Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHẬP KHẨU VÀ QUY TRÌNH NHẬP KHẨU 1. Cơ sở lý luận về nhập khẩu 1. Khái niệm về nhập khẩu Trong xu thế mở cửa nền kinh tế, các hoạt động giao thương luôn được chính phủ, các doanh nghiệp ưu tiên hàng đầu, xem đây là chìa khoá vàng cho nền kinh tế. Theo đó, hoạt động nhập khẩu ngày càng phát triển và được chú trọng đầu tư hơn.
Nhập khẩu có nhiều định nghĩa và khái niệm nhưng nhìn chung nhập khẩu là hoạt động buôn bán trên phạm vi quốc tế, là quá trình trao đổi hàng hoá giữa các quốc gia, dùng ngoại tệ làm thước đo để trao đổi hàng hoá. Nhập khẩu tạo điều kiện cho các quốc gia mua hàng hoá, nguyên vật liệu mà quốc gia ấy không có sẵn hoặc không thể sản xuất được. Hàng hoá nhập khẩu bao gồm công nghệ, móc máy, trang thiết bị, dầu nhớt, khí đốt hay thậm chí là dịch vụ,. Nhập khẩu là hình thức mua bán các hàng hoá, dịch vụ của nước ngoài phục vụ nhu cầu tiêu dùng hay tái xuất với mục tiêu lợi nhuận.
Hay nhập khẩu là khẩu nhập từ các tổ chức kinh tế, các công ty nước ngoài, tiến hành tiêu thụ hàng hoá, vật tư ở thị trường nội địa hoặc tái xuất nhằm mục đích thu lợi nhuận và nối liền sản xuất giữa các quốc gia với nhau. Theo khoản 1 Điều 28 Luật Thương Mại 2005 định nghĩa như sau: "Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật" 1. Đặc điểm của nhập khẩu Trong xu hướng toàn cầu hoá, các hoạt động giao thương ngày càng phát triển mạnh mẽ. Từ đó; hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu càng ngày hơn với chúng ta và được chú trọng đầu tư và phát triển.
Đặc biệt các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, Chính phủ và các doanh nghiệp luôn xác định được tầm quan trọng của hoạt động nhập khẩu. Nhập khẩu là 1 hoạt động tất yếu của nền kinh tế, phục vụ mục đích lợi nhuận và đóng vai trò đặc biệt với nền kinh tế. Tuy nhiên, nhập khẩu là một hoạt động kinh tế trên phạm vi thế giới nên quy trình phức tạp và có những đặc điểm riêng biệt, cụ thể nhập khẩu có những đặc điểm sau: - Nhập khẩu hàng hoá chịu nhiều sự điều chỉnh về các bộ luật và quy tắc như: Điều ước quốc tế và Ngoại thương, Tập quán thương mại quốc tế, luật quốc gia của các nước liên quan,. - Các phương thức giao dịch, mua bán: giao dịch trực tiếp, giao dịch gián tiếp, giao dịch các hội chợ, triễn lãm - Các phương thức thanh toán đa dạng: L/C, nhờ thu, hàng đổi hàng 4 - Tiền tệ được sử dụng phổ biến và có sức chuyển đổi cao là: USA, bảng Anh - Nhập khẩu là hoạt động kinh tế trên phạm vi quốc tế, địa bàn rộng vì vậy các thủ tục, thời gian lâu - Sử dụng nhiều điều kiện để thực hiện các hình thức nhận hàng, giao hàng, phổ biến là FOB, CIF, … - Khoảng cách xa và thời gian lâu, rất dễ gây ra những rủi ro cho hàng hoá, nên cần những bảo hiểm phù hợp với hàng hoá.
Cơ bản, nhập khẩu là hoạt động mua hàng hoá, dịch vụ mà quốc gia đó không thể sản xuất, không có sẵn từ các quốc gia khác, nhằm mục đích thu lợi nhuận. Vì thế, hoạt động ở phạm vi rộng trên thế giới, Chính phủ, các tổ chức kinh tế và các doanh nghiệp cần cân đối về các đặc điểm của nhập khẩu để phát triển, đầu tư và tính toán về bài toán kinh tế, lợi nhuận cho doanh nghiệp, công ty. Nhập khẩu chịu nhiều sự điều chỉnh của các bộ luật, các quy tắc: Vì mỗi quốc gia đều có những bộ luật thương mại và chịu nhiều sự chi phối của các điều ước quốc tế, mà nhập khẩu lại có sự tham gia của nhiều nước khác nhau nên chịu sự chi phối bởi luật pháp, bộ luật của các nước liên quan. Các phương thức giao dịch: Ngoài những hình thức giao dịch truyền thống như triễn lãm, thì internet đang mở ra một kỷ nguyên cho nền kinh tế, các giao dịch không còn khó khăn, không bị giới hạn bởi không gian và thời gian mà thay vào đó các nền tảng xã hội, các sàn thương mại điện tử, hệ thống banking của các Ngân hàng cho phép các doanh nghiệp, công ty, các tổ chức kinh tế đàm phán, giao dịch trực tiếp trên mạng.
