Hoàn Thiện Công Tác Kiểm Soát Vốn Đầu Tư Tại Ban Quản Lý Dự Án Đầu Tư Xây Dựng Đà Nẵng

Luận văn thạc sĩ phân tích và đề xuất giải pháp hoàn thiện kiểm soát vốn đầu tư tại Ban quản lý dự án xây dựng nông nghiệp Đà Nẵng.

• Tác giả: Phan Thị Thanh Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đình Khôi Nguyên
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Cải Thiện Kiểm Soát Vốn Đầu Tư Xây Dựng Tại Đà Nẵng
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Những đóng góp mới của luận văn
• 1.6. Cấu trúc của luận văn
• 1.7. Tổng quan tài liệu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 1.1. MỘT SỐ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN KIỂM SOÁT NỘI BỘ
• 1.1.1. Các khái niệm
• 1.1.2. Kiểm soát nội bộ trong lĩnh vực công
• 1.1.3. Các bộ phận cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KIỂM SOÁT VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI BAN QLDA ĐTXD CÁC CÔNG TRÌNH NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN CÔNG TÁC KIỂM SOÁT VỐN ĐẦU TƯ TỪ NGUỒN VỐN NSNN TẠI BAN QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CÁC CÔNG TRÌNH NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN ĐÀ NẴNG
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN CÔNG TÁC KIỂM SOÁT VỐN ĐẦU TƯ XDCB TỪ NGUỒN NSNN TẠI BAN QLDA ĐẦU TƯ XÂY DỰNG
• 3.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHƯƠNG PHÁP KIỂM SOÁT VỐN ĐẦU TƯ XDCB TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 3.2.1. Trong công tác lựa chọn nhà thầu
• 3.2.2. Trong công tác nghiệm thu khối lượng hoàn thành
• 3.2.3. Trong công tác tạm ứng, thanh toán và thu hồi tạm ứng
• 3.2.4. Về công tác quyết toán vốn đầu tư
• 3.3. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN ĐỐI VỚI CÁC CHỦ THỂ THAM GIA DỰ ÁN ĐẦU TƯ XDCB TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 3.3.1. Đối với chính phủ và các Bộ ngành Trung ương
• 3.3.2. Đối với thành phố Đà Nẵng
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cải Thiện Kiểm Soát Vốn Đầu Tư Tại Đà Nẵng

Cải thiện công tác kiểm soát vốn đầu tư xây dựng tại Đà Nẵng là một vấn đề cấp thiết. Đầu tư xây dựng cơ bản đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy nhiều hạn chế trong quản lý và kiểm soát vốn đầu tư. Việc nâng cao hiệu quả kiểm soát vốn đầu tư không chỉ giúp giảm thiểu thất thoát mà còn nâng cao chất lượng công trình.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Kiểm Soát Vốn Đầu Tư

Kiểm soát vốn đầu tư là yếu tố quyết định đến sự thành công của các dự án xây dựng. Nó đảm bảo rằng nguồn vốn được sử dụng hiệu quả và đúng mục đích.

1.2. Thực Trạng Kiểm Soát Vốn Đầu Tư Tại Đà Nẵng

Thực trạng kiểm soát vốn đầu tư tại Đà Nẵng hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần khắc phục, từ quy trình lựa chọn nhà thầu đến nghiệm thu công trình.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Kiểm Soát Vốn Đầu Tư Tại Đà Nẵng

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc cải thiện kiểm soát vốn đầu tư, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu minh bạch trong quy trình, sự chậm trễ trong quyết toán và nghiệm thu công trình vẫn diễn ra phổ biến.

2.1. Thiếu Minh Bạch Trong Quy Trình Kiểm Soát

Thiếu minh bạch trong quy trình kiểm soát vốn đầu tư dẫn đến nghi ngờ về tính hợp pháp và hiệu quả của các dự án.

2.2. Chậm Trễ Trong Quyết Toán Và Nghiệm Thu

Chậm trễ trong quyết toán và nghiệm thu công trình gây ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng dự án, làm tăng chi phí đầu tư.

