Cải cách chính sách thuế đối với kinh tế cá thể tiểu chủ trong nền kinh tế thị trường định hướng xhcn ở việt nam

Cải cách chính sách thuế cho kinh tế cá thể tiểu chủ tại Việt Nam nhằm thúc đẩy phát triển bền vững trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

• Tác giả: Nguyễn Hồng Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Đào Thị Phương Liên
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Cải Cách Chính Sách Thuế Đối Với Kinh Tế Cá Thể, Tiểu Chủ Trong Nền Kinh Tế Thị Trường Định Hướng XHCN Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CẢI CÁCH CHÍNH SÁCH THUẾ ĐỐI VỚI KINH TẾ CÁ THỂ, TIỂU CHỦ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN Ở VIỆT NAM
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về chính sách thuế đối với kinh tế cá thể, tiểu chủ trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam
• 1.2. Kinh tế cá thể, tiểu chủ trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam
• 1.3. Vai trò của kinh tế cá thể, tiểu chủ đối với sự phát triển của kinh tế thị trường
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH THUẾ ĐỐI VỚI KINH TẾ CÁ THỂ, TIỂU CHỦ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN Ở VIỆT NAM
• 2.1. Khởi quật quá trình cải cách chính sách thuế ở Việt Nam
• 2.2. Thực trạng hệ thống chính sách thuế có tác động trực tiếp đến kinh tế cá thể, tiểu chủ ở Việt Nam
• 2.3. Đánh giá chung về những kết quả đã đạt được và những vấn đề còn tồn tại trong chính sách và áp dụng chính sách thuế đối với kinh tế cá thể, tiểu chủ hiện nay
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM CẢI CÁCH CHÍNH SÁCH THUẾ ĐỐI VỚI KINH TẾ CÁ THỂ, TIỂU CHỦ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN Ở VIỆT NAM
• 3.1. Một số quan điểm cần quán triệt trong cải cách chính sách thuế đối với kinh tế cá thể, tiểu chủ ở Việt Nam
• 3.2. Phương hướng cải cách chính sách thuế đối với kinh tế cá thể, tiểu chủ
• 3.3. Một số giải pháp chủ yếu nhằm cải cách hệ thống chính sách thuế đối với kinh tế cá thể, tiểu chủ trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam
• 3.3.1. Đơn giản hoá phương pháp tính thuế đối với hộ kinh doanh cá thể
• 3.3.2. Đơn giản hoá các thủ tục về kê khai nộp thuế
• 3.3.3. Cải cách hành chính thuế phải có sự thay đổi về chất
• 3.3.4. Áp dụng chế độ kế toán đối với các hộ kinh doanh cá thể, tiểu chủ
• 3.3.5. Ứng dụng mô hình thuế hiện đại vào công tác quản lý thuế ở cấp Chi cục để đáp ứng yêu cầu quản lý thuế đối với bộ phận kinh tế cá thể, tiểu chủ
• 3.3.6. Đổi mới tổ chức bộ máy ở chi cục thuế quận, huyện cho phù hợp với phương pháp quản lý theo cơ chế cơ sở kinh doanh tự kê khai, tự tính thuế, tự nộp thuế và việc uỷ nhiệm thu
• 3.3.7. Nâng cao ý thức tự giác, tuân thủ pháp luật của các hộ kinh doanh cá thể, tiểu chủ
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về cải cách chính sách thuế đối với kinh tế cá thể ở Việt Nam

Cải cách chính sách thuế là một trong những yếu tố quan trọng giúp thúc đẩy sự phát triển của kinh tế cá thể tại Việt Nam. Chính sách thuế hiện hành đã có những thay đổi nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ kinh doanh cá thể, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Việc cải cách này không chỉ giúp tăng cường nguồn thu cho ngân sách nhà nước mà còn hỗ trợ các hộ kinh doanh phát triển bền vững.

