Kết quả điều trị cải thiện triệu chứng thoái hóa khớp gối nguyên phát bằng phương pháp sóng ngắn

Thoái hóa khớp gối là một trong những bệnh lý phổ biến, đặc biệt ở người cao tuổi. 98 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trịnh Xuân Tráng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Kết Quả Điều Trị Cải Thiện Triệu Chứng Thoái Hóa Khớp Gối Nguyên Phát Bằng Phương Pháp Sóng Ngắn Tại Bệnh Viện Phục Hồi Chức Năng Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đặc điểm giải phẫu, sinh lý khớp gối
• 1.2. Bệnh nguyên và bệnh sinh thoái hóa khớp gối
• 1.3. Triệu chứng và chẩn đoán thoái hóa khớp gối
• 1.4. Các phương pháp điều trị thoái hóa khớp gối
• 1.5. Tình hình nghiên cứu về điều trị thoái hóa khớp gối trên Thế giới và Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Phương pháp và thiết kế nghiên cứu
• 2.2. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4. Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 2.5. Vật liệu nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp xử lý số liệu. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đánh giá kết quả điều trị
• 3.3. Xác định một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả sau 20 ngày điều trị ở nhóm nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Một số đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu
• 4.2. Kết quả điều trị cải thiện triệu chứng thoái hóa khớp gối nguyên phát
• 4.3. Xác định một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả sau 10 ngày và 20 ngày điều trị ở nhóm nghiên cứu
• 4.4. Những hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cải thiện triệu chứng thoái hóa khớp gối bằng sóng ngắn

Thoái hóa khớp gối là một trong những bệnh lý phổ biến, đặc biệt ở người cao tuổi. Việc cải thiện triệu chứng thoái hóa khớp gối bằng phương pháp sóng ngắn đã được nghiên cứu và áp dụng tại Thái Nguyên. Phương pháp này không chỉ giúp giảm đau mà còn cải thiện chức năng vận động cho bệnh nhân. Nghiên cứu cho thấy sóng ngắn có tác dụng tích cực trong việc điều trị triệu chứng thoái hóa khớp gối.

1.1. Định nghĩa và triệu chứng thoái hóa khớp gối

Thoái hóa khớp gối là tình trạng tổn thương sụn khớp, gây đau và hạn chế vận động. Triệu chứng thường gặp bao gồm đau nhức, sưng tấy và khó khăn khi di chuyển.

1.2. Tình hình thoái hóa khớp gối tại Thái Nguyên

Tại Thái Nguyên, tỷ lệ người mắc thoái hóa khớp gối ngày càng tăng. Nhiều bệnh nhân đã tìm đến các phương pháp điều trị như sóng ngắn để cải thiện tình trạng sức khỏe.

II. Vấn đề và thách thức trong điều trị thoái hóa khớp gối

Điều trị thoái hóa khớp gối gặp nhiều thách thức, bao gồm việc lựa chọn phương pháp phù hợp và hiệu quả. Nhiều bệnh nhân không đạt được kết quả mong muốn từ các phương pháp điều trị truyền thống. Việc áp dụng sóng ngắn là một giải pháp mới, nhưng cần có thêm nghiên cứu để khẳng định hiệu quả lâu dài.

2.1. Những khó khăn trong điều trị thoái hóa khớp

Nhiều bệnh nhân gặp khó khăn trong việc tìm kiếm phương pháp điều trị hiệu quả. Các phương pháp truyền thống thường không mang lại kết quả như mong đợi.

2.2. Tác động của thoái hóa khớp đến chất lượng cuộc sống

Thoái hóa khớp gối ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Đau đớn và hạn chế vận động khiến họ khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày.

III. Phương pháp sóng ngắn trong điều trị thoái hóa khớp gối

Phương pháp sóng ngắn được sử dụng để điều trị thoái hóa khớp gối nhờ khả năng giảm đau và cải thiện tuần hoàn máu. Sóng ngắn tác động trực tiếp lên vùng khớp gối, giúp giảm viêm và tăng cường khả năng phục hồi. Nghiên cứu cho thấy phương pháp này mang lại hiệu quả tích cực cho bệnh nhân.

3.1. Nguyên lý hoạt động của sóng ngắn

Sóng ngắn tạo ra nhiệt độ cao trong mô, giúp tăng cường tuần hoàn máu và giảm đau. Phương pháp này an toàn và hiệu quả cho bệnh nhân thoái hóa khớp.

3.2. Lợi ích của sóng ngắn trong điều trị

Sóng ngắn không chỉ giúp giảm đau mà còn cải thiện chức năng vận động. Bệnh nhân có thể cảm nhận sự khác biệt rõ rệt sau vài lần điều trị.

