Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Phát Triển Các Doanh Nghiệp Sản Xuất Nhỏ và Vừa Tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển các doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa việt nam, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới

• Tác giả: Đặng Thị Mai Hương
• Người hướng dẫn: Tạ Quang Bình
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Phát Triển Doanh Nghiệp Sản Xuất Nhỏ Và Vừa Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
• Mục đích nghiên cứu chung
• Mục đích nghiên cứu cụ thể
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Nguồn số liệu
• Quy trình nghiên cứu
• Quy trình nghiên cứu được chia làm 3 giai đoạn, gồm 07 bước như sau:
• Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới về khoa học của luận án
• Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
• Cấu trúc luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 1.1.1. Nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.1.2. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2. Nghiên cứu về phát triển doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 1.3. Nghiên cứu về các tiêu chí đánh giá sự phát triển doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 1.3.1. Nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3.2. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.4. Nghiên cứu về giải pháp phát triển doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 1.5. Đánh giá tình hình nghiên cứu
• 1.5.1. Nhận xét chung
• 1.5.2. Khoảng trống nghiên cứu của đề tài
• 1.5.3. Những vấn đề luận án sẽ giải quyết
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM KHAI THÁC CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CỦA DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT NHỎ VÀ VỪA
• 2.1. Cơ sở lý luận về các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 2.1.1. Khái lược chung về doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 2.1.1.1. Đặc điểm các Doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 2.1.1.2. Về ngành và lĩnh vực hoạt động
• 2.1.1.3. Về hình thức sở hữu
• 2.1.1.4. Về phương thức tạo lập và sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 2.1.1.5. Về thị trường tiêu thụ sản phẩm của các doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 2.1.1.6. Về cơ chế điều tiết hoạt động của các doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 2.1.1.7. Vai trò của các Doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 2.1.1.8. Góp phần phát triển sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế
• 2.1.1.9. Góp phần vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng phát huy tiềm năng, lợi thế so sánh của ngành, vùng và quốc gia
• 2.1.1.10. Góp phần giải quyết việc làm và tăng thu nhập cho người lao động, xóa đói, giảm nghèo, thực hiện công bằng xã hội
• 2.1.1.11. Góp phần thúc đẩy phát triển các loại thị trường vốn, lao động, công nghệ
• 2.1.1.12. Là nguồn thu quan trọng của ngân sách Nhà nước và là khu vực thu hút được nhiều vốn đầu tư tư nhân
• 2.1.2. Cơ sở lý thuyết phát triển các doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 2.1.2.1. Lý thuyết các giai đoạn tăng trưởng của doanh nghiệp
• 2.1.2.2. Lý thuyết phát triển doanh nghiệp dựa trên nguồn lực
• 2.1.2.3. Lý thuyết cạnh tranh của M. Porter
• 2.1.3. Chỉ tiêu đánh giá sự phát triển doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 2.1.3.1. Nhóm chỉ tiêu đánh giá sự tăng trưởng về số lượng DNSXNVV
• 2.1.3.2. Nhóm chỉ tiêu đánh giá chuyển dịch cơ cấu khu vực doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ theo hướng tiến bộ
• 2.1.3.3. Nhóm chỉ tiêu đánh giá năng lực sản xuất kinh doanh của DNSXNVV
• 2.1.3.4. Nhóm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh của DNSXNVV
• 2.1.3.5. Nhóm chỉ tiêu đánh giá gia tăng đóng góp của DNSXNVV vào phát triển kinh tế - xã hội
• 2.1.4. Cơ sở lý thuyết về các nhân tố ảnh hưởng đến doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 2.1.4.1. Một số lý luận về các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 2.1.4.2. Trình độ công nghệ sản xuất
• 2.1.4.3. Nguồn nguyên liệu
• 2.1.4.4. Năng lực quản lý
• 2.1.4.5. Tiếp cận tài chính
• 2.1.4.6. Định hướng tăng trưởng xanh
• 2.1.4.7. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp
• 2.1.4.8. Dịch bệnh toàn cầu
• 2.1.4.9. Vai trò của Nhà nước
• 2.1.4.10. Chính sách hỗ trợ của địa phương
• 2.2. Kinh nghiệm khai thác các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển DNSXNVV của một số quốc gia trên Thế giới
• 2.2.1. Chính sách phát triển công nghệ
• 2.2.2. Chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
• 2.2.3. Chính sách hỗ trợ tài chính, thuế
• 2.2.4. Chính sách mở rộng thị trường
• 2.2.5. Chính sách hỗ trợ tài chính, thuế
• 2.2.6. Chính sách nguồn nhân lực
• 2.2.7. Chính sách đổi mới công nghệ
• 2.2.8. Chính sách phát triển thị trường
• 2.2.9. Chiến lược tăng trưởng xanh
• 2.2.10. Bài học kinh nghiệm cho chính sách phát triển doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 2.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.4. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT NHỎ VÀ VỪA DƯỚI TÁC ĐỘNG TỪ CÁC CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ KINH TẾ
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2.1. Thiết kế nghiên cứu định tính
• 3.2.2. Thiết kế nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 3.2.3. Thiết kế nghiên cứu định lượng chính thức
• 3.3. Kết quả nghiên cứu định tính và thang đo nghiên cứu
• 3.3.1. Kết quả nghiên cứu định tính
• 3.3.2. Kết quả xây dựng thang đo nghiên cứu
• 3.3.3. Kết quả nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 3.3.4. Bản khảo sát định lượng chính thức
• 3.4. Phân tích định lượng các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 3.4.1. Mô tả đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 3.4.2. Kiểm định Cronbach’s Alpha
• 3.4.3. Kết quả phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 3.4.4. Kết quả phân tích nhân tố khẳng định (CFA)
• 3.4.5. Kiểm định mô hình lý thuyết và giả thuyết nghiên cứu bằng mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM)
• 3.5. Kết luận về các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT NHỎ VÀ VỪA VIỆT NAM
• 4.1. Khái quát sự phát triển của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam giai đoạn 2011-2020
• 4.1.1. Tăng trưởng của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.1.2. Chuyển dịch cơ cấu doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.1.2.1. Chuyển dịch cơ cấu của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam theo loại hình doanh nghiệp
• 4.1.2.2. Chuyển dịch cơ cấu của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam theo khu vực kinh tế
• 4.1.2.3. Chuyển dịch cơ cấu của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam theo ngành kinh tế
• 4.1.3. Hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.1.3.1. Về tình hình kinh doanh của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.1.3.2. Về doanh thu, năng suất lao động, thu nhập bình quân của DNSXNVV Việt Nam
• 4.1.4. Nguồn lực của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.1.4.1. Lao động của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.1.4.2. Vốn sản xuất kinh doanh, tài sản của doanh nghiệp
• 4.1.4.3. Năng lực công nghệ của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.1.4.4. Tiếp cận tài chính của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.1.4.5. Thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.1.5. Ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 đến hoạt động của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.2. Thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.2.1. Chính sách nhà nước
• 4.2.2. Chính sách của địa phương
• 4.2.3. Định hướng tăng trưởng xanh
• 4.2.4. Trình độ công nghệ sản xuất
• 4.2.5. Nguồn nguyên liệu
• 4.2.6. Năng lực quản lý
• 4.2.7. Tiếp cận tài chính
• 4.2.8. Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp
• 4.2.9. Dịch bệnh toàn cầu và những chính sách hỗ trợ của Chính phủ trong thời kỳ đại dịch
• 4.3. Đánh giá ảnh hưởng tích cực, ảnh hưởng hạn chế của các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.3.1. Những kết quả đạt được trong sự phát triển của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.3.2. Những hạn chế trong sự phát triển của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 4.3.3. Nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế
• 4.3.3.1. Nguyên nhân của những thành tựu
• 4.3.3.2. Nguyên nhân của những hạn chế
• 4.4. Tiểu kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHÍNH SÁCH NHẰM KHAI THÁC TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC VÀ HẠN CHẾ ẢNH HƯỞNG TIÊU CỰC CỦA CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT NHỎ VÀ VỪA VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 5.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước
• 5.1.1. Bối cảnh thế giới
• 5.1.2. Bối cảnh trong nước
• 5.2. Quan điểm, định hướng và mục tiêu phát triển doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam
• 5.2.1. Định hướng chung
• 5.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 5.3. Giải pháp phát triển doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam thời gian tới
• 5.3.1. Tạo môi trường kinh doanh thuận lợi
• 5.3.2. Xây dựng hành lang pháp lý riêng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 5.3.3. Hoàn thiện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và các văn bản pháp luật có liên quan
• 5.3.4. Đầu tư xây dựng hạ tầng số và hoàn thiện chính sách về công nghệ cho doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 5.3.5. Hoàn thiện chính sách thu hút nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng lao động cho doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa
• 5.3.6. Giải pháp nhằm tiếp cận công nghệ sản xuất tiên tiến, nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm
• 5.3.7. Giải pháp phát triển nguồn nguyên liệu
• 5.3.8. Giải pháp chính sách nâng cao năng lực quản lý, vận hành
• 5.3.9. Giải pháp về chính sách thúc đẩy trách nhiệm xã hội
• 5.3.10. Giải pháp về chính sách tăng trưởng xanh
• 5.4. Tiểu kết chương 5
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC ĐỒ THỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Những Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Phát Triển Doanh Nghiệp Sản Xuất Nhỏ và Vừa Tại Việt Nam

Doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa (DNSXNVV) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Chúng không chỉ tạo ra việc làm mà còn góp phần vào tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, sự phát triển của các doanh nghiệp này phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau. Việc hiểu rõ các nhân tố này sẽ giúp các nhà quản lý và doanh nhân có những quyết định đúng đắn hơn trong việc phát triển doanh nghiệp.

1.1. Định Nghĩa và Vai Trò Của Doanh Nghiệp Sản Xuất Nhỏ và Vừa

DNSXNVV được định nghĩa là các doanh nghiệp có quy mô nhỏ, thường có số lượng lao động và doanh thu hạn chế. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp hàng hóa và dịch vụ, đồng thời tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động.

1.2. Tình Hình Phát Triển Của Doanh Nghiệp Sản Xuất Nhỏ và Vừa Tại Việt Nam

Trong những năm qua, số lượng DNSXNVV tại Việt Nam đã tăng trưởng mạnh mẽ. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, tỷ lệ tăng trưởng của ngành công nghiệp sản xuất đạt 7,85%, cho thấy sự đóng góp đáng kể của khu vực này vào GDP quốc gia.

II. Những Thách Thức Chính Đối Với Doanh Nghiệp Sản Xuất Nhỏ và Vừa Tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều cơ hội, DNSXNVV cũng phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Những thách thức này không chỉ đến từ thị trường mà còn từ các yếu tố bên ngoài như chính sách và môi trường kinh doanh.

2.1. Cạnh Tranh Gay Gắt Trong Thị Trường

Sự gia tăng cạnh tranh từ các doanh nghiệp lớn và các sản phẩm nhập khẩu đã tạo ra áp lực lớn cho DNSXNVV. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải cải tiến chất lượng sản phẩm và dịch vụ để tồn tại.

2.2. Khó Khăn Trong Tiếp Cận Tài Chính

Nhiều DNSXNVV gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn. Các ngân hàng thường yêu cầu nhiều điều kiện khắt khe, khiến cho việc vay vốn trở nên khó khăn hơn cho các doanh nghiệp nhỏ.

III. Các Giải Pháp Để Thúc Đẩy Phát Triển Doanh Nghiệp Sản Xuất Nhỏ và Vừa

Để phát triển bền vững, các doanh nghiệp cần áp dụng những giải pháp hiệu quả. Những giải pháp này không chỉ giúp cải thiện năng lực cạnh tranh mà còn tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi hơn.

3.1. Chính Sách Hỗ Trợ Từ Nhà Nước

Nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho DNSXNVV, bao gồm các gói hỗ trợ tài chính và đào tạo nguồn nhân lực. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp nhỏ vượt qua khó khăn và phát triển bền vững.

3.2. Đổi Mới Công Nghệ và Nâng Cao Năng Lực Quản Lý

Đổi mới công nghệ là yếu tố quan trọng giúp các doanh nghiệp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, việc nâng cao năng lực quản lý cũng giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Phát Triển Doanh Nghiệp Sản Xuất Nhỏ và Vừa

Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển DNSXNVV đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Những ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu này có thể giúp các doanh nghiệp cải thiện hoạt động sản xuất và kinh doanh.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Quốc Gia Khác

Nghiên cứu từ các quốc gia khác cho thấy rằng việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất có thể giúp tăng trưởng đáng kể cho DNSXNVV. Những bài học này có thể được áp dụng tại Việt Nam.

4.2. Các Mô Hình Thành Công Tại Việt Nam

Một số mô hình thành công của DNSXNVV tại Việt Nam đã chứng minh rằng việc kết hợp giữa đổi mới công nghệ và quản lý hiệu quả có thể tạo ra những kết quả tích cực trong phát triển kinh tế.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Doanh Nghiệp Sản Xuất Nhỏ và Vừa Tại Việt Nam

Tương lai của DNSXNVV tại Việt Nam phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm chính sách hỗ trợ từ nhà nước và khả năng thích ứng của doanh nghiệp. Việc phát triển bền vững là mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Doanh Nghiệp Sản Xuất Nhỏ và Vừa

DNSXNVV không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm. Do đó, việc phát triển khu vực này là rất cần thiết cho sự phát triển bền vững của đất nước.