1.1. Định nghĩa và vai trò của kinh tế cá thể trong nền kinh tế

Kinh tế cá thể được hiểu là các hoạt động sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ, chủ yếu do các hộ gia đình thực hiện. Vai trò của nó trong nền kinh tế Việt Nam rất quan trọng, đóng góp khoảng 30% vào GDP và tạo ra nhiều việc làm cho người lao động.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển chính sách thuế đối với kinh tế cá thể

Chính sách thuế đối với kinh tế cá thể đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những năm 1990 đến nay. Các chính sách này đã được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

II. Những thách thức trong cải cách chính sách thuế đối với kinh tế cá thể

Mặc dù đã có nhiều cải cách, nhưng chính sách thuế hiện tại vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các hộ kinh doanh cá thể thường phải đối mặt với những quy định phức tạp và không phù hợp với thực tế hoạt động của họ. Điều này dẫn đến việc khó khăn trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế và ảnh hưởng đến sự phát triển của họ.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng chính sách thuế hiện hành

Nhiều hộ kinh doanh cá thể gặp khó khăn trong việc hiểu và thực hiện các quy định thuế. Điều này dẫn đến tình trạng kê khai thuế không chính xác và gây khó khăn cho cơ quan thuế trong việc quản lý.

2.2. Tác động tiêu cực của chính sách thuế đến sự phát triển kinh tế cá thể

Chính sách thuế không phù hợp có thể làm giảm động lực kinh doanh của các hộ cá thể, dẫn đến việc họ không muốn mở rộng quy mô hoặc đầu tư vào sản xuất, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển chung của nền kinh tế.

III. Phương pháp cải cách chính sách thuế đối với kinh tế cá thể

Để cải cách chính sách thuế hiệu quả, cần có những phương pháp cụ thể nhằm đơn giản hóa quy trình và tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ kinh doanh cá thể. Việc này không chỉ giúp tăng cường nguồn thu cho ngân sách mà còn thúc đẩy sự phát triển của khu vực này.

3.1. Đơn giản hóa quy trình kê khai và nộp thuế

Cần thiết phải đơn giản hóa các thủ tục kê khai thuế để các hộ kinh doanh cá thể có thể dễ dàng thực hiện nghĩa vụ thuế của mình mà không gặp phải khó khăn.

3.2. Áp dụng các chính sách ưu đãi thuế cho hộ kinh doanh cá thể

Cần xem xét áp dụng các chính sách ưu đãi thuế nhằm khuyến khích các hộ kinh doanh cá thể phát triển, từ đó tạo ra nhiều việc làm và tăng trưởng kinh tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về cải cách chính sách thuế

Nghiên cứu về cải cách chính sách thuế đối với kinh tế cá thể đã chỉ ra rằng việc áp dụng các chính sách phù hợp có thể mang lại nhiều lợi ích cho cả hộ kinh doanh và ngân sách nhà nước. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải tiếp tục cải cách để đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

4.1. Kết quả đạt được từ các chính sách thuế đã cải cách

Các chính sách thuế đã cải cách đã giúp tăng cường nguồn thu cho ngân sách nhà nước và tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ kinh doanh cá thể phát triển.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các nước khác

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các quốc gia khác cho thấy việc áp dụng chính sách thuế linh hoạt và phù hợp với thực tiễn có thể mang lại hiệu quả cao trong việc phát triển kinh tế cá thể.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của cải cách chính sách thuế

Cải cách chính sách thuế đối với kinh tế cá thể là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc thực hiện các giải pháp cải cách sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý thuế và thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh tế này trong tương lai.

5.1. Tương lai của chính sách thuế đối với kinh tế cá thể

Chính sách thuế trong tương lai cần tiếp tục được điều chỉnh để phù hợp với sự phát triển của kinh tế cá thể, nhằm tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi hơn.