III. Phương Pháp Cải Thiện Kiểm Soát Vốn Đầu Tư Tại Đà Nẵng

Để cải thiện kiểm soát vốn đầu tư, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý và kiểm soát là một trong những giải pháp quan trọng.

3.1. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Quản Lý

Công nghệ thông tin giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý vốn đầu tư, từ đó giảm thiểu rủi ro và thất thoát.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Nhân Lực

Đào tạo nhân lực có chuyên môn cao trong lĩnh vực kiểm soát vốn đầu tư là cần thiết để nâng cao hiệu quả công tác này.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Đà Nẵng

Nghiên cứu về kiểm soát vốn đầu tư tại Đà Nẵng đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực từ việc áp dụng các giải pháp cải thiện. Các dự án đầu tư đã có sự chuyển biến rõ rệt về chất lượng và tiến độ.

4.1. Kết Quả Từ Các Dự Án Đầu Tư

Các dự án đầu tư sau khi áp dụng các biện pháp kiểm soát mới đã đạt được hiệu quả cao hơn, giảm thiểu thất thoát và nâng cao chất lượng.

4.2. Phản Hồi Từ Các Chủ Đầu Tư

Phản hồi từ các chủ đầu tư cho thấy sự hài lòng với quy trình kiểm soát mới, góp phần nâng cao niềm tin vào hệ thống quản lý.

V. Kết Luận Về Cải Thiện Kiểm Soát Vốn Đầu Tư Tại Đà Nẵng

Cải thiện kiểm soát vốn đầu tư tại Đà Nẵng là một quá trình liên tục và cần sự nỗ lực từ nhiều phía. Việc áp dụng các giải pháp hiệu quả sẽ giúp nâng cao chất lượng công trình và giảm thiểu thất thoát vốn đầu tư.

5.1. Tương Lai Của Kiểm Soát Vốn Đầu Tư

Tương lai của kiểm soát vốn đầu tư tại Đà Nẵng sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng công nghệ và cải cách quy trình quản lý.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Cơ Quan Quản Lý

Các cơ quan quản lý cần tiếp tục cải cách và nâng cao năng lực kiểm soát để đảm bảo hiệu quả trong việc sử dụng vốn đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn ngân sách nhà nước giữ vai trò then chốt trong việc tạo dựng hệ thống cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, thường chiếm khoảng 25% đến 28% tổng chi ngân sách quốc gia hàng năm. Tuy nhiên, tình trạng thất thoát, lãng phí, phát sinh chi phí ngoài dự toán từ 8% đến 15% và chậm tiến độ thi công vẫn diễn ra phức tạp tại nhiều địa phương. Nhận thức rõ thực trạng này, nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm soát vốn đầu tư công tại đơn vị trực tiếp làm chủ đầu tư và quản lý dự án.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa khung lý luận về kiểm soát vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước, đánh giá thực trạng công tác kiểm soát tại Ban Quản lý dự án Đầu tư Xây dựng các công trình Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Đà Nẵng, chỉ ra các sai phạm, hạn chế và đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ các dự án đầu tư xây dựng cơ bản chuyên ngành nông nghiệp, thủy lợi, đê điều và hạ tầng nông thôn do đơn vị điều hành trong giai đoạn 5 năm từ năm 2012 đến năm 2016 trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp căn cứ khoa học giúp đơn vị tối ưu hóa công tác giải ngân vốn, giảm tỷ lệ sai lệch hồ sơ nghiệm thu thanh toán xuống dưới 3%, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình trong việc quản lý nguồn vốn ngân sách trị giá hàng trăm tỷ đồng mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết kiểm soát nội bộ hiện đại làm nền tảng phân tích:

• Báo cáo COSO (2013): Xác lập 5 bộ phận cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ gồm Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin và truyền thông, Hoạt động giám sát.
• Chuẩn mực INTOSAI GOV 9100 của Tổ chức Quốc tế các Cơ quan Kiểm toán Tối cao: Hướng dẫn kiểm soát nội bộ trong khu vực công với 4 mục tiêu trọng tâm: tính tuân thủ pháp luật, hiệu quả hoạt động, bảo vệ các nguồn lực công và hoàn thành nghĩa vụ giải trình trách nhiệm.
• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành: Luật Đầu tư công số 49/2014/QH13, Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13, Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 và Nghị định số 63/2014/NĐ-CP của Chính phủ.

