Các yếu tố tác động đến khởi sự kinh doanh thành công của nữ doanh nhân tại Việt Nam

Chuyên khảo phân tích Các yếu tố tác động tới khởi sự kinh doanh thành công của nữ doanh nhân tại việt nam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Mai Thị Anh Đào
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Thành Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Các Yếu Tố Tác Động Tới Khởi Sự Kinh Doanh Thành Công Của Nữ Doanh Nhân Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• PHẦN MỞ ĐẦU: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ KSKD THÀNH CÔNG CỦA NỮ DOANH NHÂN
• 1.1. Khởi sự kinh doanh của doanh nhân
• 1.1.1. Khởi sự kinh doanh và doanh nhân
• 1.1.2. Các hướng nghiên cứu KSKD của doanh nhân
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu về KSKD thành công của doanh nhân
• 1.2.1. KSKD thành công của doanh nhân
• 1.2.2. Các lý thuyết nghiên cứu về KSKD thành công của doanh nhân
• 1.3. Tổng quan nghiên cứu về KSKD thành công của nữ doanh nhân
• 1.3.1. KSKD của nữ doanh nhân
• 1.3.2. Nghiên cứu các yếu tố tác động đến KSKD thành công của nữ doanh nhân
• 1.3.3. Nghiên cứu về KSKD thành công của nữ doanh nhân tại Việt Nam
• 1.4. Khoảng trống nghiên cứu về KSKD thành công của nữ doanh nhân trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT, MÔ HÌNH VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU VỀ KSKD THÀNH CÔNG CỦA NỮ DOANH NHÂN TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về KSKD thành công của nữ doanh nhân
• 2.1.1. Khái niệm và xác định KSKD thành công của nữ doanh nhân
• 2.2. Đề xuất mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu về các yếu tố tác động đến KSKD thành công của nữ doanh nhân ở Việt Nam
• 2.2.1. Mô hình nghiên cứu
• 2.2.2. Các giả thuyết nghiên cứu
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.1.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.1.2. Quy trình xây dựng bảng hỏi
• 3.1.3. Mẫu nghiên cứu
• 3.1.4. Thang đo của các biến nghiên cứu
• 3.2. Nghiên cứu định tính
• 3.2.1. Mục tiêu của phỏng vấn sâu
• 3.2.2. Phương pháp thực hiện phỏng vấn sâu
• 3.2.3. Kết quả nghiên cứu định tính
• 3.2.4. Diễn đạt và mã hóa thang đo
• 3.3. Nghiên cứu định lượng
• 3.3.1. Nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 3.3.2. Nghiên cứu định lượng chính thức
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đánh giá thang đo
• 4.1.1. Thống kê mô tả biến độc lập và kiểm định dạng phân phối của các thang đo biến độc lập
• 4.1.2. Thống kê mô tả biến phụ thuộc
• 4.1.3. Kiểm định giá trị của thang đo
• 4.1.4. Kiểm định chất lượng thang đo cho các nhân tố tạo thành
• 4.2. Kiểm định các giả thuyết nghiên cứu
• 4.2.1. Kiểm định hệ số tương quan
• 4.2.2. Kiểm định giả thuyết và phân tích hồi quy
• 4.3. Kiểm định sự khác biệt của các biến kiểm soát tới KSKD thành công của nữ doanh nhân tại Việt Nam
• 4.3.1. Kiểm định sự khác biệt về KSKD thành công của nữ doanh nhân theo tuổi
• 4.3.2. Kiểm định sự khác biệt về KSKD thành công của nữ doanh nhân theo nền tảng gia đình
• 4.3.3. Kiểm định sự khác biệt về KSKD thành công của nữ doanh nhân theo tình trạng hôn nhân
• 4.3.4. Kiểm định sự khác biệt về KSKD thành công của nữ doanh nhân theo trình độ học vấn
• 4.3.5. Kiểm định sự khác biệt về KSKD thành công của nữ doanh nhân theo lĩnh vực KD
• 4.3.6. Kiểm định sự khác biệt về KSKD thành công của nữ doanh nhân theo địa bàn hoạt động
• 4.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu
• 5.2. Kết luận nghiên cứu
• 5.3. Những đóng góp mới của luận án
• 5.3.1. Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận
• 5.3.2. Những phát hiện, đề xuất mới rút ra được từ kết quả nghiên cứu của luận án
• 5.4. Một số kiến nghị
• 5.4.1. Các trở ngại của nữ doanh nhân tại Việt Nam
• 5.4.2. Một số khuyến nghị chính sách đối với chính phủ
• 5.4.3. Một số kiến nghị đối với các nữ doanh nhân
• 5.5. Hạn chế của nghiên cứu và gợi ý cho nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về khởi sự kinh doanh của nữ doanh nhân tại Việt Nam

Khởi sự kinh doanh (KSKD) của nữ doanh nhân tại Việt Nam đang trở thành một chủ đề nóng hổi trong bối cảnh nền kinh tế phát triển mạnh mẽ. Nữ doanh nhân không chỉ đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho xã hội. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, tỷ lệ doanh nghiệp do nữ làm chủ đã tăng lên đáng kể, cho thấy sự tham gia tích cực của họ trong lĩnh vực kinh doanh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức mà họ phải đối mặt trong quá trình khởi sự và phát triển doanh nghiệp.

1.1. Định nghĩa và vai trò của nữ doanh nhân trong kinh doanh

Nữ doanh nhân được định nghĩa là những người phụ nữ sở hữu và điều hành doanh nghiệp. Họ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế, tạo ra việc làm và cải thiện chất lượng cuộc sống cho cộng đồng. Nghiên cứu cho thấy, nữ doanh nhân thường có xu hướng chia sẻ lợi nhuận và tạo ra môi trường làm việc tích cực hơn.

1.2. Tình hình khởi sự kinh doanh của nữ doanh nhân tại Việt Nam

Tại Việt Nam, số lượng doanh nghiệp do nữ làm chủ đã tăng lên đáng kể trong những năm qua. Theo báo cáo của GEM, tỷ lệ nữ doanh nhân ở giai đoạn đầu KSKD tại Việt Nam đạt khoảng 21%. Tuy nhiên, phần lớn các doanh nghiệp này là doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách hỗ trợ phù hợp.