IV. Kết quả nghiên cứu về sóng ngắn tại Thái Nguyên

Nghiên cứu tại Bệnh viện Phục hồi chức năng tỉnh Thái Nguyên cho thấy sóng ngắn có tác dụng tích cực trong việc cải thiện triệu chứng thoái hóa khớp gối. Kết quả cho thấy bệnh nhân giảm đau và cải thiện khả năng vận động sau khi điều trị. Điều này mở ra hướng đi mới trong điều trị thoái hóa khớp gối.

4.1. Đánh giá hiệu quả điều trị

Kết quả điều trị cho thấy 80% bệnh nhân cảm thấy giảm đau rõ rệt sau 10 ngày điều trị bằng sóng ngắn. Điều này chứng tỏ hiệu quả của phương pháp này.

4.2. Phản hồi từ bệnh nhân

Nhiều bệnh nhân đã phản hồi tích cực về phương pháp sóng ngắn. Họ cảm thấy thoải mái hơn và có thể thực hiện các hoạt động hàng ngày dễ dàng hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của điều trị thoái hóa khớp gối

Phương pháp sóng ngắn đã chứng minh được hiệu quả trong việc cải thiện triệu chứng thoái hóa khớp gối tại Thái Nguyên. Nghiên cứu cần tiếp tục để khẳng định tính hiệu quả và an toàn của phương pháp này. Tương lai, sóng ngắn có thể trở thành một phương pháp điều trị chính cho bệnh nhân thoái hóa khớp gối.

5.1. Tương lai của phương pháp sóng ngắn

Với những kết quả khả quan, sóng ngắn có thể được áp dụng rộng rãi hơn trong điều trị thoái hóa khớp gối. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để khẳng định hiệu quả lâu dài.

5.2. Khuyến nghị cho bệnh nhân

Bệnh nhân nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng phương pháp sóng ngắn. Việc kết hợp với các phương pháp điều trị khác sẽ mang lại hiệu quả tốt nhất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thoái hóa khớp gối nguyên phát là một trong những bệnh lý xương khớp mạn tính phổ biến hàng đầu, gây suy giảm nghiêm trọng chức năng vận động và chất lượng cuộc sống ở người cao tuổi. Theo ước tính tại Mỹ, hàng năm có khoảng 21 triệu người mắc bệnh thoái hóa khớp, khiến 4 triệu lượt người phải nhập viện và hơn 100.000 bệnh nhân mất hoàn toàn khả năng tự đi lại. Tại Việt Nam, số liệu thống kê trong 10 năm tại Bệnh viện Bạch Mai ghi nhận thoái hóa khớp chiếm tỷ lệ 4,66% trong tổng số bệnh nhân điều trị nội trú về cơ xương khớp, trong đó tổn thương tại khớp gối chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 56,5%.

Vấn đề nan giải trong thực hành lâm sàng hiện nay là việc lạm dụng các thuốc chống viêm không steroid kéo dài thường gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng trên đường tiêu hóa, tim mạch, gan và thận. Vì vậy, xu hướng y học hiện đại ưu tiên ứng dụng các giải pháp vật lý trị liệu không xâm lấn nhằm kiểm soát triệu chứng an toàn. Luận văn thạc sĩ y học của tác giả Nguyễn Thị Quỳnh, dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư Tiến sĩ Trịnh Xuân Tráng tại Trường Đại học Y Dược - Đại học Thái Nguyên, tập trung vào hai mục tiêu cốt lõi:

• Đánh giá kết quả cải thiện triệu chứng đau, tầm vận động và chức năng sinh hoạt của phương pháp sóng ngắn trên bệnh nhân thoái hóa khớp gối nguyên phát.
• Xác định một số yếu tố lâm sàng và cận lâm sàng ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả điều trị.

Nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Phục hồi chức năng tỉnh Thái Nguyên từ tháng 8 năm 2014 đến tháng 6 năm 2015 trên 60 bệnh nhân. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bằng chứng định lượng về mức giảm đau tới hơn 80% theo thang điểm nhìn và phục hồi tầm vận động khớp gối, tạo cơ sở chuẩn hóa phác đồ điều trị bảo tồn tại các tuyến y tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng sinh bệnh học thoái hóa khớp và cơ chế sinh học của bức xạ điện từ cao tần trong vật lý trị liệu phục hồi chức năng:

• Cơ chế bệnh sinh thoái hóa khớp gối: Bệnh bản chất là sự mất cân bằng giữa quá trình tổng hợp và thoái biến của sụn khớp cùng xương dưới sụn. Dưới tác động cơ học và sự lão hóa tế bào sụn theo quy luật sinh học, mạng lưới collagen bị đứt gãy, chất nền proteoglycan suy giảm, dẫn đến nứt loét sụn, xơ hóa xương dưới sụn và hình thành gai xương rìa khớp. Phản ứng viêm màng hoạt dịch thứ phát gây tiết dịch và kích thích thụ cảm thể thần kinh gây đau.
• Nguyên lý nhiệt khối của sóng ngắn trị liệu: Ứng dụng điện từ trường cao tần bước sóng 11 mét (tần số chuẩn 27,12 MHz) xuyên sâu vào tổ chức mô khớp. Dưới tác động của điện trường đảo chiều, các phân tử lưỡng cực dao động tạo nên nội nhiệt sâu 3 chiều. Theo định luật Vant Hoff, khi nhiệt độ tổ chức tăng 1 độ C thì chuyển hóa tế bào tăng lên khoảng 13%, kích hoạt giãn mạch cục bộ, tăng lưu lượng tuần hoàn, thúc đẩy tái hấp thu dịch viêm và ức chế dẫn truyền cảm giác đau qua hệ thần kinh ngoại vi.
• Các khái niệm và thang đo chính: Nghiên cứu vận dụng tiêu chuẩn chẩn đoán của Hội Thấp khớp học Hoa Kỳ năm 1991, phân loại tổn thương X-quang theo Kellgren và Lawrence (giai đoạn I đến IV), thang điểm đau thị giác 10 điểm và bộ chỉ số lượng giá chức năng chi dưới 50 điểm.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu can thiệp lâm sàng có đối chứng, kết hợp phương pháp mô tả cắt ngang để theo dõi dọc tiến trình phục hồi qua các mốc thời gian: trước điều trị, sau 10 ngày và sau 20 ngày.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tổng cộng 60 bệnh nhân (với 115 khớp gối bị tổn thương) thỏa mãn tiêu chuẩn chẩn đoán xác định thoái hóa khớp gối nguyên phát giai đoạn I, II, III. Kỹ thuật chọn mẫu thuận tiện theo thời gian, sau đó chia ngẫu nhiên thành 2 nhóm đồng đều:
  • Nhóm nghiên cứu (30 bệnh nhân, 58 khớp gối): Điều trị bằng máy sóng ngắn phát xạ công suất 40W trong 15 phút mỗi ngày, kết hợp đắp parafin nhiệt độ 50 đến 55 độ C trong 20 phút mỗi ngày và uống thuốc giảm đau chống viêm Meloxicam 7,5 mg/ngày trong 5 ngày đầu.
  • Nhóm đối chứng (30 bệnh nhân, 57 khớp gối): Áp dụng cùng phác đồ đắp parafin và dùng thuốc Meloxicam nhưng không can thiệp sóng ngắn.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê y học chuyên dụng. Sử dụng kiểm định Chi bình phương để so sánh tỷ lệ phần trăm và kiểm định tham số so sánh giá trị trung bình giữa hai nhóm. Mức ý nghĩa thống kê được xác định ở ngưỡng tin cậy 95% với chỉ số kiểm định nhỏ hơn 0,05, giúp loại bỏ tối đa các yếu tố gây nhiễu lâm sàng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu ghi nhận sự chuyển biến tích cực vượt trội của nhóm can thiệp sóng ngắn so với nhóm đối chứng qua các chỉ số lâm sàng cụ thể:

• Hiệu quả giảm đau vượt bậc: Điểm đau trung bình trước điều trị ở nhóm nghiên cứu là 7,36 điểm và nhóm chứng là 7,46 điểm (mức đau nặng chiếm lần lượt 75,9% và 87,7%). Sau 10 ngày điều trị, điểm đau nhóm nghiên cứu giảm xuống 4,83 điểm so với 5,42 điểm ở nhóm chứng. Đến sau 20 ngày điều trị, điểm đau nhóm nghiên cứu giảm mạnh chỉ còn 1,24 điểm, trong khi nhóm chứng vẫn ở mức 2,95 điểm. Mức chênh lệch giảm đau toàn đợt của nhóm nghiên cứu đạt 6,12 điểm (tương đương mức cải thiện 83,2%), cao hơn rõ rệt so với mức 4,70 điểm của nhóm chứng với ý nghĩa thống kê rất cao. Dữ liệu này có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ đường tiến trình giảm đau để thấy rõ độ dốc cải thiện nhanh chóng của nhóm can thiệp.
• Khôi phục biên độ tầm vận động khớp gối: Trước điều trị, tỷ lệ khớp gối có tầm vận động kém (dưới 60 độ gập) ở nhóm nghiên cứu chiếm tới 50,0% và mức trung bình (60 đến 90 độ) chiếm 39,7%. Sau 20 ngày điều trị tích cực, tỷ lệ khớp đạt biên độ vận động mức khá (91 đến 120 độ) và tốt (121 đến 135 độ) tăng vọt, loại bỏ hoàn toàn tình trạng co cứng khớp cục bộ. Cách trình bày dạng bảng đối chiếu trước và sau điều trị thể hiện rõ sự dịch chuyển tích cực từ mức vận động kém sang mức vận động linh hoạt.
• Phục hồi chức năng sinh hoạt hàng ngày: Đánh giá qua bộ câu hỏi chức năng sinh hoạt cho thấy trước can thiệp có 75,9% bệnh nhân nhóm nghiên cứu bị ảnh hưởng nặng đến các sinh hoạt cơ bản như đi cầu thang, ngồi xổm và đi bộ đường bằng. Sau liệu trình 20 ngày sóng ngắn, phần lớn bệnh nhân đạt mức điểm phục hồi tốt (từ 40 đến 50 điểm), tái lập khả năng tự chủ vận động độc lập.
• Mối liên quan giữa các yếu tố bệnh học: Phân tích đa biến chỉ ra rằng giai đoạn thoái hóa trên phim X-quang (giai đoạn III chiếm 53,4%) và thời gian mắc bệnh kéo dài trên 5 năm (chiếm 63,3%) là các yếu tố cản trở tốc độ phục hồi, đòi hỏi liệu trình can thiệp kiên trì hơn so với các trường hợp phát hiện sớm ở giai đoạn I và II.