Các khái niệm chính được làm rõ bao gồm: vốn đầu tư xây dựng cơ bản, chu trình quản lý dự án đầu tư 3 giai đoạn (chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư, kết thúc khai thác sử dụng) và kiểm soát nội bộ vốn ngân sách nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thu thập trong giai đoạn 2012 – 2016. Dữ liệu thứ cấp bao gồm báo cáo tài chính, báo cáo giám sát thi công, biên bản nghiệm thu, hồ sơ quyết toán và các kết luận thanh tra, kiểm toán nhà nước tại đơn vị. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua quan sát trực tiếp quy trình kiểm soát tại 5 phòng chuyên môn.

Về phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp khảo sát toàn bộ tổng thể (cỡ mẫu là 100% các công trình, dự án do Ban quản lý trong giai đoạn 2012 – 2016) thay vì chọn mẫu ngẫu nhiên. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm đảm bảo tính bao quát, không bỏ sót các sai phạm đặc thù giữa các loại hình công trình thủy lợi, đê điều và giao thông nông thôn.

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm: phương pháp phân tích - tổng hợp, đối chiếu quy chuẩn pháp lý, mô hình hóa quy trình xét thầu, nghiệm thu, thanh toán và quyết toán. Việc lựa chọn phương pháp phân tích quy trình kết hợp định lượng số liệu giúp nhận diện chính xác các điểm nghẽn và lỗ hổng rủi ro trong từng mắt xích quản lý vốn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng công tác kiểm soát vốn tại Ban Quản lý dự án Đầu tư Xây dựng các công trình Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Đà Nẵng đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Thứ nhất, trong công tác lựa chọn nhà thầu, hiện tượng nhà thầu bỏ giá thấp nhằm trúng thầu diễn ra tại khoảng 15% đến 20% gói thầu. Các nhà thầu này sau đó gặp khó khăn về tài chính, dẫn đến tiến độ thi công bị kéo dài từ 6 đến 12 tháng, hoặc khai thác kẽ hở hợp đồng điều chỉnh giá làm giá trị quyết toán tăng từ 8% đến 12% so với giá trúng thầu ban đầu.
• Thứ hai, trong khâu chuẩn bị đầu tư và khảo sát thiết kế, có khoảng 10% hồ sơ thiết kế dự toán phải điều chỉnh bổ sung trong quá trình thi công do sai khác địa chất, địa hình thực tế, gây lãng phí chi phí chuẩn bị đầu tư và tăng tổng mức đầu tư thêm 5% đến 10%.
• Thứ ba, công tác nghiệm thu và thanh toán khối lượng còn mang tính hình thức ở một số công việc ngầm, hồ sơ nghiệm thu phụ thuộc nhiều vào số liệu do nhà thầu cung cấp; công tác thu hồi vốn tạm ứng tại một số hợp đồng bị chậm so với tỷ lệ giải ngân quy định.
• Thứ tư, khâu quyết toán vốn đầu tư bị tồn đọng lớn: Giai đoạn 2012 - 2016 ghi nhận tỷ lệ công trình hoàn thành nhưng chậm nộp hồ sơ quyết toán theo quy định chiếm từ 30% đến 40%, gây khó khăn cho việc tất toán niên độ ngân sách tại Kho bạc Nhà nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ việc môi trường kiểm soát chưa hoàn thiện, sự phối hợp giữa Phòng Kế hoạch, Phòng Điều hành - Giám sát (gồm 34 kỹ sư kỹ thuật) và Phòng Tài chính - Kế toán còn rời rạc. Tổ chuyên gia xét thầu gồm 5 thành viên còn thiếu công cụ lượng hóa năng lực thực tế của nhà thầu. Định mức chi phí tư vấn thiết kế tính theo tỷ lệ phần trăm dự toán vô hình trung chưa gắn kết trách nhiệm của đơn vị tư vấn với chất lượng công trình.

