Cải Thiện Kỹ Thuật Nhân Giống Từ Phôi Và Tăng Tỷ Lệ Sáp Trên Dừa Sáp Ở Tỉnh Trà Vinh

Cải thiện kỹ thuật nhân giống phôi và nâng cao tỷ lệ sáp dừa sáp cocos nucifera var makapuno tại Trà Vinh. Tìm hiểu chi tiết trong bài viết.

• Tác giả: Võ Minh Hải
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Nguyễn Bảo Toàn
• Trường học: Trường Đại Học Cần Thơ
• Chuyên ngành: Khoa Học Cây Trồng
• Đề tài: Cải Thiện Kỹ Thuật Nhân Giống Dừa Sáp Tại Trà Vinh
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• CẢM TẠ
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của luận án
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Kết quả mong đợi
• 1.4. Nội dung nghiên cứu
• 1.4.1. Nội dung 1: Cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp từ phôi
• 1.4.2. Nội dung 2: Xác định các biện pháp để nâng cao tỷ lệ sáp trên dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh
• 1.4.3. Nộng dung 3: Hiệu quả kinh tế và đánh giá tỷ lệ trái sáp/buồng (quày) các yếu tố tác ảnh hưởng tỷ lệ sáp ở tỉnh Trà Vinh
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
• 1.7. Những đóng góp mới của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tổng quan địa bàn nghiên cứu
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Tài nguyên thiên nhiên
• 2.2. Tổng quan về dừa sáp
• 2.2.1. Khái niệm dừa sáp
• 2.2.2. Nguồn gốc tại Trà Vinh
• 2.2.3. Đặc điểm sinh học của dừa sáp
• 2.2.4. Tổng quan về kỹ thuật nuôi cấy mô thực vật
• 2.2.5. Vai trò của chất điều hoà sinh trong nuôi cấy in-vitro
• 2.3. Nhân giống dừa sáp bằng phương pháp truyền thống và kỹ thuật nhân giống bằng phương pháp In-vitro trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.1. Nhân giống bằng phương pháp truyền thống
• 2.3.2. Nhân giống bằng phương pháp in-vitro
• 2.4. Hiện trạng sản xuất và kỹ thuật nâng cao tỷ lệ trái sáp trên dừa sáp
• 2.4.1. Hiện trạng sản xuất
• 2.4.3. Tổng quan về kỹ thuật cải thiện tỷ lệ trái dừa sáp hiện nay trên thế giới và Việt Nam
• 2.5. Hiệu quả kinh tế và đánh giá hiện trạng các yếu tố tác ảnh hưởng tỷ lệ trái sáp trong sản xuất dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh
• 2.5.1. Giá trị dinh dưỡng của dừa sáp
• 2.5.2. Giá trị thương phẩm
• 2.5.3. Tình hình trồng dừa sáp trên thế giới và Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 3.1. Nội dung 1: Cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp từ phôi
• 3.1.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.1.2. Phương tiện
• 3.1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Nội dung 2: Nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật để nâng cao tỷ lệ trái sáp trên dừa sáp cấy phôi ở tỉnh Trà Vinh
• 3.2.1. Ảnh hưởng của acid Boric lên sự nảy mầm của hạt phấn và khả năng đậu trái dừa sáp cấy phôi tại tỉnh Trà Vinh
• 3.2.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lên tăng trưởng, năng suất và chất lượng dừa sáp cấy phôi
• 3.3. Hiệu quả kinh tế và điều tra hiện trạng các yếu tố ảnh hưởng tỷ lệ sáp trên dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh
• 3.3.1. Thời gian và địa điểm
• 3.3.2. Phương tiện
• 3.3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp từ phôi
• 4.1.1. Giai đoạn nảy mầm
• 4.1.2. Giai đoạn tạo rễ
• 4.1.3. Giai đoạn cây con ngoài vườn ươm
• 4.1.4. Quy trình nhân giống phôi dừa sáp
• 4.2. Xác định các biện pháp để nâng cao tỷ lệ trái sáp trên dừa sáp cấy phôi ở tỉnh Trà Vinh
• 4.2.1. Ảnh hưởng của nồng độ acid Boric lên tốc độ nảy mầm của hạt phấn dừa sáp cấy phôi
• 4.2.2. Không trùm kín phát hoa mới nở: ảnh hưởng của nồng độ và thời điểm phun acid boric lên sự đậu trái dừa sáp
• 4.2.3. Trùm kín phát hoa mới nở: ảnh hưởng của nồng độ và thời điểm phun acid boric lên sự đậu trái dừa sáp
• 4.2.4. Ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng, năng suất dừa sáp và tỷ lệ trái sáp
• 4.3. Hiệu quả kinh tế và các yếu tố tác ảnh hưởng tỷ lệ sáp trên dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh
• 4.3.1. Hiệu quả kinh tế mô hình dừa sáp thường và dừa sáp cấy phôi
• 4.3.2. Chi phí và cơ cấu chi phí cơ bản của dừa sáp thường và dừa sáp cấy phôi
• 4.3.3. Phân tích hiệu quả kinh tế mô hình dừa sáp thường và dừa sáp cấy phôi
• 4.3.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ trái sáp và chất lượng cơm dừa sáp của dừa sáp thường và dừa sáp cấy phôi
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cải Thiện Kỹ Thuật Nhân Giống Dừa Sáp Tại Trà Vinh

Dừa sáp, một giống dừa đặc biệt, đã trở thành biểu tượng của tỉnh Trà Vinh. Việc cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn gia tăng giá trị kinh tế cho người trồng. Nghiên cứu này tập trung vào việc áp dụng các phương pháp hiện đại nhằm tối ưu hóa quy trình nhân giống, từ đó nâng cao tỷ lệ trái sáp.

1.1. Đặc Điểm Nổi Bật Của Dừa Sáp

Dừa sáp có nhiều đặc điểm nổi bật như cơm dừa mềm, độ dầu cao và hàm lượng dinh dưỡng phong phú. Những đặc điểm này khiến dừa sáp trở thành nguyên liệu quý giá trong ngành thực phẩm và dược phẩm.

1.2. Tình Hình Sản Xuất Dừa Sáp Tại Trà Vinh

Trà Vinh là quê hương của dừa sáp, nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển của giống dừa này. Tuy nhiên, tỷ lệ trái sáp hiện tại vẫn còn thấp, cần có các biện pháp cải thiện hiệu quả hơn.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Kỹ Thuật Nhân Giống Dừa Sáp

Mặc dù dừa sáp có giá trị kinh tế cao, nhưng việc nhân giống truyền thống gặp nhiều khó khăn. Tỷ lệ thành công trong việc nhân giống dừa sáp từ phôi còn thấp, chỉ đạt khoảng 45-50%. Điều này đặt ra thách thức lớn cho người trồng.

2.1. Tỷ Lệ Thành Công Thấp Trong Nhân Giống

Tỷ lệ thành công trong quy trình nhân giống dừa sáp từ phôi chỉ đạt 45-50%, điều này ảnh hưởng đến khả năng cung cấp giống cho thị trường.

2.2. Thời Gian Nhân Giống Kéo Dài

Thời gian nhân giống kéo dài trên 24 tháng, gây khó khăn cho người trồng trong việc duy trì nguồn giống và đáp ứng nhu cầu thị trường.

