mở đầu ghi dấu cho giai đoạn phát triển vượt bậc trong quan hệ giáo dục đào tạo giữa hai nước khi Việt Nam gia nhập tổ chức WTO đã tạo hành lang pháp lý để cho Việt 5 Nam thực hiện các cam kết trong GATS, từ đó phát triển số lượng sinh viên đi học ở Hoa Kỳ và ngược lại, cũng như tạo hành lang pháp lý để các cơ sở giáo dục của Việt Nam thực hiện các CTĐT liên kết với nước ngoài (trong đó có Hoa Kỳ) và tạo hành lang pháp lý cho các cơ sở giáo dục của Hoa Kỳ đổ bộ vào đầu tư trực tiếp tại Việt Nam. Phạm vi không gian: Các hoạt động trao đổi giáo dục được triển khai trong không gian của hai quốc gia Việt Nam, Hoa Kỳ. Tuy nhiên, do mối quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ chịu sự chi phối và tác động mạnh của tình hình khu vực và thế giới nên luận án cũng sẽ đề cập đến một số nhân tố bên ngoài không gian hai nước có tác động đến chính sách HTGD của hai quốc gia. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu 5.
Phương pháp luận Nội dung nghiên cứu của luận án được tiếp cận theo phương pháp luận của chủ nghĩa Marx – Lenin, các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chính phủ Việt Nam về giáo dục, về hợp tác quốc tế (HTQT). Phương pháp nghiên cứu Để thực hiện luận án, tác giả sử dụng hai phương pháp cơ bản của Khoa học lịch sử, đó là: - Phương pháp lịch sử để xem xét sự ra đời các sự kiện và các vấn đề qua các giai đoạn cụ thể. Phương pháp lịch sử giúp tác giả nghiên cứu và trình bày nội dung mối quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ trong lĩnh vực HTGD qua từng giai đoạn cụ thể, gắn với bối cảnh thực tế của Việt Nam, Hoa Kỳ và sự chuyển biến của tình hình thế giới; làm rõ các sự kiện, vấn đề lịch sử trên cơ sở sưu tầm, chọn lọc, so sánh, đối chiếu, xử lý các nguồn tài liệu theo tiến trình lịch sử. - Phương pháp logic (cụ thể là thao tác phân tích, khái quát) trong quá trình thực hiện đề tài.
Phương pháp này giúp nghiên cứu các hiện tượng trong hình thức tổng quát nhằm vạch ra bản chất, khuynh hướng chung trong sự vận động của khách thể nghiên cứu. Sử dụng phương pháp này nhằm tìm ra bản chất, những đặc trưng 6 nổi bật trong mối quan hệ giáo dục giữa Việt Nam và Hoa Kỳ; đồng thời phân tích, lý giải những tiền đề, điều kiện đưa đến sự phát triển trong quan hệ giữa hai quốc gia cũng như ảnh hưởng của mối quan hệ trên đối với những lĩnh vực khác như kinh tế, chính trị… Bên cạnh đó, tác giả cũng sử dụng phương pháp liên ngành, sử dụng các thao tác nghiên cứu của một số ngành khoa học xã hội và nhân văn có liên quan như: quan hệ quốc tế, kinh tế học, giáo dục học, xã hội học… nhằm làm nổi bật vấn đề sự kiện cần nghiên cứu. Nguồn tài liệu Để nghiên cứu luận án này, chúng tôi dựa vào các nguồn tài liệu chính sau: - Tài liệu trong nước: + Các tư liệu được khai thác từ Văn kiện Đảng giai đoạn từ 1975-2015; tài liệu của Bộ Ngoại giao Việt Nam; tài liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo (BGDĐT) Việt Nam; tài liệu của Quỹ Giáo dục Việt Nam (VEF), Quỹ Ford, Quỹ Fullbright Việt Nam, Ngân hàng thế giới (WB)… + Sách, báo, tạp