So với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ tập trung vào kiểm soát chi tại Kho bạc Nhà nước, nghiên cứu này chứng minh rằng kiểm soát tại Ban Quản lý dự án là mắt xích quyết định, bởi hơn 75% sai phạm tài chính bắt nguồn từ khâu khảo sát hiện trường và nghiệm thu khối lượng thực tế.

Để nâng cao khả năng quản trị, dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa qua biểu đồ cột so sánh tiến độ giải ngân thực tế so với kế hoạch vốn giao qua từng năm (2012 - 2016), kết hợp bảng ma trận phân loại rủi ro tại từng bước của chu trình dự án.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát vốn:

• Hoàn thiện công tác lựa chọn nhà thầu: Tổ chuyên gia xét thầu cần áp dụng thang điểm đánh giá chi tiết năng lực tài chính và uy tín thực tế; kiên quyết loại bỏ hồ sơ bỏ giá thấp bất thường trên 20% nếu không chứng minh được biện pháp thi công tối ưu; đặt mục tiêu giảm tỷ lệ nhà thầu chậm tiến độ xuống dưới 5% trong giai đoạn 2018 - 2020.
• Siết chặt công tác nghiệm thu khối lượng hoàn thành: Ban Giám đốc chỉ đạo Phòng Điều hành - Giám sát thực hiện kiểm tra hiện trường 100% đối với các khối lượng phát sinh; gắn trách nhiệm vật chất của cán bộ giám sát với chất lượng hồ sơ; phấn đấu giảm tỷ lệ sai sót hồ sơ thiết kế dự toán phải điều chỉnh xuống dưới 2% tổng mức đầu tư.
• Chuẩn hóa quy trình tạm ứng, thanh toán và thu hồi tạm ứng: Phòng Tài chính - Kế toán phối hợp với Kho bạc Nhà nước Đà Nẵng thiết lập cơ chế kiểm soát 3 cấp, giải ngân vốn trong vòng 05 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ; thực hiện thu hồi dứt điểm 100% vốn tạm ứng khi khối lượng thi công đạt 80% giá trị hợp đồng.
• Đẩy mạnh công tác quyết toán vốn đầu tư: Thành lập tổ chuyên trách quyết toán; áp dụng quy định xử phạt nhà thầu chậm nộp hồ sơ hoàn công; đặt mục tiêu hoàn thành phê duyệt quyết toán đúng hạn đạt trên 95% số dự án hoàn thành hàng năm.
• Kiến nghị cấp quản lý vĩ mô: Đề nghị Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng và Bộ Tài chính sửa đổi cơ chế tính chi phí tư vấn thiết kế theo kết quả đầu ra thay vì tính thuần túy theo phần trăm giá trị dự toán.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban Quản lý dự án chuyên ngành và khu vực: Giám đốc dự án, trưởng phòng kế hoạch và kỹ sư giám sát sử dụng làm cẩm nang thiết lập ma trận kiểm soát rủi ro, hoàn thiện quy trình nghiệm thu và quản lý hợp đồng xây lắp.
• Cơ quan thanh tra, kiểm toán và quản lý nhà nước: Cán bộ Thanh tra chuyên ngành, Kiểm toán Nhà nước và Sở Tài chính sử dụng làm tài liệu tham chiếu để nhận diện các dấu hiệu sai phạm phổ biến trong hồ sơ nghiệm thu, thanh toán vốn đầu tư công.
• Doanh nghiệp nhà thầu xây dựng và đơn vị tư vấn: Giám đốc điều hành và chỉ huy trưởng công trình tham khảo để nắm rõ yêu cầu pháp lý, quy trình lập hồ sơ thanh quyết toán đạt chuẩn, giúp rút ngắn thời gian giải ngân vốn.
• Giảng viên, học viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Sinh viên và học viên cao học sử dụng làm nghiên cứu tình huống điển hình về ứng dụng khung lý thuyết COSO và INTOSAI trong khu vực công tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

