mở đầu của một giải pháp nào đó khác với giải pháp đã được triển khai, là việc tìm kiếm những giải pháp mới cho những vấn đề tồn tại, cũng như cung cấp các cơ hội cho hoạt động mới, hoặc đổi mới là việc sử dụng những kiến thức mới nhằm cung cấp các sản phẩm và dịch vụ mới đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Theo Từ điển Tiếng Việt xuất bản năm 2010, khái niệm đổi mới được hiểu là “Đổi mới là sự thay đổi hoặc làm cho thay đổi tốt hơn, tiến bộ hơn so với trước, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển”. Thuật ngữ đổi mới xuất hiện đầu tiên từ năm 1934 khi nhà kinh tế học người Áo Schumpeter đã phân biệt được đổi mới (Innovation) và phát minh (Invention). Theo ông, phát minh là việc đưa ra và thực hiện một ý tưởng mới, còn đổi mới là một quá trình mà sản phẩm mới hoàn thiện được chuyển từ ý tưởng và đưa ra thị trường.
Tác giả Smail-Ait-El-Hadj đã đưa ra khái niệm “Đổi mới là chỗ gặp nhau giữa cái có thể về mặt kỹ thuật với cái có thể về mặt kinh tế - xã hội 4.vn/home/database/an_pham./marticle_view 16 Với cách hiểu đổi mới bao gồm việc đưa ra được sản phẩm, quy trình mới mang lại lợi ích trên thị trường thì định nghĩa của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) năm 2005 khá đầy đủ: Đổi mới không chỉ đơn thuần là đổi mới công nghệ mà có thể là đổi mới sản phẩm hoặc quy trình bao gồm sản phẩm/ quy trình mới hoặc sản phẩm/ quy trình cải tiến. Một đổi mới sản phẩm hoặc quy trình được thực hiện nếu nó đưa ra thị trường (đổi mới sản phẩm) hoặc sử dụng trong quy trình sản xuất (đổi mới quy trình). Để đổi mới thành công, tức là sản phẩm/ quy trình mới được đưa ra thị trường hoặc sản phẩm/ quy trình cải tiến áp dụng trong sản xuất thì doanh nghiệp cần thực hiện nhiều hoạt động khác nhau tùy thuộc vào bản chất của đổi mới đó. Hiện nay, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về đổi mới và chúng có xu hướng rõ ràng và thu hẹp hơn.
Fagerberg đã nhận xét “Sáng chế là bước khởi đầu của một ý tưởng cho một quá trình hoặc sản phẩm mới, trong khi đổi mới là ý định đầu tiên đưa ý tưởng đó vào thực tế”5 Khái niệm đổi mới không chỉ xuất hiện ở những khía cạnh trên mà còn mở rộng đến các lĩnh vực văn hóa, xã hội, tổ chức hay hành chính. Theo sự phát triển này, hệ thống đổi mới được hình thành dựa trên sự cộng tác, liên kết giữa Nhà nước, Chính phủ, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm. Quan điểm này đã cho thấy vai trò hết sức quan trọng của doanh nghiệp trong việc thúc đẩy chuyển giao ý tưởng khoa học đến với thực tiễn sản xuất. Đổi mới không chỉ dừng lại ở việc đưa ra các ý tưởng, mà các ý tưởng này cần được đưa vào khai thác, và tạo ra được lợi nhuận cho doanh nghiệp.
Theo cuốn “Đổi mới từ cốt lõi”, tác giả Peter Skarzinski và Rowan Gibson cho rằng khi nhắc đến đổi mới, nhiều người sẽ giả định rằng đang nói đến sự phát triển sản phẩm mới hoặc những công nghệ đột phá từ phòng nghiên cứu và triển khai, bên cạnh đó còn có đổi mới mô hình kinh doanh phá vỡ sự truyền thống và mang tính tiến bộ hơn. Có ba cách để thực hiện được đổi mới là “làm hài lòng những nhóm khách hàng 5 Tham khảo bản dịch của Vũ Cao Đàm. 17 đáp ứng được những nhu cầu tiềm ẩn; cung cấp những lợi ích mới khác biệt; Đưa hoặc sàng lọc những giá trị theo cách phi truyền thống” [34, tr. Tóm lại, các khái niệm đổi mới trên tuy khác nhau về diễn đạt và từng lĩnh vực nhưng đều đưa ra nội dung căn bản của đổi mới cần có ý tưởng mới và tri thức để khai thác thành công ý tưởng đó.