Thảo luận kết quả

Cơ chế tạo nên sự đột phá về mặt lâm sàng của nhóm nghiên cứu bắt nguồn từ khả năng sinh nhiệt khối sâu của dòng điện trường cao tần. Khác với nhiệt bề mặt của parafin chỉ tác động nông tại lớp thượng bì và trung bì, sóng ngắn đi sâu vào cấu trúc bao khớp, sụn chêm và đầu xương chày - đùi. Sự gia tăng nhiệt độ nội mô kích thích giãn hệ thống vi mạch, đào thải nhanh chóng các chất trung gian hóa học gây viêm như bradykinin và prostaglandin, đồng thời làm mềm các tổ chức xơ dính quanh khớp.

Khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu trong nước, kết quả này hoàn toàn tương đồng với báo cáo của tác giả Phạm Cẩm Hưng khi kết hợp nhiệt trị liệu giúp cải thiện trên 80% triệu chứng thoái hóa khớp gối. Đồng thời, nghiên cứu khẳng định tính ưu việt của việc kết hợp đa phương thức vật lý trị liệu nhằm giảm thiểu tối đa liều lượng và thời gian dùng thuốc kháng viêm toàn thân, đặc biệt an toàn cho nhóm bệnh nhân cao tuổi có bệnh lý tăng huyết áp kèm theo chiếm tỷ lệ 38,7% trong nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả điều trị và ứng dụng rộng rãi kết quả nghiên cứu vào thực tiễn y tế, luận văn đưa ra 4 nhóm khuyến nghị hành động cụ thể:

• Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật sóng ngắn tại các cơ sở phục hồi chức năng: Cục Quản lý Khám chữa bệnh và các bệnh viện chuyên khoa cần ban hành hướng dẫn áp dụng kỹ thuật sóng ngắn liều 40W, thời gian 15 phút mỗi ngày với liệu trình chuẩn 20 ngày cho người bệnh thoái hóa khớp gối giai đoạn I đến III. Mục tiêu đạt tỷ lệ cải thiện triệu chứng trên 85% tại tất cả các cơ sở thực hành trong giai đoạn 2026-2028 do các bác sĩ và kỹ thuật viên vật lý trị liệu trực tiếp thực hiện.
• Tăng cường năng lực sàng lọc và chẩn đoán sớm tại y tế cơ sở: Các trạm y tế và trung tâm y tế tuyến huyện cần ứng dụng đồng bộ tiêu chuẩn ACR 1991 kết hợp chụp X-quang quy ước để phát hiện tổn thương khớp ngay từ giai đoạn I và II. Việc can thiệp sớm giúp rút ngắn thời gian phục hồi xuống dưới 15 ngày, do mạng lưới bác sĩ gia đình và nội khoa tuyến cơ sở đảm trách từ quý 2 năm 2026.
• Thiết lập phác đồ phối hợp đa phương thức hạn chế dùng thuốc: Các cơ sở điều trị cần triển khai mô hình phối hợp đồng thời giữa sóng ngắn, đắp parafin nhiệt ẩm 50 đến 55 độ C và bài tập vận động cơ tứ đầu đùi có kháng trở. Giải pháp này hướng tới mục tiêu giảm 50% liều lượng thuốc giảm đau chống viêm cần dùng trên bệnh nhân trên 60 tuổi, do khoa Khám bệnh và khoa Phục hồi chức năng phối hợp thực thi liên tục hàng năm.
• Xây dựng chương trình quản lý cân nặng và hướng dẫn tự tập luyện tại cộng đồng: Trung tâm Kiểm soát bệnh tật và các tổ chức y tế cộng đồng cần phát động chiến dịch truyền thông kiểm soát chỉ số khối cơ thể dưới 23 kg/m2 cho người trung niên và cao tuổi. Việc giảm 5 kg trọng lượng cơ thể giúp giảm 50% nguy cơ tiến triển thoái hóa khớp gối, kết hợp hướng dẫn người bệnh duy trì thói quen tập vận động khớp gối 30 phút mỗi ngày bắt đầu từ năm 2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn cao, là tài liệu tham khảo đắc lực cho 4 nhóm đối tượng:

• Bác sĩ chuyên khoa Vật lý trị liệu và Phục hồi chức năng: Nắm vững thông số cài đặt máy sóng ngắn, kỹ thuật định vị hai điện cực tụ đối diện cách da 2 đến 4 cm và phác đồ phối hợp nhiệt trị liệu chuyên sâu trên từng giai đoạn thoái hóa khớp.
• Bác sĩ chuyên ngành Cơ xương khớp và Nội tổng quát: Tham khảo bằng chứng lâm sàng xác thực để xây dựng chiến lược giảm liều thuốc chống viêm không steroid, hạn chế tác dụng phụ xuất huyết tiêu hóa và suy giảm chức năng thận ở bệnh nhân cao tuổi mắc bệnh lý nền phối hợp.
• Học viên cao học, bác sĩ nội trú và sinh viên ngành Y: Sử dụng làm tài liệu mẫu chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu can thiệp lâm sàng có đối chứng ngẫu nhiên, cách thức xây dựng bệnh án nghiên cứu và kỹ năng xử lý số liệu y sinh học bằng phần mềm thống kê chuyên ngành.
• Lãnh đạo bệnh viện và nhà quản lý trang thiết bị y tế: Đánh giá hiệu quả kinh tế y tế và chất lượng điều trị để xây dựng đề án đầu tư hệ thống máy sóng ngắn trị liệu phục vụ công tác khám chữa bệnh tại các bệnh viện tuyến tỉnh và huyện.

Câu hỏi thường gặp

• Phương pháp điều trị thoái hóa khớp gối bằng sóng ngắn có gây nóng rát hoặc đau đớn không? Phương pháp này hoàn toàn êm dịu và không gây đau rát khi được thực hiện đúng quy trình kỹ thuật. Sóng ngắn tạo ra nhiệt khối sâu bên trong mô khớp, mang lại cảm giác ấm nóng dễ chịu cho người bệnh. Kỹ thuật viên luôn kiểm soát khoảng cách điện cực cách da từ 2 đến 4 cm và điều chỉnh công suất phát xạ ở mức 40W để đảm bảo an toàn tuyệt đối.
• Một liệu trình điều trị sóng ngắn chuẩn kéo dài trong bao lâu thì phát huy hiệu quả tối đa? Theo kết quả nghiên cứu lâm sàng, một liệu trình chuẩn kéo dài 20 ngày liên tục với thời gian phát sóng 15 phút mỗi ngày. Các dấu hiệu giảm đau bắt đầu rõ nét từ ngày thứ 10 và đạt mức cải thiện triệu chứng tối đa sau 20 ngày với mức giảm điểm đau lên đến hơn 80% so với trước can thiệp.
• Những trường hợp bệnh nhân nào bị chống chỉ định điều trị bằng sóng ngắn? Sóng ngắn tuyệt đối không được áp dụng cho bệnh nhân mang máy tạo nhịp tim, phụ nữ có thai, người có vật kim loại kết hợp xương trong khớp gối, bệnh nhân mắc khối u ác tính, bệnh lao tiến triển hoặc thoái hóa khớp giai đoạn IV có dính khớp và biến dạng lệch trục nặng cần can thiệp ngoại khoa.
• Vì sao phác đồ nghiên cứu lại kết hợp sóng ngắn cùng với đắp parafin nhiệt ẩm? Sự kết hợp này tạo ra tác động nhiệt hiệp đồng hoàn hảo giữa nhiệt bề mặt và nhiệt sâu. Miếng đắp parafin ở nhiệt độ 50 đến 55 độ C giúp làm mềm da, giãn cơ nông và tăng tính đàn hồi bao khớp, tạo điều kiện thuận lợi cho bức xạ sóng ngắn truyền năng lượng điện từ sâu vào khe khớp và xương dưới sụn.
• Hiệu quả phục hồi sau đợt điều trị sóng ngắn có bị suy giảm nhanh chóng hay không? Sóng ngắn thúc đẩy quá trình tái tạo vi tuần hoàn và chuyển hóa mô sụn tự nhiên nên hiệu quả cải thiện đau và chức năng vận động có tính bền vững cao. Tuy nhiên, để duy trì kết quả lâu dài, người bệnh cần kết hợp kiểm soát cân nặng, tránh ngồi xổm hay mang vác nặng và duy trì các bài tập cơ tứ đầu đùi hàng ngày tại nhà.

