Chế Độ Hưu Trí Từ Thực Tiễn Áp Dụng Tại Quận Long Biên, Thành Phố Hà Nội

Chuyên khảo phân tích Chế độ hưu trí từ thực tiễn áp dụng tại quận long biên thành phố hà nội, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Hoàng Thị Thu Nga
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Mai Loan
• Trường học: Trường Đại Học Mở Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Chế Độ Hưu Trí Từ Thực Tiễn Áp Dụng Tại Quận Long Biên, Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Mục đích nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
• Kết cấu của luận văn
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ CHẾ ĐỘ HƯU TRÍ
• 1.1. Những vấn đề lý luận về chế độ hưu trí
• 1.1.1. Khái niệm chế độ hưu trí
• 1.1.2. Đặc điểm của chế độ hưu trí
• 1.1.3. Ý nghĩa của chế độ hưu trí
• 1.1.4. Nguyên tắc chế độ hưu trí
• 1.2. Pháp luật về chế độ hưu trí
• 1.2.1. Đối tượng tham gia của bảo hiểm hưu trí
• 1.2.2. Điều kiện hưởng chế độ hưu trí
• 1.2.3. Mức hưởng, chế độ và hồ sơ, thủ tục hưởng chế độ hưu trí
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ CHẾ ĐỘ HƯU TRÍ TỪ THỰC TIỄN QUẬN LONG BIÊN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Thực trạng thực hiện các quy định của pháp luật về chế độ hưu trí
• 2.1.1. Chế độ hưu trí bắt buộc
• 2.1.2. Chế độ hưu trí tự nguyện
• 2.1.3. Thủ tục hưởng chế độ hưu trí
• 2.2. Thực tiễn thực hiện chế độ hưu trí tại địa bàn quận Long Biên, Thành Phố Hà Nội
• 2.2.1. Giới thiệu về cơ quan Bảo hiểm xã hội quận Long Biên
• 2.2.2. Một số hạn chế trong công tác giải quyết chế độ hưu trí tại cơ quan bảo hiểm xã hội quận Long Biên
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CHẾ ĐỘ HƯU TRÍ VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHẾ ĐỘ HƯU TRÍ TẠI QUẬN LONG BIÊN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về chế độ hưu trí
• 3.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ hưu trí tại quận Long Biên, Thành Phố Hà Nội
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn Cảnh Chế Độ Hưu Trí Quận Long Biên Vai Trò Cốt Lõi

Chế độ hưu trí là một bộ phận quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội (ASXH) của Việt Nam, đóng vai trò nền tảng đảm bảo cuộc sống cho người lao động (NLĐ) khi hết tuổi lao động. Tại quận Long Biên, một địa bàn có tốc độ phát triển kinh tế - xã hội nhanh, việc thực thi chế độ hưu trí không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Chính sách này giúp ổn định đời sống cho hàng nghìn người về hưu, thay thế nguồn thu nhập từ tiền lương, giúp họ trang trải các nhu cầu cơ bản và chăm sóc sức khỏe khi về già. Theo luận văn của tác giả Hoàng Thị Thu Nga (2021), bảo hiểm xã hội (BHXH) nói chung và chế độ hưu trí tại quận Long Biên nói riêng đã từng bước được hoàn thiện, khẳng định vai trò trụ cột của hệ thống ASXH. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn nhiều vấn đề cần được xem xét và cải thiện. Việc hiểu rõ bản chất, ý nghĩa và các nguyên tắc của chính sách là bước đầu tiên để đánh giá đúng thực trạng và đề xuất các giải pháp phù hợp. Một chế độ hưu trí hiệu quả không chỉ giúp giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội mà còn là động lực để NLĐ yên tâm cống hiến, đóng góp vào sự phát triển chung. Nó thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với những người đã dành cả cuộc đời lao động, tạo ra giá trị cho xã hội. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và hoàn thiện liên tục chế độ hưu trí tại quận Long Biên là nhiệm vụ cấp thiết, đòi hỏi sự vào cuộc của các cơ quan chức năng và sự đồng thuận của người dân.