• Điểm khác biệt lớn nhất giữa kiểm soát vốn tại Ban Quản lý dự án và Kho bạc Nhà nước là gì? Ban Quản lý dự án trực tiếp kiểm soát khối lượng thực tế tại công trường, kiểm tra hồ sơ khảo sát thiết kế và giám sát chất lượng thi công. Ngược lại, Kho bạc Nhà nước chỉ thực hiện kiểm soát tính hợp pháp, hợp lệ của chứng từ, hồ sơ thanh toán trên văn bản theo kế hoạch vốn được phê duyệt.

• Khung lý thuyết COSO 2013 hỗ trợ nâng cao hiệu quả quản lý vốn như thế nào? COSO 2013 cung cấp 5 bộ phận giúp Ban Quản lý dự án xây dựng môi trường kiểm soát chuẩn mực, nhận diện sớm rủi ro thông đồng bỏ thầu, phân định rõ trách nhiệm giữa 5 phòng chuyên môn và thiết lập cơ chế giám sát thường xuyên trong suốt chu trình dự án.

• Hiện tượng nhà thầu bỏ giá thấp gây ra những hệ lụy cụ thể nào? Nhà thầu bỏ giá thấp thường thiếu hụt dòng tiền, dẫn đến tình trạng thi công cầm chừng, chậm tiến độ từ 6 đến 12 tháng, sử dụng vật tư không đảm bảo hoặc cố tình tìm lý do điều chỉnh thiết kế nhằm tăng giá trị quyết toán cuối cùng từ 8% đến 12%.

• Làm thế nào để kiểm soát chất lượng hồ sơ thiết kế trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư? Cán bộ chuẩn bị đầu tư phải trực tiếp giám sát hiện trường khảo sát địa chất và ký xác nhận nhật ký khảo sát. Đơn vị cần ràng buộc trách nhiệm tài chính của đơn vị tư vấn thiết kế, chỉ thanh toán khi hồ sơ được phê duyệt và không phát sinh sai sót lớn khi triển khai.

• Giải pháp căn cơ để xử lý tình trạng chậm quyết toán dự án hoàn thành là gì? Cần thành lập tổ chuyên trách quyết toán, quy định thời hạn lập hồ sơ hoàn công tối đa 04 tháng đối với dự án nhóm C, đồng thời giữ lại tỷ lệ bảo hành từ 5% đến 10% giá trị hợp đồng cho đến khi dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt quyết toán.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và vận dụng thành công lý thuyết kiểm soát nội bộ COSO 2013 và INTOSAI GOV 9100 vào lĩnh vực quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản.
• Đánh giá toàn diện thực trạng kiểm soát tại Ban Quản lý dự án Đầu tư Xây dựng các công trình Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Đà Nẵng với quy mô 59 nhân sự trong giai đoạn 2012 - 2016.
• Bóc tách rõ các điểm nghẽn gây lãng phí, phát sinh chi phí từ 8% đến 15% trong các khâu lựa chọn nhà thầu, nghiệm thu, tạm ứng và quyết toán công trình.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ gắn với mục tiêu định lượng cụ thể, giúp nâng tỷ lệ quyết toán đúng hạn đạt trên 95% và bảo toàn nguồn vốn ngân sách nhà nước.
• Cung cấp nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn có giá trị cao cho chuyên ngành Kế toán - Tài chính công.

