Chuyên đề thực tập: Phân tích các yếu tố tác động đến giá cổ phiếu ngân hàng thương mại ở Việt Nam

Chuyên đề thực tập phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu ngân hàng thương mại tại Việt Nam, cung cấp góc nhìn chuyên sâu về thị trường tài chính.

• Tác giả: Tran Trung Kiểm
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Lan Hương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế học
• Đề tài: Các Nhân Tố Tác Động Đến Giá Cổ Phiếu Ngân Hàng Thương Mại Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ DO LỰA CHỌN CHỦ ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VÀ GIÁ CỔ PHIẾU
• 2.1. Thị trường chứng khoán
• 2.2. Cổ phiếu và giá cổ phiếu
• 2.2.1. Khái niệm cổ phiếu
• 2.2.2. Phân loại cổ phiếu theo quyền lợi của người nắm giữ
• 2.2.3. Khái niệm giá cổ phiếu
• 2.3. Ngân hàng thương mại
• 2.4. Lý thuyết nền tảng
• 2.5. Tổng quan các nghiên cứu về các nhân tố tác động đến giá cổ phiếu
• 4. CHƯƠNG 4: SỐ LIỆU VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 4.1. Mô tả số liệu
• 4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 4.3. Mô hình đề xuất
• 4.4. Kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.1. Ý nghĩa đối với thực tiễn quản lý hoặc chính sách
• 5.2. Đề xuất các ý tưởng nghiên cứu trong tương lai
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về giá cổ phiếu ngân hàng thương mại

Giá cổ phiếu ngân hàng thương mại tại Việt Nam chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố khác nhau. Giá cổ phiếu không chỉ phản ánh tình hình tài chính của ngân hàng mà còn bị tác động bởi các yếu tố vĩ mô như tình hình kinh tế, lãi suất, và chính sách tiền tệ. Theo nghiên cứu, sự biến động của giá cổ phiếu ngân hàng thường gắn liền với các chỉ số kinh tế vĩ mô. Đặc biệt, trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, việc hiểu rõ các yếu tố tác động đến giá cổ phiếu là rất quan trọng cho các nhà đầu tư. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu ngân hàng thương mại, từ đó đưa ra những khuyến nghị cho các nhà đầu tư.

1.1. Tình hình kinh tế và giá cổ phiếu

Tình hình kinh tế có ảnh hưởng lớn đến giá cổ phiếu ngân hàng thương mại. Khi tình hình kinh tế ổn định và phát triển, nhu cầu vay vốn tăng lên, dẫn đến lợi nhuận của ngân hàng tăng, từ đó giá cổ phiếu cũng tăng theo. Ngược lại, trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế, các ngân hàng thường gặp khó khăn trong việc thu hồi nợ, làm giảm lợi nhuận và giá cổ phiếu. Nghiên cứu cho thấy rằng sự tăng trưởng kinh tế có mối quan hệ tích cực với giá cổ phiếu ngân hàng, đặc biệt là trong giai đoạn phục hồi sau khủng hoảng.

1.2. Lãi suất và giá cổ phiếu

Lãi suất là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến giá cổ phiếu ngân hàng thương mại. Khi lãi suất tăng, chi phí vay vốn của doanh nghiệp cũng tăng, dẫn đến giảm lợi nhuận của ngân hàng. Điều này có thể làm giảm giá cổ phiếu ngân hàng. Ngược lại, khi lãi suất giảm, chi phí vay vốn giảm, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển, từ đó tăng lợi nhuận cho ngân hàng và giá cổ phiếu. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có mối quan hệ nghịch giữa lãi suất và giá cổ phiếu ngân hàng, điều này cho thấy sự nhạy cảm của thị trường chứng khoán đối với biến động lãi suất.

II. Các yếu tố tác động đến giá cổ phiếu ngân hàng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều yếu tố tác động đến giá cổ phiếu ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Các yếu tố này bao gồm tình hình tài chính của ngân hàng, chính sách tiền tệ, và biến động thị trường chứng khoán. Đặc biệt, các yếu tố nội tại của ngân hàng như quy mô tổng tài sản, lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu cũng có ảnh hưởng đáng kể đến giá cổ phiếu. Việc phân tích các yếu tố này giúp các nhà đầu tư có cái nhìn tổng quan hơn về thị trường và đưa ra quyết định đầu tư hợp lý.

2.1. Tình hình tài chính của ngân hàng

Tình hình tài chính của ngân hàng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến giá cổ phiếu. Các chỉ số tài chính như tỷ lệ nợ trên vốn, lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, và tỷ lệ thanh khoản đều có tác động trực tiếp đến sự đánh giá của nhà đầu tư về ngân hàng. Khi ngân hàng có tình hình tài chính tốt, giá cổ phiếu sẽ có xu hướng tăng. Ngược lại, nếu ngân hàng gặp khó khăn tài chính, giá cổ phiếu sẽ giảm. Nghiên cứu cho thấy rằng các nhà đầu tư thường xem xét kỹ lưỡng các chỉ số tài chính trước khi quyết định đầu tư vào cổ phiếu ngân hàng.