Từ những khái niệm trên, tác giả đưa ra khái niệm đổi mới như sau: Đổi mới là việc chuyển những ý tưởng thành hiện thực để tháo gỡ cho một vấn đề đang tồn tại theo hướng phát triển. Đổi mới sẽ tác động đến chất lượng, năng suất sản phẩm cũng như chiến lược cạnh tranh của chủ thể đổi mới. Đối với doanh nghiệp hay tổ chức, điều này có nghĩa là thực hiện những ý tưởng mới, tạo ra những sản phẩm mang tính cạnh tranh và cải thiện dịch vụ hiện có. Đổi mới chính là chất xúc tác cho sự phát triển và thành công của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp thích nghi và phát triển trên thị trường.
Đổi mới luôn đóng vai trò quyết định trong sự phát triển kinh tế và xã hội của một đất nước. Đó là nguồn chính của tăng trưởng kinh tế, nó giúp nâng cao năng suất, là nền tảng của năng lực cạnh tranh và cải thiện phúc lợi xã hội. Các loại hình đổi mới Năm 1997, Equist phân loại đổi mới như sau: Đổi mới Quy trình Sản phẩm Công nghệ Tổ chức Hàng hóa Dịch vụ Bảng 1. Sơ đồ phân loại đổi mới của Equist Đổi mới được phân loại theo một số tiêu chí khác nhau có thể theo tính chất, theo độ sâu hoặc theo lĩnh vực đổi mới.
- Theo tính chất đổi mới: Theo tính chất thì đổi mới bao gồm: đổi mới hành chính tổ chức và đổi mới kỹ thuật. 18 Đổi mới hành chính tổ chức là làm biến đổi hoặc hoàn thiện cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp. Đổi mới này mang lại sự hoàn thiện hơn trong cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp, giúp bộ máy hoạt động hiệu quả hơn. Ví dụ như doanh nghiệp có thể sắp xếp lại cơ cấu tổ chức trong ban lãnh đạo, hay giảm tải các thủ tục hành chính phức tạp, đáp ứng được nhu cầu của khách hàng theo tiêu chí nhanh chóng, chất lượng.
Đổi mới kỹ thuật là việc cải thiện hoặc làm tốt hơn những sản phẩm, dịch vụ, các quá trình để tạo ra những sản phẩm, dịch vụ hoặc quy trình mới hoàn toàn về chất. Đổi mới kỹ thuật bao gồm đổi mới sản phẩm (các sản phẩm mới hoặc được cải tiến đáp ứng nhu cầu của thị trường) hoặc đổi mới quy trình (sắp xếp lại các khâu trong quy trình sản xuất sản phẩm, dịch vụ). - Theo độ sâu của đổi mới: Theo độ sâu thì đổi mới bao gồm đổi mới tuần tự (đổi mới cải tiến) và đổi mới triệt để (đổi mới đột phá). Đổi mới tuần tự là những thay đổi từng bước, hoàn thiện những gì đang diễn ra, được cải thiện liên tục theo thời gian.