Các phương thức thanh toán: Trong hoạt động nhập khẩu có rất nhiều hình thức thanh toán khác nhau, tuỳ thuộc vào sản phẩm, hàng hoá, địa điểm và thời gian mà các bên tham gia nhập khẩu lựa chọn phương thức thanh toán phù hợp và được quy định rõ ràng trong hợp đồng. Các đồng tiền được lựa chọn nhiều nhất và có tính chuyển đổi cao như USA, Bảng Anh,. Phương thức vận chuyển trong hoạt động nhập khẩu: Phụ thuộc vào hàng hoá, sản phẩm, vị trí và thời gian nhận hàng mà các bên liên quan sẽ quyết định phương tiện vận chuyển. Các phương tiện vận chuyển chính của hoạt động nhập khẩu bao gồm: đường sắt, đường bộ, đường hàng không, đường thuỷ,… Bên cạnh các tiêu chí về thời gian và chất lượng hàng hoá được đảm bảo thì yếu tố tiết kiệm chi phí vẫn được đặt lên hàng đầu Đối với phương thức giao nhận bằng đường biển Phương thức giao nhận bằng đường biển rất thích hợp cho việc vận chuyển hàng hóa có khối lượng lớn và cự ly vận chuyển dài do đặc điểm 2/3 diện tích bề mặt trái đất là biển, phương thức giao nhận này là một trong những phương thức 5 vận tải ra đời sớm nhất và đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế thương mại của xã hội loài người.
Đối với phương thức giao nhận bằng đường hàng không Phương thức vận tải hàng không ra đời sau những phương thức vận tải khác, song đến thời điểm hiện nay, phương thức này đang đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế thương mại quốc tế. Phương thức vận tải hàng không rất thích hợp để vận chuyển các lô hàng nhỏ, hàng hóa đòi hỏi giao hàng ngay, an toàn và chính xác, hàng hóa có giá trị cao và hàng hóa có cự ly vận chuyển dài. Đối với phương thức giao nhận bằng đường bộ Phương thức giao nhận bằng đường bộ là phương thức vận tải phổ biến và thông dụng nhất trong các loại hình vận tải. Tuy phương thức vận tải này bị hạn chế bởi khối lượng và kích thước hàng hóa, không chở được những khối lượng hàng hóa lớn như vận tải bằng đường thủy hay nhanh chóng bằng vận chuyển hàng không, nhưng lại khá linh hoạt với những hàng hóa có khối lượng vận chuyển không quá lớn và nhỏ.
Đối với phương thức giao nhận bằng đường sắt Đây là phương thức giữ vai trò trụ cột trong hệ thống giao thông vận tải của một quốc gia, đặc biệt là đối với những quốc gia không có biển thì phương thức này càng đóng vai trò quan trọng bởi những lợi thế về giá cước ổn đinh, khả năng vận chuyển xa, chở được hàng hóa có khối lượng nặng và độ an toàn cao. Chức năng của Nhập khẩu Nhập khẩu có tác động khiến giá trị sử dụng của tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân biến đổi theo hướng có lợi cho việc đẩy mạnh sản xuất và nâng cao mức sống của người dân trong nước. Hoạt động nhập khẩu giúp nâng cao hiệu quả nền kinh tế quốc dân nhờ trao đổi hàng hóa và dịch vụ trên cơ sở sử dụng triệt để các khả năng và lợi thế của phân công lao động quốc tế, nhằm nâng cao năng suất lao động, cải tiến chất lượng và khai thác các năng lực của nền kinh tế toàn cầu. Hoạt động khai thác được hết thế mạnh về công nghệ, vốn của các nước phát triển và phù hợp với tình hình kinh tế trong nước để thúc đẩy phát triển kinh tế.
Nhờ đó, tiếp thu được những tiến bộ công nghệ, khoa học kỹ thuật, phương thức kinh doanh, sản xuất để tập trung phát triển ở trong nước. Nhờ nhập khẩu mà các hoạt động khác liên quan cũng phát triển, như: Thông tin liên hệ quốc tế, tài chính quốc tế, … góp phần xây dựng mối quan hệ song phương giữa các quốc gia, rút gần khoảng cách để cùng hỗ trợ nhau phát triển, hợp tác đầu tư và mở rộng thị trường. Từ đó các mối quan hệ về chính trị cũng trở nên khăng khít và bền chặt hơn. Vai trò của Nhập khẩu Hội nhập luôn là chìa khoá vàng của nền kinh tế thế giới hiện nay.
Song song sự phát triển của nền kinh tế thì xuất nhập khẩu chiếm vai trò quan trọng trong hoạt động ngoại thương nói riêng và nền kinh tế nói chung. Hàng hoá luôn đa dạng và phong phú, nhập khẩu là hoạt động quan trọng trong quá trình thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm. Nhập khẩu góp phần giải quyết vấn đề nguồn hàng khan hiếm. Nhờ nhập khẩu mà nguồn hàng trong các nước trở nên phong phú hơn, và mức tiêu thụ của con người cũng tăng lên vì có hoạt động xuất nhập khẩu.
Vì nhập khẩu kích thích được nhu cầu tiêu dùng hàng hoá của người tiêu dùng. Nhu cầu tiêu dùng hàng hoá tăng kéo theo nền kinh tế phát triển và chất lượng đời sống của con người càng tăng lên. Nhập khẩu là hoạt động tích cực trong quá trình phát triển của thế giới. Các nước đang và chưa phát triển có cơ hội tiếp cận với những hàng hoá, sản phẩm, công nghệ, dịch vụ tốt, tiên tiến, góp phần vào việc chuyển giao công nghệ, khoa học cho các nước đang và chưa phát triển.
Nhập khẩu đóng vai trò quan trọng trong việc hướng nền kinh tế đến mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá, từ đó nâng cao năng lực sản xuất, quản lý điều hành và phát triển nền inh tế của một quốc gia và tạo sự liên kết giữa các quốc gia, làm giảm khoảng cách giàu nghèo của các nước trên thế giới. Nhập khẩu là sự dây liên kết mối quan hệ giữa các quốc gia về các lĩnh vực: kinh tế, y tế, du lịch, khoa học,. Bên cạnh đó, hoạt động ngoại thương, cụ thể là nhập khẩu còn giúp phát triển mối quan hệ về chính trị giữa các quốc gia, tăng cường tình hữu nghị, sự hợp tác của các quốc gia trên nhiều lĩnh vực.