mở đầu cho công cuộc cải cách kinh tế - xã hội. Đường lối này được nâng lên thành đường lối chung qua Đại hội XII ( 9 - 1982 ), đặc biệt là đại hội XIII của Đảng ( 10 - 1987 ): lấy phát triển kinh tế làm trọng tâm; Kiên trì bốn nguyên tắc cơ bản: Kiên trì con đường xã hội chủ nghĩa, kiên trì chuyên chính dân chủ nhân dân, kiên trì sự lãnh đạo của Đảng Cộng sán Trung Quốc, kiên trì chủ nghĩa Mác - Lê Nin và tư tưởng Mao Trạch Đông; Tiến hành cải cách và mở cửa, chuyển nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa linh hoạt hơn nhằm hiện đại hóa và xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc với mục tiêu biến Trung Quốc thành quốc gia giàu mạnh, dân chủ và văn minh. Vậy chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc ở đây nghĩa là gì? Một trong những yếu tố làm nên sự đặc sắc của chủ nghĩa xã hội ở Trung Quốc chính là việc Trung Quốc chủ trương xây dựng văn minh tinh thần xã hội chủ nghĩa. Văn minh tinh thần là sự sáng tạo của Trung Quốc, nhằm mục đính nâng cao tố chất con người, tạo nên tính bền vững cho xã hội Trung Quốc, nhất là trong thời 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đại kinh tế mở cửa, hội nhập ngày nay.
Trung Quốc phải biết kế thừa những văn hóa ưu tú của dân tộc mình, đồng thời cũng không ngừng học hỏi, trao dồi, nâng cao tư tưởng, đạo đức và văn hóa khoa học của toàn dân tộc, tiếp thu thành tựu của văn hóa thế giới để xây dựng văn minh tinh thần xã hội chủ nghĩa. Văn minh tinh thần xã hội chủ nghĩa chính là kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, kết hợp giữa phương Đông và phương Tây. Ngay từ khi Trung Quốc bắt đầu công cuộc cải cách mở cửa, Đảng và Nhà nước đã xác định đồng thời xây dựng “hai nền văn minh” là văn minh vật chất và văn minh tinh thần, đặt nhiệm vụ xây dựng văn minh tinh thần ngang hàng với nhiệm vụ xây dựng văn minh vật chất. “Văn minh tinh thần xã hội chủ nghĩa là đặc trưng quan trọng của chủ nghĩa xã hội, là sự biểu hiện quan trọng tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa” [14, tr.288] và giáo dục được coi là một khía cạnh, một mảnh ghép quan trọng của văn minh tinh thần xã hội chủ nghĩa.
Trung Quốc nhấn mạnh, phải “lấy lý luận khoa học trang bị cho mọi người, lấy dư luận đúng đắn hướng dẫn cho mọi người, lấy tinh thần cao đẹp để đào tạo con người, lấy những tác phẩm ưu tú để cổ vũ mọi người, bồi dưỡng một thế hệ công dân xã hội chủ nghĩa có lý tưởng, có đạo đức, có văn hóa, có kỷ luật, nâng cao phẩm chất đạo đức tư tưởng và trình độ khoa học, văn hóa của toàn dân, đoàn kết và động viên nhân dân các dân tộc xây dựng Trung Quốc thành quốc gia hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa giàu mạnh, dân chủ, văn minh” [11, tr. Vì vậy, ngay sau khi lật đổ "bè lũ bốn tên" Trung Quốc đã quan tâm đến việc sửa chữa những sai lầm trong giáo dục, Trung Quốc lập tức mở cửa trường học và bắt đầu thực hiện những hình thức phục hồi chế độ dạy và học trong các trường học. Trung Quốc ngày càng chú trọng, quan tâm, đầu tư cho giáo dục. Giờ đây giáo dục đã giữ vai trò tiên phong đối với sự phát triển kinh tế, xây dựng cường quốc hiện đại hóa.
Trên cơ sở tổng kết kinh nghiệm từ công cuộc xây dựng hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa của chính đất nước Trung Quốc, phân tích tình hình kinh tế, khoa học - kỹ thuật và giáo dục, kinh nghiệm phát triển xã hội của các nước trên thế giới. Trung Quốc đã chủ trương thực hiện chiến lược “Khoa giáo hưng quốc” (chiến lược khoa học – kỹ thuật và giáo dục chấn hưng đất nước), dựa vào khoa học - kỹ thuật 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và giáo dục để thúc đẩy kinh tế phát triển, là con đường đúng đắn phù hợp với đất nước Trung Quốc trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc. Từ cuối những năm 70 cho đến đầu những năm 90 thế kỷ XX, Đặng Tiểu Bình đã hình thành và phát triển quan điểm “sự nghiệp hiện đại hóa phải dựa vào khoa học và giáo dục”. Quan điểm ấy đã đặt cơ sở lý luận vững chắc cho việc đề xuất và thực thi chiến lược “Khoa giáo hưng quốc”.