Về lộ trình tiếp theo, đơn vị cần triển khai áp dụng thí điểm quy trình kiểm soát nội bộ chuẩn hóa trong giai đoạn 2019 – 2020 cho các dự án hạ tầng trọng điểm. Các nhà quản lý dự án và cán bộ chuyên trách hãy chủ động tham khảo, áp dụng ngay hệ thống giải pháp của luận văn để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công tại đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. MỘT SỐ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN KIỂM SOÁT NỘI BỘ Các khái niệm a. Kiểm soát nội bộ theo định nghĩa của COSO Theo COSO (2013), kiểm soát nội bộ được định nghĩa như sau: “Kiểm soát nội bộ là một tiến trình được thiết lập và vận hành bởi hội đồng quản trị, ban quản lý và các nhân sự khác, được thiết kế để đem lại một sự đảm bảo hợp lý đối với việc đạt được mục tiêu hoạt động, mục tiêu báo cáo và sự tuân thủ với các luật và quy định liên quan” [15, tr. Ủy ban tổ chức đồng bảo trợ của Hội đồng quốc gia chống gian lận về báo cáo tài chính (COSO) đã đưa định nghĩa: “KSNB là một quá trình chịu ảnh hưởng bởi các nhà quản lý và các nhân viên của một tổ chức, được thiết kế để cung cấp một sự đảm bảo hợp lý nhằm thực hiện các mục tiêu sau: (i) Hoạt động hữu hiệu và hiệu quả; (ii) Thông tin đáng tin cậy; (iii) Sự tuân thủ các luật lệ và quy định” [33].

Kiểm soát nội bộ trong lĩnh vực công Trong lĩnh vực công KSNB rất được xem trọng đây là đối tượng được kiểm toán viên nhà nước đặc biệt quan tâm. Trong các đơn vị hành chính thì Nhà nước là người sở hữu vốn, còn thủ trưởng các cơ quan hành chính là người đại diện cho Nhà nước điều hành hoạt động của đơn vị hành chính với mong muốn người đại diện phải hoàn thành nhiệm vụ do Nhà nước giao và các đơn vị hành chính phải hoạt động hiệu quả, bảo vệ tài sản của Nhà nước. Người chủ sở hữu muốn người đại diện hoàn thành mục tiêu của mình đặt Luan van 8 ra và người đại diện phải thực hiện công việc một cách hiệu quả, trung thực. Người đại diện có nhiều thẩm quyền trong việc điều hành hoạt động của đơn vị.

Do đó tồn tại khả năng người đại diện không thực hiện hết những yêu cầu của người sở hữu vốn đề ra, dẫn đến xung đột lợi ích giữa người sở hữu vốn và người đại diện. Năm 1992, Tổ chức Quốc tế các cơ quan kiểm toán tối cao (INTOSAI- International Organization of Supreme Audit Istitutions) đã ban hành tài liệu đề cập đến việc nâng cấp các chuẩn mực KSNB, hỗ trợ cho việc thực hiện và đánh giá KSNB. Hệ thống chuẩn mực kiểm toán do INTOSAI ban hành bao gồm quy tắc đạo đức nghề nghiệp và chuẩn mực kiểm toán. Hướng dẫn chuẩn mực KSNB của INTOSAI 1992 đưa ra định nghĩa về KSNB như sau: KSNB là cơ cấu của một tổ chức, bao gồm nhận thức, phương pháp, quy trình và các biện pháp của người lãnh đạo nhằm bảo đảm sự hợp lý để đạt được các mục tiêu của tổ chức: - Thúc đẩy các hoạt động hữu hiệu, hiệu quả và có kỷ cương cũng như chất lượng của sản phẩm, dịch vụ phù hợp với nhiệm vụ của tổ chức.

- Bảo vệ nguồn lực không bị thất thoát, lãng phí, tham ô và vi phạm pháp luật. - Khuyến khích việc tuân thủ pháp luật, quy định của Nhà nước và nội bộ. - Xây dựng, duy trì các dữ liệu tài chính và lập báo cáo kịp thời. Tài liệu hướng dẫn của INTOSAI được cập nhật lại vào năm 2001, INTOSAI GOV 9100 định nghĩa KSNB như sau: “KSNB là một quá trình xử lý toàn bộ được thực hiện bởi nhà quản lý và các cá nhân trong tổ chức, quá trình này được thiết kế để phát hiện các rủi ro và cung cấp một sự đảm bảo hợp lý để đạt được nhiệm vụ của tổ chức”.