II. Các thách thức trong khởi sự kinh doanh của nữ doanh nhân

Mặc dù có nhiều cơ hội, nữ doanh nhân vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình khởi sự kinh doanh. Những rào cản này có thể đến từ cả yếu tố xã hội lẫn yếu tố cá nhân. Việc thiếu nguồn lực tài chính, mạng lưới hỗ trợ và định kiến xã hội là những vấn đề phổ biến mà họ gặp phải.

2.1. Rào cản tài chính trong khởi sự kinh doanh

Nữ doanh nhân thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn. Theo nghiên cứu của Kamberidou (2013), nhiều ngân hàng và tổ chức tài chính có xu hướng ưu tiên cho nam giới hơn trong việc cấp vốn. Điều này tạo ra một rào cản lớn cho nữ doanh nhân trong việc khởi sự và mở rộng doanh nghiệp.

2.2. Định kiến xã hội và vai trò giới

Định kiến xã hội về vai trò của phụ nữ trong kinh doanh vẫn còn tồn tại. Nhiều người vẫn cho rằng phụ nữ không đủ khả năng lãnh đạo hoặc quản lý doanh nghiệp. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý của nữ doanh nhân mà còn làm giảm cơ hội phát triển của họ.

III. Các yếu tố quyết định khởi sự kinh doanh thành công của nữ doanh nhân

Để đạt được thành công trong khởi sự kinh doanh, nữ doanh nhân cần phải chú ý đến nhiều yếu tố khác nhau. Những yếu tố này bao gồm khả năng quản lý tài chính, kỹ năng lãnh đạo, và mạng lưới hỗ trợ. Nghiên cứu cho thấy, những nữ doanh nhân có khả năng quản lý tốt thường có tỷ lệ thành công cao hơn.

3.1. Kỹ năng quản lý tài chính

Quản lý tài chính là một trong những yếu tố quan trọng nhất quyết định đến sự thành công của nữ doanh nhân. Họ cần phải có khả năng lập kế hoạch tài chính, kiểm soát chi phí và tối ưu hóa nguồn lực để đảm bảo doanh nghiệp hoạt động hiệu quả.

3.2. Kỹ năng lãnh đạo và quản lý nhân sự

Kỹ năng lãnh đạo đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng đội ngũ nhân viên và tạo ra môi trường làm việc tích cực. Nữ doanh nhân cần phải phát triển khả năng giao tiếp, động viên và dẫn dắt nhân viên để đạt được mục tiêu kinh doanh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về nữ doanh nhân

Nghiên cứu về khởi sự kinh doanh của nữ doanh nhân tại Việt Nam đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức phi chính phủ đã giúp nâng cao khả năng tiếp cận nguồn lực cho nữ doanh nhân. Những kết quả này không chỉ giúp họ phát triển doanh nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của đất nước.

4.1. Các chính sách hỗ trợ cho nữ doanh nhân

Chính phủ Việt Nam đã triển khai nhiều chính sách nhằm hỗ trợ nữ doanh nhân, bao gồm các chương trình đào tạo, hỗ trợ tài chính và tạo điều kiện thuận lợi trong việc tiếp cận thị trường. Những chính sách này đã giúp nâng cao tỷ lệ thành công trong khởi sự kinh doanh của nữ giới.

4.2. Kết quả nghiên cứu về khởi sự kinh doanh của nữ doanh nhân

Nghiên cứu cho thấy, nữ doanh nhân có khả năng tạo ra việc làm cao hơn so với nam giới. Họ thường có xu hướng chia sẻ lợi nhuận và tạo ra môi trường làm việc tích cực hơn, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

V. Kết luận và tương lai của khởi sự kinh doanh nữ doanh nhân tại Việt Nam

Khởi sự kinh doanh của nữ doanh nhân tại Việt Nam đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, để đạt được thành công bền vững, cần có sự hỗ trợ từ nhiều phía, bao gồm chính phủ, cộng đồng và các tổ chức xã hội. Tương lai của nữ doanh nhân sẽ phụ thuộc vào khả năng vượt qua các thách thức và tận dụng các cơ hội trong môi trường kinh doanh.

5.1. Tương lai của nữ doanh nhân tại Việt Nam

Với sự phát triển của công nghệ và thị trường, nữ doanh nhân có nhiều cơ hội để mở rộng kinh doanh. Tuy nhiên, họ cũng cần phải chuẩn bị tốt về mặt kỹ năng và kiến thức để đối mặt với những thách thức mới.

5.2. Khuyến nghị cho các chính sách hỗ trợ nữ doanh nhân

Cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể hơn cho nữ doanh nhân, bao gồm việc tạo ra các chương trình đào tạo, hỗ trợ tài chính và xây dựng mạng lưới kết nối. Những chính sách này sẽ giúp nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững cho nữ doanh nhân tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về khởi sự kinh doanh (KSKD) của nữ doanh nhân đang trở thành một chủ đề học thuật trọng tâm trong quản trị kinh doanh hiện đại. Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu có những chuyển dịch cơ cấu sâu sắc, các doanh nghiệp (DN) do phụ nữ sở hữu và quản lý giữ vai trò là động lực căn bản của tăng trưởng kinh tế và bình đẳng xã hội. Theo Mitchelmore và Rowley (2013), "104 triệu nữ doanh nhân trong 59 nền kinh tế đại diện cho hơn 52% dân số thế giới và 84% GDP thế giới bắt tay vào việc tạo ra và phát triển DN mới". Tại các quốc gia đang phát triển và nền kinh tế chuyển đổi, tinh thần KSKD của nữ giới bùng nổ mạnh mẽ; báo cáo của GEM (2005) chỉ rõ "tỷ lệ nữ doanh nhân ở giai đoạn đầu KSKD ở các nước thu nhập trung bình cao gần gấp đôi so với các nước thu nhập cao", tiêu biểu như Peru với tỷ lệ nữ KSKD đạt mức 35% (Beatrice, 2012).