5.2. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Định hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc cải thiện môi trường kinh doanh, hỗ trợ tài chính và nâng cao năng lực cạnh tranh cho DNSXNVV. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp nhỏ phát triển mạnh mẽ hơn trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Khu vực doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa (DNSXNVV) giữ vai trò xương sống trong nền kinh tế Việt Nam, đóng góp quyết định vào chuỗi cung ứng hàng hóa nội địa, giải quyết việc làm, tiêu thụ nguyên liệu nông - lâm - thủy sản và thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ cũng như dịch vụ logistics. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, vào các giai đoạn tăng trưởng then chốt, lĩnh vực công nghiệp và xây dựng đã đóng góp tới 33,34% vào mức tăng trưởng GDP 6,81% của cả nước, trong đó phân ngành công nghiệp chế biến, chế tạo duy trì tốc độ mở rộng ấn tượng lên tới 14,5%. Tuy nhiên, khu vực DNSXNVV đối mặt với thách thức nghiêm trọng từ sự đứt gãy chuỗi cung ứng quốc tế, tác động đa chiều của dịch bệnh toàn cầu COVID-19, biến đổi khí hậu khốc liệt và áp lực chuyển đổi công nghệ dưới tác động của Cách mạng Công nghiệp 4.0.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tế: Phần lớn các nghiên cứu trước đây (như Beck et al., 2003; Ibrahim, 2008; Phan Thị Minh Lý, 2011; Lê Ngọc Nương, 2018) mới chỉ tiếp cận phân tán từng khía cạnh riêng lẻ của doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) nói chung, hoặc đặt trong bối cảnh môi trường ổn định mà chưa tích hợp đồng thời các cú sốc phi truyền thống và những yêu cầu phát triển bền vững dưới lăng kính quản lý kinh tế học hiện đại. Các câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết tương ứng được xác lập chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Khung lý thuyết và mô hình nào phản ánh toàn diện tác động tương hỗ giữa quản lý nhà nước, năng lực nội tại và môi trường ngoài đến sự phát triển của DNSXNVV? (Giả thuyết H1 đến H3: Chính sách vĩ mô, cơ chế hỗ trợ địa phương và năng lực thể chế tác động thuận chiều đến phát triển DNSXNVV).
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Mức độ chi phối và cơ chế truyền dẫn của các nhân tố công nghệ, nguồn lực, tài chính, năng lực quản trị, trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (TNXHDN) và định hướng tăng trưởng xanh (ĐHTTX) diễn ra như thế nào? (Giả thuyết H4 đến H8: TĐCNSX, NLQL, TCTC, TNXHDN, ĐHTTX có mối quan hệ đồng biến với hiệu quả và quy mô DNSXNVV).
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Tác động tiêu cực của các cú sốc bên ngoài như dịch bệnh toàn cầu COVID-19 làm biến đổi hoạt động sản xuất kinh doanh ra sao và chính sách công cần can thiệp như thế nào? (Giả thuyết H9, H10: Dịch bệnh toàn cầu tác động nghịch chiều mạnh mẽ nhưng được điều tiết bởi các gói kích cầu và hỗ trợ tài khóa từ Chính phủ).

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa Lý thuyết Phát triển dựa trên Nguồn lực (Resource-Based View - RBV của Barney, 1991), Lý thuyết Lợi thế Cạnh tranh (Michael Porter, 1990), Lý thuyết Thể chế (Institutional Theory của North, 1990) và Lý thuyết các Giai đoạn Tăng trưởng Doanh nghiệp (Greiner, 1972). Đóng góp mang tính đột phá của nghiên cứu là lượng hóa thành công mô hình cấu trúc 10 nhân tố tích hợp cả các biến số mới: Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp, Định hướng tăng trưởng xanh và Tác động dịch bệnh toàn cầu. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2011–2020 của Tổng cục Thống kê trên 20 phân ngành sản xuất cấp II (VSIC 2007) kết hợp khảo sát sơ cấp chuyên sâu tại hai trung tâm kinh tế đầu tàu là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, mang lại giá trị thực chứng vững chắc cho hoạch định chính sách công.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế cho thấy sự tiến hóa sâu sắc trong cách tiếp cận về động lực tăng trưởng của khu vực doanh nghiệp quy mô nhỏ. Nhóm nghiên cứu kinh điển về vai trò can thiệp của thể chế và nhà nước (Beck et al., 2003; C. Mead, 1987) khẳng định thị trường tự do không thể tự giải quyết các thất bại thị trường đối với DNNVV nếu thiếu sự hỗ trợ tín dụng và khung pháp lý đặc thù. Ngược lại, trường phái quản trị nội sinh (Nurul Indarti & Marja Langenberg, 2005; Yang, 2006; Aminul Islam et al., 2008) nhấn mạnh rằng phẩm chất của nhà lãnh đạo, định hướng tinh thần doanh nhân (Entrepreneurial Orientation - EO) và bí quyết quản lý tổ chức mới là biến số định đoạt sự sống còn.

Các tranh luận học thuật (scholarly debates) nổi bật gồm hai luồng quan điểm đối lập:

1. Luồng quan điểm thứ nhất (Môi trường quyết định - Environmental Determinism): Đại diện bởi Ibrahim (2008) tại Nigeria, Kamunge et al. (2014) tại Kenya và Bouazza et al. (2015) tại Algeria, cho rằng các rào cản ngoại vi gồm cơ sở hạ tầng yếu kém, thủ tục hành chính, chi phí vốn và chính sách vĩ mô tạo ra "trần kính" kìm hãm quy mô DNNVV, khiến nỗ lực nội tại chỉ đóng vai trò thứ cấp.
2. Luồng quan điểm thứ hai (Năng lực nguồn lực nội sinh - Resource-Based Perspective): Dẫn dắt bởi Ghosh et al. (2011) khi so sánh Singapore/Malaysia với Australia/New Zealand, cùng Chittithaworn et al. (2011) tại Thái Lan, lập luận rằng ngay trong cùng một môi trường vĩ mô khắc nghiệt, các doanh nghiệp sở hữu năng lực thích ứng, hệ thống phân phối linh hoạt và công nghệ phù hợp vẫn đạt hiệu suất vượt trội.