Mục tiêu của tài liệu INTOSAI GOV 9100 nhằm thiết lập và duy trì KSNB Luan van 9 hữu hiệu trong khu vực công. Vì vậy, các nhà lãnh đạo các tổ chức của Nhà nước xem tài liệu này là một nền tảng để thực hiện và giám sát KSNB trong tổ chức. So với định nghĩa của báo cáo COSO, khía cạnh giá trị đạo đức trong hoạt động được thêm vào và nhấn mạnh. Bởi vì kỳ vọng rằng, công chức phải phục vụ lợi ích công với sự công bằng và quản lý nguồn lực công một cách đúng đắn.

Công dân phải nhận được sự đối đãi vô tư trên cơ sở pháp luật và công lý[32]. Như vậy, báo cáo COSO đã tạo lập một nền tảng lý luận cơ bản về KSNB. Trong khu vực công, INTOSAI cũng tích hợp những yếu tố cấu thành hệ thống KSNB theo COSO khi ban hành những quy định về KSNB. Các bộ phận cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ Tương tự như Báo cáo COSO, INTOSAI đưa ra năm yếu tố của KSNB gồm: Môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, hoạt động giám sát.

Tuy nhiên, có những khác biệt nhất định về chi tiết. Môi trường kiểm soát Nhà quản lý xem việc tổ chức và vận hành hệ thống KSNB là một nhiệm vụ rất quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro cho hoạt động. Các cơ quan chú trọng về đạo đức nghề nghiệp và đều có ban hành văn bản quy định cụ thể về đạo đức tương đối chi tiết và đầy đủ. Các quy định này hầu hết được công khai cho mọi người bên trong và bên ngoài cơ quan.

Môi trường kiểm soát đã tạo nên một sắc thái chung cho một tổ chức, ảnh hưởng đến ý thức kiểm soát của các nhân viên. Môi trường kiểm soát là nền tảng cho các yếu tố khác trong KSNB, nó tạo lập nề nếp, kỷ cương, đạo đức và cơ cấu cho tổ chức. Các nhân tố trong môi trường KSNB bao gồm: ❖ Tính chính trực và giá trị đạo đức Nhà quản lý cần phải xây dựng chuẩn mực về đạo đức trong đơn vị và cư Luan van 10 xử đúng đắn. Nhà quản lý cần làm gương cho cấp dưới về việc tuân thủ các chuẩn mực.

Tính chính trực và giá trị đạo đức của nhà lãnh đạo và đội ngũ nhân viên được xác định ở thái độ tuân thủ các điều lệ, quy định về cách thức ứng xử của cán bộ công chức Nhà nước. Đồng thời phải cho công chúng thấy được tinh thần này trong sứ mệnh và tiêu chuẩn đạo đức của tổ chức thông qua các văn bản chính thức. ❖ Năng lực nhân viên: Năng lực nhân viên bao gồm trình độ hiểu biết, kỹ năng làm việc cần thiết để đảm bảo việc thực hiện có kỷ cương, trung thực, tiết kiệm, hiệu quả và hữu hiệu cũng như có sự am hiểu đúng đắn về trách nhiệm của bản thân trong việc thiết lập hệ thống KSNB. Lãnh đạo và nhân viên phải hiểu được việc xây dựng, thực hiện, duy trì của KSNB, vai trò của KSNB và trách nhiệm của họ trong việc thực hiện sứ mệnh chung của tổ chức.

Trách nhiệm của mỗi cá nhân trong tổ chức đều gắn với vai trò của họ trong hệ thống KSNB. Lãnh đạo và nhân viên cần có những kỹ năng cần thiết để đánh giá rủi ro, sự hiểu biết cần thiết về kiểm soát nội bộ để thực hiện trách nhiệm của mình. Việc đánh giá rủi ro đảm bảo hoàn thành trách nhiệm của họ trong tổ chức. Đào tạo là một phương thức hữu hiệu để nâng cao trình độ cho các thành viên trong tổ chức.