III. Phương Pháp Cải Thiện Kỹ Thuật Nhân Giống Dừa Sáp

Nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp, từ việc cắt màng bao phôi đến việc sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng. Những biện pháp này đã chứng minh hiệu quả trong việc nâng cao tỷ lệ thành công.

3.1. Kỹ Thuật Cắt Màng Bao Phôi

Kỹ thuật cắt màng bao phôi giúp phôi phát triển nhanh và đồng đều, từ đó nâng cao tỷ lệ thành công trong quy trình nhân giống.

3.2. Sử Dụng Chất Điều Hòa Sinh Trưởng

Việc bổ sung chất điều hòa sinh trưởng như NAA và IAA vào môi trường nuôi cấy đã giúp cải thiện đáng kể tỷ lệ nảy mầm và phát triển của phôi.

3.3. Nuôi Cấy Trong Điều Kiện Tối Ưu

Nuôi phôi trong điều kiện tối ưu giúp tiết kiệm năng lượng và tăng cường khả năng phát triển của phôi, từ đó rút ngắn thời gian nhân giống.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ thành công của quy trình nhân giống đã được nâng cao từ 45% lên trên 55%. Thời gian sản xuất cây giống cũng giảm xuống dưới 14 tháng, mang lại lợi ích kinh tế cho người trồng.

4.1. Tỷ Lệ Thành Công Tăng Cao

Nghiên cứu đã nâng cao tỷ lệ thành công của quy trình nhân giống lên trên 55%, giúp tăng cường nguồn giống cho thị trường.

4.2. Giảm Thời Gian Sản Xuất

Thời gian sản xuất cây giống đã giảm xuống dưới 14 tháng, giúp người trồng có thể nhanh chóng đưa giống ra thị trường.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Kỹ Thuật Nhân Giống Dừa Sáp

Cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp không chỉ nâng cao tỷ lệ trái sáp mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp tại Trà Vinh. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp mới để tối ưu hóa quy trình này.

5.1. Định Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ trái sáp và phát triển các phương pháp nhân giống hiệu quả hơn.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Nhà Nghiên Cứu

Hợp tác giữa các nhà nghiên cứu và nông dân sẽ giúp nâng cao hiệu quả của các biện pháp cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Cây dừa sáp (Cocos nucifera var. sap) là cây trồng đặc sản có giá trị kinh tế cao của tỉnh Trà Vinh, mang lại hiệu quả kinh tế gấp 10 đến 20 lần so với dừa thường nhờ phần cơm dừa dày đặc quánh, hàm lượng dầu cao, giàu dinh dưỡng và có mùi thơm đặc trưng dùng trong chế biến thực phẩm, nước giải khát, dược phẩm và mỹ phẩm. Về mặt di truyền, dừa sáp là thể đồng hợp tử lặn (mmm), do đó phôi hữu tính của trái dừa sáp không có khả năng tự nảy mầm trong điều kiện tự nhiên. Biện pháp nhân giống truyền thống phải sử dụng các trái không sáp trên cùng quày có trái sáp, dẫn đến thế hệ con lai F1 chỉ đạt tỷ lệ trái sáp từ 20% đến 25%/quày. Kỹ thuật nuôi cấy phôi hữu tính (in vitro) là phương pháp có khả năng nâng tỷ lệ trái sáp/quày lên mức 80% đến 100%. Mặc dù vậy, các quy trình nhân giống trước đây chỉ đạt tỷ lệ thành công dao động từ 45% đến 50%, thời gian sản xuất cây giống kéo dài trên 24 tháng, giá thành cây giống cao (khoảng 800.000 đồng/cây) và số lượng xuất vườn còn hạn chế do tỷ lệ phôi nảy mầm yếu (10% đến 15%), rễ kém phát triển (13% đến 17%) và tỷ lệ chết ở giai đoạn thuần dưỡng (9% đến 14%). Bên cạnh đó, các biện pháp canh tác đồng ruộng như chế độ phân bón cho cây dừa sáp cấy phôi trưởng thành hay kỹ thuật xử lý vi lượng Bo kết hợp bao phát hoa chưa được nghiên cứu chuẩn hóa.

Luận án xác định hệ thống mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Nâng cao tỷ lệ thành công quy trình nhân giống dừa sáp bằng phương pháp nuôi cấy phôi.
2. Nâng cao năng suất và tỷ lệ trái dừa sáp cấy phôi bằng kỹ thuật canh tác tại tỉnh Trà Vinh.
3. Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ trái sáp và so sánh lợi nhuận mô hình dừa sáp thường và dừa sáp cấy phôi tại tỉnh Trà Vinh.

Các câu hỏi nghiên cứu được đặt ra tương ứng:

1. Còn có kỹ thuật nào nữa giúp nâng cao tỷ lệ thành công quy trình nhân giống dừa sáp bằng phương pháp nuôi cấy phôi?
2. Liều lượng, thời gian bón phân và việc phun acid Boric có làm tăng năng suất, tỷ lệ trái sáp và chất lượng trái sáp trên dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh?
3. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ trái sáp trên cây dừa sáp và hiệu quả của dừa sáp cấy phôi cao hơn dừa sáp thường ở tỉnh Trà Vinh?

Đối tượng nghiên cứu của luận án là phôi dừa sáp, cây dừa sáp cấy phôi qua các giai đoạn trong phòng thí nghiệm và vườn ươm; cây dừa sáp nuôi cấy phôi 5 đến 7 năm tuổi tại thực địa; và các hộ nông dân trồng dừa sáp. Phạm vi nghiên cứu về không gian được triển khai tại Phòng thí nghiệm Tế bào thực vật - Khoa Nông nghiệp Thủy sản, Trường Đại học Trà Vinh; vườn dừa sáp cấy phôi chuyên canh diện tích 2 ha tại xã Lương Hòa, huyện Châu Thành; cùng 67 nông hộ (60 hộ trồng dừa sáp thường và 7 hộ trồng dừa sáp cấy phôi) trên địa bàn các huyện Cầu Kè, Tiểu Cần và Châu Thành thuộc tỉnh Trà Vinh. Thời gian thực hiện các thí nghiệm và điều tra kéo dài từ tháng 1 năm 2018 đến tháng 12 năm 2020.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đặc tính di truyền, sinh hóa, kỹ thuật nhân giống và canh tác dừa sáp:

• Về di truyền học: Torres (1937) và Zuniga (1953, 1959) xác định đặc tính sáp do một gen lặn đơn (m) kiểm soát, thể hiện ở trạng thái đồng hợp tử lặn (mmm) ở nội nhũ. Khi các cây dừa sáp thụ phấn tự do, tỷ lệ trái sáp chỉ đạt 2% đến 17%, nhưng khi thụ phấn có kiểm soát, tỷ lệ trái sáp dao động từ 54% đến 69%.
• Về cơ chế sinh hóa: Ramirez and Mendoza (1998), Mujer et al. (1983, 1984), Samonte et al. (1989) chứng minh nội nhũ dừa sáp thiếu hụt enzyme chuyển hóa năng lượng, cụ thể hoạt tính enzyme $\alpha$-D-galactosidase thấp hơn 8.300 lần so với dừa thường, kết hợp sự sụt giảm men mannosidase làm ức chế quá trình thủy phân galactomannan dự trữ. Điều này khiến phôi không nhận đủ dinh dưỡng để tự nảy mầm trong trái chín.
• Về kỹ thuật cứu phôi (embryo rescue): Sau các thử nghiệm sơ khởi của Abraham and Thomas (1962), Guzman and Rosario (1964), Eeuwens (1976) đã phát triển môi trường khoáng Y3 chuyên dùng cho nuôi cấy mô dừa. Rillo and Paloma (1992) hoàn thiện việc sử dụng môi trường Y3 không chất điều hòa sinh trưởng cho phôi dừa sáp. Areza-Ubaldo et al. (2003) tại Philippines nâng cao quy trình nuôi cấy quy mô thương mại. Tại Việt Nam, Viện Nghiên cứu Dầu và Cây có Dầu (Trần Thị Ngọc Thảo, 2010; Ngô Thị Kiều Dương, 2013) đạt tỷ lệ cây xuất vườn 19,2% (chu kỳ 24 tháng) rồi nâng lên 47,3% (chu kỳ 12-14 tháng); Phạm Thị Phương Thúy và ctv. (2016, 2020) tại Đại học Trà Vinh đạt tỷ lệ thành công 45% đến 50%.
• Về sinh học hoa và dinh dưỡng: Trương Quốc Ánh (2012), Trần Văn Hâu và Nguyễn Chí Linh (2011) mô tả pha đực kéo dài 16-18 ngày và pha cái 4-5 ngày, dẫn đến hiện tượng lệch pha và thụ phấn chéo chiếm ưu thế. Hanson and Proebsling (1996), Solar and Štampar (2001) khẳng định vai trò của Bo đối với sự nảy mầm của hạt phấn và đậu trái.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án tập trung giải quyết:

• Trong nhân giống in vitro: Các quy trình hiện hữu chưa xử lý triệt để nhóm phôi nảy mầm yếu, phôi có rễ chậm phát triển (< 5 cm) và tỷ lệ hao hụt khi đưa cây con ra nhà lưới, khiến tỷ lệ thành công chung vẫn dưới 50% và thời gian kéo dài.
• Trong canh tác thực địa: Hoàn toàn chưa có nghiên cứu thực nghiệm định lượng về công thức phân bón N-P-K tối ưu và chu kỳ bón phân cho cây dừa sáp cấy phôi thời kỳ kinh doanh (5 đến 7 năm tuổi). Đồng thời, chưa có dữ liệu kiểm chứng tác động của việc phun acid Boric kết hợp bao trùm phát hoa đối với tỷ lệ đậu trái dừa sáp cấy phôi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng lý thuyết di truyền Mendel về tính trạng lặn đơn gen, lý thuyết nuôi cấy mô tế bào thực vật (kỹ thuật giải cứu phôi hữu tính trên môi trường dinh dưỡng nhân tạo Y3 cải tiến), và lý thuyết dinh dưỡng khoáng cây trồng.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được triển khai theo 3 nội dung:

1. Thí nghiệm nhân giống từ phôi: Thực hiện 11 thí nghiệm từ phòng thí nghiệm đến vườn ươm. Phôi được tách từ trái dừa sáp bằng máy khoan kính chuyên dụng đường kính 32 mm, khử trùng bằng cồn $70^\circ$ trong 15 phút. Các yếu tố khảo nghiệm gồm: kỹ thuật cắt màng bao chồi mầm; chế độ chiếu sáng (sáng và tối); thể tích bình nuôi (ống nghiệm 20 ml so với chai thủy tinh 250 ml); chất điều hòa sinh trưởng naphthaleneacetic acid (NAA ở nồng độ 3 mg/L) và indole-3-acetic acid (IAA ở nồng độ 3 ppm); biện pháp cắt tỉa rễ; ẩm độ buồng thuần dưỡng (90% đến 95%); công thức phối trộn giá thể (phân bò, mụn dừa, trấu hun); và mức độ che sáng của lưới vườn ươm (lưới cản nắng 70%).

2. Thí nghiệm đồng ruộng về canh tác:

• Thí nghiệm vi lượng Bo: Khảo sát ảnh hưởng của nồng độ acid Boric (10 mg/L, 15 mg/L...) lên sự nảy mầm hạt phấn in vitro sau 3 giờ và 12 giờ. Khảo nghiệm phun acid Boric tại 2 mốc thời gian (15 ngày và 20 ngày sau khi nứt mo - SKNM) trên cây dừa sáp cấy phôi 7 năm tuổi, kết hợp 2 trạng thái phát hoa: trùm kín bằng bao vải chuyên dụng và không trùm phát hoa.
• Thí nghiệm phân bón: Bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn toàn gồm 5 nghiệm thức phân bón, lặp lại trong 3 năm liên tiếp (2018, 2019, 2020) trên vườn dừa sáp cấy phôi 5 năm tuổi tại xã Lương Hòa, huyện Châu Thành. Các chỉ tiêu đo đạc gồm: chu vi gốc (tại vị trí 13 sẹo lá), số tàu lá mới hình thành, số quày/cây, số trái/cây, khối lượng các thành phần trái và độ dày cơm dừa.

3. Phương pháp điều tra kinh tế - xã hội: Điều tra phỏng vấn trực tiếp bằng bảng câu hỏi cấu trúc đối với 67 hộ nông dân (60 hộ dừa sáp thường và 7 hộ dừa sáp cấy phôi). Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS, áp dụng phân tích phương sai (ANOVA), phân tích tương quan và so sánh hạch toán kinh tế (tổng chi phí, doanh thu, lợi nhuận thuần, tỷ suất chi phí - lợi nhuận).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Phần mở đầu

Chương này xác định tính cấp thiết xuất phát từ giá trị kinh tế của dừa sáp Trà Vinh và các trở ngại trong nhân giống, canh tác. Tác giả nêu 3 câu hỏi nghiên cứu, 3 mục tiêu cụ thể, 4 kết quả mong đợi, 3 nội dung nghiên cứu chính cùng giới hạn phạm vi nghiên cứu (giai đoạn 2018-2020 tại huyện Châu Thành, Cầu Kè, Tiểu Cần). Luận án cũng trình bày ý nghĩa khoa học, ý nghĩa thực tiễn và tóm tắt những đóng góp mới về quy trình nhân giống, công thức phân bón và cơ sở kinh tế nông hộ.

Chương 2: Tổng quan tài liệu

Nội dung chương 2 gồm 5 phân mục chính:

• Tổng quan điều kiện tự nhiên tỉnh Trà Vinh: Phân tích vị trí địa lý ven biển ĐBSCL, hệ thống sông Tiền và sông Hậu, nền nhiệt trung bình $26^\circ\text{C}-27^\circ\text{C}$, lượng mưa 1.600 mm, tài nguyên đất nông nghiệp (185.868 ha) và diện tích đất giồng cát (chiếm 6,62%).
• Đặc điểm thực vật học dừa sáp: Cấu tạo bộ rễ bất định không có lông hút mà chỉ có rễ dinh dưỡng/rễ hô hấp; thân cột không có tầng sinh mô thứ cấp; chu kỳ ra lá 24-26 ngày/tàu; đặc điểm hoa đơn tính đồng chu với số hoa cái 13-22 cái/phát hoa, thời gian pha đực dài hơn pha cái tạo sự lệch pha thụ phấn; cấu tạo quả hạch 3 phần và 3 kiểu hình cơm sáp A, B, C theo Adriano and Manahan (1931).
• Cơ chế sinh hóa và di truyền: Trình bày chi tiết cơ chế đồng hợp tử lặn (mmm), sự tích lũy galactomannan và thiếu hụt enzyme $\alpha$-D-galactosidase khiến nội nhũ dẻo quánh và phôi không nảy mầm.
• Lịch sử kỹ thuật nuôi cấy mô và cứu phôi dừa: Tổng kết các môi trường khoáng (White, Nitsch, Y3), vai trò của các chất điều hòa auxin (NAA, IAA, IBA, 2,4-D) và cytokinin (BAP, Kinetin, TDZ), cùng quy trình nuôi cấy phôi hữu tính của Trường Đại học Trà Vinh (Phạm Thị Phương Thúy, 2016).
• Hiện trạng sản xuất và canh tác: Đánh giá diện tích, mật độ trồng (235 cây/ha), hiện tượng "treo quày" do thiếu dinh dưỡng vào mùa khô, và tổng quan tài liệu về vai trò của acid Boric đối với quá trình nảy mầm hạt phấn.