Tại Việt Nam, khu vực doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ đóng góp to lớn vào cấu trúc kinh tế quốc gia: "Việt Nam hiện có 95.906 DN được điều hành và quản lý bởi nữ doanh nhân chiếm khoảng 21% tổng số DN đang hoạt động" (Tổng cục Thống kê, 2014). Trong đó, phân khúc doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chiếm tới 99%, trong khi quy mô DN lớn chỉ chiếm 1% (tương đương 854 DN). Nhóm DN này thể hiện hiệu quả xã hội và trách nhiệm tài khóa vượt trội: tỷ lệ sử dụng lao động nữ đạt 43,6% (so với 36,0% của DN do nam giới làm chủ) và mức nộp ngân sách bình quân đạt 24,9 triệu đồng/lao động (so với 24,2 triệu đồng/lao động ở DN nam giới) (Lê Quang Cảnh và Nguyễn Vũ Hùng, 2016).

Tuy nhiên, khoảng trống nghiên cứu học thuật (research gap) cốt lõi tồn tại ở chỗ: phần lớn các công trình nghiên cứu trước đây về KSKD thành công tại Việt Nam (như Le và Raven, 2015; Cuc Nguyen và Frederick, 2014; Zhu và cộng sự, 2015) chủ yếu tiếp cận theo phương pháp định tính, quy mô mẫu hẹp, tập trung vào khu vực nông thôn hoặc các mô hình vi mô, thiếu vắng một khung phân tích định lượng đa biến tổng thể tích hợp giữa lý thuyết nguồn lực, lý thuyết vốn xã hội và lý thuyết cấu trúc tổ chức. Luận án tiến sĩ của tác giả Mai Thị Anh Đào (chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, 2020) được thực hiện nhằm giải quyết trực tiếp khoảng trống này thông qua việc trả lời 3 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. RQ1: Những yếu tố nào tác động đến KSKD thành công của nữ doanh nhân tại Việt Nam?
2. RQ2: Mức độ và chiều hướng tác động của từng yếu tố đến KSKD thành công của nữ doanh nhân như thế nào?
3. RQ3: Có sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê về mức độ KSKD thành công giữa các nhóm nữ doanh nhân phân theo đặc điểm cá nhân và đặc điểm doanh nghiệp hay không?

Nghiên cứu triển khai các giả thuyết chính (H1: Vốn nhân lực tác động dương; H2: Vốn tài chính tác động dương; H3: Tiếp cận tài chính tác động dương; H4: Khả năng kết nối mạng lưới tác động dương; H5a, H5b, H5c: Ba khía cạnh của Định hướng KSKD gồm Đổi mới, Chủ động, Mạo hiểm tác động dương; H6: Cấu trúc tổ chức hữu cơ tác động dương tới KSKD thành công). Với quy mô khảo sát định lượng chính thức gồm $N = 500$ nữ doanh nhân trên toàn quốc (sau giai đoạn khảo sát sơ bộ $N = 100$), giai đoạn thu thập dữ liệu thứ cấp từ 2010–2017 và dữ liệu sơ cấp 2017–2018, công trình xác lập cơ sở thực nghiệm vững chắc cho hệ thống lý luận quản trị khởi nghiệp nữ tại Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế cho thấy KSKD (Entrepreneurship) được nhìn nhận qua hai lăng kính chủ đạo: sự lựa chọn nghề nghiệp tự làm chủ (self-employment) và tinh thần kiến tạo giá trị mới (Schumpeter, 1934, 1961; Kirzner, 1973, 1979). Schumpeter định vị doanh nhân là tác nhân của sự phá hủy sáng tạo (creative destruction), tạo ra các kết hợp mới về sản phẩm, quy trình, nguồn cung và mô hình tổ chức. Ngược lại, Kirzner (1979) nhấn mạnh sự cảnh giác của doanh nhân (entrepreneurial alertness) trong việc phát hiện và khai thác các cơ hội chênh lệch giá trên thị trường do tình trạng bất đối xứng thông tin.

Trong lý thuyết động cơ KSKD, trường phái "Kéo - Đẩy" (Push-Pull Theory) tạo ra một cuộc tranh luận học thuật sâu sắc:

• Quan điểm 1: Các tác giả như Clain (2000), Orhan và Scott (2001) khẳng định nữ doanh nhân bước vào kinh doanh chủ yếu bị thúc đẩy bởi các yếu tố "đẩy" (push factors) tiêu cực như thất nghiệp, thu nhập thấp, sự bất mãn với công việc cũ và sự tồn tại của trần thủy tinh (glass ceiling).
• Quan điểm 2: Trái lại, Kirkwood (2009) và Beatrice (2012) chứng minh rằng phụ nữ tại nhiều khu vực chịu tác động đồng thời của các yếu tố "kéo" (pull factors) tích cực như nhu cầu tự chủ, tìm kiếm sự độc lập tài chính, khẳng định vị thế xã hội và hiện thực hóa khát vọng cá nhân.

Về mặt đo lường thành công trong KSKD, các học giả chia rẽ thành hai trường phái đo lường:

1. Tiêu chí tồn tại theo thời gian: Các nghiên cứu của Carroll (1983), Cooper và cộng sự (1988), Levie và Autio (2011) quy ước sự tồn tại từ 3 đến 5 năm là thước đo thành công căn bản. Tuy nhiên, Bosma và cộng sự (2004) chỉ trích rằng sự tồn tại không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp tối ưu hóa được lợi nhuận hay đạt mục tiêu của người sáng lập.
2. Tiêu chí hiệu suất đa chiều: Brush và Vanderwerf (1992), Murphy và cộng sự (1996) đề xuất tích hợp giữa chỉ số tài chính (tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận) và phi tài chính (thị phần, mở rộng quy mô lao động), kết hợp cùng hiệu suất chủ quan là mức độ hài lòng và tự chủ của doanh nhân (Cooper và Artz, 1995; Reijonen, 2008).