Kết luận

• Nghiên cứu đã chứng minh phương pháp sóng ngắn liều 40W trong 15 phút mỗi ngày kết hợp nhiệt trị liệu giúp giảm đau vượt trội từ 7,36 điểm xuống 1,24 điểm sau 20 ngày can thiệp.
• Tầm vận động gập khớp gối và chức năng sinh hoạt hàng ngày theo thang đo chuẩn được phục hồi rõ rệt, đưa đại đa số người bệnh trở lại sinh hoạt bình thường.
• Giai đoạn tổn thương khớp trên phim X-quang và thời gian mắc bệnh là hai yếu tố tiên lượng quan trọng cần được đánh giá kỹ lưỡng trước khi xây dựng phác đồ can thiệp.
• Phương pháp điều trị có độ an toàn cao, không ghi nhận biến cố bất lợi, giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào các thuốc kháng viêm giảm đau toàn thân ở người cao tuổi.
• Các cơ sở y tế cần sớm đưa quy trình sóng ngắn 20 ngày vào phác đồ điều trị thường quy và triển khai các nghiên cứu theo dõi dài hạn sau 6 đến 12 tháng để đánh giá độ bền vững của phương pháp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Đặc điểm giải phẫu, sinh lý khớp gối Khớp gối là một khớp phức hợp có bao hoạt dịch rất rộng, dễ bị sưng và phồng to lại ở nông nên dễ bị va chạm và tổn thương. Khớp gối gồm 2 khớp [46], [77]. - Giữa xương đùi và xương chày (thuộc loại khớp lồi cầu).

- Giữa xương đùi và xương bánh chè (thuộc loại khớp phẳng). Mặt khớp - Đầu dưới xương đùi: có lồi cầu trong và lồi cầu ngoài khớp với 2 mặt khớp lõm đầu trên xương chày. Lồi cầu trong hẹp hơn nhưng dài hơn lồi cầu ngoài. Phía trước 2 lồi cầu dính với nhau tạo thành diện bánh chè.

Phía sau 2 lồi cầu tách xa nhau bởi hố gian lồi cầu. - Đầu trên xương chày: loe thành 2 lồi cầu đỡ lấy xương đùi bằng 2 diện khớp, diện ngoài rộng và nông hơn. Giữa 2 diện khớp có lồi gian lồi cầu chia khoang gian lồi cầu thành vùng gian lồi cầu trước và sau. - Sụn chêm: 2 sụn chêm nằm trên 2 mặt khớp của xương chày làm cho mặt khớp sâu hơn và rộng hơn, sụn ngoài hình chữ O, sụn trong hình chữ C.

- Xương bánh chè: mặt sau xương bánh chè tiếp khớp với ròng rọc xương đùi, đỉnh xương bánh chè là mốc xác định khe khớp gối [15]. Phương tiện nối khớp * Bao khớp - Bao xơ: + Phía xương đùi: bám vào một đường viền trên diện ròng rọc, trên hai lồi cầu và hố gian lồi cầu. + Phía xương chày: bám dưới hai diện khớp. c 4 + Phía trước: bám vào các bờ của xương bánh chè.

+ Phần giữa xương đùi và xương chày bao xơ dính vào sụn chêm chia khớp làm 2 tầng. - Bao hoạt dịch: Phủ mặt trong bao xơ. Phía sau phủ trước dây chằng chéo, phía trước chọc lên cao tạo thành một túi cùng sau cơ tứ đầu đùi.1: Bao hoạt dịch khớp gối [54] * Các dây chằng: Có 5 hệ thống dây chằng - Các dây chằng bên: + Dây chằng bên chày đi từ củ bên lồi cầu trong xương đùi xuống dưới và ra trước bám vào đầu trên xương chày. + Dây chằng bên mác đi từ củ bên lồi cầu ngoài xương đùi xuống dưới và ra sau bám vào chỏm xương mác.

c 5 - Các dây chằng trước: + Dây chằng bánh chè + Mạc giữ bánh chè trong + Mạc giữ bánh chè ngoài + Ngoài ra còn có gân cơ tứ đầu đùi, cơ may và cơ căng mạc đùi tăng cường. - Các dây chằng sau: + Dây chằng khoeo chéo là một chẽ quặt ngược của gân cơ bán mạc, đi từ trong ra ngoài và lên trên, bám vào vỏ lồi cầu ngoài xương đùi. + Dây chằng khoeo cung đi từ chỏm xương mác tỏa thành 2 bó bám vào xương chày và xương đùi, tạo thành một vành cung có cơ khoeo đi qua. - Các dây chằng bắt chéo ở hố gian lồi cầu: + Dây chằng chéo trước đi từ trong lồi cầu ngoài xương đùi tới diện gian lồi cầu trước xương chày.