2.2. Chính sách tiền tệ

Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước cũng có ảnh hưởng lớn đến giá cổ phiếu ngân hàng thương mại. Khi Ngân hàng Nhà nước thực hiện chính sách nới lỏng tiền tệ, lãi suất giảm, tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng trong việc cho vay và thu hút vốn. Điều này thường dẫn đến sự gia tăng lợi nhuận và giá cổ phiếu. Ngược lại, khi chính sách tiền tệ thắt chặt, lãi suất tăng, có thể gây khó khăn cho ngân hàng trong việc duy trì lợi nhuận, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến giá cổ phiếu.

III. Tình hình thị trường chứng khoán và giá cổ phiếu ngân hàng

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Giá cổ phiếu ngân hàng thương mại thường phản ánh tình hình chung của thị trường chứng khoán. Khi thị trường chứng khoán tăng trưởng, giá cổ phiếu ngân hàng cũng có xu hướng tăng theo. Ngược lại, trong thời kỳ thị trường chứng khoán suy thoái, giá cổ phiếu ngân hàng thường giảm. Nghiên cứu cho thấy rằng có mối liên hệ chặt chẽ giữa biến động giá cổ phiếu ngân hàng và chỉ số VN-Index, điều này cho thấy sự nhạy cảm của cổ phiếu ngân hàng đối với các biến động của thị trường.

3.1. Biến động giá cổ phiếu ngân hàng

Biến động giá cổ phiếu ngân hàng thường phản ánh sự thay đổi trong tâm lý của nhà đầu tư. Khi có thông tin tích cực về nền kinh tế hoặc chính sách hỗ trợ từ chính phủ, nhà đầu tư thường có xu hướng mua vào, làm tăng giá cổ phiếu. Ngược lại, khi có thông tin tiêu cực, nhà đầu tư có thể bán ra, dẫn đến giảm giá cổ phiếu. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự biến động này không chỉ phụ thuộc vào yếu tố nội tại của ngân hàng mà còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài như tình hình kinh tế toàn cầu và chính sách tiền tệ của các nước lớn.

3.2. Tác động của các yếu tố bên ngoài

Các yếu tố bên ngoài như tình hình chính trị, kinh tế toàn cầu cũng có ảnh hưởng đến giá cổ phiếu ngân hàng. Khi có sự bất ổn về chính trị hoặc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, nhà đầu tư thường có xu hướng rút vốn khỏi thị trường chứng khoán, dẫn đến giảm giá cổ phiếu. Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng thương mại tại Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này, khi giá cổ phiếu của họ thường biến động theo tình hình chung của thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam sau hơn 20 năm phát triển đã khẳng định vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế. Trong rổ chỉ số VN30, nhóm cổ phiếu ngân hàng thương mại (NHTM) luôn chiếm tỷ trọng vốn hóa áp đảo (thường xuyên đạt 30%–40% tổng quy mô vốn hóa toàn thị trường). Biến động giá cổ phiếu ngân hàng đóng vai trò dẫn dắt xu hướng chỉ số VN-Index, đặc biệt trong các giai đoạn biến động mạnh như giai đoạn đại dịch Covid-19 và tiến trình phục hồi kinh tế 2020–2022.

                                  HỆ THỐNG BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU
         [CÁC NHÂN TỐ KINH TẾ VĨ MÔ]                     [CÁC NHÂN TỐ NỘI TẠI VI MÔ]

Tuy nhiên, việc định giá và dự báo biến động giá cổ phiếu NHTM thường gặp nhiều sai số do sự tương tác phức tạp giữa các cú sốc vĩ mô toàn cầu và các chỉ số tài chính nội tại. Đề tài khóa luận "Các nhân tố tác động đến giá cổ phiếu ngân hàng thương mại ở Việt Nam" được thực hiện nhằm giải quyết bài toán định lượng cấu trúc tác động này bằng phương pháp kinh tế lượng bảng chuyên sâu.

Mục tiêu dự án

1. Định lượng mức độ và chiều hướng tác động của 5 biến số vĩ mô (Tăng trưởng GDP, Lãi suất cho vay, Tỷ lệ lạm phát, Tỷ giá hối đoái VND/USD, Tăng trưởng cung tiền M2) và 3 biến số tài chính nội tại (Quy mô tài sản, Hệ số P/E, Giá trị sổ sách BVPS) tới giá cổ phiếu NHTM.
2. Kiểm định và xử lý triệt để các khuyết tật mô hình dữ liệu bảng (Hiện tượng tự tương quan bậc 1 và phương sai sai số thay đổi) bằng ước lượng bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS).
3. Đánh giá phản ứng của thị trường cổ phiếu ngân hàng trước cú sốc đại dịch Covid-19 và cơ chế điều hành hạn mức tăng trưởng tín dụng (credit room) của Ngân hàng Nhà nước (NHNN).
4. Xây dựng khung khuyến nghị chính sách và chiến lược quản trị danh mục đầu tư định lượng cho các định chế tài chính.