Khi đặt cạnh các công trình quốc tế tiêu biểu như nghiên cứu của Coleman (2007) tại Hoa Kỳ về sự bất cân xứng nguồn lực theo giới, hay nghiên cứu của Adom và Asare-Yeboa (2015) tại Ghana về vai trò của giáo dục thực nghiệm đối với nữ doanh nhân, luận án của Mai Thị Anh Đào đã định vị chính xác vị trí học thuật của mình. Công trình vượt lên trên các nghiên cứu định tính thuần túy tại Việt Nam (Perri và Chu, 2012; Le và Raven, 2015) bằng việc xây dựng một mô hình giải thích có tính tổng quát hóa cao, phản ánh chính xác các đặc trưng thể chế của nền kinh tế chuyển đổi Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra những bước tiến quan trọng trong việc mở rộng và kiểm chứng các lý thuyết quản trị kinh doanh cốt lõi:

1. Mở rộng Lý thuyết Nguồn lực (Resource-Based View - RBV): Luận án kế thừa nền tảng của Barney (1991), Becker (1964) và Bygrave (1992) nhưng phân tách nguồn lực doanh nhân thành các cấu phần độc lập: Vốn nhân lực (Human Capital) và Vốn tài chính (Financial Capital), đồng thời đưa Tiếp cận tài chính (Financial Access) từ góc độ môi trường vào mô hình như một nguồn lực ngoại sinh then chốt.
2. Giải cấu trúc Lý thuyết Định hướng KSKD (Entrepreneurial Orientation - EO): Thay vì xem xét định hướng KSKD như một biến số đơn nhất theo quan điểm truyền thống của Miller (1983), nghiên cứu phân rã thành ba chiều kích riêng biệt: Định hướng đổi mới (Innovativeness), Định hướng chủ động (Proactiveness), và Định hướng mạo hiểm (Risk-taking) theo khung của Lumpkin và Dess (1996), từ đó đánh giá sự đóng góp đặc thù của từng thành tố đối với nữ doanh nhân.
3. Bổ sung Lý thuyết Cấu trúc Tổ chức (Structural Contingency Theory): Kế thừa lý thuyết của Burns và Stalker (1961), luận án là công trình tiên phong tại Việt Nam đưa biến số Cấu trúc tổ chức hữu cơ (Organic Organizational Structure) vào mô hình dự báo thành công KSKD của nữ giới, chứng minh năng lực thích ứng cấu trúc là nhân tố bảo đảm tính bền vững của DNNVV.
4. Tái định vị Lý thuyết Vốn Xã hội (Social Capital Theory): Kết quả thực nghiệm mang lại bằng chứng phản biện quan trọng khi chứng minh Khả năng kết nối mạng lưới (Social Networking Ability) không tạo ra tác động trực tiếp mang ý nghĩa thống kê tới KSKD thành công, đặt ra yêu cầu tái cấu trúc các giả định về vốn xã hội trong môi trường kinh doanh đang chuyển đổi.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng bốn lý thuyết lớn (RBV, Lý thuyết Vốn xã hội, Lý thuyết Định hướng KSKD và Lý thuyết Cấu trúc tổ chức). Mô hình xác lập các biên điều kiện (boundary conditions) chặt chẽ:

• Đối tượng: Doanh nghiệp nhỏ và vừa do nữ doanh nhân sở hữu ít nhất 50% vốn hoặc trực tiếp điều hành, có thời gian hoạt động liên tục từ 1 năm trở lên.
• Bối cảnh: Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang chuyển đổi mạnh mẽ của Việt Nam, nơi hệ thống pháp lý, thị trường tài chính và văn hóa gia đình truyền thống đan xen phức tạp.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan thực chứng (Positivism paradigm) với phương pháp suy diễn logic (deductive approach). Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp tuần tự (sequential mixed methods) được áp dụng nghiêm ngặt theo ba giai đoạn:

1. Nghiên cứu định tính: Thực hiện phỏng vấn sâu (in-depth interviews) với các chuyên gia kinh tế và các nữ doanh nhân tiêu biểu nhằm khám phá các yếu tố đặc thù văn hóa - thể chế, từ đó hiệu chỉnh bảng câu hỏi và thang đo biến số.
2. Nghiên cứu định lượng sơ bộ: Khảo sát thử nghiệm với kích thước mẫu $N = 100$ nhằm kiểm tra độ tin cậy sơ bộ, rà soát các biến quan sát bị nhiễu và hoàn thiện bảng hỏi chuẩn hóa.
3. Nghiên cứu định lượng chính thức: Thu thập dữ liệu trên diện rộng với mẫu $N = 500$ nữ doanh nhân điều hành DNNVV trên cả ba miền Bắc, Trung, Nam của Việt Nam.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình chuẩn hóa thang đo được thực hiện bài bản thông qua kiểm định độ tin cậy nhất quán nội tại (Cronbach's Alpha) và phân tích nhân tố khám phá (Exploratory Factor Analysis - EFA) trên phần mềm SPSS:

• Tiêu chuẩn độ tin cậy: Hệ số Cronbach's Alpha của toàn bộ các thang đo đều vượt ngưỡng tiêu chuẩn 0.70 (hệ số tương quan biến - tổng Corrected Item-Total Correlation $> 0.30$).
• Tính giá trị cấu trúc (Construct Validity): Phép trích Principal Axis Factoring với phép quay Promax/Varimax được áp dụng. Hệ số $KMO$ đạt từ 0.70 đến 0.90 ($p < 0.001$), tổng phương sai trích (Total Variance Explained) $> 50%$, trọng số nhân tố (Factor Loading) của tất cả các biến quan sát đều $> 0.50$, không có hiện tượng cross-loading phức tạp, xác lập trọn vẹn giá trị hội tụ (convergent validity) và giá trị phân biệt (discriminant validity).

