CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUY CHẾ TRẢ LƯƠNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Tiền lương Trong!thực tế, khái niệm tiền lương!rất đa dạng và!phong phú. Cùng với sự chuyển đổi!của nền kinh tế, quan!niệm về tiền!lương cũng có những!thay đổi. Trong!nền kinh tế kế hoạch!hóa tập trung, tiền lương!được định nghĩa là một phần!thu nhập quốc!dân biểu hiện dưới hình!thức tiền tệ, được Nhà nước!phân phối một cách có kế hoạch cho công nhân viên căn cứ vào số!lượng và chất lượng lao động mà!họ cống hiến.
Hiện nay, trong nền!kinh tế thị trường, tiền!lương được!hiểu là số lượng tiền tệ mà!người sử dụng lao động trả cho người lao động theo giá trị sức!lao động mà họ hao phí!trên cơ sở thỏa thuận (theo hợp đồng lao động). Tại Điều 90, Chương VI “Tiền!lương” của Bộ Luật lao động 2012 có!quy định: Tiền lương là khoản!tiền mà người!sử dụng lao động trả!cho người lao động!để thực hiện công việc theo thỏa thuận. Tiền!lương trả cho người lao!động căn cứ vào năng!suất lao động và chất lượng công việc. Nhìn!chung, tiền lương là khoản thu!nhập chính đối với người lao động, không!chỉ là thước đo phản!ánh giá trị sức lao!động mà còn giúp họ có thể!tái sản xuất!lại sức lao động đã mất!trong quá trình làm việc, nếu!có thể còn giúp họ tích lũy!đề phòng rủi ro trong!cuộc sống, đồng!thời đáp ứng được!nhu cầu về tinh thần cơ bản!của người lao động!để thúc đẩy họ trong!công việc.
Không chỉ vậy, tiền lương!là chi phí!bắt buộc của các doanh nghiệp, do!đó ngoài ảnh hưởng!trực tiếp tới!kết quả hoạt động sản!xuất kinh doanh nó!còn có ảnh hưởng gián tiếp thông qua việc tạo!động lực, khuyến khích người lao!động cống hiến cho!tổ chức, làm việc đạt năng suất cao hơn. Có thể nói!tiền lương chính là những khoản!liên quan trực tiếp!đến lợi ích của người lao!động, người sử!dụng lao động và toàn!xã hội. Do đó, cần!thiết phải có những!quy tắc hướng!dẫn cụ thể!việc trả lương nhằm tạo mối quan!hệ hài hòa giữa các bên, như là quy!chế trả lương trong doanh nghiệp. Nguyễn Thu Hương – KTLĐ 53A MSV: CQ531854 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 6 GVHD: PGS.
Quy chế trả lương Quy!chế trả lương là văn bản quy!định những nội dung, nguyên!tắc, phương pháp!hình thành sử dụng và!phân phối quỹ lương trong!cơ quan, doanh nghiệp nhằm đảm!bảo tính công!bằng và tạo động lực!cho người lao động. Quy!chế trả lương trong doanh nghiệp do chính doanh!nghiệp đó tự xây dựng!và chỉ có hiệu lực trong!phạm vi quản lý!của mình. Quy!chế trả lương được cấu tạo theo!các chương, mục, điều khoản. theo quy định!soạn thảo văn bản hiện hành.
Nội dung cơ bản của quy chế trả lương 1. Những quy định chung a. Căn cứ xây dựng quy chế trả lương Quy chế!trả lương của doanh nghiệp!phải dựa trên những quy định về tiền lương, tiền công của pháp luật hiện hành và đặc điểm, tình hình sản!xuất kinh doanh!của doanh nghiệp!để xây dựng nên. Đối với!doanh nghiệp!Nhà nước, những căn cứ!được dùng để!xây dựng quy chế trả lương!là Bộ Luật lao động!hiện hành; các Nghị!quyết, Quyết định, Thông tư, Công!văn đề cập đến việc!xây dựng quy chế!trả lương đối với doanh nghiệp Nhà nước; Thỏa!ước lao động tập thể.
Đối!với doanh nghiệp hoạt động!theo Luật doanh nghiệp!hoặc doanh nghiệp có vốn đầu!tư nước ngoài; quy chế!trả lương được xây dựng!dựa vào Bộ Luật lao động!hiện hành, các văn bản!pháp lý quy!định về vấn đề tiền lương!đối với những loại hình!doanh nghiệp này, Điều lệ!hoạt động của!doanh nghiệp và Thỏa ước lao động tập thể của doanh nghiệp (nếu có). Phạm vi và đối tượng áp dụng Đây!là nội dung quy!định rõ đối tượng và điều kiện áp!dụng quy chế trả lương. Trong!phần này nêu rõ áp dụng!và không áp dụng cho!những đối tượng nào cùng với những điều kiện để được trả lương. Những nguyên tắc trả lương Nhìn!chung về mặt lý thuyết, bất kỳ tổ!chức nào khi hoạt động cũng trả lương đảm!bảo một số nguyên tắc!nhất định như là: - Công!khai, dân chủ, công bằng, minh!bạch trong công tác trả lương.