1.1. Định nghĩa và ý nghĩa của chính sách hưu trí hiện hành

Chế độ hưu trí được định nghĩa là một trong các chế độ của bảo hiểm xã hội nhằm đảm bảo thu nhập cho người lao động khi họ hết tuổi lao động hoặc không còn tham gia quan hệ lao động. Về mặt pháp lý, đây là tổng hợp các quy định về điều kiện và mức hưởng lương hưu, được ghi nhận trong Luật BHXH năm 2014. Ý nghĩa của chính sách này vô cùng to lớn. Đối với người lao động, đây là chỗ dựa vật chất và tinh thần bền vững nhất, giúp họ có một khoản thu nhập ổn định để trang trải cuộc sống mà không phải phụ thuộc vào con cháu. Đối với xã hội, chế độ hưu trí góp phần thực hiện mục tiêu ASXH, thể hiện giá trị nhân văn và trách nhiệm của Nhà nước, đồng thời giảm bớt gánh nặng chăm sóc người cao tuổi cho cộng đồng.

1.2. Phân tích các nguyên tắc cốt lõi của chế độ hưu trí

Việc thực thi chế độ hưu trí tuân thủ các nguyên tắc chung của BHXH. Nguyên tắc quan trọng nhất là mức hưởng được tính trên cơ sở mức đóng và thời gian đóng BHXH, có sự chia sẻ giữa những người tham gia. Quỹ BHXH được quản lý tập trung, minh bạch và sử dụng đúng mục đích. Bên cạnh đó, chế độ hưu trí còn có các nguyên tắc riêng. Thứ nhất, có sự phân biệt hợp lý về tuổi nghỉ hưu giữa lao động nam và nữ, dù xu hướng hiện nay là tiến tới bình đẳng. Thứ hai, giảm độ tuổi nghỉ hưu đối với các ngành nghề nặng nhọc, độc hại. Thứ ba, tuổi hưởng chế độ có thể được nâng lên khi tuổi thọ trung bình và mức sống của người dân tăng cao, như đã được thể hiện trong lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu của Bộ luật Lao động 2019.

II. Phân Tích Thực Trạng Chế Độ Hưu Trí Tại Quận Long Biên

Thực tiễn áp dụng chế độ hưu trí tại quận Long Biên đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần đảm bảo an sinh cho người dân. Tuy nhiên, quá trình triển khai chính sách vẫn bộc lộ nhiều thách thức và bất cập cần được khắc phục. Luận văn của Hoàng Thị Thu Nga chỉ ra rằng, dù Luật BHXH năm 2014 đã mở rộng đối tượng tham gia, độ bao phủ BHXH trên địa bàn vẫn còn dưới mức tiềm năng. Tình trạng trốn đóng, nợ đọng BHXH vẫn diễn ra, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động khi đến tuổi nghỉ hưu. Công tác giải quyết chế độ tại cơ quan Bảo hiểm xã hội quận Long Biên đôi khi gặp khó khăn do thủ tục còn phức tạp hoặc hồ sơ của NLĐ không đầy đủ. Một vấn đề nổi cộm khác là sự chênh lệch lớn về mức lương hưu giữa các nhóm đối tượng, đặc biệt giữa khu vực nhà nước và ngoài nhà nước. Thêm vào đó, việc thay đổi lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu theo Bộ luật Lao động 2019 cũng tạo ra những tác động nhất định đến tâm lý của NLĐ và kế hoạch nhân sự của doanh nghiệp. Việc nhận diện rõ ràng những thách thức này là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi chế độ hưu trí tại quận Long Biên trong thời gian tới, hướng đến một hệ thống an sinh công bằng và bền vững.

2.1. Đánh giá việc thực hiện chế độ hưu trí bắt buộc

Luật BHXH 2014 đã mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, bao gồm cả người làm việc theo hợp đồng lao động từ 1 đến dưới 3 tháng và người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã. Tại Long Biên, cơ quan BHXH đã nỗ lực triển khai để đưa các quy định này vào thực tiễn. Tuy nhiên, việc tuân thủ của một số doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn chưa cao. Tình trạng nợ đọng, trốn đóng vẫn là một rào cản lớn, khiến nhiều người lao động không tích lũy đủ thời gian đóng BHXH để hưởng lương hưu. Theo số liệu thống kê tại quận Long Biên giai đoạn 2018-2020, mặc dù số người tham gia và số thu BHXH có xu hướng tăng, nhưng tỷ lệ nợ đọng vẫn ở mức cần quan tâm.