Data và phân tích

Mẫu khảo sát chính thức ($N = 500$) phản ánh cấu trúc xã hội học và nhân khẩu học đa dạng của cộng đồng nữ doanh nhân Việt Nam:

Đặc điểm nhân khẩu / Doanh nghiệp	Phân nhóm thống kê	Tỷ lệ (%)
Độ tuổi	Dưới 30 tuổi Từ 30 đến 45 tuổi Trên 45 tuổi	18.4% 58.6% 23.0%
Trình độ học vấn	Trung cấp / Cao đẳng Đại học Sau đại học	24.2% 62.8% 13.0%
Tình trạng hôn nhân	Đã kết hôn Độc thân / Khác	76.2% 23.8%
Nền tảng gia đình	Có người thân kinh doanh Không có người thân kinh doanh	48.6% 51.4%
Lĩnh vực hoạt động	Thương mại - Dịch vụ Sản xuất - Chế biến Nông nghiệp - Khác	56.4% 28.2% 15.4%

Quy trình phân tích dữ liệu áp dụng hệ thống kỹ thuật phân tích lượng lượng cao cấp:

• Mô hình Hồi quy Đa biến (Multiple Linear Regression): Đánh giá mức độ đóng góp của từng biến độc lập qua hệ số hồi quy chuẩn hóa $\beta$, kiểm định đa cộng tuyến qua hệ số phóng đại phương sai ($VIF < 2.0$), kiểm định hiện tượng tự tương quan qua đại lượng Durbin-Watson.
• Kiểm định ANOVA và Levene's Test: Phân tích phương sai một yếu tố kết hợp kiểm định tính đồng nhất của phương sai nhằm phát hiện sự khác biệt sâu sắc giữa các nhóm kiểm soát.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích thống kê và kiểm định mô hình cấu trúc mang lại 5 phát hiện then chốt:

1. Vốn tài chính và Vốn nhân lực là hai trụ cột quyết định lớn nhất: Vốn tài chính có mức độ tác động mạnh nhất ($\beta = 0.342, p < 0.001$), theo sau là Vốn nhân lực ($\beta = 0.286, p < 0.001$). Điều này phản ánh thực tế đối với DNNVV do phụ nữ làm chủ, khả năng tự chủ nguồn vốn ban đầu cùng với tri thức, kinh nghiệm chuyên môn là điều kiện tiên quyết để tồn tại.
2. Tiếp cận tài chính chính thức có tác động thúc đẩy mạnh mẽ: Biến số Tiếp cận tài chính đạt $\beta = 0.198 (p < 0.01)$, chứng minh rằng việc gỡ bỏ rào cản tín dụng từ các ngân hàng thương mại (NHTM) trực tiếp nâng cao tỷ lệ thành công của nữ chủ doanh nghiệp.
3. Sự phân hóa trong Định hướng KSKD: Định hướng đổi mới ($\beta = 0.145, p < 0.05$) và Định hướng chủ động tác động thuận chiều có ý nghĩa tới thành công, trong khi Định hướng mạo hiểm thể hiện mức độ tác động phân hóa, chứng minh nữ doanh nhân Việt Nam ưu tiên sự thận trọng và quản trị rủi ro có tính toán.
4. Cấu trúc tổ chức hữu cơ gia tăng năng lực thích ứng: Cấu trúc tổ chức linh hoạt, phân quyền và cởi mở đóng góp tích cực vào hiệu suất ($\beta = 0.112, p < 0.05$), vượt trội hơn so với mô hình cấu trúc cơ học cứng nhắc.
5. Phát hiện nghịch trực giác về Khả năng kết nối mạng lưới: Hệ số hồi quy của biến Khả năng kết nối mạng lưới không đạt ý nghĩa thống kê ($p > 0.05$). Đây là phát hiện đột phá, phản biện lại nhiều nhận định định tính trước đây (như Le và Raven, 2015). Trong giai đoạn đầu KSKD, các mối quan hệ xã hội bề nổi không tạo ra giá trị trực tiếp nếu thiếu năng lực nội tại và nguồn vốn thực chất; mạng lưới chỉ có thể phát huy vai trò thông qua cơ chế tác động gián tiếp.
6. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê theo Học vấn và Ngành nghề: Kiểm định ANOVA ($p < 0.05$) chỉ ra nhóm nữ doanh nhân có trình độ đại học/sau đại học và hoạt động trong lĩnh vực thương mại - dịch vụ có chỉ số thành công KSKD trung bình cao hơn rõ rệt so với các nhóm còn lại.

Implications đa chiều

• Về mặt Lý thuyết: Luận án hoàn thiện khung phân tích KSKD trong nền kinh tế chuyển đổi, tích hợp thành công mô hình cấu trúc tổ chức và định hướng khởi nghiệp vào mô hình RBV mở rộng.
• Về mặt Phương pháp luận: Cung cấp bộ thang đo đã được chuẩn hóa, kiểm định độ tin cậy và giá trị hội tụ/phân biệt trong bối cảnh thực tế tại Việt Nam, làm tiền đề chuẩn tắc cho các nghiên cứu tiếp nối.
• Về mặt Thực tiễn quản trị: Nữ doanh nhân cần ưu tiên tích lũy vốn tự có, nâng cao năng lực chuyên môn và xây dựng cấu trúc doanh nghiệp linh hoạt, giảm phụ thuộc vào các mạng lưới phi chính thức nếu chưa có nền tảng năng lực vững chắc.
• Về mặt Hoạch định chính sách: Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần thiết kế các gói tín dụng đặc thù cho DNNVV của phụ nữ, đơn giản hóa thủ tục thế chấp và đẩy mạnh các chương trình đào tạo quản trị thực chiến.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn thừa nhận 4 hạn chế khoa học:

1. Thiết kế nghiên cứu cắt ngang (Cross-sectional design): Dữ liệu thu thập tại một thời điểm duy nhất trong năm 2017–2018, chưa theo dõi được biến động dài hạn trong vòng đời doanh nghiệp (longitudinal study).
2. Đo lường hiệu suất chủ quan: Mặc dù kết hợp các chỉ số khách quan, việc đánh giá hiệu quả KSKD vẫn phụ thuộc một phần vào nhận thức chủ quan của người sáng lập.
3. Cơ chế tác động trung gian chưa được lượng hóa: Mối quan hệ gián tiếp hoặc vai trò điều tiết (moderating/mediating role) của mạng lưới xã hội và môi trường thể chế chưa được mô hình hóa bằng kỹ thuật Structural Equation Modeling (SEM).
4. Biên độ địa lý: Dù phân bổ 3 miền, tỷ trọng mẫu vẫn nghiêng về các trung tâm kinh tế phát triển.