Nguyễn Thu Hương – KTLĐ 53A MSV: CQ531854 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 7 GVHD: PGS. Vũ Hoàng Ngân - Quỹ!lương được phân phối trực!tiếp cho người lao động!làm việc trong doanh!nghiệp, không sử dụng!vào mục đích khác. - Lương!được trả theo!thỏa thuận giữa người sử dụng lao!động và người lao động căn cứ!vào quy định tại!quy chế trả lương!và theo quy định!của pháp luật hiện hành, đảm bảo!công bằng giữa những người!lao động trong hệ thống. - Lương!và các khoản thu!nhập khác (nếu có) !được xác!định trên cơ sở phạm!vi trách nhiệm, chức danh!và công việc thực tế đảm nhận và kết quả thực hiện!công việc của chính người lao động trên !ở kế hoạch đề ra, kết quả kinh doanh của doanh nghiệp!và theo quy định!của pháp luật.
- Gắn!chính sách tiền lương với việc thu hút và!duy trì, khuyến khích đối với lao!động giỏi, có trình độ chuyên môn!cao, có nhiều đóng!góp vào kết quả sản xuất kinh doanh!của doanh nghiệp; không!thực hiện phân phối bình!quân chủ nghĩa; không!bắt buộc phải áp dụng!mức lương chức!danh chính đối với tất cả!mọi người lao động mới được!tuyển dụng, kể cả các trường!hợp mới ra trường. - Khi người lao!động được bố trí đảm nhận chức danh, công việc gì!thì được hưởng!mức lương tương ứng của chức danh, công!việc đó. Khi có sự thay đổi chức danh, công!việc thì mức lương cũng!thay đổi. - Trường hợp người!lao động đảm nhiệm từ hai!chức danh công việc trở lên, được!hưởng mức lương theo chức danh!có mức lương cao nhất và các!khoản phụ cấp khác!theo quy định của!doanh nghiệp.
- Trường!hợp người lao động đã được phân!công giữ một vị trí chính thức, sau đó được!kiêm nhiệm thêm một công!việc khác trong ngắn hạn!thì được hưởng thêm phụ!cấp theo quy định của doanh nghiệp. Ngoài ra có thể đề cập đến một!số quy định mang!tính nguyên tắc khác tùy thuộc vào!đặc điểm, tình hình!của doanh nghiệp. Nguồn hình thành và sử dụng quỹ lương a. Nguồn hình thành quỹ lương Căn cứ!vào kết quả thực hiện!nhiệm vụ sản xuất!kinh doanh, doanh nghiệp xác định!nguồn quỹ lương!tương ứng để trả lương cho!người lao động.
Nội dung phần “Nguồn!hình thành quỹ lương” của quy chế!cần đề cập cụ thể đến!công thức xác định tổng quỹ lương. Nguyễn Thu Hương – KTLĐ 53A MSV: CQ531854 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 8 GVHD: PGS. Vũ Hoàng Ngân Đối!với các doanh nghiệp Nhà nước, việc!hình thành quỹ lương phải dựa trên!những quy định hiện!hành của Nhà nước (được đề cập đến!trong căn cứ xây dựng quy chế). Đối với!các doanh nghiệp đang hoạt động!theo Luật doanh nghiệp hoặc doanh!nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, việc xác định!quỹ lương có thể theo công thức khác, có!cách tính phù hợp với tình hình!tổ chức, quản lý và ngành nghề hoạt động của!doanh nghiệp.
Quỹ lương!phải được chủ doanh nghiệp hoặc HĐQT thông qua.Sử dụng quỹ lương Để!đảm bảo quỹ lương không vượt!chi so với quỹ lương được hưởng, dồn chi quỹ lương!vào các tháng cuối năm hoặc!để dự phòng quỹ lương quá lớn vào năm sau; trong!quy chế trả lương cần quy định rõ!cách phân chia tổng quỹ lương và tỷ lệ % các!quỹ này so với tổng quỹ lương. Có thể phân chia quỹ!lương như sau: - Quỹ lương!trả trực tiếp cho người lao động theo lương khoán, lương!sản phẩm, lương!thời gian (ít nhất bằng 76% tổng quỹ lương). - Quỹ khen thưởng từ!quỹ lương đối với người!lao động có năng suất, chất lượng lao!động cao, có thành tích!trong công tác (tối đa không vượt quá 10% tổng quỹ lương). - Quỹ!khuyến khích người lao động có trình độ!chuyên môn, kỹ thuật cao, tay nghề giỏi (tối đa!không vượt quá 2% tổng quỹ lương).