chí, kỷ yếu, luận văn, luận án, đề tài nghiên cứu khoa học… viết về quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ nói chung, về tiến trình BTH quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ; các tài liệu nói về các hoạt động, thành tựu trong trao đổi giáo dục Việt Nam - Hoa Kỳ chủ yếu giai đoạn từ năm 1995-2010. + Các bài báo nghiên cứu về nền giáo dục Hoa Kỳ; những báo cáo nghiên cứu khoa học về thực trạng nền giáo dục Việt Nam và đưa ra một số khuyến nghị để đổi mới, phát triển giáo dục Việt Nam, đặc biệt là GDĐH; các báo cáo thống kê, phân tích về thị trường giáo dục Việt Nam; đề tài cấp bộ về việc nghiên cứu phát triển mối quan hệ HTGD quốc tế giữa các trường đại học Việt Nam - Hoa Kỳ; các nghiên cứu nói về cộng đồng người Việt Nam tại Mỹ và ảnh hưởng của cộng đồng này trong việc thúc đẩy mối quan hệ giữa hai quốc gia trong giai đoạn từ năm 1995 đến nay; các tài liệu nói về sự hỗ trợ của các tổ chức phi chính phủ (NGO) của Hoa Kỳ đối với Việt Nam, trong đó có sự hỗ trợ cho giáo dục Việt Nam; tài liệu khai thác trên internet.
7 - Tài liệu nước ngoài: + Các tài liệu của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ (United States Department of State); Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ (Library of Congress); Bộ Giáo dục Hoa Kỳ (U. Department of Education); Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế Hoa Kỳ (Center for Stratergic and International Studies); Cơ quan Quốc hội Hoa Kỳ nghiên cứu về quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ giai đoạn trước và sau BTH quan hệ; tài liệu trên trang web của Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Hà Nội, bao gồm: các thông cáo báo chí của Nhà Trắng, các bài phát biểu của tổng thống, bộ trưởng ngoại giao, Đại sứ về mối quan hệ hai nước nói chung và quan hệ HTGD nói riêng; Cơ quan phát triển quốc tế Hoa Kỳ (USAID); Bộ Thương mại Hoa Kỳ; tài liệu của IIE phối hợp với Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ xuất bản hằng năm dưới dạng tạp chí tên Open Doors… + Các bài báo đăng trên các tạp chí uy tín quốc tế như: International Higher Education, Foreign Policy Magazine Procedia - Social and Behavioral Sciences, Forbes, Brookings, ACU, Asian Survey, The Aspen Institute, SEAMEO Forum, The Chronicle of Higher Education, International Educator… + Luận án của các tác giả là người Mỹ nghiên cứu về hiện trạng nền giáo dục Việt Nam; về khủng hoảng của GDĐH Việt Nam và nhu cầu cần phải đổi mới; về vai trò của giáo dục trong mối quan hệ giữa Hoa Kỳ với Việt Nam. Kết cấu của luận án Ngoài phần Dẫn luận, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và phần Phụ lục, nội dung chính của luận án được chia thành 4 chương Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Chƣơng 2.
Quan hệ giáo dục đào tạo Việt Nam – Hoa Kỳ (1975-1995) Chƣơng 3. Quan hệ giáo dục đào tạo Việt Nam - Hoa Kỳ (1995-2015) Chƣơng 4. Đặc điểm, thành tựu và hạn chế của quan hệ giáo dục đào tạo Việt Nam – Hoa Kỳ (1975-2015) 8 Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.