Tại Việt Nam, các công trình của Trịnh Đức Chiều et al. (2010), Phan Thị Minh Lý (2011), Lê Quang Mạnh (2011) và Lê Ngọc Nương (2018) đã kiểm chứng vai trò của mặt bằng sản xuất, tiếp cận vốn, công nghệ và chính sách địa phương. Tuy nhiên, định vị học thuật (academic positioning) của luận án này tạo ra bước tiến vượt bậc bằng cách lấp đầy khoảng trống nghiên cứu trọng yếu: Hệ thống hóa toàn diện mô hình tương tác đa tầng trong phân ngành chế biến, chế tạo dưới tác động kép của quản lý kinh tế nhà nước và các cú sốc vĩ mô phi truyền thống.

Khi so sánh với nghiên cứu của Bouazza et al. (2015) ở Algeria và Muhammad et al. (2015) ở Pakistan, luận án mở rộng biên độ phân tích khi không chỉ xem xét hiệu quả tài chính ngắn hạn mà còn tích hợp các chuẩn mực phát triển hiện đại như chuyển dịch cơ cấu công nghệ sạch, trách nhiệm xã hội và năng lực hấp thụ chính sách công trong giai đoạn khủng hoảng.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Nghiên cứu đã mở rộng và phát triển các lý thuyết nền tảng trong bối cảnh một nền kinh tế chuyển đổi đang hội nhập sâu rộng:

• Phát triển Lý thuyết Dựa trên Nguồn lực (RBV - Barney, 1991; Wernerfelt, 1984): RBV truyền thống giả định nguồn lực nội bộ là tài sản tĩnh mang tính cạnh tranh. Luận án mở rộng khái niệm này thành "năng lực nguồn lực động" (Dynamic Capabilities), chứng minh rằng đối với DNSXNVV, các tài sản vô hình như định hướng tăng trưởng xanh và cam kết trách nhiệm xã hội không phải là gánh nặng chi phí mà chính là nguồn lực chiến lược tái cấu trúc năng lực cạnh tranh trong khủng hoảng.
• Bổ sung Lý thuyết Lợi thế Cạnh tranh (Michael Porter, 1990): Mở rộng mô hình kim cương bằng cách đưa yếu tố điều tiết từ chính sách hỗ trợ địa phương và năng lực hấp thụ công nghệ số vào mối quan hệ giữa áp lực đầu vào (nguyên liệu, vốn) và kết quả đầu ra của doanh nghiệp sản xuất nhỏ.
• Tái cấu trúc Lý thuyết Giai đoạn Tăng trưởng (Greiner, 1972; Churchill & Lewis, 1983): Chứng minh rằng các DNSXNVV Việt Nam không nhất thiết phải phát triển tuần tự theo các bước quy mô truyền thống; việc ứng dụng công nghệ mô-đun và liên kết chuỗi giá trị cho phép doanh nghiệp vượt qua khủng hoảng quản lý để đạt bước nhảy vọt về năng suất lao động.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đồng thời ba cấu phần lý thuyết: Lý thuyết Thể chế (môi trường chính sách vĩ mô và địa phương), Lý thuyết Nguồn lực (năng lực quản lý, công nghệ, nhân lực, tài chính) và Lý thuyết Các bên liên quan (Stakeholder Theory của Freeman, 1984 - thể hiện qua trách nhiệm xã hội và tăng trưởng xanh). Cách tiếp cận này loại bỏ tính phân mảnh của các mô hình trước đây, thiết lập mối quan hệ tương hỗ giữa 10 nhóm biến số:

1. Chính sách của Nhà nước (CSNN)
2. Chính sách hỗ trợ của địa phương (CSHTĐP)
3. Trình độ công nghệ sản xuất (TĐCNSX)
4. Nguồn nguyên liệu (NNL)
5. Lao động và nguồn nhân lực (LĐ)
6. Năng lực quản lý của doanh nghiệp (NLQL)
7. Tiếp cận tài chính (TCTC)
8. Định hướng tăng trưởng xanh (ĐHTTX)
9. Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (TNXHDN)
10. Dịch bệnh toàn cầu COVID-19 (DBTC)

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích được chuẩn hóa cho các doanh nghiệp chế biến, chế tạo quy mô từ 10 đến dưới 200 lao động có đăng ký bảo hiểm xã hội, vốn hoạt động dưới 100 tỷ đồng hoặc doanh thu dưới 200 tỷ đồng theo Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017 và Nghị định 39/2018/NĐ-CP trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu kiên định với thế giới quan thực chứng hậu kỳ (post-positivism) kết hợp chủ nghĩa hiện thực phản biện (critical realism), áp dụng thiết kế phương pháp hỗn hợp tuần tự (Sequential Mixed Methods Design):

• Thiết kế định tính: Phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm tập trung với các chuyên gia quản lý kinh tế, đại diện Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Sở Công Thương và các chủ doanh nghiệp sản xuất nhằm hiệu chỉnh nội dung các biến quan sát trong thang đo, bảo đảm độ giá trị nội dung (content validity).
• Thiết kế định lượng sơ bộ: Khảo sát mẫu thử nghiệm $n = 35$ nhằm kiểm định độ tin cậy sơ cấp của thang đo.
• Thiết kế định lượng chính thức: Khảo sát diện rộng thông qua bảng hỏi chuẩn hóa cấu trúc Likert 5 điểm, kết hợp khai thác chuỗi dữ liệu bảng vĩ mô của Tổng cục Thống kê từ Điều tra Doanh nghiệp hàng năm (2011–2020) và Điều tra Năng lực Cạnh tranh và Công nghệ Doanh nghiệp (2011–2018).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được chuẩn hóa qua 3 giai đoạn và 7 bước nghiêm ngặt:

1. Bước 1 - Nghiên cứu bàn giấy: Phân tích bối cảnh kinh tế, xác định mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.
2. Bước 2 - Xây dựng khung lý thuyết: Tổng hợp lý thuyết, thiết lập 10 giả thuyết nghiên cứu.
3. Bước 3 - Nghiên cứu định tính: Xây dựng và chuẩn hóa thang đo các khái niệm nghiên cứu.
4. Bước 4 - Nghiên cứu định lượng sơ bộ: Đánh giá sơ bộ thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha ($n > 30$), loại bỏ các biến có hệ số tương quan biến - tổng (Corrected Item-Total Correlation) $< 0.3$.
5. Bước 5 - Hoàn thiện bảng khảo sát chính thức: Hiệu chỉnh câu chữ và bố cục thang đo.
6. Bước 6 - Phân tích dữ liệu thực nghiệm: Áp dụng kiểm định Cronbach’s Alpha, Phân tích Nhân tố Khám phá (EFA), Phân tích Nhân tố Khẳng định (CFA) và Mô hình Hóa Cấu trúc Tuyến tính (SEM).
7. Bước 7 - Luận giải kết quả và khuyến nghị chính sách: Đề xuất giải pháp quản lý nhà nước.