5.2. Đề xuất các giải pháp cải cách chính sách thuế

Cần có các giải pháp cụ thể nhằm cải cách chính sách thuế, bao gồm việc đơn giản hóa quy trình và áp dụng các chính sách ưu đãi thuế cho các hộ kinh doanh cá thể.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực kinh tế cá thể và tiểu chủ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Giai đoạn 2001 - 2007, khu vực này duy trì mức đóng góp ổn định xấp xỉ 29,78% tổng sản phẩm quốc nội (tương đương 340,7 nghìn tỷ đồng năm 2007) và giải quyết việc làm cho hơn 5,58 triệu lao động. Tuy nhiên, hệ thống chính sách thuế trong suốt gần 20 năm cải cách (từ năm 1990) chủ yếu tập trung thiết kế cho các doanh nghiệp có tư cách pháp nhân, bỏ quên các đặc thù của hơn 3 triệu hộ kinh doanh cá thể. Việc áp đặt khiên cưỡng các sắc thuế phức tạp như thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp đã dẫn đến tình trạng thất thu ngân sách nghiêm trọng, khi chỉ có khoảng 35% tổng số hộ thực hiện đăng ký kinh doanh và quy mô kinh tế ngầm ước tính chiếm tới hơn 50% GDP chính thức.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế chính trị của tác giả Nguyễn Hồng Hải, dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Thị Phương Liên tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (năm 2008), tập trung giải quyết yêu cầu cấp bách về hoàn thiện thể chế tài chính công. Mục tiêu cốt lõi của đề tài là làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng chính sách và bộ máy quản lý thu thuế đối với kinh tế cá thể giai đoạn 1990 - 2007, từ đó xác lập phương hướng và hệ thống giải pháp cải cách đồng bộ đến năm 2015. Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược trong việc hiện thực hóa định hướng Đại hội X của Đảng, đảm bảo tỷ lệ động viên ngân sách từ thuế và phí đạt 18% - 19% GDP, đồng thời tạo động lực chuyển đổi hộ cá thể thành lực lượng nòng cốt trong mục tiêu 500.000 doanh nghiệp hoạt động hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin về các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ, đặc biệt là quy luật vận động của kinh tế sản xuất hàng hóa nhỏ và kinh tế tư nhân dựa trên sở hữu tư nhân nhỏ về tư liệu sản xuất. Bên cạnh đó, luận văn kết hợp lý thuyết tài chính công hiện đại về hai chức năng cơ bản của thuế: chức năng huy động tập trung nguồn lực tài chính cho Nhà nước và chức năng điều tiết vĩ mô nền kinh tế nhằm đảm bảo tính công bằng xã hội và tính trung lập của thuế.

Khung lý thuyết của đề tài làm sáng tỏ bốn khái niệm trọng tâm:

• Kinh tế cá thể: Hình thức kinh tế dựa trên tư hữu nhỏ về tư liệu sản xuất và khả năng lao động tự thân của người lao động cùng gia đình.
• Kinh tế tiểu chủ: Hình thức kinh tế dựa trên tư hữu nhỏ có thuê mướn lao động bên ngoài, nhưng thu nhập chính vẫn gắn liền với lao động và vốn gia đình.
• Thuế trực thu: Loại thuế điều tiết trực tiếp vào thu nhập hoặc tài sản của người nộp thuế, trong đó đối tượng nộp thuế đồng nhất với đối tượng chịu thuế (thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân).
• Thuế gián thu: Loại thuế cấu thành trong giá cả hàng hóa, dịch vụ mà người tiêu dùng cuối cùng là người chịu thuế, có tính chất lũy thoái và phụ thuộc vào quan hệ cung cầu thị trường (thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, đặt sự phát triển của chính sách thuế trong mối quan hệ hữu cơ với quá trình đổi mới kinh tế và hội nhập quốc tế. Luận văn kết hợp phương pháp lịch sử - cụ thể, thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và phương pháp so sánh đối chiếu kinh nghiệm quốc tế từ Nhật Bản, Hồng Kông và Trung Quốc.