2.2. Những hạn chế trong công tác giải quyết chế độ BHXH

Công tác giải quyết chế độ hưu trí tại Bảo hiểm xã hội quận Long Biên vẫn còn một số hạn chế. Thủ tục hành chính đôi khi còn rườm rà, gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp. Một số trường hợp hồ sơ bị trả lại nhiều lần do sai sót, thiếu giấy tờ, kéo dài thời gian chờ đợi của người nghỉ hưu. Bên cạnh đó, việc xác nhận quá trình công tác, đặc biệt đối với những người làm việc qua nhiều đơn vị hoặc trong các doanh nghiệp đã giải thể, phá sản, là một thách thức không nhỏ. Việc ứng dụng công nghệ thông tin đã có những bước tiến nhưng cần được đẩy mạnh hơn nữa để đơn giản hóa quy trình và tăng cường tính minh bạch, giúp nâng cao hiệu quả công tác.

2.3. Tác động từ thay đổi tuổi nghỉ hưu theo quy định mới

Bộ luật Lao động 2019 quy định lộ trình tăng dần tuổi nghỉ hưu cho đến khi nam đủ 62 tuổi và nữ đủ 60 tuổi. Sự thay đổi này có tác động hai mặt. Về mặt tích cực, nó giúp đảm bảo cân đối quỹ hưu trí và tử tuất trong dài hạn trước bối cảnh già hóa dân số và tăng tuổi thọ. Tuy nhiên, quy định này cũng gây ra những băn khoăn cho một bộ phận người lao động, đặc biệt là những người làm công việc nặng nhọc, độc hại hoặc những người có sức khỏe suy giảm. Đối với doanh nghiệp trên địa bàn quận Long Biên, việc này đòi hỏi phải có sự điều chỉnh trong kế hoạch sử dụng lao động và sắp xếp lại nhân sự, tạo ra cả cơ hội và thách thức trong quản trị nguồn nhân lực.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Chế Độ Hưu Trí Hiện Nay

Để khắc phục những bất cập trong thực trạng chế độ hưu trí, việc hoàn thiện khung pháp lý là yêu cầu tiên quyết. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật cần tập trung vào việc tạo ra một hệ thống công bằng, linh hoạt và bền vững hơn. Trước hết, cần tiếp tục nghiên cứu mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, hướng tới mục tiêu BHXH toàn dân. Cần có quy định cụ thể và chế tài đủ mạnh để xử lý tình trạng trốn đóng, nợ đọng BHXH, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động. Một trong những vấn đề gây nhiều tranh cãi là cách tính lương hưu. Pháp luật cần được điều chỉnh theo hướng giảm bớt chênh lệch trong cách tính lương hưu giữa các khu vực, đảm bảo nguyên tắc đóng - hưởng. Đồng thời, cần xem xét lại quy định về thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu (hiện là 20 năm). Việc rút ngắn điều kiện này xuống 15 năm, thậm chí 10 năm như Nghị quyết 28-NQ/TW đề xuất, sẽ giúp nhiều người có cơ hội tiếp cận lương hưu, hạn chế tình trạng nhận BHXH một lần. Những cải cách này không chỉ giúp hệ thống chế độ hưu trí tại quận Long Biên vận hành hiệu quả hơn mà còn góp phần củng cố niềm tin của người dân vào chính sách an sinh của Nhà nước.

3.1. Đề xuất mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội

Pháp luật cần được sửa đổi để bao phủ cả nhóm lao động ở khu vực phi chính thức, lao động tự do. Cần có những chính sách hỗ trợ từ nhà nước hấp dẫn hơn để khuyến khích nhóm đối tượng này tham gia BHXH tự nguyện. Đối với BHXH bắt buộc, cần nghiên cứu đưa chủ hộ kinh doanh cá thể, người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương vào diện tham gia. Việc mở rộng đối tượng không chỉ tăng độ bao phủ an sinh xã hội mà còn làm tăng quy mô quỹ hưu trí và tử tuất, đảm bảo tính bền vững cho hệ thống trong dài hạn. Đây là giải pháp căn cơ để thực hiện mục tiêu BHXH toàn dân.

3.2. Kiến nghị điều chỉnh cách tính lương hưu công bằng hơn

Công thức tính lương hưu hiện hành vẫn còn tạo ra sự chênh lệch đáng kể giữa các nhóm đối tượng. Cần xây dựng một lộ trình để tiến tới áp dụng một nguyên tắc tính lương hưu thống nhất, dựa trên toàn bộ quá trình đóng góp của người lao động, không phân biệt khu vực công hay tư. Việc điều chỉnh tỷ lệ hưởng cho những năm đóng BHXH đầu tiên và các năm tiếp theo cũng cần được tính toán lại để đảm bảo sự công bằng và khuyến khích người lao động tham gia BHXH lâu dài thay vì chỉ đủ số năm tối thiểu.