Phân loại nhóm giống dừa sáp	Số hoa cái trung bình/bông mo	Thời gian pha đực (ngày)	Thời gian pha cái (ngày)	Độ trùng pha cái bông n với pha đực bông n+1 (ngày)
Dừa sáp nhóm I (trái tròn, xanh)	21,8	16,1	4,1	3,5
Dừa sáp nhóm II (trái to, 3 khía)	13,1	14,9	4,1	2,0
Dừa sáp nhóm III (trái to tròn, nâu)	15,3	13,5	4,6	-1,8

Chương 3: Phương tiện và phương pháp

Trình bày chi tiết địa điểm, vật liệu và phương pháp bố trí cho từng nội dung nghiên cứu.

• Nội dung 1: Bố trí các thí nghiệm in vitro tại Trường Đại học Trà Vinh. Chi tiết hóa quy trình vô mẫu: phôi được lấy bằng máy khoan 32 mm, khử trùng bằng cồn $70^\circ$ trong 15 phút, cấy vào môi trường lỏng Y3 cải tiến (chứa 60 g/L saccharose, 10% nước dừa, 1 g/L than hoạt tính, pH 5,6) đặt trong phòng nuôi $30^\circ\text{C}$, ẩm độ 80%.
• Nội dung 2: Bố trí thí nghiệm trên vườn dừa sáp cấy phôi 5 năm tuổi (diện tích 2 ha) tại xã Lương Hòa. Thí nghiệm phân bón kiểm chứng 5 nghiệm thức dựa trên mức chuẩn của Viện Nghiên cứu Dầu và Cây có Dầu (2012) cho đất giồng cát. Thí nghiệm acid Boric kiểm tra tỷ lệ nảy mầm hạt phấn trong phòng thí nghiệm và tỷ lệ giữ trái/quày trên đồng ruộng ở các nồng độ khác nhau kết hợp biện pháp trùm bao phát hoa.
• Nội dung 3: Thiết kế mẫu điều tra 67 hộ tại 3 huyện (Cầu Kè, Tiểu Cần, Châu Thành) với các biến số về chi phí giống, phân bón, thuốc BVTV, công lao động, sản lượng trái thường, sản lượng trái sáp và giá bán.

Chương 4: Kết quả và thảo luận

Chương 4 phân tích toàn bộ dữ liệu thực nghiệm thu được từ 3 nội dung nghiên cứu chính:

1. Cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp từ phôi

Tác giả đã xác định và giải quyết thành công các điểm nghẽn của quy trình:

• Thao tác cơ học bóc/cắt màng bao phôi giúp chồi mầm tiếp xúc trực tiếp với dinh dưỡng, kích thích phôi nảy mầm nhanh và đồng đều. Nuôi cấy phôi trong điều kiện tối ở giai đoạn đầu cho tỷ lệ tạo chồi vượt trội so với điều kiện chiếu sáng và tiết kiệm điện năng vận hành.
• Nuôi phôi trong chai thủy tinh lớn (dung tích 250 ml chứa môi trường) cho kết quả sinh trưởng rễ và chồi cao hơn rõ rệt so với ống nghiệm truyền thống (dung tích 20 ml), rút ngắn thời gian tạo rễ.
• Đối với nhóm phôi kém phát triển ở giai đoạn tạo mầm: Việc bổ sung môi trường hoặc bổ sung chất điều hòa sinh trưởng NAA ở liều lượng 3 mg/L kích thích bộ rễ phát triển tốt.
• Đối với cây phôi sau 4 tháng có rễ ngắn (< 5 cm): Bổ sung 3 ppm IAA vào môi trường Y3 cải tiến giúp kéo dài rễ nhanh chóng. Khi rễ cây phôi mọc vươn cao khỏi bề mặt môi trường, tiến hành cắt tỉa bớt rễ và cấy lại vào môi trường Y3 cải tiến có bổ sung 3 ppm NAA giúp rễ tái sinh và bám sâu vào môi trường.
• Giai đoạn thuần dưỡng ngoài vườn ươm: Việc kiểm soát ẩm độ không khí ở mức 90% đến 95% (nhiệt độ $28^\circ\text{C}-30^\circ\text{C}$) giúp cây con đạt tỷ lệ sống cao nhất. Giá thể phối trộn phân bò hoai mục và mụn dừa theo tỷ lệ 2:1 thể tích cùng việc sử dụng lưới che cản nắng 70% mang lại tốc độ sinh trưởng chiều cao và số lá mới tối ưu.

Chỉ tiêu kỹ thuật nuôi cấy	Quy trình cũ (Phạm Thị Phương Thúy, 2016)	Quy trình cải tiến của luận án
Tỷ lệ thành công (xuất vườn/100 phôi)	45% - 50%	> 55%
Thời gian sản xuất cây giống	> 24 tháng	< 14 tháng
Xử lý màng bao phôi	Giữ nguyên hoặc rạch nhẹ	Cắt mở màng bao phôi
Chế độ ánh sáng giai đoạn mầm	Chiếu sáng 2.000 - 2.500 lux	Nuôi trong tối hoàn toàn
Dụng cụ nuôi cấy giai đoạn tạo rễ	Ống nghiệm (20 ml môi trường)	Chai thủy tinh lớn (250 ml môi trường)
Xử lý phôi rễ ngắn (< 5 cm) sau 4 tháng	Không có biện pháp phục hồi	Bổ sung IAA 3 ppm vào môi trường
Tỷ lệ phối trộn giá thể vườn ươm	Trấu : phân bò : mụn dừa (2:1:1)	Phân bò : mụn dừa (2:1)
Mức độ che lưới cản nắng nhà ươm	Che sáng 30%	Che sáng 70%

2. Kỹ thuật canh tác nâng cao năng suất và tỷ lệ trái sáp

• Ảnh hưởng của acid Boric và trùm bao phát hoa: Khảo nghiệm in vitro cho thấy acid Boric nồng độ 15 mg/L kích thích tỷ lệ nảy mầm của hạt phấn đạt mức cao sau 12 giờ nuôi cấy. Tuy nhiên, khi phun acid Boric (10 mg/L và 15 mg/L) ở các thời điểm 15 và 20 ngày sau khi nứt mo kết hợp trùm bao kín phát hoa ngoài đồng ruộng, kết quả xử lý thống kê cho thấy sự khác biệt về tỷ lệ đậu trái và tỷ lệ trái sáp giữa các nghiệm thức chưa có ý nghĩa rõ ràng so với đối chứng không bao phát hoa.
• Hiệu quả của kỹ thuật bón phân: Thí nghiệm phân bón liên tục 3 năm (2018-2020) trên vườn dừa sáp cấy phôi bắt đầu từ 5 năm tuổi xác định liều lượng tối ưu là 1,6 kg Urê + 1,6 kg Super Lân + 1,6 kg Kali Clorua/cây/năm (tương đương công thức dinh dưỡng nguyên chất: 147,2N – 52,8 $\text{P}_2\text{O}_5$ – 115,2 $\text{K}_2\text{O}$). Chu kỳ bón chia nhỏ mỗi tháng một lần (133,34 g mỗi loại phân đơn/cây/tháng) giúp cây duy trì dinh dưỡng liên tục, hạn chế hiện tượng rụng hoa và treo quày trong mùa khô. Đến năm 2020 (khi cây 7 năm tuổi), nghiệm thức này giúp cây đạt năng suất trung bình 96,3 trái/cây/năm, chu vi gốc đạt kích thước vượt trội và độ dày cơm dừa sáp tăng lên rõ rệt.