Phạm vi và giới hạn dữ liệu

• Đối tượng nghiên cứu: 8 NHTM cổ phần niêm yết sớm nhất trên TTCK Việt Nam (VCB, CTG, MBB, ACB, SHB, NVB, STB, EIB).
• Phạm vi thời gian: Từ Quý 1/2012 đến Quý 1/2022 (41 quý liên tục).
• Kích thước mẫu: Dữ liệu bảng cân đối gồm $N = 8$ đơn vị chéo, $T = 41$ mốc thời gian, tổng số 328 quan sát ($N \times T = 328$).

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Các nghiên cứu thực nghiệm trước đây tại các thị trường mới nổi thường áp dụng các mô hình tĩnh truyền thống mà chưa xử lý dứt điểm các vi phạm giả định hồi quy cổ điển Gauss-Markov.

Phương pháp ước lượng	Ưu điểm	Nhược điểm & Rủi ro kỹ thuật	Đánh giá tính phù hợp
Pooled OLS	Đơn giản, dễ tính toán, tận dụng toàn bộ quan sát	Bỏ qua đặc trưng riêng lẻ không quan sát được ($u_i$), gây chệch hệ số do biến nội sinh	Bị bác bỏ ($p\text{-value} < 0.000$ qua kiểm định Breusch-Pagan)
Fixed Effects (FEM)	Kiểm soát hoàn toàn các đặc tính bất biến theo thời gian của từng ngân hàng	Hệ số kém hiệu quả nếu $u_i$ mang tính ngẫu nhiên; không giải quyết được tự tương quan	$R^2 = 0.628$, nhưng còn khuyết tật phương sai
Random Effects (REM)	Hiệu quả hơn FEM khi các biến số độc lập không tương quan với $u_i$	Giả định khắt khe về tính trực giao của $u_i$; ước lượng chệch khi có tự tương quan	Chấp nhận qua Hausman ($p = 0.9507$), nhưng dính tự tương quan
FGLS (Đề xuất)	Khắc phục đồng thời phương sai thay đổi giữa các thực thể và tự tương quan AR(1)	Yêu cầu số chuỗi thời gian $T$ đủ lớn so với số thực thể $N$ ($T=41 > N=8$)	Tối ưu nhất cho mẫu nghiên cứu ($\text{Wald } \chi^2 = 96.39$)

Thiết kế hệ thống xử lý dữ liệu

Luồng kiến trúc phân tích kinh tế lượng được thiết kế chuẩn hóa qua 5 giai đoạn:

Công nghệ và thông số kỹ thuật

• Nền tảng xử lý dữ liệu: Python 3.10 (thư viện pandas 1.5.3, numpy 1.23.5, statsmodels 0.13.5) và Stata 17.0 MP.
• Nguồn trích xuất dữ liệu:
  • Dữ liệu vi mô: Báo cáo tài chính soát xét, giá đóng cửa bình quân quý từ cổng thông tin FiinTrade và Vietstock.
  • Dữ liệu vĩ mô: Chỉ số GDP, CPI (Lạm phát), Tỷ giá USD/VND từ Tổng cục Thống kê (GSO) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF DataMapper).
• Yêu cầu độ tin cậy: Hệ số phương sai lạm phát $VIF < 10$, mức ý nghĩa thống kê kiểm định ở các ngưỡng chuẩn 1%, 5%, và 10%.

---

Implementation và kết quả thực nghiệm

Mô hình kinh tế lượng chi tiết

Hàm hồi quy đa biến dạng log-linear được thiết lập như sau:

$$\ln(Price_{it}) = \beta_0 + \beta_1 GDP_{t} + \beta_2 INTER_{t} + \beta_3 INF_{t} + \beta_4 \ln(EX_{t}) + \beta_5 M2_{t} + \beta_6 \ln(SCA_{it}) + \beta_7 \ln(BVPS_{it}) + \beta_8 \ln(PE_{it}) + u_i + \varepsilon_{it}$$

Trong đó:

• $i = 1, \dots, 8$ đại diện cho 8 NHTM; $t = 1, \dots, 41$ đại diện cho 41 quý quan sát.
• $\ln(Price_{it})$: Logarit tự nhiên của giá đóng cửa bình quân quý (VND).
• $GDP_t, INTER_t, INF_t, M2_t$: Tỷ lệ tăng trưởng GDP, Lãi suất cho vay, Lạm phát CPI, Tăng trưởng cung tiền M2 (đơn vị: %).
• $\ln(EX_t), \ln(SCA_{it}), \ln(BVPS_{it}), \ln(PE_{it})$: Logarit tự nhiên của Tỷ giá VND/USD, Quy mô tổng tài sản, Giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu và Hệ số P/E.