Chương trình nghiên cứu tương lai:

• Ứng dụng mô hình phương trình cấu trúc bình phương bé nhất từng phần (PLS-SEM) để kiểm tra các tác động trung gian.
• Thực hiện nghiên cứu theo chiều dọc kéo dài từ 3 đến 5 năm để quan sát tỷ lệ sống sót thực tế.
• Mở rộng so sánh xuyên quốc gia (cross-national comparative study) giữa Việt Nam và các nước trong khối ASEAN.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động Học thuật (Academic Impact): Tạo lập tài liệu tham khảo chuẩn mực trong đào tạo sau đại học ngành Quản trị kinh doanh tại Việt Nam, mở ra hướng nghiên cứu mới về quản trị nữ quyền và tinh thần kinh doanh vi mô.
• Chuyển đổi Ngành (Industry Transformation): Định hình lại cách thức vận hành của hơn 100.000 DNNVV do phụ nữ làm chủ, thúc đẩy quá trình chuyển dịch từ quản trị kinh nghiệm sang quản trị chiến lược dựa trên đổi mới sáng tạo.
• Tác động Chính sách (Policy Influence): Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho việc triển khai Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa (2017) và các đề án của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam trong chương trình "Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2017 - 2025".

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận mô hình nghiên cứu đa biến mẫu mực, hệ thống hóa thang đo chuẩn hóa và các khoảng trống lý thuyết sâu sắc.
• Nữ doanh nhân & Nhà sáng lập: Nhận diện rõ thứ tự ưu tiên trong phân bổ nguồn lực (vốn tài chính, tri thức quản trị, cấu trúc tổ chức) để giảm thiểu rủi ro thất bại.
• Hiệp hội Doanh nghiệp & VCCI: Định hướng các chương trình ươm tạo, kết nối thị trường và đào tạo kỹ năng lãnh đạo cho nữ giới.
• Nhà hoạch định chính sách: Căn cứ thực chứng để ban hành các cơ chế bảo lãnh tín dụng và ưu đãi thuế có mục tiêu rõ ràng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Nguồn lực (RBV) bằng cách tích hợp đồng thời Lý thuyết Cấu trúc Tổ chức (Burns & Stalker, 1961) và phân rã Lý thuyết Định hướng KSKD (Lumpkin & Dess, 1996) thành các biến độc lập trong một mô hình giải thích duy nhất cho nữ doanh nhân tại nền kinh tế chuyển đổi.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước tại Việt Nam?

Khác với các nghiên cứu định tính thuần túy hoặc mẫu nhỏ của Le & Raven (2015) và Cuc Nguyen & Frederick (2014), luận án áp dụng quy trình hỗn hợp thực chứng nghiêm ngặt: định tính sâu $\rightarrow$ định lượng sơ bộ ($N=100$) $\rightarrow$ định lượng diện rộng ($N=500$) với đầy đủ kiểm định EFA, Cronbach's Alpha, Hồi quy đa biến và ANOVA/Levene.

3. Phát hiện nào bất ngờ nhất và cơ sở dữ liệu chứng minh?

Phát hiện biến Khả năng kết nối mạng lưới không có tác động trực tiếp mang ý nghĩa thống kê tới KSKD thành công ($p > 0.05$). Dữ liệu thực nghiệm chứng minh rằng các mối quan hệ xã hội không thể thay thế cho sự thiếu hụt về vốn tài chính và năng lực quản trị nội tại.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) không?

Có. Toàn bộ thang đo 5 điểm Likert, bảng câu hỏi mã hóa chi tiết, tiêu chí chọn mẫu và quy trình xử lý sạch dữ liệu được tài liệu hóa minh bạch, cho phép nhân bản nghiên cứu tại các thị trường mới nổi tương đồng.

5. Định hướng nghiên cứu 10 năm tới được đề xuất ra sao?

Tập trung vào ba trục chính: (1) Nghiên cứu dữ liệu bảng theo chiều dọc (longitudinal panel data); (2) Phân tích mô hình đa tầng (multilevel modeling) tích hợp bối cảnh văn hóa vùng miền; và (3) Nghiên cứu vai trò điều tiết của chuyển đổi số và kinh tế số đối với KSKD nữ.

Kết luận

1. Xác lập mô hình thực chứng chuẩn hóa: Luận án chứng minh thành công của nữ doanh nhân Việt Nam chịu sự chi phối quyết định bởi 5 nhân tố: Vốn tài chính, Vốn nhân lực, Tiếp cận tài chính, Định hướng đổi mới/chủ động và Cấu trúc tổ chức hữu cơ.
2. Khẳng định vai trò của thể chế tín dụng: Tiếp cận tài chính chính thức là đòn bẩy sống còn để giải phóng tiềm năng tăng trưởng của DNNVV do phụ nữ làm chủ.
3. Tái nhận thức về vốn xã hội: Phản biện giả định truyền thống, khẳng định mạng lưới xã hội không mang lại tác động trực tiếp đơn tuyến nếu thiếu nền tảng năng lực thực chất.
4. Nâng cao năng lực thích ứng tổ chức: Chuyển dịch cấu trúc tổ chức sang mô hình hữu cơ linh hoạt là chìa khóa đối phó với biến động thị trường.
5. Mở ra các phân nhánh học thuật mới: Đặt nền móng vững chắc cho các nghiên cứu chuyên sâu về tài chính vi mô, quản trị giới và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ KSKD THÀNH CÔNG CỦA NỮ DOANH NHÂN 1. Khởi sự kinh doanh của doanh nhân 1. Khởi sự kinh doanh và doanh nhân 1.1 Khái niệm KSKD (entrepreneurship) Khởi sự theo nghĩa tiếng việt là bắt đầu hành động để thực hiện theo kế hoạch (một việc quan trọng).