Tính tam giác giác hóa (Triangulation) được thực thi triệt để qua việc kết hợp tam giác hóa dữ liệu (sơ cấp và thứ cấp), tam giác hóa phương pháp (định tính chuyên gia và mô hình SEM), tam giác hóa lý thuyết (RBV, Thể chế, Cạnh tranh). Độ tin cậy thang đo đạt chuẩn cao với hệ số Cronbach’s Alpha của tất cả các cấu trúc tiềm ẩn đều $> 0.70$.

Data và phân tích

Đặc điểm mẫu nghiên cứu: Dữ liệu thứ cấp bao quát 100% doanh nghiệp tại 16 tỉnh có quy mô nhỏ (Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Tuyên Quang, Lào Cai, Điện Biên, Lai Châu, Sơn La, Yên Bái, Lạng Sơn, Ninh Thuận, Kon Tum, Đắk Nông, Trà Vinh, Hậu Giang, Bạc Liêu) và điều tra chọn mẫu phân tầng tại các đô thị trọng điểm (Hải Phòng, Đà Nẵng, Bình Dương, Đồng Nai, Hà Nội, TP.HCM). Bộ dữ liệu Năng lực Cạnh tranh chứa khoảng 8.000 doanh nghiệp hàng năm.

Các kỹ thuật phân tích nâng cao được thực hiện qua phần mềm SPSS 20.0 và AMOS:

• Kiểm định EFA và CFA: Kiểm tra chỉ số KMO ($0.5 < KMO < 1.0$), kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê ($p < 0.001$). Đánh giá độ phù hợp mô hình thông qua các chỉ số: $\chi^2/df < 3.0$, $CFI > 0.90$, $TLI > 0.90$, $GFI > 0.90$ và $RMSEA < 0.08$.
• Độ tin cậy tổng hợp và độ hội tụ: Composite Reliability (CR) $> 0.70$, Phương sai trích trung bình (Average Variance Extracted - AVE) $> 0.50$, bảo đảm giá trị hội tụ (convergent validity) và giá trị phân biệt (discriminant validity) theo tiêu chuẩn Fornell-Larcker.
• Mô hình SEM: Ước lượng các trọng số hồi quy chuẩn hóa (standardized regression weights), kiểm định mức ý nghĩa thống kê $p$-value và khoảng tin cậy Bootstrap 95% nhằm khẳng định tính vững (robustness) của mô hình trước các vi phạm phân phối chuẩn.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Vị thế thống trị của Năng lực Quản lý và Đổi mới Công nghệ: Năng lực quản lý của chủ doanh nghiệp ($\beta = 0.342, p < 0.001$) và Trình độ công nghệ sản xuất ($\beta = 0.286, p < 0.001$) là hai nhân tố nội sinh chi phối mạnh nhất đến hiệu quả sản xuất kinh doanh và năng suất lao động. Doanh nghiệp ứng dụng công nghệ tự động hóa từng phần có tốc độ phục hồi doanh thu sau khủng hoảng cao gấp 1,8 lần nhóm dùng công nghệ thuần thủ công.
2. Vai trò bệ đỡ của Chính sách Địa phương vượt trội hơn Chính sách Vĩ mô chung: Chính sách hỗ trợ của địa phương ($\beta = 0.215, p < 0.01$) có tác động trực tiếp và rõ nét hơn so với chính sách vĩ mô từ Trung ương. Tính minh bạch trong thủ tục hành chính cấp tỉnh/thành phố và khả năng hỗ trợ mặt bằng sản xuất tại các cụm công nghiệp địa phương giải quyết trực tiếp điểm nghẽn của DNSXNVV.
3. Phát hiện nghịch trực giác về Tăng trưởng Xanh và TNXHDN: Trái ngược với giả định truyền thống rằng thực thi trách nhiệm xã hội và đầu tư công nghệ xanh làm tăng chi phí và giảm lợi nhuận ngắn hạn, mô hình SEM chỉ ra Định hướng tăng trưởng xanh ($\beta = 0.168, p < 0.05$) và Trách nhiệm xã hội ($\beta = 0.154, p < 0.05$) tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê đến sự phát triển bền vững, nâng cao uy tín thương hiệu và mở rộng cơ hội gia nhập chuỗi cung ứng toàn cầu.
4. Cơ chế giảm chấn từ các gói hỗ trợ công trong đại dịch: Dịch bệnh COVID-19 tác động tiêu cực nghiêm trọng làm đứt gãy chuỗi cung ứng và suy giảm dòng tiền ($\beta = -0.312, p < 0.001$). Tuy nhiên, sự can thiệp kịp thời từ các gói chính sách tài khóa của Chính phủ (tiêu biểu như gói 26.000 tỷ đồng và 38.000 tỷ đồng) đã phát huy vai trò "giảm xóc", giúp giảm tỷ lệ doanh nghiệp giải thể và duy trì việc làm cho người lao động.
5. Nghịch lý tiếp cận tài chính: Mặc dù hệ số nợ của các DNSXNVV có xu hướng tăng trong giai đoạn 2011–2020, khả năng tiếp cận dòng vốn tín dụng chính thức từ ngân hàng thương mại vẫn bị tắc nghẽn nghiêm trọng do thiếu tài sản thế chấp và phương án kinh doanh khả thi, buộc doanh nghiệp phải phụ thuộc vào nguồn vốn phi chính thức chi phí cao.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Xác lập một mô hình lý thuyết hoàn chỉnh giải thích động thái phát triển của DNSXNVV trong điều kiện bất định, kết hợp thành công lý thuyết thể chế và lý thuyết nguồn lực vào một khung phân tích thống nhất.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp quy trình tích hợp giữa phân tích dữ liệu lớn cấp quốc gia (macro panel data) và khảo sát thực chứng vi mô (micro survey SEM), tạo tiền lệ phương pháp luận cho các nghiên cứu quản lý kinh tế học thực nghiệm.
• Về mặt thực tiễn quản trị: Doanh nghiệp cần chủ động chuyển đổi mô hình quản trị từ kinh nghiệm cảm tính sang quản trị số, ưu tiên đổi mới công nghệ từng phần (modular innovation), xây dựng văn hóa trách nhiệm xã hội và đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất xanh để vượt qua các rào cản kỹ thuật xuất khẩu.
• Về mặt chính sách công:
  • Hoàn thiện khung khổ thi hành Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, xây dựng nghị định đặc thù về hỗ trợ công nghệ cho nhóm chế biến, chế tạo.
  • Thành lập Quỹ Đổi mới Công nghệ Quốc gia dành riêng cho DNSXNVV với cơ chế bù lãi suất hoặc đồng tài trợ vốn ban đầu.
  • Phân quyền linh hoạt cho chính quyền địa phương trong việc quy hoạch các cụm công nghiệp chuyên ngành, hỗ trợ giá thuê mặt bằng và giảm thiểu chi phí tuân thủ hành chính.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật cần tiếp tục hoàn thiện:

1. Giới hạn về không gian mẫu khảo sát sơ cấp: Khảo sát định lượng trực tiếp mới tập trung chủ yếu tại hai đô thị lớn là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, chưa bao quát sâu các vùng kinh tế trọng điểm miền Trung hoặc Đồng bằng sông Cửu Long.
2. Độ trễ của dữ liệu thứ cấp: Chuỗi dữ liệu thống kê doanh nghiệp kết thúc ở mốc năm 2020; các biến động địa chính trị phức tạp gần đây (như xung đột Nga - Ukraine và lạm phát năng lượng toàn cầu sau 2022) chưa được phản ánh đầy đủ trong mô hình cấu trúc.
3. Đo lường các biến số hành vi: Một số chỉ báo về trách nhiệm xã hội và định hướng tăng trưởng xanh chủ yếu dựa trên nhận thức tự đánh giá của nhà quản lý (self-reported scale), có thể tiềm ẩn sai số kỳ vọng xã hội (social desirability bias).

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Mở rộng mô hình nghiên cứu theo thiết kế chuỗi thời gian dài hạn (Longitudinal Design) để theo dõi quá trình phục hồi sau đại dịch.
• Tích hợp phương pháp Phân tích Định tính So sánh Tập mờ (fsQCA) nhằm khám phá các cấu hình nhân tố phi tuyến tính dẫn đến hiệu quả vượt trội.
• Đi sâu nghiên cứu tác động của chuyển đổi số toàn diện (Digital Transformation) và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản trị sản xuất của DNNVV.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án mang lại giá trị học thuật và thực tiễn sâu rộng:

• Tác động học thuật: Đóng góp tài liệu tham khảo chuẩn mực trong lĩnh vực Quản lý Kinh tế tại Việt Nam, mở ra hướng nghiên cứu mới về lượng hóa tác động chính sách thể chế đối với các phân ngành công nghiệp chế biến, chế tạo.
• Chuyển đổi ngành công nghiệp: Cung cấp cơ sở khoa học cho 20 phân ngành sản xuất định hình lại chiến lược nội địa hóa nguồn nguyên liệu, giảm thiểu sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nhập khẩu đơn lẻ.
• Tác động chính sách quốc gia: Trực tiếp đóng góp các luận cứ khoa học thực chứng phục vụ việc sơ kết, tổng kết các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp của Chính phủ, cụ thể hóa các mục tiêu phát triển kinh tế tư nhân theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
• Lợi ích xã hội: Thúc đẩy DNSXNVV phát triển bền vững đồng nghĩa với việc bảo đảm sinh kế cho hàng triệu lao động phổ thông, rút ngắn khoảng cách thu nhập và nâng cao tiêu chuẩn an toàn môi trường tại các làng nghề, cụm công nghiệp địa phương.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết tích hợp và bộ thang đo đã được kiểm định độ tin cậy và giá trị hội tụ chuẩn xác qua SEM; khai thác các khoảng trống nghiên cứu về năng lực phục hồi sau khủng hoảng.
• Lãnh đạo và Nhà quản trị DNSXNVV: Nhận diện rõ thứ tự ưu tiên trong phân bổ nguồn lực: Tập trung nâng cao năng lực quản trị, đầu tư công nghệ theo mô-đun và thực hiện trách nhiệm xã hội như một công cụ tạo dựng lợi thế cạnh tranh dài hạn.
• Cơ quan Hoạch định Chính sách (Bộ KH&ĐT, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, UBND các tỉnh/thành): Nắm bắt các bằng chứng thực nghiệm để thiết kế chính sách hỗ trợ đúng đối tượng, loại bỏ cơ chế xin - cho, chuyển từ hỗ trợ trực tiếp sang tạo lập hệ sinh thái thể chế và hạ tầng số minh bạch.
• Các Tổ chức Xã hội, Hiệp hội Doanh nghiệp: Nâng cao vai trò cầu nối, tổ chức các chương trình đào tạo kỹ năng quản trị thực chiến và thúc đẩy liên kết cụm ngành sản xuất.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Đóng góp độc đáo nhất là việc tái cấu trúc Lý thuyết Dựa trên Nguồn lực (RBV) trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi có khủng hoảng ngoại vi: Luận án chứng minh rằng "Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp" và "Định hướng tăng trưởng xanh" không còn là các biến số ngoại sinh mang tính đối phó tuân thủ, mà đã trở thành năng lực nguồn lực động nội sinh (Internal Dynamic Capabilities) quyết định trực tiếp đến sức bền và hiệu quả sản xuất của DNSXNVV.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án khi so sánh với các nghiên cứu trước?

So với các nghiên cứu hồi quy OLS giản đơn trước đây (như Trịnh Đức Chiều et al., 2010; Ibrahim, 2008), luận án đã:

• Ứng dụng quy trình phân tích đa biến hiện đại bậc cao (EFA $\rightarrow$ CFA $\rightarrow$ SEM), cho phép xử lý đồng thời sai số đo lường (measurement error) và phân tích mạng lưới tác động tương hỗ phức tạp giữa 10 nhân tố.
• Kết hợp đồng thời cơ sở dữ liệu lớn quốc gia 10 năm của Tổng cục Thống kê (2011–2020) với dữ liệu vi mô khảo sát thực địa chuyên sâu năm 2020.

3. Phát hiện nào gây bất ngờ nhất và được chứng minh bằng dữ liệu ra sao?

Phát hiện bất ngờ nhất là chính sách hỗ trợ của địa phương (CSHTĐP) có hệ số tác động chuẩn hóa ($\beta = 0.215$) cao hơn và trực tiếp hơn so với chính sách vĩ mô của Trung ương đối với năng lực vận hành của DNSXNVV. Điều này được chứng minh bởi thực tế mức độ phân quyền và cải cách thủ tục hành chính, giải phóng mặt bằng tại cơ sở giải quyết ngay lập tức các xung đột về chi phí giao dịch cho doanh nghiệp sản xuất nhỏ.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án trình bày chi tiết toàn bộ thang đo các biến quan sát Likert 5 điểm, các bước tiền xử lý số liệu, quy trình loại biến qua Cronbach's Alpha, các ma trận xoay nhân tố EFA/CFA, bảng hệ số tương quan, ma trận phương sai trích và các chỉ số goodness-of-fit của mô hình SEM, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập mô hình trên các địa bàn hoặc ngành nghề khác.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?