Một trong những nội dung đào tạo là hướng dẫn về mục tiêu KSNB, phương pháp giải quyết những tình huống khó xử trong công việc. ❖ Chính sách nhân sự Chính sách nhân sự bao gồm tuyển dụng, huấn luyện, đào tạo, đánh giá, bổ nhiệm, khen thưởng, kỷ luật… Mỗi cá nhân đóng vai trò quan trọng trong KSNB. Khả năng, sự tin cậy của nhân viên rất cần thiết để kiểm soát được hữu hiệu. Vì vậy cách thức tuyển dụng, huấn luyện, đào tạo, giáo dục, đánh giá, bổ nhiệm, khen thưởng, kỷ luật Luan van 11 đóng vai trò quan trọng trong môi trường kiểm soát.

Việc ra quyết định tuyển dụng nhân viên phải đảm bảo được về tư cách đạo đức cũng như kinh nghiệm để đáp ứng được công việc được giao. Nhà lãnh đạo cần thiết lập các tiêu chuẩn để động viên khuyến khích bằng hình thức khen thưởng, đồng thời cũng có các hình thức kỷ luật nghiêm khắc cho các hành vi vi phạm. Đánh giá rủi ro Đánh giá rủi ro là quá trình xác định và phân tích các rủi ro liên quan đến việc đạt được mục tiêu của tổ chức và xác định biện pháp xử lý phù hợp. Việc nhận dạng rủi ro chủ yếu rất quan trọng, nó không chỉ liên quan đến những đe dọa của rủi ro mà nó còn liên quan đến sự phân chia trách nhiệm và nguồn lực đối phó với rủi ro.

➢ Nhận dạng rủi ro Nhận dạng rủi ro bao gồm rủi ro từ bên ngoài, rủi ro bên trong, rủi ro ở cấp toàn đơn vị và ở từng hoạt động. Nhận dạng rủi ro là một quá trình liên tục, lặp đi lặp lại trong suốt quá trình hoạt động của đơn vị. Liên quan đến khu vực công, các cơ quan Nhà nước phải kiểm soát các rủi ro làm ảnh hưởng đến mục tiêu được giao của đơn vị. ➢ Đánh giá rủi ro Để kiểm soát được rủi ro, vấn đề quan trọng không phải chỉ là nhận ra các rủi ro tồn tại mà còn là việc đánh giá tầm quan trọng, tác hại mà rủi ro gây ra và khả năng xảy ra rủi ro.

Đánh giá rủi ro đóng vao trò quan trọng trong việc lựa chọn các hoạt động kiểm soát thích hợp. Có nhiều phương pháp đánh giá rủi ro, tuy nhiên cần phải đánh giá một cách có hệ thống. Có thể nhà lãnh đạo sẽ xây dựng các tiêu chí đánh giá rủi ro, sau đó sắp xếp thứ tự các rủi ro, dựa vào đó nhà lãnh đạo sẽ phân bổ nguồn lực để đối phó rủi ro. Luan van 12 ➢ Đối phó với rủi ro Có bốn biện pháp đối phó rủi ro: Phân tán rủi ro, chấp nhận rủi ro, né tránh rủi ro và hạn chế rủi ro.

Đơn vị Nhà nước làm theo nhiệm vụ được giao nên trong phần lớn các trường hợp rủi ro được xử lý hạn chế và đơn vị duy trì KSNB có hiệu quả để giữ rủi ro ở mức chấp nhận được. Mức độ chấp nhận rủi ro của tổ chức sẽ thay đổi theo nhận thức bởi nhà quản lý về tầm quan trọng của rủi ro. Hoạt động kiểm soát Hoạt động kiểm soát là những chính sách và thủ tục được thiết lập để đối phó rủi ro và đảm bảo đạt được mục tiêu, nhiệm vụ của tổ chức.