* Stata Code Implementation: Diagnostic and FGLS Estimation Pipeline
* 1. Kiểm tra đa cộng tuyến
regress lnprice gdp inter inf lnex m2 lnsca lnbvps lnpe
vif

* 2. Ước lượng Panel Data & Kiểm định lựa chọn mô hình
xtset bank_id quarter_id
xtreg lnprice gdp inter inf lnex m2 lnsca lnbvps lnpe, re
xttest0 // Breusch-Pagan Lagrange Multiplier Test
estimates store model_re

xtreg lnprice gdp inter inf lnex m2 lnsca lnbvps lnpe, fe
estimates store model_fe
hausman model_fe model_re // Hausman Test

* 3. Kiểm định khuyết tật sai số
xtserial lnprice gdp inter inf lnex m2 lnsca lnbvps lnpe // Wooldridge test for AR(1)
xttest3 // Modified Wald test for groupwise heteroskedasticity

* 4. Ước lượng FGLS hiệu chỉnh toàn diện
xtgls lnprice gdp inter inf lnex m2 lnsca lnbvps lnpe, panels(hetero) corr(ar1)

Kết quả kiểm định chẩn đoán mô hình

1. Kiểm định đa cộng tuyến: Hệ số phóng đại phương sai (VIF) của các biến độc lập dao động từ 1.84 đến 5.87 (biến lãi suất có $VIF = 5.87$), giá trị VIF trung bình đạt 2.87 ($< 10$). Kết luận: Không tồn tại đa cộng tuyến nghiêm trọng.
2. Kiểm định Breusch-Pagan LM (xttest0): Giá trị $\text{Prob} = 0.0000 < 0.05 \implies$ Bác bỏ mô hình Pooled OLS, xác nhận sự tồn tại của hiệu ứng ngẫu nhiên cá thể.
3. Kiểm định Hausman: Thống kê $\chi^2$ cho giá trị $p\text{-value} = 0.9507 > 0.05 \implies$ Không có sự tương quan giữa sai số riêng biệt $u_i$ và các biến giải thích. Mô hình REM phù hợp hơn FEM.
4. Kiểm định tự tương quan Wooldridge (xtserial): $F(1, 7) = 248.000$ với $p\text{-value} < 0.001 \implies$ Mô hình vi phạm giả định không có tự tương quan bậc 1.
5. Kiểm định phương sai sai số thay đổi Pesaran / Modified Wald: Thống kê $\text{Pesaran} = 7.0000$ ($p < 0.001$) $\implies$ Hiện tượng phương sai sai số thay đổi giữa các ngân hàng xuất hiện rõ rệt.

[!IMPORTANT] Sự hiện diện đồng thời của Tự tương quan AR(1) và Phương sai sai số thay đổi làm cho các ước lượng OLS/FEM/REM bị mất tính hiệu quả (inefficient) và sai lệch giá trị thống kê $t$-test. Phương pháp FGLS là bắt buộc để khôi phục tính BLUE (Best Linear Unbiased Estimator).

Kết quả ước lượng mô hình FGLS

| Biến độc lập | Ký hiệu | Hệ số hồi quy ($\beta$) | Sai số chuẩn (Std. Err.) | Giá trị $z$ | $P > |z|$ | Ý nghĩa thống kê | | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | | Tăng trưởng kinh tế | gdp | +0.0076 | 0.0021 | 3.62 | 0.0003 | Có ý nghĩa 1% | | Lãi suất cho vay | inter | -0.0042 | 0.0083 | -0.51 | 0.6120 | Không có ý nghĩa | | Tỷ lệ lạm phát | inf | -0.0097 | 0.0055 | -1.76 | 0.0780 | Có ý nghĩa 10% | | Log Tỷ giá VND/USD | lnex | +2.1304 | 0.9240 | 2.31 | 0.0210 | Có ý nghĩa 5% | | Tăng trưởng cung tiền | m2 | -0.0070 | 0.0024 | -2.92 | 0.0035 | Có ý nghĩa 1% | | Log Quy mô tài sản | lnsca | +0.4002 | 0.0981 | 4.08 | 0.0001 | Có ý nghĩa 1% | | Log Giá trị sổ sách | lnbvps | +0.0612 | 0.0895 | 0.68 | 0.4940 | Không có ý nghĩa | | Log Tỷ số P/E | lnpe | +0.3210 | 0.0451 | 7.12 | 0.0000 | Có ý nghĩa 1% | | Hệ số chặn (Constant) | _cons | -18.421 | 8.9142 | -2.07 | 0.0385 | Có ý nghĩa 5% |

• Quy mô mẫu: 328 quan sát | 8 nhóm đối tượng | 41 chu kỳ thời gian.
• Thống kê kiểm định tổng thể: $\text{Wald } \chi^2(7) = 96.39$ ($p\text{-value} = 0.0000$).