Luận án phác thảo lộ trình nghiên cứu trung và dài hạn: Tập trung đánh giá quá trình chuyển đổi kép (Twin Transition: Chuyển đổi Xanh và Chuyển đổi Số); phân tích sâu chuỗi giá trị toàn cầu của 20 phân ngành sản xuất công nghiệp Việt Nam trước các tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) khắt khe từ thị trường EU và Hoa Kỳ; xây dựng mô hình quản trị rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng cho DNSXNVV.

Kết luận

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở khoa học: Luận án làm rõ nội hàm lý luận và thực tiễn về 10 nhân tố chi phối sự phát triển của DNSXNVV trong bối cảnh tái cấu trúc kinh tế và dịch bệnh toàn cầu.
2. Xác lập khung phân tích định lượng tiên tiến: Kiểm định thành công mô hình cấu trúc tuyến tính SEM, lượng hóa chính xác mức độ tác động của từng nhân tố thuộc quản lý nhà nước, năng lực nội tại và môi trường ngoài.
3. Phát hiện vai trò đột phá của Năng lực Quản lý, Công nghệ và Tăng trưởng Xanh: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định chất lượng lãnh đạo, đổi mới công nghệ và phát triển bền vững là chìa khóa sinh tồn cốt lõi của doanh nghiệp.
4. Đánh giá khách quan bức tranh thực trạng giai đoạn 2011–2020: Nhận diện rõ các điểm nghẽn về quy mô vốn mỏng, công nghệ lạc hậu, tiếp cận tín dụng hạn chế và sự đứt gãy nguồn nguyên liệu đầu vào.
5. Hệ thống giải pháp chính sách đồng bộ: Đề xuất lộ trình hoàn thiện thể chế kinh tế, từ hoàn thiện Luật Hỗ trợ DNNVV, thiết lập Quỹ đổi mới công nghệ, phát triển hạ tầng số đến nâng cao năng lực hấp thụ chính sách tại địa phương.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật mới: Thiết lập nền tảng phương pháp luận vững chắc cho các nghiên cứu tiếp theo về quản lý kinh tế, chuyển đổi xanh và năng lực phục hồi chuỗi cung ứng công nghiệp Việt Nam trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 9 Chương 2: Những vấn đề lý luận và kinh nghiệm khai thác các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Chương 3: Phương pháp phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa dưới tác động từ các chính sách quản lý kinh tế Chương 4: Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam và các chính sách quản lý kinh tế giai đoạn 2011 - 2020 Chương 5: Một số giải pháp chính sách nhằm khai thác tác động tích cực và hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của của các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa Việt Nam trong thời gian tới. 10 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hƣởng đến phát triển doanh nghiệp sản xuất nhỏ và vừa 1. Nghiên cứu ở nƣớc ngoài Thorsten Beck và cộng sự, (2003), trong “SMEs, growth and poverty: Country experiences” và “Small-scale industry in developing countries: Practical lessons and policy implications” của C.Mead, (1987) nghiên cứu về sự ảnh hưởng của Nhà nước vào sự phát triển của khu vực đã khẳng định ảnh hưởng của nhân tố Nhà nước và khuyến nghị Nhà nước cần có các giải pháp can thiệp, hỗ trợ khu vực doanh nghiệp quan trọng này.

Nurul Indarti & Marja Langenberg (2005) trong: “A Study of Factors Affecting Business Success among SMEs: Empirical Evidences from Indonesia” cho rằng, trình độ của lãnh đạo DN và nguồn vốn có liên quan mật thiết đến thành công của DNNVV. Yang (2006) trong: “The effect of leadership and entrepreneurial orientation of small and medium enterprises on business performance in Taiwan” đã tìm hiểu mức độ ảnh hưởng của cách thức lãnh đạo và định hướng kinh doanh đến sự phát triển của các DNNVV ở Đài Loan. Nghiên cứu đã chỉ ra phong cách lãnh đạo khác nhau có ảnh hưởng khác nhau đến hiệu quả kinh doanh của các DNNVV và DNNVV với định hướng tinh thần doanh nhân (EO) tốt sẽ có hiệu quả kinh doanh cao. Aminul Islam, và cộng sự (2008) trong: “Determinants of Business Success of Small and Medium Enterprises (SMEs) in Bangladesh” đã phát hiện ra rằng: sản phẩm và dịch vụ, cách thức kinh doanh, bí quyết quản lý và môi trường bên ngoài là những nhân tố ảnh hưởng lớn nhất đến thành công của các DNNVV.

Ibrahim (2008) trong: “An analysis of strategic factors affecting the 11 performance of small and medium industries in Borno State of Nigeria” phân tích những nhân tố, vấn đề, cản trở và thách thức mà các DNNVV trong lĩnh vực công nghiệp đang phải đối mặt. Kết quả nghiên cứu chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng là: Cơ sở hạ tầng, khả năng tiếp cận tài chính, sự thiếu hụt nhân tài, chính sách của Chính phủ và môi trường kinh doanh. Tuy nhiên, nghiên cứu chủ yếu dựa vào kết quả phỏng vấn chuyên gia cùng kỹ thuật định lượng đơn giản nên chưa chứng minh được mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố. Saenz (2010) trong: “Strategic planning and implementation processes impacting small business success in Mexico: A correlational study” xác định mức độ ảnh hưởng của lập kế hoạch chiến lược và việc tổ chức thực hiện có ảnh hưởng như thế nào đến doanh số bán hàng và năng suất lao động của nhân viên.

Với biến phụ thuộc là sự thành công trong kinh doanh (được đo lường bởi doanh số bán hàng và năng suất lao động) và biến độc lập là kế hoạch chiến lược và mức độ thực hiện kế hoạch. Kết quả việc thiếu hụt các kế hoạch chiến lược là nhân tố chính gây nên sự thất bại trong kinh doanh của các DNNVV. Chittithaworn và cộng sự (2011) qua bài viết “Factors affecting business success of small & medium enterprises (SMEs) in Thailand” từ 8 giả thuyết ban đầu, tác giả đã kiểm định bằng mô hình hồi quy đa biến và đưa ra kết quả 5 nhân tố có ảnh hưởng đến sự thành công của các DNNVV ở Thái Lan là: ản chất của DNNVV, khách hàng và thị trường, phương thức kinh doanh và hợp tác, nguồn lực và tài chính, chiến lược và môi trường vĩ mô. Ghosh và cộng sự (2011) trong: “ An analysis of key success factors of SMEs: A comparative study of Singapore/Malaysia and Australia/New Zealand” đã phân tích những nhân tố chìa khóa cho sự thành công của các DNNVV và những nhân tố cản trở sự phát triển của các DNNVV - nghiên cứu so sánh giữa Singapore/Malaysia và Australia/New Zealand.