Về nguồn dữ liệu và chọn mẫu: Nghiên cứu phân tích số liệu thứ cấp toàn diện từ Tổng cục Thống kê, Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế trong phạm vi thời gian từ năm 1990 đến năm 2007. Mẫu dữ liệu khảo sát bao quát hơn 3 triệu cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể trên 64 tỉnh thành, đi sâu vào cấu trúc điều tra toàn quốc năm 2005 với quy mô 5,58 triệu lao động, mức vốn bình quân 43,7 triệu đồng/cơ sở và giá trị tài sản cố định 31,1 triệu đồng/cơ sở. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ kết hợp điển hình hóa được áp dụng nhằm phản ánh chính xác bức tranh thực tế của các hộ kinh doanh phi nông nghiệp trong lĩnh vực công thương nghiệp và dịch vụ, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy khoa học cao cho các phân tích định lượng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, vai trò kinh tế vĩ mô của khu vực cá thể tăng trưởng vượt bậc nhưng mức độ động viên thuế chưa tương xứng. Giai đoạn 2001 - 2007, kinh tế cá thể đóng góp đều đặn gần 30% GDP (từ 153,2 nghìn tỷ đồng năm 2001 lên 340,7 nghìn tỷ đồng năm 2007). Về số thu tuyệt đối khu vực ngoài quốc doanh tăng trưởng liên tục: năm 2001 tăng 7,5%, năm 2003 tăng 38,5% và năm 2004 tăng 57,2% so với mức 3.700 tỷ đồng của năm 1999. Tuy nhiên, hiệu suất thu thuế thực tế còn rất thấp do chỉ có khoảng 35% hộ đăng ký kinh doanh, dẫn đến tình trạng bỏ lọt nguồn thu trên diện rộng.

Thứ hai, việc áp dụng các sắc thuế hiện đại bộc lộ sự bất cập sâu sắc trước đặc thù của hộ kinh doanh. Khảo sát thực tế chỉ ra rằng hơn 92% lao động trong khu vực kinh tế cá thể chưa qua đào tạo chuyên môn, năng suất lao động và quy mô vốn bình quân rất khiêm tốn (43,7 triệu đồng/cơ sở). Do đó, việc buộc các hộ này thực hiện Luật Thuế Giá trị gia tăng và Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp theo cơ chế chứng từ hóa đơn là thiếu khả thi, buộc cơ quan thuế phải quay lại cơ chế thuế khoán doanh thu mang nặng tính chủ quan.

Thứ ba, sự thiếu vắng cơ chế hỗ trợ khiến tỷ lệ kinh tế ngầm gia tăng và cản trở tiến trình chính thức hóa doanh nghiệp. Kinh tế ngầm tại Việt Nam có xu hướng mở rộng từ mức 30% GDP năm 1997 lên 51% GDP năm 2001. Dù khoảng 25% doanh nghiệp mới thành lập hàng năm có nguồn gốc từ hộ cá thể, nhưng các rào cản về thủ tục kế toán phức tạp và chi phí tuân thủ thuế cao đã khiến hàng triệu hộ kinh doanh quy mô lớn ngần ngại chuyển đổi mô hình sang doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại trên bắt nguồn từ việc hoạch định chính sách thuế còn mang tính cào bằng, chưa phân định rõ ranh giới giữa tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân và hộ kinh doanh cá thể. Việc lồng ghép quá nhiều mục tiêu xã hội vào các sắc thuế làm mất đi tính trung lập và tính minh bạch. Trong thực tế quản lý, cán bộ thuế cấp Chi cục thường nắm quyền tự quyết trong việc ấn định mức thuế khoán và chi phí khấu trừ, tạo kẽ hở cho tiêu cực và hiện tượng trốn lậu thuế.

Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, Nhật Bản đã thành công trong việc áp dụng cơ chế kê khai theo mẫu sổ màu xanh giúp nâng tỷ lệ tự giác kê khai lên 50%, trong khi Hồng Kông áp dụng thuế suất phẳng 16% đối với lợi nhuận cá thể giúp cắt giảm tối đa chi phí quản lý hành chính. Tại Việt Nam, các dữ liệu về tỷ trọng đóng góp GDP (duy trì 29,69% - 31,64%) đối lập với cơ cấu tổ chức phân tán có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột chồng kết hợp đồ thị đường xu hướng, minh chứng rõ nét cho khoảng trống giữa quy mô tạo giá trị gia tăng và hiệu quả quản lý thu ngân sách nhà nước.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện chính sách và công tác quản lý thuế đối với khu vực kinh tế cá thể, tiểu chủ trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Chuyển đổi căn bản sang cơ chế thuế thu nhập cá nhân: Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế cần thực hiện nhất quán việc đưa hộ kinh doanh cá thể ra khỏi phạm vi điều chỉnh của thuế thu nhập doanh nghiệp để áp dụng Luật Thuế Thu nhập cá nhân từ năm 2009. Cần thiết kế biểu thuế đơn giản, rõ ràng, phân loại thu nhập chịu thuế hợp lý, hướng tới mục tiêu giảm 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính cho người nộp thuế giai đoạn 2009 - 2011.