3.3. Tối ưu hóa quy định về thời gian đóng BHXH tối thiểu

Quy định 20 năm đóng BHXH là một rào cản lớn đối với nhiều người lao động, đặc biệt là lao động nữ hoặc những người có quá trình làm việc không liên tục. Việc giảm điều kiện về thời gian đóng BHXH tối thiểu xuống 15 năm, đi kèm với một tỷ lệ hưởng tương ứng, sẽ giúp nhiều người đủ điều kiện hưởng lương hưu hàng tháng hơn. Giải pháp này giúp giảm thiểu tình trạng rút BHXH một lần, giữ người lao động ở lại với hệ thống và đảm bảo cho họ có nguồn thu nhập ổn định khi về già, phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 28-NQ/TW.

IV. Cách Nâng Cao Hiệu Quả Thực Thi Chế Độ Hưu Trí Long Biên

Bên cạnh việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả thực thi là yếu tố quyết định sự thành công của chế độ hưu trí tại quận Long Biên. Các biện pháp cần được triển khai đồng bộ, từ tuyên truyền, cải cách hành chính đến thanh tra, kiểm tra. Công tác tuyên truyền cần được đổi mới về nội dung và hình thức, giúp người lao động và người sử dụng lao động hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia BHXH. Cần nhấn mạnh lợi ích lâu dài của lương hưu so với việc nhận BHXH một lần. Cơ quan Bảo hiểm xã hội quận Long Biên cần đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng triệt để công nghệ thông tin (CNTT) và chuyển đổi số. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử, liên thông giữa các cơ quan sẽ giúp quá trình xác minh, giải quyết chế độ hưu trí nhanh chóng và chính xác. Đặc biệt, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về BHXH như trốn đóng, nợ đọng kéo dài. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan BHXH, Liên đoàn Lao động và các cơ quan quản lý nhà nước khác trên địa bàn quận Long Biên sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp, đảm bảo chính sách an sinh xã hội được thực thi một cách nghiêm túc và hiệu quả.

4.1. Đẩy mạnh tuyên truyền chính sách BHXH đến người dân

Hoạt động tuyên truyền cần đa dạng hóa kênh tiếp cận: qua mạng xã hội, các buổi đối thoại trực tiếp tại doanh nghiệp, khu dân cư. Nội dung cần được trình bày một cách đơn giản, dễ hiểu, tập trung vào việc so sánh lợi ích giữa hưởng lương hưu hàng tháng và nhận trợ cấp một lần. Cần xây dựng các câu chuyện thực tế về những người nghỉ hưu có cuộc sống ổn định nhờ lương hưu để tăng tính thuyết phục. Vai trò của tổ chức công đoàn trong việc tư vấn, phổ biến chính sách cho người lao động tại doanh nghiệp cần được phát huy mạnh mẽ hơn.

4.2. Hiện đại hóa quản lý bằng công nghệ thông tin CNTT

Việc đầu tư vào hệ thống công nghệ thông tin là giải pháp đột phá để nâng cao hiệu quả quản lý. Cần hoàn thiện ứng dụng VssID - Bảo hiểm xã hội số, cho phép người tham gia dễ dàng tra cứu quá trình đóng, dự tính mức hưởng và thực hiện các thủ tục trực tuyến. Cơ quan Bảo hiểm xã hội quận Long Biên cần liên thông dữ liệu với cơ quan thuế, đăng ký kinh doanh để quản lý đối tượng tham gia và tình hình đóng BHXH của doanh nghiệp một cách hiệu quả, giảm thiểu sai sót và gian lận trong quá trình giải quyết chế độ hưu trí.