---

Đổi mới và đóng góp khoa học

1. Khắc phục triệt để vi phạm kinh tế lượng: So với nghiên cứu của Đinh Bảo Ngọc (2015) và Almumani (2014) chỉ dừng lại ở FEM/REM, nghiên cứu này chứng minh thực nghiệm rằng mô hình dữ liệu bảng ngân hàng tại Việt Nam chịu ảnh hưởng nặng nề bởi tương quan chuỗi ($F = 248.00$) và phương sai thay đổi, qua đó khẳng định FGLS mang lại độ tin cậy vượt trội.
2. Làm rõ cơ chế tác động nghịch của cung tiền $M_2$: Khác với lý thuyết q-Tobin truyền thống (cho rằng $M_2$ tăng làm tăng giá cổ phiếu), nghiên cứu chứng minh tại Việt Nam, tăng trưởng $M_2$ tăng 1% làm giá cổ phiếu ngân hàng giảm 0.70% ($p < 0.01$). Điều này được lý giải bởi chính sách kiểm soát room tín dụng của NHNN: Cung tiền mở rộng nhưng room tín dụng bị siết khiến dòng vốn không hấp thụ trực tiếp vào biên lãi ròng (NIM) của ngân hàng, đồng thời làm tăng kỳ vọng lạm phát và yêu cầu bù đắp rủi ro của nhà đầu tư.
3. Phát hiện độ nhạy cực lớn của Tỷ giá hối đoái: Biến tỷ giá có hệ số co giãn cao nhất ($\beta = +2.13$, $p < 0.05$). Khi VND giảm giá 1% so với USD, giá cổ phiếu ngân hàng tăng trung bình 2.13%, phản ánh lợi thế gia tăng từ hoạt động thanh toán quốc tế và dòng vốn FII săn đón tài sản ngân hàng định giá rẻ.
4. Chứng thực tính ưu việt của quy mô tài sản: Quy mô tài sản tăng 1% giúp giá cổ phiếu tăng 0.40% ($p < 0.01$), củng cố luận điểm các ngân hàng có mạng lưới vốn lớn duy trì năng lực chống chịu rủi ro và hưởng lợi thế thanh khoản vượt trội trong giai đoạn biến động như đại dịch Covid-19.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Chiến lược ứng dụng định lượng

[Khối Quản lý Quỹ Đầu tư]                                                      [Khối Ngân hàng Thương mại]
• Tăng tỷ trọng danh mục khi GDP > 6.5% & Tỷ giá tăng nhẹ.                      • Tối ưu hóa bảng cân đối tài sản (SCA).
• Phòng vệ rủi ro danh mục khi M2 tăng nóng nhưng room tín dụng chạm trần.      • Đẩy mạnh doanh thu phí dịch vụ FX/TTQT.

Kịch bản phân bổ danh mục đầu tư

• Kịch bản Kinh tế Mở rộng (GDP $\uparrow$, Tỷ giá ổn định/tăng nhẹ): Phân bổ 60%–70% giá trị danh mục vào nhóm NHTM có quy mô tài sản dẫn đầu (VCB, CTG, MBB) nhằm khai thác tối đa hệ số co giãn $\beta_{\text{lnSCA}} = 0.40$ và $\beta_{\text{GDP}} = 0.0076$.
• Kịch bản Áp lực Lạm phát & Thắt chặt Tín dụng (INF $\uparrow$, $M_2 \uparrow$ danh nghĩa): Hạ tỷ trọng cổ phiếu ngân hàng, ưu tiên các mã có tỷ lệ an toàn vốn (CAR) cao và tỷ lệ nợ xấu dưới 1.5% để phòng thủ trước mức suy giảm $-0.97%$ giá trị khi lạm phát tăng mỗi 1%.

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế về quy mô mẫu quan sát: Nghiên cứu chỉ tập trung vào 8 ngân hàng niêm yết sớm nhất; chưa bao quát các ngân hàng thương mại cổ phần quy mô vừa và nhỏ mới niêm yết giai đoạn sau 2018 (như TPB, VPB, VIB, MSB).
• Thiếu vắng các yếu tố phi cấu trúc: Chưa lượng hóa được tác động từ tâm lý thị trường (Market Sentiment Index), các luồng thông tin mạng xã hội hoặc hành vi giao dịch phái sinh phòng hộ.
• Hướng phát triển:
  1. Mở rộng mẫu nghiên cứu lên toàn bộ 27–30 ngân hàng đang giao dịch trên cả 3 sàn (HOSE, HNX, UPCoM).
  2. Ứng dụng các mô hình phi tuyến tính như Panel Threshold Regression (Hồi quy ngưỡng bảng) hoặc Markov Switching để phân tích sự thay đổi cơ chế tác động trước và sau các cú sốc vĩ mô.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nhà đầu tư cá nhân & Tổ chức: Sở hữu mô hình định lượng tin cậy để dự báo giá cổ phiếu ngân hàng dựa trên các công bố số liệu vĩ mô định kỳ từ GSO và NHNN.
• Ban điều hành NHTM: Nhận diện rõ tầm quan trọng của quy mô tài sản và các dịch vụ phi tín dụng (thanh toán ngoại hối) trong việc nâng cao giá trị vốn hóa thị trường của ngân hàng.
• Cơ quan quản lý (NHNN, UBCKNN): Có thêm căn cứ thực nghiệm về tác động lan truyền của hạn mức tín dụng và điều hành tỷ giá đối với sự ổn định của thị trường vốn.
• Sinh viên & Học viên cao học: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về quy trình kiểm định và khắc phục khuyết tật dữ liệu bảng bằng FGLS trong Stata/Python.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật để tái lập mô hình FGLS này là gì?