2. Ban hành và áp dụng chế độ kế toán đơn giản hóa: Bộ Tài chính cần xây dựng quy chế kế toán tinh giản dành riêng cho hộ cá thể với hệ thống 3 mẫu sổ cơ bản: sổ nhật ký mua bán hàng, sổ theo dõi chi phí và sổ quỹ tiền mặt. Đặt mục tiêu đến năm 2012 có ít nhất 60% hộ kinh doanh quy mô vừa và lớn trên địa bàn đô thị thực hiện ghi chép sổ sách kế toán và sử dụng hóa đơn bán hàng chuẩn mực.

3. Tái cấu trúc mô hình tổ chức bộ máy Chi cục Thuế cấp quận, huyện: Tổng cục Thuế chỉ đạo chuyển đổi mô hình quản lý thuế theo đối tượng sang mô hình quản lý theo chức năng (tuyên truyền hỗ trợ, quản lý kê khai, thanh tra kiểm tra và cưỡng chế thu nợ) tại 100% Chi cục Thuế trong giai đoạn 2008 - 2012. Tăng cường đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin nhằm kiểm soát dữ liệu tự kê khai, giảm thiểu tối đa sự can thiệp trực tiếp của cán bộ quản lý địa bàn.

4. Xây dựng chính sách đòn bẩy thúc đẩy chuyển đổi hộ cá thể thành doanh nghiệp: Chính phủ cần ban hành gói ưu đãi tài khóa bao gồm miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm đầu và giảm 50% trong 2 năm tiếp theo cho các hộ cá thể chuyển đổi thành doanh nghiệp siêu nhỏ. Giải pháp này nhằm tạo tiền đề gia tăng thêm 150.000 doanh nghiệp mới từ khu vực hộ cá thể, góp phần hiện thực hóa mục tiêu 500.000 doanh nghiệp vào năm 2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách thuế tại Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế: Sử dụng tài liệu để đánh giá tác động thực tế của quá trình chuyển giao từ thuế thu nhập doanh nghiệp sang thuế thu nhập cá nhân đối với hộ kinh doanh, từ đó xây dựng các thông tư hướng dẫn sát hợp với thực tiễn.
• Lãnh đạo và kiểm tra viên thuế tại các Chi cục Thuế quận, huyện: Tham khảo quy trình tổ chức bộ máy quản lý theo chức năng, phương pháp quản lý rủi ro đối với hộ kinh doanh nộp thuế khoán và kỹ năng vận động hộ cá thể chấp hành hóa đơn chứng từ.
• Các chuyên gia nghiên cứu kinh tế và phát triển khu vực tư nhân: Khai thác hệ thống số liệu lịch sử giai đoạn 1990 - 2007 và khung lý luận kinh tế chính trị để nghiên cứu các vấn đề về kinh tế phi chính thức, chuyển đổi mô hình kinh doanh và môi trường đầu tư kinh doanh cấp tỉnh.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế chính trị, Tài chính công: Sử dụng luận văn làm tài liệu học thuật tham khảo mẫu mực về phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp định lượng trong phân tích chính sách tài chính quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất kinh tế chính trị của kinh tế cá thể và kinh tế tiểu chủ có điểm gì khác nhau?

Kinh tế cá thể dựa hoàn toàn trên tư hữu nhỏ về tư liệu sản xuất và sức lao động tự thân của chủ hộ cùng các thành viên gia đình, quan hệ phân phối mang tính nội bộ. Ngược lại, kinh tế tiểu chủ tuy vẫn dựa vào vốn gia đình làm cốt lõi nhưng có thuê mướn lao động ngoài (thường dưới 10 lao động), bắt đầu xuất hiện quan hệ phân phối thu nhập giữa chủ và thợ thông qua tiền lương.