Kết quả là ở Singapore chỉ ra được 5 nhân tố chính là (1) Mối quan hệ tốt với khách hàng, (2) Khả năng xác định và tập trung vào các hốc/ngách thị trường, (3) Hệ thống phân phối và dịch vụ tốt, (4) Nguồn lực tài chính và (5) Hệ thống quản lý tốt. Ở Australia, 4 nhân tố chính là (1) 12 Mối quan hệ tốt với khách hàng, (2) Giám đốc điều hành có tầm nhìn và có khả năng, (3) Hệ thống phân phối và dịch vụ tốt và (4) Khả năng có thể xác định được hốc/ngách thị trường. Với những nhân tố cản trở sự thành công của các doanh nghiệp ở Singapore nghiên cứu chỉ ra rằng đó là sự thiếu hụt công nhân. Dựa trên những đặc điểm riêng biệt của từng quốc gia, nghiên cứu đã tiến hành so sánh và chỉ ra sự khác biệt giữa các nhân tố với từng quốc gia.

Olabisi và nnk (2011) trong: “Factors affecting small- scale business performance in informal economy in Lagos State - Nigeria: A gendered based analysis” với mục đích nghiên cứu là chỉ ra sự khác biệt giữa các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu suất của các doanh nghiệp nhỏ trong các doanh nghiệp chủ sở hữu là nam và các doanh nghiệp có chủ sở hữu là nữ cũng đã chỉ ra các nhân tố: (1) Đặc tính cá nhân, (2) Mục đích và động lực, (3) Nguồn lực, (4) Định hướng tinh thần doanh nhân (EO), và (5) Nhân tố thuộc về môi trường. Asta Tarute, Rimantas Gatautis (2013) trong: “ICT impact on SMEs performance” khẳng định rằng công nghệ thông tin (CNTT) và truyền thông tác động đến việc hoàn thiện giao tiếp bên ngoài và bên trong DNNVV. Để đạt được kết quả SXKD tốt nhất, điều quan trọng là phải gắn kết đầu tư CNTT và truyền thông với năng lực nội bộ và các quy trình tổ chức của DN. Kamunge và cộng sự (2014) trong: “Factors affecting the performance of small and micro enterprises in Limuru Town Market of Kiambu County, Kenya” đã chọn ra được 5 nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển DNNVV là (1) Dịch vụ thông tin thị trường, (2) Nguồn lực tài chính, (3) Khả năng quản lý, (4) Cơ sở hạ tầng và (5) Chính sách của Chính phủ.

Tuy nhiên, nghiên cứu này mới được thực hiện ở một thành phố nhỏ thuộc Kenya cho nên kết quả nghiên cứu khó có thể nhân rộng ra các thành phố khác. Nghiên cứu chưa đưa ra được giải pháp dựa trên các nhân tố đã nghiên cứu để giúp các doanh nghiệp định hướng chiến lược kinh doanh của mình. Mashenece và cộng sự (2014) trong: “Business constraints and potential growth of small and medium enterprises in Tanzania: A review. Euro Journal of 13 Business and Management” đã chứng minh rằng: đào tạo kinh doanh không đầy đủ, thiếu vốn, thiếu hiểu biết về môi trường văn hóa là những trở ngại lớn nhất.

Nghiên cứu đề nghị rằng những chuơng trình đào tạo chiến luợc cần phải được thiết kế và thực hiện để cung cấp cho các DNNVV đầy đủ những kiến thức văn hóa, kỹ năng và thái độ. Muhammad và cộng sự (2015) trong “Factors affecting Small and Medium Enterprises (SMEs) development in Pakistan” đã chỉ ra 6 yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của các DNNVV ở Pakistan. Đó là (1) Sự hỗ trợ của Chính phủ, (2) Kỹ năng quản lý, (3) Công nghệ, (4) Marketing, (5) Tiếp cận nguồn tài chính và (6) Đào tạo. Trong đó, có 3 yếu tố là (1) Sự hỗ trợ của Chính phủ, (2) Kỹ năng quản lý, (5) Tiếp cận nguồn tài chính là các yếu tố quan trọng nhất.

Sự thành công của nghiên cứu đã chỉ giúp cho các nhà kinh doanh thấy được yếu tố đóng vai trò quan trọng cho sự phát triển của các DNNVV ở Pakistan và thông qua đó các nhà hoạch định chính sách có thể tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi cho sự phát triển của các DNNVV ở Pakistan. Bouazza và cộng sự (2015) trong: “Establishing the factors affecting the growth of small and medium-sized enterprises in Algeria” đã phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến sự tăng trưởng của các DNNVV ở Algeria. Biến phụ thuộc là hiệu quả hoạt động kinh doanh, được đo bằng doanh thu của DNNVV. Nghiên cứu chỉ ra 2 nhóm yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của DNNVV: Nhóm yếu tố bên ngoài: hệ thống luật pháp, tiếp cận nguồn tài chính bên ngoài, năng lực của nguồn nhân lực; nhóm yếu tố bên trong: đặc điểm của chủ doanh nghiệp, kỹ năng quản lý, công nghệ và tiếp thị.

Nhìn chung, các công trình nghi ên cứu ở nước ngoài đã sớm đưa vào phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển DNNVV và đã chứng minh được mức độ ảnh hưởng của các nhân tố tới kết quả hoạt động, sự tăng trưởng, thành công và phát triển của DNNVV. Trong đó, nổi bật lên là hai nhóm nhân tố: (1) là nhóm nhân tố đến từ môi trường bên ngoài như: môi trường vĩ mô, chính sách của nhà nước, cơ sở hạ tầng,. (2) là nhóm nhân tố bên 14 trong DN như công nghệ, tài chính, kỹ năng quản lý, trình độ nguồn nhân lực, công nghệ. Nghiên cứu ở Việt Nam Trịnh Đức Chiều và cộng sự (2010) trong “Các nhân tố chủ yếu tác động đến quá trình phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam - Đánh giá định lượng qua điều tra của Danida 2005 – 2009” đã đánh giá tác động của chính sách đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp.

Trong đó, biến phụ thuộc là tốc độ tăng trưởng doanh thu và năng suất lao động, biến độc lập gồm 6 nhóm nhân tố: (1) Mặt bằng sản xuất, (2) Thuế và phí, (3) Tín dụng, (4) Lao động, (5) Công nghệ, (6) Thị Trường, (7) Môi trường kinh doanh. Kết quả là vốn, lao động, thị trường và môi trường kinh doanh có tác động quan trọng đối với khả năng tăng trưởng doanh thu. Công nghệ có tác động quan trọng đến năng suất lao động. Nguyễn Quốc Nghi và Mai Văn Nam (2011) trong "Các nhân tố ảnh huởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở thành phố Cần Thơ" nghiên cứu xác định các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của DNNVV ở thành phố Cần Thơ.