Cần cài đặt Stata phiên bản từ 14.0 trở lên hoặc môi trường Python 3.8+ có tích hợp gói statsmodels và linearmodels. Bộ dữ liệu cần được định dạng chuẩn Panel Data (chứa định danh thực thể bank_id và định danh thời gian quarter_id).

2. Tại sao biến Lãi suất cho vay lại không có ý nghĩa thống kê trong mô hình FGLS?

Do đặc thù thị trường tiền tệ Việt Nam, lãi suất cho vay chịu sự điều tiết chặt chẽ qua trần lãi suất và các gói hỗ trợ của Chính phủ. Sự can thiệp hành chính trong giai đoạn Covid-19 nhằm giữ mặt bằng lãi suất thấp đã làm suy giảm mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa biến động lãi suất thị trường và giá cổ phiếu ngân hàng.

3. Phương pháp FGLS xử lý hiện tượng tự tương quan và phương sai thay đổi như thế nào?

FGLS sử dụng ma trận hiệp phương sai sai số $\Omega$ ước lượng từ phần dư của hồi quy OLS ban đầu để biến đổi dữ liệu thông qua phép nhân ma trận trọng số $\Omega^{-1/2}$, tạo ra một hệ phương trình mới thỏa mãn đầy đủ các giả thiết kinh tế lượng cổ điển.

4. Có thể tích hợp mô hình này vào hệ thống giao dịch tự động (Algorithmic Trading) không?

Có. Các hệ số beta ước lượng từ FGLS có thể được nạp vào module đánh giá giá trị hợp lý (Fair Value Estimator). Hệ thống sẽ tự động cập nhật số liệu GDP, CPI, Tỷ giá hàng quý qua API để điều chỉnh dải định giá mục tiêu của từng mã cổ phiếu ngân hàng.

5. Chi phí thu thập dữ liệu và chu kỳ cập nhật mô hình được khuyến nghị ra sao?

Dữ liệu vĩ mô hoàn toàn miễn phí từ GSO/SBV/IMF. Dữ liệu giá và BCTC có thể khai thác qua các gói dữ liệu chuẩn của FiinTrade hoặc Vietstock. Chu kỳ cập nhật mô hình tối ưu là theo quý, ngay sau khi các ngân hàng hoàn tất công bố BCTC soát xét.

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu đã giải quyết thành công bài toán xác định và đo lường các nhân tố tác động đến giá cổ phiếu của 8 NHTM tiêu biểu tại Việt Nam giai đoạn 2012–2022. Bằng việc áp dụng phương pháp ước lượng FGLS, nghiên cứu đã khắc phục triệt để các khuyết tật tự tương quan và phương sai thay đổi, mang lại những phát hiện có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao: Khẳng định vai trò tích cực của Tăng trưởng kinh tế, Quy mô tài sản và Tỷ giá hối đoái, đồng thời làm sáng tỏ tác động ngược chiều của Tỷ lệ lạm phát và Tăng trưởng cung tiền trong bối cảnh điều hành cơ chế room tín dụng đặc thù tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Lý do lựa chọn chủ đề nghiên cứu Thị trường chứng khoán (TTCK) đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc huy động vốn cho nền kinh tế. TTCK giúp chính phủ huy động và sử dụng nguồn vốn một cách hiệu quả thông qua việc mua bán trái phiếu nhằm điều chỉnh sự tăng giảm của lãi suất thị trường. Với doanh nghiệp, TTCK là kênh thu hút lượng vốn bằng việc phát hành trái phiếu hay cổ phiếu, qua đó giúp làm tăng quy mô vốn hoạt động, tạo động lực cho việc áp dụng khoa học công nghệ hiện đại vào nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ.

Tuy nhiên, song song với những bước phát trién mạnh mẽ và những thành tựu ấn tượng của thị trường, TTCK thế giới cũng đã từng trải qua nhiều biến động: như cơn hoảng loạn của thị trường năm 1907 khi chỉ số Dow Jones của Sở giao dịch chứng khoán New York giảm gần 50% so với mức đỉnh của năm trước, sự sụp đồ của Phố Wall năm 1929 trong cuộc Đại khủng hoảng hay vụ vỡ bong bóng dot-com năm 2000. Các sự kiện trên đều dé lại nỗi ám ảnh kinh hoàng cho giới đầu tư tài chính và tn thất to lớn cho TTCK cũng như nền kinh tế thế giới. Tại Việt Nam, thị trường chứng khoán được ra đời năm 1998 với sự thành lập của Sở Giao dich Chứng khoán Hồ Chí Minh — HOSE. Ngày 28/07/2000 đánh dấu phiên giao dịch đầu tiên của thị trường chứng khoán Việt Nam, hai mã mã cô phiếu niêm yết là SAM (Công ty Cổ phan SAM Holdings) và REE (Công ty Cổ phan Cơ điện lạnh).