KSKD theo nghĩa bắt đầu thực hiện một công việc kinh doanh. Khởi sự kinh doanh có thể là mở một doanh nghiệp mới (start a new business) hoặc tạo ra một liên doanh (new venture creation), hoặc tinh thần kinh doanh (entrepreneurship). Một khía cạnh khác, KSKD được định nghĩa là tự làm chủ, tự kinh doanh (self-employment). Trên giác độ nghiên cứu khác nhau, thì KSKD được gắn với các thuật ngữ khác nhau.

KSKD thường gắn với 2 thuật ngữ tương ứng với hai hướng nghiên cứu như sau: - KSKD là một sự lựa chọn nghề nghiệp (self-employment). Theo hướng nghiên cứu này KSKD là một sự lựa chọn nghề nghiệp của những người không sợ rủi ro tự làm chủ công việc kinh doanh của mình và thuê người khác làm công cho mình. - Trong lĩnh vực quản trị kinh doanh, khởi sự kinh doanh gắn với thuật ngữ “entrepreneurship – tinh thần kinh doanh” các nghiên cứu trong lĩnh vực này được nhiều các nhà nghiên cứu đưa ra các định nghĩa khác nhau. Jennings (1994) định nghĩa KSKD bao gồm bất kỳ nỗ lực nào của con người để thử một cái gì đó mới.

Các định nghĩa về KSKD của Schumpeter (1961) và Kirzner (1973, 1979) chú trọng đến sự đổi mới, xác định cơ hội, tạo ra sự giàu có, tăng trưởng cho nền kinh tế. Phù hợp với ý tưởng KD của Schumpeter và Kirzner, Murray (1938) cũng mô tả KSKD là một quá trình năng động được tạo ra và quản lý bởi một cá nhân. Vanderwerf và Brush (1989) trong việc xem xét 25 định nghĩa về KSKD cho thấy rằng KSKD đã được định nghĩa là một hoạt động KD bao gồm một số hành vi con người sau đây: thứ nhất là sáng tạo, đó là việc thành lập một DN mới; thứ hai là quản lý chung, đó là hướng quản lý hoặc phân bổ NL cho một DN; thứ ba là đổi mới, đó là việc khai thác thương mại một số sản phẩm, quy trình, thị trường, vật liệu hoặc tổ chức mới; thứ tư là sự chấp nhận rủi ro cao không phổ biến từ những mất mát tiềm tàng hoặc thất bại của một DN; và thứ năm là ý định thực hiện, đó là ý định nhận ra 10 mức tăng trưởng cao và/ hoặc lợi nhuận thông qua tạo lập một DN. Hai khái niệm tự tạo việc làm và tinh thần kinh doanh có sự khác biệt.

Tự tạo việc làm là bắt đầu bằng một công việc kinh doanh tự làm và không làm thuê cho ai. Tinh thần kinh doanh là tạo ra một DN nhưng có thể vẫn đi làm cho một tổ chức khác. Khái niệm KSKD trong nghiên cứu này sử dụng khái niệm với nghĩa tinh thần kinh doanh (entrepreneurship) đó là tạo ra DN mới, sử dụng NL, sản xuất kinh doanh với mục tiêu lợi nhận/tăng trưởng. Từ những nghiên cứu trên về định nghĩa KSKD, trong phạm vi luận án này thuật ngữ KSKD được định nghĩa là một hành động sáng tạo của con người.

KSKD bắt đầu bằng cách tìm kiếm NL và phương tiện tài chính cá nhân để bắt đầu thành lập và vận hành một DN mới. KSKD là một quá trình sáng tạo đòi hỏi phải xác định và nắm bắt được cơ hội KD, tổ chức các NL hiện có để chuyển đổi những cơ hội đó thành sản phẩm hoặc dịch vụ và bán ra thị trường. Qua thời gian, nỗ lực và tài chính, KSKD làm tăng giá trị, kỹ năng cá nhân và lợi ích của xã hội (XH).2 Doanh nhân - Người KSKD (Entrepreneur) Schumpeter (1954) cho rằng doanh nhân là người sáng tạo. Ông lập luận rằng doanh nhân là người tạo ra sự đổi mới, tạo ra sự phát triển thực sự trong nền kinh tế.

Schumpeter là người chú ý nhiều nhất đến doanh nhân sáng tạo. Sự đổi mới ở những doanh nhân làm cho nền kinh tế phát triển. Vì vậy doanh nhân là những người đóng góp hơn so với những người khác vào nền kinh tế nhờ sự đổi mới và thực hiện các kết hợp mới. Sự đổi mới này có thể là tạo ra một sản phẩm mới, một phương pháp sản xuất mới, nắm bắt nguồn cung cấp mới hoặc một tổ chức công nghiệp mới.

Wennekers và Thurik (1999) nhận định những doanh nhân theo quan điểm Schumpeter chủ yếu sở hữu và điều hành DN nhỏ. Kirzner (1979), miêu tả các doanh nhân người Áo như một chuyên gia phân tích, xác định cơ hội và tìm kiếm lợi nhuận. Kirzner cho rằng kiến thức phân bổ không đều giữa các các doanh nhân, và kết quả là thị trường sử dụng NL không hoàn hảo. Sự không phù hợp về kiến thức, thông tin và những khoảng trống mà những người khác chưa nhận thức và khai thác trong hoạt động KD đã biến hành những cơ hội lợi nhuận cho những cá nhân có kiến thức đặc biệt và độc đáo về sự khác biệt của thị trường.

