sách kinh tế quan trọng, chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa có những đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, chủ thể ban hành chính sách là các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, bao gồm các cơ quan Nhà nước từ Trung ương đến địa phương. Chính sách sẽ bao gồm nhiều quyết định có liên quan lẫn nhau, mang tính hệ thống, ổn định và phù hợp với quan điểm phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nước. Đối tượng điều chỉnh của chính sách là hoạt động xuất khẩu hàng hóa, bao gồm cả những hoạt động liên quan có tác động lan tỏa và đẩy mạnh xuất khẩu.
Chính Luan van 10 sách có phạm vi tác động trên cả 3 giác độ là kinh tế, xã hội và môi trường. Đây cũng chính là đặc điểm của đẩy mạnh xuất khẩu theo hướng bền vững. Thứ hai, chính sách đẩy mạnh xuất khẩu liên quan đến quốc tế: chính sách được hoạch định phải tuân theo hệ thống luật pháp và thông lệ quốc tế, các quy định, các nguyên tắc và các cam kết trong quan hệ hợp tác quốc tế, sử dụng các đồng tiền mạnh làm phương tiện thanh toán. Thứ ba, chính sách đẩy mạnh xuất khẩu liên quan đến các phương thức kinh doanh đa dạng Các phương thức kinh doanh trong hoạt động thương mại quốc tế gồm: + Xuất khẩu trực tiếp: xuất khẩu hàng hóa do chính doanh nghiệp sản xuất hoặc đặt mua của các doanh nghiệp sản xuất trong nước, sau đó xuất khẩu sản phẩm này cho khách hàng nước ngoài.
+ Xuất khẩu gián tiếp: hình thức xuất khẩu này không đòi hỏi sự tiếp xúc giữa nhà sản xuất và người mua ở nước ngoài. + Xuất khẩu ủy thác: hình thức xuất khẩu mà doanh nghiệp ngoại thương với vai trò trung gian xuất khẩu thay cho các đơn vị sản xuất bằng các thủ tục cần thiết để xuất khẩu và hưởng phí ủy thác theo giá trị xuất khẩu. + Gia công xuất khẩu (gia công quốc tế): là một hình thức kinh doanh, trong đó một bên nhận gia công nguyên vật liệu hay bán thành phẩm của bên kia đặt gia công nhằm thu lợi nhuận (phí gia công). + Xuất khẩu tại chỗ: là hình thức kinh doanh mà hàng xuất khẩu không cần vượt qua biên giới quốc gia nhưng khách hàng vẫn có thể mua được.
Thứ tư, chính sách đẩy mạnh xuất khẩu của Nhà nước đã tạo ra môi trường cho hoạt động sản xuất trong nước phát triển Xuất khẩu đóng vai trò rất quan trọng trong thương mại mại quốc tế của mỗi quốc gia, hoạt động này chịu sự chi phối và điều khiển bởi các quy luật vượt ra khỏi phạm vi biên giới của một quốc gia nên phức tạp hơn nhiều so với hoạt động sản xuất trong nước. Do đó rất cần có sự can thiệp hỗ trợ của nhà nước cho các chủ thể tham gia. Với chính sách đẩy mạnh xuất khẩu, nhà nước đã tạo ra môi trường thuận lợi cho phát triển hoạt động sản xuất trong nước, hỗ Luan van 11 trợ các ngành sản xuất hàng xuất khẩu, góp phần tạo đà cho sự phát triển nền sản xuất của đất nước. Vai trò của chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hàng TCMN ở nước ta hiện nay Là một trong những công cụ quản lý quan trọng nhất của Nhà Nước, chính sách đẩy mạnh xuất khẩu có vai trò hết sức to lớn, thể hiện ở những chức năng cơ bản sau: 1.
Chính sách đẩy mạnh xuất khẩu giúp định hướng và tạo khuôn khổ cho hoạt động xuất khẩu hàng hóa Chính sách là một công cụ quan trọng góp phần định hướng hành vi của các chủ thể kinh tế - xã hội để cùng đạt được những mục tiêu chung của đất nước. Với chính sách đẩy mạnh xuất khẩu, các chủ thể kinh tế - xã hội có được định hướng cho hoạt động xuất khẩu trong việc huy động, phân bổ các nguồn lực hiệu quả, định hướng thị trường đầu ra cho các nhà sản xuất, đồng thời nhắc nhở họ những quyết định nào là có thể và quyết định nào là không thể trong điều kiện cạnh tranh ngày càng khốc liệt của thị trường quốc tế. Bằng cách đó, chính sách đẩy mạnh xuất khẩu hướng suy nghĩ và hành động của các thành viên liên quan vào việc thực hiện các mục tiêu chung. Chính sách đẩy mạnh xuất khẩu giúp điều tiết hoạt động xuất khẩu hàng hóa theo các mục tiêu đề ra Vì bất kỳ chính sách kinh tế nào được Nhà Nước ban ra cũng đểu nhằm giải quyết các vấn đề bức xúc phát sinh trong đời sống kinh tế, điều tiết những sự mất cân đối và hành vi không phù hợp.
Chính sách đẩy mạnh xuất khẩu giúp điều tiết hoạt động xuất khẩu hàng hóa theo các mục tiêu đề ra, tránh tình trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, phi tập trung, cạnh tranh không lành mạnh, mang lại lợi ích lớn nhất cho các chủ thể trong nền kinh tế và cho đất nước. Chính sách đẩy mạnh xuất khẩu giúp tạo tiền đề và khuyến khích cho sự phát triển hoạt động xuất khẩu hàng hóa Thông thường, các chính sách kinh tế có vai trò tạo tiền đề cho sự phát triển bằng cách đi tiên phong trong các lĩnh vực mới, đòi hỏi đầu tư lớn và có độ mạo hiểm cao.