4.3. Xử lý dứt điểm tình trạng nợ đọng trốn đóng bảo hiểm

Cần tăng cường thanh tra chuyên ngành đột xuất đối với các doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm. Áp dụng các chế tài xử phạt hành chính nghiêm khắc, đồng thời công khai danh tính các đơn vị chây ì, nợ đọng BHXH trên các phương tiện thông tin đại chúng. Phối hợp với cơ quan công an để khởi tố các vụ án hình sự đối với hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội theo quy định của Bộ luật Hình sự. Bảo vệ quyền lợi của người lao động là ưu tiên hàng đầu, đảm bảo họ được hưởng đầy đủ các chế độ, trong đó có chế độ hưu trí, khi đến tuổi nghỉ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn chia thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận và pháp luật về chế độ hƣu trí Chƣơng 2: Thực trạng thực hiện các quy định của pháp luật về chế độ hƣu trí từ thực tiễn quận Long Biên, Thành phố Hà Nội Chƣơng 3: Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về chế độ hƣu trí và nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ hƣu trí tại quận Long Biên, thành phố Hà Nội 6 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ CHẾ ĐỘ HƢU TRÍ 1. Những vấn đề lý luận về chế độ hƣu trí 1. Khái niệm chế độ hưu trí Để làm rõ nội hàm khái niệm chế độ hƣu trí cần làm rõ khái niệm hƣu trí là gì? Chế độ hƣu trí là gì? - Khái niệm hƣu trí Con ngƣời muốn tồn tại và phát triển phải tham gia lao động. Quá trình lao động con ngƣời sẽ tạo ra của cải vật chất nuôi sống bản thân mình và gia đình, đồng thời góp phần vào sự thúc đẩy phát triển nền kinh tế của xã hội.

Bản thân mỗi con ngƣời ai cũng phải trải qua những giai đoạn khác nhau trong quá trình lao động. Mỗi một giai đoạn đều gắn liền với dấu mốc về độ tuổi của từng ngƣời.Tuổi còn trẻ khả năng lao động của chúng ta sẽ gấp nhiều lần so với khi về già. Khối lƣợng công việc cũng nhƣ hiệu quả công việc khi chúng ta thực hiện khi còn trẻ sẽ không thể so sánh với khối lƣợng công việc và năng suất công việc khi chúng ta đã hết tuổi lao động bởi khi hết tuổi lao động, ngƣời lao động (NLĐ) sẽ giảm sút khả năng lao động do sức khỏe kém thậm chí không còn khả năng lao động. Trong những hoàn cảnh nhƣ vậy NLĐ sẽ phải phụ thuộc vào con cháu hoặc sống nhờ vào những khoản tiền tiết kiệm do tích góp mà có.

Tuy nhiên, không phải ai cũng có những khoản tích góp riêng khi về già. Mặt khác, khi về già nhu cầu về cuộc sống lại tăng lên do nhu cầu về chăm sóc sức khỏe bởi ốm đau, bệnh tật…Chính vì lẽ đó cần có chế độ để giúp đỡ, hỗ trợ đối với những ngƣời lao động đã hết độ tuổi lao động. Chế độ đó thƣờng đƣợc gọi là chế độ hƣu trí. Nhƣ vậy, bản chất của hƣu trí là tên gọi dùng để chỉ những đối tƣợng đã hết tuổi lao động, không tham gia lao động chính nữa.

Hay nói cách khác, hƣu trí là đối tƣợng đã về hƣu hoặc nghỉ hƣu theo chế độ và đƣợc hƣởng các chế độ của bảo hiểm. Khái niệm về hƣu trí đƣợc hiểu dựa trên hai tiêu chí cơ bản: sức lao động của ngƣời lao động và điều kiện kinh tế xã hội của quốc gia. 7 - Chế độ hƣu trí Chế độ hƣu trí là một trong những nội dung của BHHT liên quan trực tiếp đến quyền lợi của ngƣời lao động tham gia bảo hiểm xã hội với mục đích bảo đảm đảm bảo thu nhập cho ngƣời lao động khi già yếu, hết tuổi lao động hoặc không còn tham gia quan hệ lao động nữa. Xét ở khía cạnh nhân quyền thì quyền hƣởng hƣu trí là quyền của công dân, của ngƣời lao động.