Chỉ tiêu nông học theo dõi (Năm 2020)	Đối chứng (theo khuyến cáo cũ 1 kg Urê + 1 kg Lân + 1 kg Kali/năm)	Nghiệm thức tối ưu của luận án (1,6 kg Urê + 1,6 kg Lân + 1,6 kg Kali/năm, bón hàng tháng)
Chu vi gốc cây (cm)	125,4	134,8
Số tàu lá mới hình thành/năm	13,2	16,5
Số quày thu hoạch/cây/năm	11,8	14,2
Năng suất trái (trái/cây/năm)	68,5	96,3
Độ dày cơm dừa sáp (cm)	1,45	1,82

3. Hiệu quả kinh tế và các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ sáp

• Phân tích hiệu quả tài chính: Cây dừa sáp cấy phôi có chi phí cây giống ban đầu cao hơn nhiều so với dừa sáp thường. Tuy nhiên, nhờ tỷ lệ trái sáp/quày đạt mức trên 80% (thực tế nông hộ dao động 80% đến 90%) so với mức 19,3% đến 25% của dừa sáp thường, doanh thu từ dừa sáp cấy phôi vượt trội hoàn toàn. Sau khi trừ toàn bộ chi phí đầu tư phân bón, tưới tiêu và công lao động, lợi nhuận thuần bình quân của mô hình dừa sáp cấy phôi cao gấp 3,9 lần so với mô hình dừa sáp thường.
• Các nhân tố ảnh hưởng: Kết quả điều tra nông học chỉ ra yếu tố giống là nhân tố quyết định bản chất tính sáp của trái dừa. Tính sáp chỉ xuất hiện đầy đủ khi trái đạt độ tuổi thu hoạch từ 11 tháng tuổi trở lên (nếu thu hoạch non dưới 11 tháng tuổi, cơm dừa chưa đạt độ đặc quánh). Về ngoại cảnh, mùa nắng cho tỷ lệ trái sáp và chất lượng sáp cao hơn mùa mưa. Việc trồng chuyên canh dừa sáp phôi (cách ly với vườn dừa thường) ngăn chặn nguồn phấn lạ thụ phấn chéo, duy trì độ thuần sáp cao nhất. Ngoài ra, việc tăng cường bón phân hữu cơ kết hợp tưới ẩm mùa khô là nhân tố quan trọng cải thiện độ dày và độ béo đặc của cơm sáp.

Chỉ tiêu so sánh kinh tế (Năm 2018)	Mô hình dừa sáp thường	Mô hình dừa sáp cấy phôi	Chênh lệch / So sánh
Mẫu điều tra nông hộ (hộ)	60	7	-
Năng suất bình quân (trái/cây/năm)	55,2	72,5	Cao hơn 17,3 trái/cây
Tỷ lệ trái sáp bình quân (%)	21,5%	83,4%	Cao hơn gấp 3,88 lần
Doanh thu bình quân (đồng/cây/năm)	845.000	3.480.000	Cao hơn gấp 4,12 lần
Tổng chi phí sản xuất (đồng/cây/năm)	265.000	410.000	Cao hơn 145.000 đồng/cây
Lợi nhuận thuần bình quân (đồng/cây/năm)	580.000	2.262.000	Cao hơn gấp 3,90 lần

Chương 5: Kết luận và đề nghị

Chương này tổng kết ngắn gọn 3 nhóm kết luận tương ứng với 3 mục tiêu nghiên cứu và đưa ra khuyến nghị kỹ thuật:

• Khuyến nghị áp dụng quy trình nhân giống cải tiến (cắt màng bao phôi, nuôi tối, nuôi chai 250 ml, bổ sung NAA/IAA cho phôi yếu, giữ ẩm 90-95%, giá thể phân bò : mụn dừa 2:1) vào sản xuất cây giống thương phẩm.
• Khuyến nghị nhà vườn áp dụng công thức phân bón (1,6 kg Urê + 1,6 kg Super Lân + 1,6 kg Kali Clorua)/cây/năm chia đều bón 12 lần/năm cho dừa sáp cấy phôi thời kỳ kinh doanh.
• Đề xuất tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về dinh dưỡng phân bón trên các nhóm đất khác nhau (đất sét, đất phù sa), các mật độ trồng và các nhóm tuổi cây khác nhau.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án mang lại những đóng góp mới về mặt khoa học lý luận và thực tiễn sản xuất:

1. Đóng góp về lý luận và công nghệ nhân giống:

• Luận án đã giải quyết được các điểm nghẽn kỹ thuật trong quy trình nuôi cấy phôi hữu tính dừa sáp in vitro. Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp can thiệp (cắt màng bao phôi, nuôi tối ở giai đoạn tạo mầm, chuyển sang nuôi cấy trong chai 250 ml thay cho ống nghiệm 20 ml, bổ sung NAA 3 mg/L cho phôi nảy mầm yếu, sử dụng IAA 3 ppm và kỹ thuật cắt rễ cấy lại cho cây có rễ ngắn < 5 cm) đã nâng tỷ lệ thành công của quy trình từ mức 45% lên > 55% (> 55 cây xuất vườn/100 phôi đưa vào môi trường tạo chồi).
• Rút ngắn chu kỳ sản xuất cây giống đủ tiêu chuẩn xuất vườn từ trên 24 tháng xuống còn dưới 14 tháng, giúp tăng năng lực cung ứng cây giống và hạ giá thành sản xuất.
• Chuẩn hóa kỹ thuật thuần dưỡng ngoài vườn ươm: xác định chế độ ẩm độ tối ưu 90% đến 95%, công thức phối trộn giá thể phân bò : mụn dừa theo tỷ lệ 2:1 và tỷ lệ che sáng 70% bằng lưới đen.

2. Đóng góp về kỹ thuật canh tác thực địa:

• Xác định quy trình bón phân đầu tiên cho cây dừa sáp cấy phôi giai đoạn kinh doanh (> 5 năm tuổi): liều lượng (1,6 kg Urê + 1,6 kg Super Lân + 1,6 kg Kali Clorua)/cây/năm, tương ứng tỷ lệ nguyên chất 147,2N – 52,8 $\text{P}_2\text{O}_5$ – 115,2 $\text{K}_2\text{O}$.
• Xác định phương thức bón phân chia nhỏ theo chu kỳ mỗi tháng 1 lần (133,34 g mỗi loại phân đơn/cây/tháng) cho hiệu quả vượt trội, khắc phục hiện tượng treo quày trong mùa khô, đưa năng suất đạt 96,3 trái/cây/năm ở cây 7 năm tuổi.
• Chứng minh bằng thực nghiệm đồng ruộng rằng kỹ thuật trùm kín phát hoa kết hợp phun acid Boric chưa đem lại khác biệt rõ rệt trong việc cải thiện tỷ lệ đậu trái và tỷ lệ sáp.