Vì sao việc áp dụng Luật Thuế GTGT và TNDN giai đoạn trước năm 2009 lại bất cập với hộ cá thể?

Hơn 92% lao động hộ cá thể chưa qua đào tạo, bình quân tài sản cố định chỉ 31,1 triệu đồng/cơ sở nên không thể đáp ứng hệ thống kế toán kép và hóa đơn khấu trừ của thuế giá trị gia tăng. Việc áp thuế thu nhập doanh nghiệp làm phức tạp hóa cách tính chi phí hợp lý, buộc cơ quan thuế phải áp dụng thuế khoán thiếu minh bạch.

Việc chuyển đổi hộ cá thể sang nộp thuế thu nhập cá nhân từ năm 2009 mang lại lợi ích gì?

Cơ chế này phù hợp với thông lệ quốc tế khi xem thu nhập của hộ cá thể là thu nhập của thể nhân. Việc áp dụng thuế thu nhập cá nhân giúp mở rộng diện điều tiết công bằng thông qua mức giảm trừ gia cảnh, tránh đánh thuế trùng lặp và phản ánh đúng năng lực tài chính thực tế của từng cá nhân kinh doanh.

Đâu là nguyên nhân khiến kinh tế ngầm khu vực hộ cá thể chiếm tới trên 50% GDP chính thức?

Nguyên nhân chủ yếu do thói quen thanh toán bằng tiền mặt, thủ tục đăng ký kinh doanh còn rườm rà (chỉ 35% hộ đăng ký) và tâm lý e ngại chi phí tuân thủ thuế. Bên cạnh đó, các quy định quản lý phức tạp và sự tùy nghi của cán bộ thuế cơ sở đã vô tình đẩy các hộ kinh doanh vào khu vực phi chính thức.

Việt Nam có thể vận dụng bài học quản lý thuế nào từ Nhật Bản và Trung Quốc?

Từ Nhật Bản, Việt Nam có thể học tập mô hình tự kê khai thuế qua chế độ sổ xanh có ưu đãi khấu trừ để khuyến khích tính tự nguyện. Từ Trung Quốc, bài học quý giá là việc đơn giản hóa tỷ lệ thu thuế giá trị gia tăng trên doanh thu cho hộ nhỏ kết hợp giảm thuế nông nghiệp để nuôi dưỡng nguồn thu bền vững.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa sâu sắc lý luận kinh tế chính trị về vai trò chiến lược của kinh tế cá thể, tiểu chủ, khẳng định đây là bộ phận cấu thành lâu dài của nền kinh tế nhiều thành phần.
• Công trình phân tích thực chứng giai đoạn 1990 - 2007, chỉ ra mâu thuẫn giữa mức đóng góp xấp xỉ 30% GDP với hiệu suất thu thuế thấp do 65% số hộ chưa đăng ký kinh doanh chính thức.
• Nghiên cứu chỉ rõ sự bất hợp lý khi áp đặt các chuẩn mực thuế doanh nghiệp lên các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, dẫn đến sự mở rộng của kinh tế ngầm lên trên 50% GDP.
• Đúc kết kinh nghiệm quốc tế thực tiễn từ Nhật Bản, Hồng Kông và Trung Quốc để xác lập mô hình quản lý thuế theo chức năng và phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân hiện đại.
• Đề xuất lộ trình giải pháp đồng bộ giai đoạn 2008 - 2015 nhằm đơn giản hóa thủ tục, hỗ trợ kế toán và tạo động lực chuyển đổi hộ cá thể thành 500.000 doanh nghiệp chính quy.