Ở thời điểm đó, có 2 phiên giao dịch mỗi tuần. Tiếp theo đó là sự ra đời của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội — HSX năm 2005 và sàn Upcom năm 2009. Đến năm 2012, chỉ số VN30 lần đầu tiên được ra mắt, đây là nhóm cô phiếu có giá trị vốn hóa lớn nhất trên sàn giao dich HOSE. Tính đến thời điểm cuối năm 2021 có tới 10 ngân hàng năm trong r6 VN30 bao gồm Ngân hàng TMCP Á Châu, Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam, Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam, Ngân hàng TMCP Phát triển thành phố Hồ Chí Minh, Ngân hàng TMCP Quân Đội, Ngân hàng TMCP Sai Gon Thương Tín, Ngân hang TMCP Kỹ thương Việt Nam, Ngân hàng TMCP Tiên Phong, Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam, Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng.

Điều này thé hiện mức vốn hóa lớn và tam quan trọng của cô phiếu lĩnh vực ngân hàng trên TTCK Việt Nam. Tính đến nay, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có hơn 20 năm hình thành và phát triển, khoảng thời gian không quá dai so với thị trường chứng khoán của các quốc gia 3 phát triển nhưng cũng đủ dé định hình vai trò của mình trong nền kinh tế nước nhà. Trong bối cảnh những năm gan đây đại dịch Covid-19 gây ra nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng, Ngân hàng Nhà nước đã có động thái bơm tiền ra nền kinh tế với mục tiêu hạ lãi suất, hỗ trợ sản xuất kinh doanh (mới đây nhất là gói vay ưu đãi 2% trị giá 40.000 tỷ từ nguồn ngân sách nhà nước cho doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh). Tuy nhiên vì nhiều rào cản về mặt quy định pháp lý cũng như các chính sách phong tỏa, gián đoạn chuỗi cung ứng khiến dòng tiền có xu hướng chảy vào thị trường chứng khoán với tỷ lệ lớn, chỉ số VN- Index liên tục vượt đỉnh chưa từng có (ngày 22/03/2022 Vn-Index đã vượt mốc 1500 điểm lần đầu tiên ké từ khi thị trường chứng khoán Việt Nam ra đời).

Trong đó phải kế đến sự tăng trưởng mạnh mẽ của cổ phiếu nhóm các ngân hàng thương mại. Sang đến năm 2022, dịch bệnh cơ bản được kiểm soát một phần trên toàn thế giới, các ngân hàng trung ương trước áp lực lạm phát đã có động thái tăng lãi suất (tháng 07/2022 Fed tăng lãi suất mạnh nhất ké từ đầu thập niên 1980, lên khoảng 2,25-2,5%), do đó tác động mạnh đến thị trường chứng khoán. Chính vì thế về mặt học thuật, nghiên cứu các nhân tố tác động đến cô phiếu nhóm các ngân hàng là quan trọng vì kết quả nghiên cứu sẽ lý giải mối liên hệ giữa các nhân tố vĩ mô của nền kinh tế và các yếu tố nội tại của bản thân ngân hàng với giá cổ phiếu và giải thích nguyên nhân tăng trưởng của cô phiếu nhóm ngành ngân hàng. Đồng thời về mặt thực tiễn, ở thời điểm hiện tại, mặc dù đại dịch đã được kiểm soát trên phạm vi cả nước, tuy nhiên tình hình kinh tế trên thế giới vẫn còn nhiều diễn biến không chắc chan như dich bệnh Trung Quốc có ảnh hưởng lớn đến chuỗi cung ứng, lạm phát cao trên toàn cầu hay tỷ giá biến động mạnh ở thời điểm hiện tại.

Việc lựa chọn đầu tư vào sản xuất kinh doanh là có rủi ro nhất định, nghiên cứu này được thực hiện sẽ góp phần đem đến các cơ hội đầu tư trên thị trường chứng khoán. Xuất phát từ tầm quan trọng của vấn đề trên, đề tài “Các nhân tố tác động đến giá cô phiêu nhóm ngân hàng thương mại ở Việt Nam” được lựa chọn dé tiền hành nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu này được thực hiện với các với mục đích, thứ nhất nhăm tìm ra nguyên nhân giải thích cho sự biến động của giá cô phiêu nhóm ngân hàng thương mai, chúng phụ thuộc vào những nhân tô nào, hơn nữa là mức độ, chiều hướng tác động của từng nhân tố. Thứ hai, dem đến cho các nhà dau tư cái nhìn tổng quan về thị trường chứng khoán và giúp các nha đầu tư có có quyết định hợp lý hơn khi lựa chọn đầu tư vào cô phiếu nhóm ngành 4 ngân hàng.