Đặc trưng của đổi mới này là khi tổ chức đạt đến sự cân bằng, tiếp đến là làm cho tốt hơn thông qua một quá trình liên tục thích ứng, sửa đổi, điều chỉnh cho phù hợp nên chúng không tạo ra những biến đổi về chất. Đổi mới triệt để là dạng đổi mới tạo ra các loại sản phẩm mới, dịch vụ mới và quy trình sản xuất mới với những giá trị cốt lõi mới hơn hẳn so với những giá trị của chúng trước đó. Đổi mới này sẽ phát triển những hệ thống mới, những giá trị mới và thường dựa trên những nghiên cứu lâu dài, xuyên suốt trong toàn bộ quy trình, từ đó dần dẫn đến những thay đổi rõ rệt nhất. Xét trong một tổ chức doanh nghiệp cụ thể, đổi mới triệt để sẽ liên quan đến sự dứt bỏ cái cũ, cái quá khứ và dựa trên cơ sở những mối quan hệ mới và những động lực mới của một doanh nghiệp.
Do vậy, dạng đổi mới kiểu này có thể làm xói mòn những năng lực cốt lõi hiện tại hoặc cũng có thể dẫn đến việc nhận thức lại mục đích, tiêu chuẩn, phong cách lãnh đạo hay thậm chí cả văn hóa của tổ chức. Loại hình đổi mới này tập trung cho việc thay đổi, đưa doanh 19 nghiệp lên một mức phát triển vượt bậc về chất nhằm thích ứng với môi trường kinh doanh mới. - Theo lĩnh vực đổi mới: Đổi mới không chỉ được phân loại thành đổi mới sản phẩm, dịch vụ, quy trình sản xuất hay đổi mới kỹ thuật, đổi mới hành chính tổ chức mà đổi mới còn được phân loại theo các lĩnh vực khác nhau như đổi mới công nghệ, đổi mới chiến lược, đổi mới giáo dục, đổi mới dịch vụ, đổi mới xã hội,… Như vậy, xét theo tính chất, theo độ sâu hay theo lĩnh vực đổi mới, ta có các loại hình đổi mới khác nhau. Do đó, việc xác định loại đổi mới nào là cần thiết, phù hợp và đáp ứng được nhu cầu của tổ chức là quan trọng vì đây chính là việc hình thành tầm nhìn về tương lai của tổ chức.
Các thuộc tính của đổi mới Xuất phát từ khái niệm và phân loại các dạng đổi mới, chúng ta thấy bất kỳ đổi mới nào cũng có ba thuộc tính cơ bản, nếu thiếu một trong ba thuộc tính này thì không gọi đó là đổi mới. Các thuộc tính đó là tính mới lạ, tính hữu ích và sự thành công. - Tính mới lạ Đổi mới được bắt nguồn từ những ý tưởng. Những ý tưởng đó có được từ hoạt động sáng tạo của cá nhân hoặc tổ chức.
Vì vậy, đổi mới luôn có tính lạ. Khái niệm mới lạ ở đây được hiểu rằng ý tưởng mới được phát hiện hoặc trước đó chưa từng được biết đến. Một doanh nghiệp muốn tồn tại, phát triển, muốn cạnh tranh với những doanh nghiệp khác trên thương trường đều phải có bí quyết kinh doanh, bí quyết này được hiểu là “mới lạ” và các doanh nghiệp khác không hề biết. Có như vậy thì sản phẩm của doanh nghiệp mới có chỗ đứng vững vàng trên thị trường.
- Tính hữu ích Đổi mới chính là kết quả của việc cần đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng. Đổi mới không chỉ đề cập đến phát minh hay ý tưởng mới mà cần nuôi dưỡng, phát triển ý tưởng đó thành sản phẩm, dịch vụ mà khách 20 hàng mong muốn. Vì vậy, đổi mới luôn mang tính hữu ích. Tức là mang lại lợi ích cho khách hàng, dựa trên nhu cầu của xã hội.
- Sự thành công Khi sản phẩm, dịch vụ được đưa ra thị trường đáp ứng được nhu cầu của xã hội và tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp, tổ chức thì đổi mới đó thành công. Chúng ta có thể khẳng định rằng thương mại hóa tri thức không thành công thì không có sự đổi mới. Sự thành công này có thể là thành công về mặt cơ cấu tổ chức, thành công về hoàn thiện quy trình sản xuất, hoặc thành công về mặt thương mại.