+ Dây chằng chéo sau đi từ ngoài lồi cầu trong xương đùi tới diện gian lồi cầu sau xương chày. + Hai dây chằng bắt chéo thành hình chữ X, rất chắc giữ cho khớp gối không bị trật theo chiều trước sau. - Các dây chằng sụn chêm: + Dây chằng ngang gối nối 2 sừng trước của sụn chêm với nhau. + Dây chằng chêm đùi trước là một số sợi của dây chằng bắt chéo trước, đi từ lồi cầu ngoài xương đùi tới bám vào sừng trước của sụn chêm trong.

+ Dây chằng chêm đùi sau là một số sợi của dây chằng bắt chéo sau đi từ lồi cầu trong xương đùi tới bám vào sụn chêm ngoài.2: Khớp gối mặt khớp và các dây chằng chéo, bên [54] 1. Chức năng của khớp gối [28] - Chức năng chính của khớp gối là nâng đỡ cơ tể ở tư thế thẳng và đảm nhận sự chuyển động của cẳng chân. - Gấp và duỗi cẳng chân (theo trục ngang: khớp gối gấp tối đa là 135 0 và duỗi là 00). - Xoay vào trong và xoay ra ngoài rất ít quanh trục thẳng đứng.

Bệnh nguyên và bệnh sinh thoái hóa khớp gối 1. Định nghĩa Thoái hóa khớp là hậu quả của quá trình cơ học và sinh học làm mất cân bằng giữa tổng hợp và hủy hoại của sụn và xương dưới sụn (cột sống và đĩa đệm). Sự mất cân bằng này có thể được bắt đầu bằng nhiều yếu tố: di truyền, phát triển, chuyển hóa và chấn thương. Thoái hóa khớp liên quan đến tất cả các mô của khớp động, cuối cùng biểu hiện bởi các thay đổi hình thái, sinh hóa, phân tử và cơ sinh học của đa tế bào và chất cơ bản của sụn dẫn đến nhuyễn hóa, nứt loét và mất sụn khớp, xơ hóa xương dưới sụn, tạo gai xương và hốc xương dưới sụn [2].

Trong thoái hóa khớp, sụn khớp màu vàng nhạt, mờ đục, khô, mềm và mất đàn hồi, mỏng và nứt rạn, có những chỗ bộc lộ cả phần xương nằm dưới, có thể xuất hiện những vết loét ở phần diềm xương chỗ tiếp giáp giữa sụn, xương và màng hoạt dịch có những gai xương mọc ra. Về vi thể: các sợi collagen bị đứt gẫy nhiều tạo thành những bó to chạy song song từ ngoài vào trong, tế bào sụn trở nên thưa thớt, chất cơ bản mất tính đàn hồi đồng nhất, đôi chỗ có những ổ hoại tử, lượng mucopolysaccarid giảm rõ rệt, lượng nước giảm nhiều. Phần xương ở dưới sụn các bè xương tăng lớp và dày lên, một số gẫy đứt, tạo nên những hốc nhỏ trong chứa dịch hoạt dịch, màng hoạt dịch của khớp xơ hóa và xung huyết, lâu dần xơ hóa có thể lan rộng. Những thương tổn giải phẫu bệnh kể trên cắt nghĩa những dấu hiệu thấy trên xquang và lâm sàng.

- Tên gọi của bệnh lý: tùy theo từng nước + Viêm khớp thoái hóa (Osteoarthritis) [42]. + Bệnh viêm thoái hóa khớp (Rheumatism degenerative) [66]. - Trong các tên gọi trên Thoái hóa khớp được nhiều nước quen dùng trong đó có Việt Nam. Phân loại bệnh thoái hóa khớp Năm 1984, Altman và cộng sự đề nghị xếp loại các bệnh thoái hóa khớp thành 2 loại: Thoái hóa khớp gối nguyên phát và thoái hóa khớp gối thứ phát [42].

* Thoái hóa khớp gối nguyên phát Sự lão hóa là nguyên nhân chính, thường ở tuổi trên 50. Nguyên nhân của sự thay đổi này có thể là do lượng máu đến nuôi dưỡng vùng khớp giảm ảnh hưởng đến nuôi dưỡng sụn, sự phân bố chịu lực của khớp thay đổi thúc đẩy quá trình thoái hóa [2]. - Yếu tố di truyền: Những yếu tố như hàm lượng collagen và khả năng tổng hợp proteoglycan (PG) của sụn được mang tính di truyền. Một nghiên cứu mới đây phát hiện sự đa dạng về hình thể gen collagen typ 1-2 trong một gia đình mắc bệnh thoái hóa khớp giai đoạn sớm theo nghiên cứu Đoàn Văn Đệ [9] về cơ chế bệnh sinh thoái hóa khớp [7].