- Quỹ!dự phòng cho năm sau (tối đa!không vượt quá 12% tổng quỹ lương). Phân phối quỹ lương Đối!với các đơn vị, bộ phận!của doanh nghiệp, cách phân!phối quỹ lương được thể!hiện qua công thức cụ thể, thể hiện!cách tính tiền lương ở!từng hình thức trả lương!cho từng chức danh CBNV. Các hình thức trả lương cho người lao động Căn!cứ vào đặc điểm về tổ chức sản xuất kinh!doanh, tổ chức lao động mà từng doanh!nghiệp sẽ có quy định chế!độ trả lương cụ thể gắn!với kết quả cuối cùng!của từng người lao động, từng bộ!phận. Thường có 2 hình thức!trả lương cho người lao động!là trả lương theo thời gian!và theo sản phẩm.
Nguyễn Thu Hương – KTLĐ 53A MSV: CQ531854 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 9 GVHD: PGS. Hình thức trả lương theo thời gian Theo!hình thức này, tiền lương của người lao!động nhận được căn cứ vào mức lương!phù hợp với cấp bậc và!thời gian thực tế làm việc!của họ. TLtgi = MLi x Ttt Trong đó: TLtgi : tiền lương!nhận được của người lao động bậc i làm theo lương thời gian MLi : mức lương!của người lao động bậc i (theo giờ, ngày hoặc tháng) Ttt : thời gian thực tế làm việc của!người lao động (giờ, ngày hoặc tháng) Hình thức!này được áp dụng cho các công việc!sản xuất nhưng khó định mức cụ thể; các!công việc đòi hỏi chất lượng cao hoặc các công việc!mà năng suất, chất!lượng phụ thuộc chủ yếu vào máy móc, thiết bị. Đó!là những công chức viên chức, cán!bộ quản lý, chuyên môn, nghiệp vụ!và các đối tượng khác mà không thể thực hiện trả lương theo sản phẩm.
Đối!với người lao động khi!thực hiện hình thức trả!lương này thì phải có bảng!chấm công. Dựa trên bảng!chấm công này mà người quản lý có!thể trả công một cách chính xác, khách quan và công bằng nhất. Hình thức trả lương theo sản phẩm Theo!hình thức này, tiền lương của người!lao động nhận được!phụ thuộc vào đơn giá và số lượng sản phẩm chế tạo đảm bảo chất lượng. TLsp = ĐGsp x SPsp Trong đó: TLsp : tiền!lương nhận được của người lao động làm theo lương sản phẩm ĐGsp : đơn giá sản phẩm SPsp : số lượng sản phẩm!được chế tạo đảm bảo chất lượng Hình thức!này được áp dụng cho những công việc mà!ở đó dây chuyền sản xuất được!đảm bảo liên tục; các công việc có thể!định mức được, có tính!lặp lại và không đòi!hỏi trình độ lành!nghề cao; năng suất lao động!phụ thuộc chủ yếu vào nỗ lực!của người lao động và việc tăng!năng suất lao động!không gây ảnh hưởng tới chất lượng của sản phẩm.
Nguyễn Thu Hương – KTLĐ 53A MSV: CQ531854 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 10 GVHD: PGS. Tổ chức thực hiện quy chế trả lương Phần!này chủ yếu quy định!về các cá nhân tại các bộ phận của!doanh nghiệp có trách!nhiệm tổ chức thực hiện quy chế trả lương: chuyển!đổi bậc lương, mức lương chức danh, các khoản phụ cấp.; hướng dẫn các đơn vị thực hiện thống nhất việc!áp dụng quy chế trả lương; xem!xét giải quyết các phát!sinh khó khăn vướng mắc. Những!nội dung chính được quy định rõ ràng như là: - Thời!gian có hiệu lực của quy chế - Vấn đề giải quyết vướng!mắc trong quá trình!thực hiện quy chế - Trường!hợp sửa đổi quy chế - Hình thức xử lý trong!trường hợp vi phạm quy chế - Doanh nghiệp!có thể quy định thêm một số điều khác!nếu cần thiết. Một số quy định khác trong quy chế trả lương của doanh nghiệp Ngoài những!nội dung chính nêu trên, một!quy chế trả lương còn có thể có thêm!những quy định khác, thường sẽ là: a.
Trả lương làm thêm giờ Một!quy chế trả lương có thể căn cứ!theo Điều 97 Bộ Luật lao động 2012 để quy!định về việc trả lương làm!thêm giờ, làm việc vào ban đêm. Người!lao động làm thêm giờ được trả lương!