Điều này đã đƣợc ghi nhận tại Điều 9 Công ƣớc quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hoá năm 1966 của Liên Hợp Quốc "Các quốc gia thành viên Công ƣớc này thừa nhận quyền của mọi ngƣời đƣợc hƣởng an sinh xã hội, kể cả bảo hiểm xã hội”. Điều 25 Phần IV Công ƣớc số 102 năm 1952 của ILO quy định những quy phạm tối thiểu về an sinh xã hội cũng nhấn mạnh: "Mọi nƣớc thành viên chịu hiệu lực của Phần này trong Công ƣớc phải đảm bảo cho những ngƣời đƣợc bảo vệ đƣợc nhận trợ cấp tuổi già theo những điều của Công ƣớc”. Công ƣớc số 102 năm 1952 đƣợc coi là một trong những văn bản pháp luật cơ bản nhất đƣa ra những quy phạm tối thiểu về BHXH mà một quốc gia tùy thuộc điều kiện kinh tế - chính trị - xã hội của mình mà dựa vào đó để xây dựng văn bản pháp luật về BHXH của nƣớc mình. Công ƣớc 102 quy định 9 chế độ BHXH sau: Chăm sóc y tế, trợ cấp ốm đau; trợ cấp thai sản; trợ cấp tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp; trợ cấp tàn tật, mất sức lao động; trợ cấp tuổi già (hƣu trí); trợ cấp tử tuất; trợ cấp thất nghiệp và trợ cấp gia đình.

Theo quy định của ILO trong Công ƣớc 102, để đảm bảo mức tối thiểu về an sinh xã hội thì các nƣớc thành viên cần lựa chọn ít nhất là ba trong chín chế độ bảo hiểm xã hội, trong đó có khuyến nghị các nƣớc thành viên phải thực hiện bảo hiểm hƣu trí bắt buộc. Điều này chứng tỏ, chế độ hƣu trí luôn đƣợc ILO, Chính phủ các nƣớc cũng nhƣ ngƣời lao động hết sức quan tâm. Ở Việt Nam, chế độ hƣu trí là một trong những chế độ bảo hiểm xã hội đƣợc Nhà nƣớc hết sức quan tâm, luôn có sự sửa đổi bổ sung và hoàn thiện cho phù hợp với thực tế đƣợc ghi nhận trong Luật Bảo hiểm (Luật BHXH số 71/2006/QH11 đƣợc Quốc hội thông qua ngày 29/06/2006; Luật BHXH số 58/2014/QH13 sửa đổi, bổ sung và thay thế Luật BHXH số 71/2006/QH11 và hệ thống các văn bản dƣới 8 luật có liên quan). Ngƣời lao động tham gia bảo hiểm xã hội, khi hết tuổi lao động hoặc không còn tham gia quan hệ lao động nữa đƣợc hƣởng chế độ bảo hiểm hƣu trí một lần hoặc hàng tháng theo quy định của pháp luật.

Đây là khoản trợ cấp nhằm đảm bảo thu nhập và đời sống cho ngƣời về hƣu, thay thế cho khoản tiền lƣơng trƣớc đây mà họ có đƣợc khi còn đang tham gia quan hệ lao động. Có thể thấy rằng ở Việt Nam, chế độ hƣu trí là bộ phận quan trọng của hệ thống an sinh xã hội, là một trong những chế độ BHXH đƣợc Nhà nƣớc hết sức quan tâm. Chế độ bảo hiểm hƣu trí là công cụ quan trọng để Nhà nƣớc phòng ngừa, hạn chế, khắc phục rủi ro cho mọi thành viên trong xã hội. Chế độ hƣu trí luôn có sự sửa đổi, bổ sung hoàn thiện cho phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội trong từng giai đoạn phát triển khác nhau.

Ngƣời lao động tham gia bảo hiểm xã hội, khi hết tuổi lao động hoặc không còn tham gia quan hệ lao động nữa đƣợc hƣởng chế độ bảo hiểm hƣu trí một lần hoặc hàng tháng theo quy định của pháp luật. Đây là khoản trợ cấp nhằm đảm bảo thu nhập và đời sống cho ngƣời về hƣu, thay thế cho khoản tiền lƣơng trƣớc đây mà họ có đƣợc khi còn đang tham gia quan hệ lao động. Hiểu rõ khái niệm hƣu trí, chế độ hƣu trí sẽ giúp chúng ta hiểu sâu đƣợc bản chất của hƣu trí .Từ sau cuộc cách mạng công nghiệp, hệ thống các chế độ BHXH đã có những cơ sở để hình thành và phát triển. Trong hoạt động sản xuất, trƣớc những rủi ro của cuộc sống (già yếu, ốm đau, tai nạn lao động) đã buộc NLĐ tìm cách khắc phục bằng những hành động tƣơng thân, tƣơng ái (lập các quỹ tƣơng tế, các hội công đoàn…) đồng thời họ đòi hỏi giới chủ và Nhà nƣớc phải có trợ giúp đảm bảo cuộc sống cho họ khi gặp những rủi ro đó.