Thứ ba, nghiên cứu kỳ vọng sẽ giải thích được một phần phản ứng của cô phiếu nhóm ngân hàng thương mại trước cú sốc dịch bệnh. Câu hỏi nghiên cứu Đề thực hiện các mục tiêu ở trên, nghiên cứu trả lời các câu hỏi sau: - Những nhân tố nào tác động đến giá cô phiếu ngân hàng thương mai? - Mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến giá cổ phiếu, các nhân tố vĩ mô của nền kinh tế hay yếu tố nội tại của ban thân ngân hàng có tác động lớn hơn? - Cú sốc dịch bệnh có tác động như thế nào đến giá cô phiếu ngân hàng thương mại? 1. Đối tượng nghiên cứu Giá cô phiếu của 8 ngân hàng thương mại bao gồm: ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (VCB-niêm yết năm 2009), ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (CTG- niêm yết năm 2009), ngân hàng TMCP Quân Đội (MBB-niém yết năm 2011), ngân hàng TMCP Á Châu (ACB-niêm yết năm 2006), ngân hàng TMCP Sài Gòn (SHB-niêm yết năm 2009), ngân hàng TMCP Quốc Dân (NVB-niêm yết năm 2010), ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (STB-niém yết năm 2006), ngân hàng TMCP Xuất nhập khâu Việt Nam (EIB- niêm yết năm 2009). Các nhân tố vĩ mô có khả năng ảnh hưởng đến giá cô phiếu ngân hàng: tốc độ tăng trưởng kinh tế, tỷ lệ lạm phát, lãi suất cho vay, tỷ giá hối đoái và tốc độ tăng cung tiền.

Các nhân tố tài chính của ngân hàng: quy mô tổng tài sản, hệ số giá trên thu nhập một cô phiếu, giá trị số sách trên một cô phiếu. Phạm vỉ nghiên cứu Phạm vi thời gian: giai đoạn từ 01/01/2012 đến 31/03/2022, dữ liệu được chọn với tần suất theo quý. Phạm vi không gian: nghiên cứu bao gồm 328 quan sát với đữ liệu của 8 ngân hàng thương mại ở Việt Nam được niêm yết sớm nhất trên thị trường chứng khoán Việt Nam như trên. Thị trường chứng khoán và giá cỗ phiếu 2.

Thị trường chứng khoán Thị trường chứng khoán được định nghĩa đơn giản là nơi phát hành và mua bán chứng khoán. Việc trao đôi mua bán này được tiến hành theo những quy định và chế tài cụ thể (Nguyễn Thị Minh Huệ & Lê Thị Hương Lan, Giáo trình Thị trường chứng khoán 2019, Nhà Xuất Bản Đại Học Kinh Tế Quốc Dân). Đây có thể coi là thị trường vốn quan trọng đối với các doanh nghiệp niêm yết trong việc huy động vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh. C6 phiếu và giá cỗ phiếu Khái niệm cổ phiếu Cổ phiếu là một loại chứng khoán vốn được phát hành dưới dạng chứng chỉ hoặc bút toán ghi số, xác nhận quyền sở hữu và lợi ích hợp pháp đối với tài sản hoặc vốn của một công ty cô phan.

Cô phiếu là công cụ tài chính có thời hạn thanh toán là vô hạn. Người nắm giữ cô phiếu gọi là cổ đông và đồng thời là người sở hữu một phan công ty tùy thuộc vào lượng cổ phần nam giữ (Nguyễn Thi Minh Huệ & Lê Thị Hương Lan, Giáo trình Thị trường chứng khoán 2019, Nhà Xuất Bản Đại Học Kinh Tế Quốc Dân). Phân loại cô phiêu theo quyên lợi của người năm giữ Cô phiếu thường được coi là đại diện cho quyền sở hữu cổ phan trong công ty. Cổ đông nắm giữ cổ phiếu thường được tham gia bầu thành lập Hội đồng quản trị, tham gia vào quá trình bỏ phiếu quyết định các van đề của công ty.

Cô tức của cô phiếu thường được chi trả sau khi kết quả kinh doanh của công ty được công bố và chính sách chi trả cổ tức cho cổ đông được thông qua. Khi công ty gặp các vấn đề buộc phải giải thể hoặc phá san, sau khi công ty đã thanh toán các khoản nợ phải trả và quyền lợi cho chủ sở hữu cô phiếu ưu đãi, chủ sở hữu cé phiếu thường sẽ được chia số tiền còn lại. Cé phiếu ưu đãi được định nghĩa là chứng khoán bao gồm đặc tính của trái phiếu cùng với cô phiếu phô thông. Tuy nhiên, cô phiếu ưu đãi không phải là nợ nên loại cô phiếu này vẫn có phan rủi ro hon trái phiếu.

Cé tức được chia cho cô phiếu ưu đãi thường là một 6 tỷ lệ phần trăm thu nhập có định trên giá của cô phiếu bat kề kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Vậy nên giống như trái phiếu, các biến động lãi suất có ảnh hưởng mạnh tới cô phiếu ưu đãi. Lãi suất giảm khiến giá cô phiếu phiếu ưu đãi và ngược lai. Cổ phiếu ưu đãi thường được ưu tiên trả cô tức trước các loại chứng khoán khác.

Trong các doanh nghiệp, cổ đông sở hữu cô phiếu ưu đãi thường không được tham gia bỏ phiếu thành lập Hội đồng quan tri (Nguyén Thi Minh Huệ & Lê Thị Huong Lan, Giáo trình Thi trường chứng khoán 2019, Nhà Xuất Bản Đại Học Kinh Tế Quốc Dân). Khái niệm giá cô phiêu Mệnh giá cô phiếu là giá trị danh nghĩa mà doanh nghiệp đại chúng ấn định cho một cô phiếu.