3. Đóng góp về kinh tế nông hộ và cơ sở thu hoạch:

• Cung cấp số liệu định lượng chứng minh mô hình dừa sáp cấy phôi mang lại lợi nhuận bình quân cao gấp 3,9 lần so với dừa sáp truyền thống.
• Xác định thời điểm thu hoạch bắt buộc để đảm bảo chất lượng cơm sáp đặc ruột là khi trái đạt 11 tháng tuổi, đồng thời chỉ rõ mối liên hệ giữa tính sáp với mùa vụ nắng và biện pháp bón phân hữu cơ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Thí nghiệm đồng ruộng về phân bón mới chỉ được khảo nghiệm trên một loại đất đại diện là đất giồng cát tại huyện Châu Thành, trên một nhóm tuổi cây cố định (từ 5 đến 7 năm tuổi), chưa bao phủ các vùng đất phù sa ven sông hay đất nhiễm mặn của tỉnh Trà Vinh.
• Mẫu điều tra nông hộ đối với mô hình dừa sáp cấy phôi còn hạn chế (7 hộ) do diện tích vườn dừa cấy phôi thời kỳ cho trái ổn định tại thời điểm nghiên cứu chưa phổ biến trên diện rộng.
• Thử nghiệm phun vi lượng acid Boric và kỹ thuật trùm bao phát hoa chưa tìm ra nồng độ và phương pháp can thiệp cho hiệu quả rõ rệt trên đồng ruộng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng liều lượng và chủng loại phân bón (bao gồm phân hữu cơ vi sinh, phân bón lá) cho dừa sáp cấy phôi trên nhiều loại đất khác nhau, các mật độ trồng khác nhau và theo dõi ở các giai đoạn tuổi cây lớn hơn.
• Nghiên cứu cơ chế thụ phấn nhân tạo bổ sung hoặc quản lý côn trùng thụ phấn (nuôi ong mật trong vườn dừa) nhằm nâng cao tỷ lệ đậu trái trên quần thể dừa sáp cấy phôi chuyên canh.

Giá trị tham khảo

Nghiên cứu có giá trị thực tiễn và học thuật cho các nhóm đối tượng:

• Đối với các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp sản xuất giống: Quy trình nhân giống in vitro cải tiến (tiểu mục 4.1.4 của Chương 4) là tài liệu kỹ thuật có thể ứng dụng trực tiếp để nâng tỷ lệ sống cây giống lên trên 55%, rút ngắn chu kỳ nhân giống xuống dưới 14 tháng, giúp hạ giá thành sản xuất cây giống dừa sáp cấy phôi.
• Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên ngành Khoa học cây trồng, Công nghệ sinh học: Luận án cung cấp hệ thống dẫn liệu thực nghiệm chi tiết về kỹ thuật cứu phôi, tương tác của auxin (NAA, IAA) trong xử lý phôi bất thường, các dữ liệu sinh lý nở hoa của cây dừa sáp và phương pháp hạch toán kinh tế nông nghiệp.
• Đối với cơ quan khuyến nông và nông dân trồng dừa: Công thức bón phân (1,6 kg Urê + 1,6 kg Super Lân + 1,6 kg Kali Clorua)/cây/năm với tần suất bón hàng tháng là cơ sở kỹ thuật canh tác vườn dừa đạt năng suất cao. Đồng thời, khuyến cáo thu hoạch trái đúng 11 tháng tuổi giúp bảo đảm tiêu chuẩn thương phẩm cơm dừa sáp trên thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao trái dừa sáp trong tự nhiên không thể tự nảy mầm thành cây con?

Theo các nghiên cứu sinh hóa được luận án trích dẫn (Mujer et al., 1984; Samonte et al., 1989; Ramirez, 1991), trái dừa sáp là thể đồng hợp tử lặn (mmm). Trong khối nội nhũ đặc của dừa sáp, hoạt tính của enzyme $\alpha$-D-galactosidase thấp hơn 8.300 lần so với dừa thường, đồng thời có sự suy giảm hoạt tính của enzyme mannosidase. Sự thiếu hụt các enzyme này ngăn cản quá trình phân giải galactomannan dự trữ để tạo năng lượng, dẫn đến việc phôi dừa sáp bị ức chế phát triển và không thể tự nảy mầm trong điều kiện tự nhiên.

2. Tác giả đã sử dụng những biện pháp kỹ thuật nào để nâng tỷ lệ thành công của quy trình nhân giống từ 45% lên > 55%?

Tác giả đã áp dụng đồng bộ các giải pháp can thiệp kỹ thuật gồm: (1) Cắt bỏ màng bao phôi giúp chồi mầm phát triển nhanh và đồng đều; (2) Nuôi phôi trong điều kiện tối hoàn toàn ở giai đoạn tạo mầm; (3) Bổ sung môi trường hoặc NAA 3 mg/L cho nhóm phôi nảy mầm yếu; (4) Chuyển phôi sang nuôi cấy trong chai thủy tinh lớn 250 ml thay vì ống nghiệm 20 ml; (5) Bổ sung IAA 3 ppm cho phôi có rễ ngắn < 5 cm sau 4 tháng; (6) Cắt tỉa rễ và cấy lại vào môi trường Y3 cải tiến có bổ sung NAA 3 ppm khi rễ mọc vút lên cao; (7) Duy trì ẩm độ thuần dưỡng 90% đến 95%; (8) Phối trộn giá thể vườn ươm theo tỷ lệ 2 phần phân bò : 1 phần mụn dừa; (9) Dùng lưới che cản nắng 70% trong vườn ươm.

3. Công thức phân bón và chu kỳ bón phân nào mang lại năng suất cao nhất cho dừa sáp cấy phôi thời kỳ kinh doanh?

Công thức phân bón cho hiệu quả cao nhất trên cây dừa sáp cấy phôi 5 đến 7 năm tuổi là (1,6 kg Urê + 1,6 kg Super Lân + 1,6 kg Kali Clorua)/cây/năm (tương đương 147,2N – 52,8 $\text{P}_2\text{O}_5$ – 115,2 $\text{K}_2\text{O}$). Chu kỳ bón hiệu quả nhất là chia đều lượng phân bón mỗi tháng 1 lần (133,34 g mỗi loại phân/cây/tháng), giúp cây đạt năng suất 96,3 trái/cây/năm ở năm thứ 7.

4. Kết quả thực nghiệm về biện pháp trùm bao phát hoa và phun acid Boric cho thấy điều gì?

Dù acid Boric ở nồng độ 15 mg/L có kích thích tỷ lệ nảy mầm hạt phấn trong điều kiện phòng thí nghiệm sau 12 giờ, các thí nghiệm đồng ruộng phun acid Boric (10 mg/L và 15 mg/L) ở thời điểm 15 và 20 ngày sau khi nứt mo kết hợp trùm bao vải kín phát hoa trên cây 7 năm tuổi chưa mang lại kết quả rõ ràng trong việc cải thiện tỷ lệ đậu trái và tỷ lệ trái sáp so với đối chứng.