Năm 1850, một số bang của nƣớc Đức lần đầu tiên thành lập quỹ hỗ trợ nỗi đau. Năm 1883, họ tiếp tục ban hành Luật BHYT và bảo hiểm tai nạn lao động sau đó là đạo luật về hƣu trí với sự đóng góp của cả 3 bên (NLĐ, chủ SDLĐ, nhà nƣớc) nhằm bảo vệ NLĐ trong các trƣờng hợp rủi ro”[22] 9 Kinh nghiệm về BHXH của Đức sau đó đƣợc nhiều nƣớc trên thế giới học hỏi. Các chế độ BHXH bắt buộc đầu tiên đƣợc thực hiện là bảo hiểm ốm đau, BHYT, bảo hiểm tai nạn lao động và BHHT. Sau đó khi hệ thống BHXH đƣợc nhân rộng, các nƣớc mới mở rộng thêm các chế độ bảo hiểm khác nhƣ tuất, thất nghiệp, bệnh nghề nghiệp, mất sức lao động.

Tháng 6 năm 1952, ILO đã thông qua công ƣớc số 102 về Quy phạm tối thiểu về an toàn xã hội, trong đó đƣa ra hệ thống các chế độ BHXH bao gồm các chế độ: Chăm sóc y tế, trợ cấp ốm đau, trợ cấp thất ngiệp, trợ cấp tuổi già (hƣu bổng), trợ cấp TNLĐ, BNN, trợ cấp gia đình, trợ cấp sinh đẻ, trợ cấp tàn tật, trợ cấp tiền tuấtvà khuyến nghị các nƣớc thành viên ít nhất phải thực hiện đƣợc 3 chế độ, trong đó ít nhất phải có một trong 5 chế độ: trợ cấp thất nghiệp, trợ cấp tuổi già, trợ cấp TNLĐ- BNN, trợ cấp tàn tật và trợ cấp tiền tuất. Nhƣ vậy, BHHT luôn đƣợc ILO, Chính phủ các nƣớc cũng nhƣ NLĐ quan tâm. Tại Điều 25, Điều 26 Công ƣớc 102 quy định: Mọi Nƣớc thành viên chịu hiệu lực của Phần này trong Công ƣớc phải đảm bảo cho những ngƣời đƣợc bảo vệ đƣợc nhận trợ cấp tuổi già ( hƣu bổng) theo những Điều sau đây của Phần này; Trƣờng hợp bảo vệ là tình trạng sống lâu hơn một độ tuổi đƣợc quy định; Độ tuổi quy định không đƣợc quá 65. Tuy nhiên, các cơ quan có thẩm quyền có thể ấn định một độ tuổi cao hơn, xét theo khả năng làm việc của những ngƣời cao tuổi trong nƣớc đó.

Nhƣ vậy, CĐHT luôn đƣợc ILO, Chính phủ các nƣớc cũng nhƣ NLĐ quan tâm. Đất nƣớc Việt Nam dân chủ cộng hòa ngay khi dành đƣợc chính quyền cũng đã quan tâm đến các chế độ BHXH, trong đó có chế độ hƣu trí thể hiện trong các điều khoản của Sắc lệnh số 54/SL ngày 03/11/1945, Sắc lệnh số 76/SL ngày 20/5/1950. Do hoàn cảnh chiến tranh kéo dài, nền kinh tế còn nghèo nàn nên chính sách BHXH ban hành trong thời kỳ này nói chung và chế độ hƣu trí nói riêng còn rất hạn chế. Sau hòa bình lặp lại, Chính phủ đã ban hành điều lệ BHXH tạm thời kèm theo Nghị định số 218/CP ngày 27/12/1961 về BHXH cho công nhân viên 10 chức nhà nƣớc.

Tiếp đến ngày 18/9/1985 cùng với việc cải tiến chế độ tiền lƣơng, Hội đồng bộ trƣởng đã ban hành Nghị định số 236/HĐBT sửa đổi, bổ sung các quy định về cách quy đổi thời gian công tác cũng nhƣ trong quy định lại cách tính lƣơng hƣu.Tuy nhiên chính sách BHXH nói chung và chế độ hƣu trí nói riêng thực sự có những thay đổi căn bản khi Quốc hội thông qua Bộ luật Lao động (có hiệu lực từ 01/01/1995).