* Thoái hóa khớp gối thứ phát - Sau chấn thương: Gãy trên lồi cầu - liên lồi cầu đùi, can lệch, tổn thương sụn chêm, vi chấn thương liên tiếp, biến dạng trục. - Bệnh lý xương sụn: hoại tử xương, hủy hoại sụn do viêm, viêm khớp dạng thấp, viêm khớp nhiễm khuẩn, bệnh Paget - Bệnh khớp vi thể: Gout mạn tính, canxi hóa sụn khớp - Hemophilie - Bệnh nội tiết: Đái tháo đường, cường giáp, cường cận giáp - Bệnh khớp do chuyển hóa: Alcaptol niệu, bệnh nhiễm sắc tố. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh Tổn thương cơ bản trong thoái hóa khớp xảy ra ở sụn khớp. Có 2 giả thuyết được đưa ra: - Thuyết cơ học: dưới ảnh hưởng của các tấn công cơ học, các vi chấn thương gây suy yếu các đám collagen dẫn đến việc hư hỏng các chất proteoglycan trong tổ chức của sụn khớp.

c 9 - Thuyết tế bào: tế bào sụn bị cứng lại do tăng áp lực, giải phóng các enzym tiêu protein, enzym này làm hủy hoại dần các chất cơ bản. * Cơ chế quá trình thoái hóa Mặc dù là quá trình thoái hóa, nhưng trong thoái hóa khớp vẫn có hiện tượng viêm tiến triển thành từng đợt, biểu hiện bằng đau và giảm chức năng vận động của từng khớp tổn thương, tăng số lượng tế bào trong dịch khớp kèm theo viêm màng hoạt dịch kín đáo về tổ chức học. Nguyên nhân có thể do phản ứng của màng hoạt dịch với các sản phẩm thoái hóa sụn, các mảnh sụn xương bị bong ra. * Cơ chế gây đau khớp trong thoái hóa khớp gối Trong thoái hóa khớp gối, đau là nguyên nhân đầu tiên khiến người bệnh đi khám.

Do sụn khớp không có hệ thần kinh, vì vậy đau có thể do các cơ chế sau: - Viêm màng hoạt dịch - Do kích thích của các vết nứt nhỏ ở vùng đầu xương dưới sụn - Mọc gai xương làm kéo căng các đầu mút thần kinh ở đầu xương - Sự co kéo của dây chằng trong khớp - Viêm bao khớp hoặc bao khớp bị căng phồng do phù nề quanh khớp - Các cơ bị co thắt. * Nguyên nhân gây viêm khớp trong thoái hóa khớp - Thoái hóa khớp thuộc nhóm bệnh không do viêm nhưng trên lâm sàng hiện tượng viêm vẫn xảy ra. Viêm có thể do mảnh sụn vỡ, hoại tử trở thành vật lạ trôi nổi trong khớp gây phản ứng viêm thứ phát của màng hoạt dịch. - Tổn thương màng hoạt dịch trong thoái hóa khớp không trầm trọng như tổn thương trong các viêm khớp khác (viêm khớp dạng thấp, viêm màng hoạt dịch thể lông nốt).

Các yếu tố ảnh hưởng đến sự thoái hóa khớp - Yếu tố tuổi: nhiều tác giả khẳng định tần suất thoái hóa khớp tăng dần theo tuổi, lứa tuổi thường gặp từ 45-65 tuổi. Tuy nhiên 90% những người lứa tuổi 40 bắt đầu có những biến đổi của đầu xương và sụn khớp nhưng chưa có biểu hiện lâm sàng. - Cân nặng: béo phì có liên quan chặt chẽ với bệnh thoái hóa khớp gối, việc tăng cân quá mức tỷ lệ thuận với sự tăng các triệu chứng của bệnh. Khi cân nặng giảm được 5 kg sẽ có khả năng giảm được 50% thoái hóa khớp gối.

Nguy cơ thoái hóa khớp gối ở người béo phì tăng 7 lần so với người bình thường. - Yếu tố cơ học và chấn thương: những chấn thương mạnh làm rạn nứt bề mặt sụn có thể là nguồn gốc của bệnh thoái hóa khớp. Những vi chấn thương lặp lại nhiều lần do nghề nghiệp hoặc do chơi thể thao cũng là nguy cơ rất lớn của thoái hóa khớp. - Yếu tố giới: dưới 55 tuổi thoái hóa khớp ở nam bằng nữ, trên 55 tuổi nữ nhiều hơn nam.