Theo Kirzner, các doanh nhân là những người trong nền kinh tế khai thác những cơ hội lợi nhuận này. Vì vậy doanh nhân là những người nhận ra các cơ hội mang lại lợi nhuận từ những thay đổi không lường trước và thực hiện KSKD. Nhiều nhà nghiên cứu đã đầu tư thời gian và nỗ lực để tạo ra một bức tranh rõ nét 11 về đặc điểm và vai trò của doanh nhân. Một số đặc điểm của doanh nhân được xuất hiện trong các nghiên cứu như sau: Thứ nhất, doanh nhân là người chấp nhận rủi ro.

Cantillon (1755) (trích dẫn Murphy, 1989) nhấn mạnh tầm quan trọng của doanh nhân như là một chuyên gia phân tích, người thực hiện tất cả các trao đổi và chịu rủi ro do mua ở một số mức giá nhất định và bán ở những nơi không chắc chắn. Theo Cantillon, doanh nhân là người thông thái, thông minh và sẵn sàng chấp nhận rủi ro. Các nhà nghiên cứu của Mỹ, Carland và Stewart (1996) cho thấy xu hướng giảm rủi ro vẫn là một khía cạnh quan trọng của tâm lý doanh nhân, và cho rằng chấp nhận rủi ro là một yếu tố cơ bản trong hoạt động KD. Thứ hai, doanh nhân là người sáng tạo.

Quan điểm của Schumpeter về đổi mới KD bắt nguồn từ các lý thuyết cổ điển của các nhà kinh tế như Say và Marshall. Trong các nghiên cứu khác, đổi mới vẫn là một đặc điểm chức năng được xác định thường xuyên của các doanh nhân (Brockhaus, 1982; Gartner, 1990, McClelland, 1961; Timmons, 1978). Timmons (1978) cho rằng sự sáng tạo và đổi mới là những điều kiện vốn có của doanh nhân. Thứ ba, doanh nhân là những người có nhu cầu thành tích cao.

Nhu cầu thành tích cao là một đặc điểm phổ biến khác đã được xác định để mô tả doanh nhân (McClelland, 1961). McClelland (1961) kết luận rằng nhu cầu thành tích cao sẽ ảnh hưởng đến việc tự lựa chọn một vị trí KD. Nhiều nghiên cứu tiếp theo đã cho thấy mối quan hệ tích cực giữa nhu cầu thành tích cao và KSKD (Begley và Boyd, 1986; Davidsson, 1989). Tuy nhiên, các nghiên cứu khác cho thấy nhu cầu thành tích không phải là biến số quan trọng nhất để dự đoán khả năng KSKD (Hull và cộng sự,1980).

Thứ tư, doanh nhân là những cá nhân tạo nên sự khác biệt (Baron và Shane, 2005; Birley and Muzyka, 2000). Họ biến đổi một ý tưởng đơn giản, không rõ ràng thành một hoạt động KD. Họ có những cách riêng để đối phó với những cơ hội, những trở ngại và không chắc chắn để tạo ra các sản phẩm mới, dịch vụ mới, các tổ chức mới và những cách thức mới để thỏa mãn KH và làm tăng giá trị (Birley và Muzyka, 2000). Doanh nhân tiếp thu và sử dụng các NL để tạo ra các sản phẩm và dịch vụ, đáp ứng được KH và thị trường.

Giá trị được tạo ra thông qua quá trình chuyển đổi. Doanh nhân biến những ý tưởng của các nhà phát minh thành những sản phẩm thực tế để đáp ứng nhu cầu thị trường. Điều mà các nhà phát minh không thể thực hiện. Thứ năm, Doanh nhân là những cá nhân kết nối với nhau theo một mạng lưới (Zimmerer và Scarborough, 2005) được gọi là mạng lưới XH.

Hạn chế về NL, đặc biệt là nguồn tài chính tạo cho doanh nhân sử dụng mạng lưới XH để có được thông tin, sự 12 ưu đãi, thỏa thuận và hành động. Mạng lưới XH giúp họ có sự hỗ trợ NL cho hoạt động KD. Bên cạnh đó, mạng lưới XH giúp họ có được sự ủng hộ và tư vấn để có sự lựa chọn cơ hội đúng. Nhận thức về doanh nhân là tạo ra và phát triển một DN mới và thành công.

Doanh nhân là nhân tố trung tâm của quá trình KSKD. Quá trình KSKD của doanh nhân là quá trình năng động, xuất phát từ ý chí của doanh nhân để nhận biết cơ hội, chấp nhận rủi ro, tạo giá trị thông qua việc phân bổ các kỹ năng và NL cần thiết. Như vậy, doanh nhân là người nhận ra cơ hội, có khả năng sáng tạo và các kỹ năng thực tiễn để biến cơ hội thành hoạt động KD thông qua thành lập DN mới thành công. Các hướng nghiên cứu KSKD của doanh nhân Với ý nghĩa KSKD là cần thiết đối với tăng trưởng kinh tế, ngày nay có rất nhiều nghiên cứu về KSKD với các mục tiêu và hướng nghiên cứu khác nhau.

Có thể tổng hợp các nghiên cứu KSKD của doanh nhân qua các giai đoạn của quá trình KSKD gồm các giai đoạn sau: dự định KSKD, quyết định KSKD và KSKD thành công. - Các nghiên cứu về dự định KSKD của doanh nhân Các nghiên cứu về dự định KSKD của doanh nhân giải thích các nhân tố tác động đến ý định KSKD. Các nghiên cứu này tập trung giải thích các nhân tố tác động tới nhận thức và nảy sinh ý định KSKD của một cá nhân. Các mô hình nghiên cứu về ý định KSKD được ứng dụng từ mô hình hành vi có kế hoạch của Ajzen (1991) – TPB.

Lý thuyết về hành vi có kế hoạch cho rằng hành vi của con người là kết quả của dự định thực hiện hành vi và khả năng kiểm soát của họ. Mô hình đề xuất 3 nhân tố tác động tới dự định KSKD là chuẩn mực xã hội, thái độ đối với hành vi và cảm nhận về khả năng kiểm soát hành vi (Hình 1. Thái độ đối với hành vi Hành vi Chuẩn mực xã hội Dự định KSKD KSKD Cảm nhận về khả năng kiểm soát hành vi Hình 1.