Dựa theo tư tưởng chiến lược này, năm 1985 Đảng Cộng sản Trung Quốc tuyên bố quyết định cải cách thể chế khoa học - kỹ thuật và cải cách thể chế giáo dục, xác lập phương châm chiến lược “Phát triển kinh tế phải dựa vào khoa học - kỹ thuật, công tác khoa học - kỹ thuật phải hướng tới phát triển kinh tế” và “giáo dục phải phục vụ cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội phải dựa vào giáo dục”. Năm 1992, Đại hội lần thức XIV của Đảng Cộng Sản Trung Quốc dựa trên lý luận xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc, đã quyết định nhiệm vụ quan trọng những năm 90 là cải cách đất nước, Giang Trạch Dân tại đại hội chỉ rõ: “phải xây dựng nền kinh tế theo quỹ đạo phụ thuộc vào tiến bộ khoa học - kỹ thuật và đề cao nhân tố người lao động”. Năm 1993, Trung ương Đảng Cộng Sản Trung Quốc, Quốc Vụ viện phát hành “Cương yếu cải cách và phát triển giáo dục Trung Quốc”, trong những nguyên tắc chủ yếu liên quan tới việc xây dựng hệ thống giáo dục chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc đã chỉ rõ: “giáo dục là cơ sở để xây dựng hiện đại hóa chủ nghĩa xã hội, phải kiên trì vị trí chiến lược ưu tiên phát triển của giáo dục”. Hơn nữa cương yếu cũng đề cập hành động quan trọng để thực hiện địa vị chiến lược giáo dục.
Năm 1994, Trung ương Đảng Cộng Sản Trung Quốc và Quốc Vụ Viện đã mở hội nghị về công tác giáo dục toàn quốc, quán triệt tinh thần của Đại hội toàn quốc lần III khóa 14 và Đại hội lần thứ XIV của Đảng, đẩy nhanh một bước thực thi chiến lược ưu tiên phát triển giáo dục, động viên toàn Đảng, toàn dân thực hiện “Cương yếu cải cách và phát triển giáo dục”. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Năm 1995, Trung ương Đảng Cộng Sản Trung Quốc và Quốc Vụ Viện đã đưa ra “Quyết định của Trung ương Đảng Cộng Sản Trung Quốc và Quốc Vụ Viện về việc tăng cường tiến bộ khoa học - kỹ thuật”, mở Đại hội khoa học - kỹ thuật toàn quốc, lần đầu tiên chính thức đề xuất thực thi chiến lược “Khoa giáo hưng quốc”. Tại Đại hội khoa học - kỹ thuật toàn quốc, Giang Trạch Dân chỉ ra rằng: “Khoa giáo hưng quốc là thực thi toàn diện tư tưởng khoa học - kỹ thuật là lực lượng sản xuất số một, kiên trì giáo dục làm nền tảng, …. Năm 1996, kỳ họp thứ IV khóa 8 Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc đã chính thức đưa ra “kế hoạch 5 năm lần thứ 9 phát triển kinh tế và xã hội quốc dân và mục tiêu tới năm 2010”, “Khoa giáo hưng quốc” trở thành quốc sách cơ bản của Trung Quốc.
Quá trình hình thành và phát triển của chiến lƣợc “Khoa giáo hƣng quốc” Quá trình này được chia làm ba giai đoạn: Giai đoạn chuẩn bị, giai đoạn xác lập, giai đoạn phát triển.Trong mỗi giai đoạn, chiến lược “Khoa giáo hưng quốc” lại được hoàn thiện hơn để phù hợp với tình hình trong ngoài nước. Giai đoạn chuẩn bị của chiến lƣợc “Khoa giáo hƣng quốc” bắt đầu từ năm 1978 khi Trung Quốc thực thi chính sách cải cách mở cửa đất nước cho đến năm 1995 khi mà chiến lược chính thức đề xuất. Thời kỳ này gắn liền với những tư tưởng khoa giáo hưng quốc của Đặng Tiểu Bình. Đặng Tiểu Bình là hạt nhân thế hệ lãnh đạo thứ hai của Đảng Cộng Sản Trung Quốc, tổng công trình sư của công cuộc cải cách và mở cửa, ông đã đưa ra quan điểm “Khoa học - kỹ thuật là lực lượng sản xuất hàng đầu”①.
Đây chính là cốt lõi tinh túy trong quan điểm khoa học - kỹ thuật của Đặng Tiểu Bình. Dưới sự chỉ đạo của tư tưởng sáng tạo khoa học - kỹ thuật Đặng Tiểu Bình, đội ngũ cán bộ khoa học - kỹ thuật vượt qua mọi gian khó, nỗ lực sáng tạo và đã đạt được một loạt thành quả quan trọng. Tháng 12/1987, xây dựng hệ thống tính toán “Ngân hà”. Ngày 20/02/1985 xây dựng trạm Nam Trường Thành.
Ngày 12/10/1985 lần đầu tiên tàu ngầm dưới nước phóng thành công tên lửa thể rắn, trở thành quốc ① 科学技术是第一生产力 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com gia thứ 5 sau Mĩ, Liên Xô, Pháp, Anh có năng lực phóng tên lửa dưới nước. Trung Quốc bước đầu hình thành cơ chế vận hành và hệ thống đổi mới quốc gia phù hợp với thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa và quy luật phát triển của khoa học - kỹ thuật, sáng lập một số trường đại học danh tiếng thế giới, không chỉ đạt được những thành quả khoa học - kỹ thuật quan trọng trình độ quốc tế, mà còn bồi dưỡng và đào tạo một hệ nhân tài tố chất cao có ý thức và năng lực sáng tạo. Để xây dựng Trung Quốc hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa, Đặng Tiểu Bình nhấn mạnh giáo dục có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tiến bộ khoa học - kỹ thuật, phát triển kinh tế - xã hội, vai trò quan trọng của nhân tài và tri thức trong sự nghiệp phát triển giáo dục. Tóm lại, tư tưởng khoa giáo hưng quốc của Đặng Tiểu Bình vừa phù hợp với tình hình thực tế đất nước, lại có tính chỉ đạo chiến lược.
Nó là một bộ phận cấu thành lý luận xã hội chủ nghĩa đặc sắc Trung Quốc. Dưới sự chỉ đạo của tư tưởng Đặng Tiểu Bình, sự nghiệp khoa giáo đã phục hồi và phát triển tương đối nhanh chóng.