Định nghĩa “Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục đào tạo” Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục đào tạo trong nghiên cứu này được hiểu là hoạt động liên kết, phối hợp đào tạo, giáo dục giữa nhiều nước hoặc vùng lãnh thổ trên thế giới để thúc đẩy sự phát triển về chất và lượng của giáo dục. Mục tiêu của “Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục đào tạo” Trong phạm vi nghiên cứu này, tác giả xác định mục tiêu của hoạt động hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục đào tạo dựa trên quan điểm của Nhà nước Việt Nam, cụ thể là giáo dục đại học1. Theo đó, Điều 43 của Luật giáo dục đại học Việt Nam (năm 2012, sửa đổi bổ sung năm 2014) thì mục tiêu hoạt động hợp tác quốc tế nhằm: 1) Nâng cao chất lượng giáo dục đại học theo hướng hiện đại, tiếp cận nền giáo dục đại học tiên tiến trong khu vực và trên thế giới; 2. Tạo điều kiện để cơ sở giáo dục đại học phát triển bền vững, đào tạo nguồn nhân lực có trình độ và chất lượng cao, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước (Luật giáo dục đại học, trang 65, 2015) 1.
Các hình thức hợp tác quốc tế của cơ sở giáo dục đại học Cũng theo quan điểm nêu trên, các hình thức hợp tác quốc tế của cơ sở giáo dục đại học bao gồm: 1. Liên kết đào tạo. Thành lập văn phòng đại diện của cơ sở giáo dục đại học nước ngoài tại Việt Nam. 1 Các hoạt động hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục đào tạo đang diễn ra mạnh ở bậc đại học và sau đại học, chính vì vậy Luật giáo dục Việt Nam cũng như Luật Giáo dục đại học Việt Nam đã nêu rõ ràng về mục tiêu cũng như các hình thức hợp tác quốc tế trong các cơ sở giáo dục đại học.
Đối với lĩnh vực giáo dục phổ thông thì Luật giáo dục Việt Nam hiện chưa có hướng dẫn về hình thức cũng như các hoạt động liên kết giáo dục đào tạo quốc tế. Hợp tác nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, tổ chức hội nghị, hội thảo khoa học. Tư vấn, tài trợ, đầu tư phát triển cơ sở vật chất, trang thiết bị. Bồi dưỡng, trao đổi giảng viên, nghiên cứu viên, cán bộ quản lý và người học.
Liên kết thư viện, trao đổi thông tin phục vụ hoạt động đào tạo, khoa học và công nghệ; cung ứng CTĐT; trao đổi các ấn phẩm, tài liệu và kết quả hoạt động đào tạo, khoa học và công nghệ. Tham gia các tổ chức giáo dục, khoa học, hội nghề nghiệp khu vực và quốc tế. Mở văn phòng đại diện cơ sở giáo dục đại học của Việt Nam ở nước ngoài. Các hình thức hợp tác khác theo quy định của pháp luật (Điều 44 Luật giáo dục đại học).
Các nghiên cứu ở trong nƣớc 1. Những nghiên cứu về giáo dục Hoa Kỳ và ảnh hưởng đến Việt Nam giai đoạn trước 1975 Các công trình nghiên cứu về giáo dục Hoa Kỳ và ảnh hưởng của giáo dục Hoa Kỳ đến Việt Nam giai đoạn trước 1975 có thể chia làm hai giai đoạn: công trình được viết trước và sau năm 1975. Giai đoạn trước năm 1975 ở miền Nam có các bài viết về ảnh hưởng của giáo dục Hoa Kỳ lên nền giáo dục ở miền Nam Việt Nam (giáo dục Việt Nam Cộng hòa) trên các tạp chí như: Tạp chí Bách khoa; Tạp chí Tư tưởng (Viện Đại học Vạn Hạnh); Tạp chí Đại học (Viện Đại học Huế)… Các bài viết về giáo dục Việt Nam Cộng Hòa (VNCH) trên các tạp chí trên được coi như những công trình khảo cứu sớm nhất về GDĐH thời VNCH. Bên cạnh các bài viết trên các tạp chí, các công trình nghiên cứu về giáo dục VNCH còn xuất hiện trên một số chuyên khảo của một số giảng viên các trường đại học miền Nam như Văn hóa giáo dục miền Nam Việt Nam đi về đâu?