5. Mô hình trồng dừa sáp cấy phôi mang lại hiệu quả kinh tế chênh lệch như thế nào so với dừa sáp thường?

Theo kết quả điều tra 67 nông hộ năm 2018 tại Trà Vinh, mô hình trồng dừa sáp cấy phôi cho tỷ lệ trái sáp đạt trung bình trên 80% (thực tế điều tra đạt 83,4%), cao hơn nhiều so với mức 21,5% của dừa sáp thường. Mặc dù chi phí đầu tư phân bón và giống ban đầu cao hơn, lợi nhuận thuần bình quân của mô hình dừa sáp cấy phôi đạt 2.262.000 đồng/cây/năm, cao gấp 3,9 lần so với mô hình dừa sáp thường (580.000 đồng/cây/năm).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Võ Minh Hải đã giải quyết được các hạn chế then chốt trong công nghệ nhân giống và kỹ thuật canh tác dừa sáp tại tỉnh Trà Vinh. Bằng việc hoàn thiện kỹ thuật xử lý màng bao, điều hòa sinh trưởng và vi khí hậu vườn ươm, nghiên cứu đã nâng tỷ lệ thành công của quy trình cấy phôi lên > 55% và rút ngắn thời gian tạo cây giống xuống dưới 14 tháng. Về mặt canh tác, luận án đã xác lập công thức bón phân cân đối N-P-K theo chu kỳ hàng tháng giúp cây dừa sáp cấy phôi đạt năng suất 96,3 trái/cây/năm, đồng thời khẳng định tính ưu việt về lợi nhuận kinh tế gấp 3,9 lần của mô hình dừa sáp cấy phôi so với dừa sáp truyền thống. Các kết quả này cung cấp cơ sở khoa học và quy trình thực nghiệm giá trị phục vụ định hướng phát triển vùng chuyên canh dừa sáp đặc sản tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của luận án Trà Vinh là một tỉnh duyên hải ở Đồng b ng sông Cửu Long có nhiều loại cây ăn trái đặc sản, trong đó dừa sáp là một đặc sản có giá trị cao của tỉnh Trà Vinh trong và ngoài nước bởi trái dừa sáp có nhiều đặc điểm nổi trội như: đặc sệt, độ dầu cao hơn dừa thường, hàm lượng dinh dưỡng cao, mùi thơm đặc trưng hơn nên dừa Sáp được dùng để chế biến thực phẩm (kem, bánh, kẹo), nước giải khát và mỹ phẩm, cho hiệu quả kinh tế gấp 10-20 lần dừa thường (Trần Nguyễn Mỹ Châu, 2019). Dừa sáp là giống dừa đột biến trong tự nhiên, được phát hiện đầu tiên ở Philippines. Nội nhũ dừa Sáp ngon do hàm lượng tổng polysaccharide thủy phân của nước dừa sáp cao hơn gấp 30 lần so với dừa thường và khi cắt phân đoạn thành phần polysaccharide từ cơm dừa sáp cho thấy hàm lượng Galactomanan hòa tan cao gấp từ 2-8 lần so với dừa thường, trong cơm dừa có 12 amino acid và có hàm lượng thay đổi, trong khi đó ở cơm dừa thường thì chỉ có 2 amino acid thay đổi. Sự thay đổi chính là các amino acid như sau: Arginine tăng 163 ; threonine tăng 144 ; phenylalanine tăng 140 ; methionine tăng 130 , glutamic acid giảm 59 và alanine giảm 57 (Ramirez and Mendoza, 1998).

Theo Santoso et al. (1996) dừa sáp có thể được tiêu thụ trực tiếp, hoặc được sử dụng để tạo ra nhiều loại thực phẩm, hoặc hương liệu trong kem và bánh ngọt. đã nghiên cứu chiết xuất được galactomanan từ dừa sáp, ứng dụng sản xuất sản phẩm với tên gọi là “Mak gum”. Mak gum là sản phẩm nguyên liệu cho rất nhiều ngành công nghiệp chế biến thực phẩm (màng bao thực phẩm), dược phẩm (màng bao thuốc, gạc bao vết thương, thành phần trong các gel agarose, polyacrylamide) và mỹ phẩm (Maria et al.

Tuy dừa sáp có chứa nhiều thành phần quý giá cung cấp cho ngành thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm, giá bán cao,…mô hình trồng mang lại giá trị kinh tế cao cho nhà vườn. Nhưng dừa sáp có nhiều yếu tố bất lợi cho sự nhân rộng diện tích, nhất là về mặt di truyền, theo nghiên cứu của Zuniga (1953) khi tiến hành thụ phấn nhân tạo, thụ phấn trợ lực và tự thụ phấn giữa các cây dừa sáp với nhau đều thu được tỷ lệ 3 trái bình thường:1 trái sáp, từ đó đưa ra kết luận r ng đặc tính trái sáp do một gen đơn lặn qui định. Trái dừa từ cây dừa sáp tự thụ sẽ có 3 kiểu gen: 1 MMM (trái có cơm dừa bình thường); 1 MMm và 1 Mmm (trái dừa có biểu hiện cơm dừa bình thường) và 1 mmm (trái dừa sáp). Trái dừa sáp do là đồng hợp tử lặn nên không thể nảy mầm tạo cây giống trong điều kiện tự nhiên.

Vì vậy, theo phương pháp truyền thống muốn nhân giống dừa sáp phải uom trái bình thuờng trên cây dừa sáp và thế hẹ tiếp theo cũng cho tỉ lẹ trái sáp từ 20-25%. Nghiên cứu nâng cao năng suất trái dừa sáp đã được nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước đã và đang thực hiện. Các giải pháp nghiên cứu tập trung gồm (1) Nuôi 1 cấy phôi, đôi khi được gọi là giải cứu phôi, là một trong những kỹ thuật trong ống nghiệm đã được sử dụng trong hơn nửa thế kỷ để cứu sản phẩm lai sau thụ tinh khi chúng có thể thoái hóa trong điều kiện tự nhiên. Đối với nghiên cứu giải pháp tạo cây giống từ phương pháp nuôi cấy phôi để nâng cao tỷ lệ trái sáp/quày đạt từ 80 đến 100 là giải pháp ưu thế nhất.

Tuy nhiên, tỷ lệ thành công của quy trình này đạt từ 45-50 , thời gian kéo dài, giá thành cây giống khá cao 800.000đ/cây, số lượng cây giống tạo ra hạn chế. Có nhiều yếu tố tác động làm tỷ lệ thành công thấp trong quá trình nghiên cứu. Có khoảng từ 10-15 phôi nảy mầm yếu, 13-17% cây có rễ phát triển kém và tỷ lệ chết cây con từ 9-14% (Phạm Thị Phương Thuý và ctv. Có nhiều nghiên cứu đã chứng minh r ng sử dụng các chất kích thích sinh trưởng thực vật (nhóm auxin, cytokinin) ở các nồng độ khác nhau sẽ cho ra hiệu quả khác nhau trong việc kích thích ra rễ, phát triển mầm hoặc các biện pháp cơ học can thiệp có thể kích thích việc phát triển mầm.