Luận văn của tác giả Nguyễn Hồng Hải là công trình khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn cao, đóng góp nền tảng quan trọng cho tiến trình hiện đại hóa ngành Thuế Việt Nam trong kỷ nguyên hội nhập WTO. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý quan tâm có thể khai thác trực tiếp nguồn tài liệu học thuật quý giá này tại Thư viện Trường Đại học Kinh tế Quốc dân để phục vụ công tác nghiên cứu và triển khai chính sách.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CẢI CÁCH CHÍNH SÁCH THUẾ ĐỐI VỚI KINH TẾ CÁ THỂ, TIỂU CHỦ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XHCN Ở VIỆT NAM 1. Những vấn đề cơ bản về chính sách thuế đối với kinh tế cá thể, tiểu chủ trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam. Kinh tế cá thể, tiểu chủ trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam. Quan niệm về kinh tế cá thể, tiểu chủ.

Trong sự phân định các thành phần kinh tế thời kỳ quá độ, theo V.I Lê Nin không có khái niệm “kinh tế cá thể, tiểu chủ” mà được ông sử dụng bằng khái niệm “kinh tế sản xuất hàng hoá nhỏ”. Khái niệm kinh tế sản xuất hàng hóa nhỏ ở Việt Nam trong thời kỳ cải tạo XHCN ở miền Bắc từ năm 1958, ở miền Nam sau năm 1975 được sử dụng để chỉ loại hình kinh tế của những người nông dân, thợ thủ công, những người làm thương nghiệp nhỏ. Đến Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (12/1986) Đảng ta vẫn sử dụng thuật ngữ „ kinh tế tiểu sản xuất hàng hóa“ để chỉ bộ phận kinh doanh nhỏ ở quy mô gia đình. Đại hội VII (năm 1991) thì thuật ngữ kinh tế cá thể đã được sử dụng, coi đó là một thành phần của nền kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Song lúc bấy giờ thuật ngữ kinh tế „tiểu chủ“ chưa được sử dụng gắn với kinh tế cá thể để 12 cùng hàm ý nói về bộ phận kinh tế sản xuất hàng hóa nhỏ. Chỉ đến Đại hội lần thứ VIII (năm 1996) thuật ngữ „Kinh tế cá thể, tiểu chủ“ mới chính thức được sử dụng coi như là một thành phần trong cơ cấu 5 thành phần mà Đại hội VIII xác định. Đại hội IX (năm 2001) xác định cơ cấu kinh tế bao gồm 6 thành phần thì trong đó kinh tế cá thể, tiểu chủ vẫn được coi là một thành. Đến Đại hội lần thứ X (năm 2006) bộ phận kinh tế cá thể, tiểu chủ vẫn được khẳng định vai trò to lớn đối với sự phát triển kinh tế trong thời kỳ quá độ, song ở Đại hội lần này, kinh tế cá thể, tiểu chủ chỉ được xem là một bộ phần cấu thành của thành phần kinh tế tư nhân.

Xét về bản chất, kinh tế cá thể, tiểu chủ là kinh tế tư nhân nhưng là kinh tế tư nhân dựa trên hình thức tư hữu nhỏ về tư liệu sản xuất và vốn kinh doanh. Sách giáo khoa Kinh tế chính trị Mác – Lê Nin (Dùng cho khối ngành kinh tế và quản trị kinh doanh trong các trường Đại học và Cao đẳng) xuất bản năm 2005 đã giải thích sự khác biệt giữa kinh tế cá thể và kinh tế tiểu chủ như sau: Kinh tế cá thể là hình thức kinh tế dựa trên trên tư hữu nhỏ về tư liệu sản xuất và khả năng lao động của bản thân người lao động và gia đình. Kinh tế tiểu chủ cũng là hình thức kinh tế dựa trên tư hữu nhỏ về tư liệu sản xuất nhưng có thuê mướn lao động, tuy nhiên, thu nhập chủ yếu vẫn sức lao động và vốn của bản thân và gia đình. Từ lịch sử hình thành và các quan niệm đã nêu trên, theo tác giả, có thể diễn đạt một các khái quát về kinh tế cá thể, tiểu chủ như sau: Kinh tế cá thể, tiểu chủ là một bộ phận cấu thành của thành phần kinh tế tư nhân, dựa trên quan hệ tư hữu nhỏ về tư liệu sản xuất và vốn kinh doanh, tồn tại phổ biến dưới hình thức các hộ kinh doanh trên quy mô gia đình.