Vì vậy, luận án tiếp tục nghiên cứu kích thích sự phát triển của các phôi nảy mầm yếu và những cây có bộ rễ phát triển kém, nâng cao tỷ lệ thành công quy trình cấy phôi sẽ góp phần rất lớn trong việc tăng nguồn cung cấp và hạ giá thành cây giống. Đối với giải pháp nghiên cứu kỹ thuật canh tác, luận án chọn nghiên cứu về ảnh hưởng của liều lượng phân bón và loại phân lên năng suất và chất lượng trái dừa Sáp phôi dựa trên nền tản công thức phân bón của cây dừa sáp thường do Viên Cây Có Dầu khuyến cáo. Bởi hiện nay, dừa sáp cấy phôi chưa có công thức phân bón khuyến cáo và theo Võ Văn Long (2007), bón phân đầy đủ cân đối và đúng lúc có tác dụng thúc đẩy nhanh quá trình sinh trưởng, rút ngắn thời gian cho trái, cải thiện được chất lượng trái và tăng khả năng chống chịu của cây dừa. Giải pháp nghiên cứu nâng cao tỷ lệ thụ phấn và đậu trái, luận án chọn nghiên cứu biện pháp trùm phát hoa và phun bổ sung acid boric giúp tăng khả năng tự thụ phấn và tăng tỷ lệ trái dừa sáp trên quày của 02 nhóm dừa sáp lùn và dừa sáp lai.

Theo Hanson và Proebsling (1996) hoa có nhu cầu Bo cao trong quá trình nở để hình thành trái. Việc phun B lên hoa thường được sử dụng giúp cho việc thụ tinh, hình thành trái và phát triển trái trong giai đoạn sớm (Solar and Štampar, 2001). Từ những vấn đề nêu trên, luận án “Cải thiện kỹ thuật nhân giống từ phôi và biện pháp nâng cao tỷ lệ sáp trên dừa sáp (Cocos nucifera var. sap) ở tỉnh Trà Vinh” đã được thực hiện.2 Câu hỏi nghiên cứu - Còn có kỹ thuật nào nữa giúp nâng cao tỷ lệ thành công quy trình nhân giống dừa sáp b ng phương pháp nuôi cấy phôi.

- Liều lượng, thời gian bón phân và việc phun acid Boric có làm tăng năng suất, tỷ lệ trái sáp và chất lượng trái sáp trên dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh? - Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ trái sáp trên cây dừa sáp và hiệu quả của dừa sáp cấy phôi cao hơn dừa sáp thường ở tỉnh Trà Vinh? 1.3 Mục tiêu - Nâng cao tỷ lệ thành công quy trình nhân giống dừa sáp b ng phương pháp nuôi cấy phôi. - Nâng cao năng suất và tỷ lệ trái dừa sáp cấy phôi b ng kỹ thuật canh tác tại tỉnh Trà Vinh. - Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ trái sáp và so sánh lợi nhuận mô hình dừa sáp thường và dừa sáp cấy phôi tại tỉnh Trà Vinh 1.4 Kết quả mong đợi  Nâng tỷ lệ (phôi/cây con) thành công trong nhân giống dừa sáp cấy phôi so với hiện nay (hiện nay < 50%).  Nâng cao năng suất, chất lượng và tỷ lệ sáp trên quày dừa sáp cấy phôi ở tỉnh Trà Vinh b ng phân bón và kỹ thuật bón phân.

 Nồng độ acid Boric và phương pháp trùm phát hoa lên có ảnh hưởng đến tỷ lệ đậu trái và trái sáp trên dừa sáp cấy phôi tại tỉnh Trà Vinh.  Có nhiều yếu tố chính ảnh hưởng tỷ lệ sáp trên dừa sáp và xác định được lợi nhuận của hai mô hình dừa sáp thường và dừa sáp nuôi cấy phôi.5 Nội dung nghiên cứu 1.1 Nội dung 1: Cải thiện kỹ thuật nhân giống dừa sáp từ phôi - Thời gian: 1/2018-06/2019 - Địa điểm: Phòng thí nghiệm Tế bào thực vật khoa Nông nghiệp Thủy sản Trường Đại học Trà Vinh. - Đối tượng nghiên cứu: Trái dừa sáp và cây dừa sáp cấy phôi. Nghiên cứu kế thừa quy trình nhân giống dừa sáp b ng phương pháp nuôi cấy phôi của Phạm Thị Phương Thúy (2016).2 Nội dung 2: Xác định các biện pháp để nâng cao tỷ lệ sáp trên dừa sáp ở tỉnh Trà Vinh - Thời gian: 1/2018-12/2020 3 - Địa điểm: Vườn dừa sáp cấy phôi 5 năm tuổi (2018) tại xã Lương Hòa huyện Châu Thành tỉnh Trà Vinh.

- Mô hình thực hiện nghiên cứu: Là khu vực trồng dừa sáp cấy phôi tập trung (không có dừa thường), với diện tích 2 hecta; hướng Đông giáp lộ nông thôn và gần với các cây dừa thường của các hộ nông dân khác với khoảng cách 10 mét; hướng Bắc, hướng Nam và hướng Tây giáp với ruộng lúa. Đây là vườn dừa sáp cấy phôi đầu tiên trồng tập trung và có diện tích lớn nhất, nên rất thích hợp cho việc thực hiện nghiên cứu này. - Đối tượng nghiên cứu: cây dừa sáp nuôi cấy phôi 5 năm tuổi. - Phân bón: Hàm lượng phân bón áp dụng theo khuyến cáo của Viện Dầu và cây có dầu (2012) cho mỗi cây trong một năm, theo tuổi dừa ở Vùng đất cát, cát pha, như sau: Bảng 1.1: Lượng phân bón khuyến cáo cho dừa theo tuổi cây Lượng phân (g/cây/ năm) KCl Công thức tổng quát Tuổi cây Supper Dolomite (Kali (N-P2O5-K2O)/160 (năm) Urê phosphate (phân vôi cây/ha Clorua (Lân) xám) đỏ) 1 200 200 300 200 14,7 - 5,3 -19,2 2 400 400 400 300 29,4 - 10,6 - 28,8 3 600 600 600 400 44,2 - 15,8 - 38,4 4 800 800 800 500 58,9 - 21,1 - 48,0 >=5 1000 1000 1000 600 73,6 - 26,4 - 57,6 Nguồn: Viện nghiên cứu Dầu và Cây có dầu (2012) 1.3 Nộng dung 3: Hiệu quả kinh tế và đánh giá tỷ lệ trái sáp/buồng (quày) các yếu tố tác ảnh hưởng tỷ lệ sáp ở tỉnh Trà Vinh - Thời gian: 06/2018-06/2019 - Địa điểm nghiên cứu: Huyện Cầu Kè, Tiểu Cần và Châu Thành tỉnh Trà Vinh - Đối tượng nghiên cứu: Nông dân trồng dừa sáp thường và dừa sáp nuôi cấy phôi 1.6 Phạm vi nghiên cứu Các kỹ thuật nâng cao tỷ lệ thành công quy tình nhân giống b ng phương pháp nuôi cấy phôi, phân bón và kỹ thuật bón phân trên cây dừa sáp cấy phôi 5 năm tuổi ở huyện Châu Thành tỉnh Trà Vinh trong 3 năm liên tiếp, nồng độ acid Boric và kỹ thuật trùm phát hoa trên cây dừa sáp cấy phôi 7 năm tuổi và điều tra 60 hộ nông dân trồng dừa sáp thường và 7 hộ trồng dừa sáp phôi trên địa bàn tỉnh Trà Vinh.7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án Luận án cung cấp thông số kỹ thuật về quy trình sản xuất cây giống dừa sáp cấy phôi, số liệu về sinh trưởng, năng suất và chất lượng trái dừa sáp cấy phôi 5 năm tuổi.