mở đầu, diễn biến và kết thúc. 9 Trong phạm vi đề tài này, kể chuyện chính là tên gọi của một phân môn trong môn Tiếng Việt ở tiểu học, nhằm mục đích phát triển lời nói cho học sinh, bồi dƣỡng cho các em những cảm xúc thẩm mĩ lành mạnh, cung cấp những kiến thức về vốn sống, có tác dụng giáo dục tƣ tƣởng và tình cảm cho các em. Một số vấn đề về phân môn Kể chuyện ở tiểu học 1. Vị trí, mục tiêu, nhiệm vụ và đặc điểm phân môn Kể chuyện ở tiểu học * Vị trí của phân môn Kể chuyện ở tiểu học Nhƣ chúng ta đã biết, Kể chuyện là môn học mang tính tổng hợp.
Nó dựa trên kết quả nghiên cứu của nhiều khoa học khác nhau nhƣ: tâm lý học, ngôn ngữ học, lý luận văn học,… Đối với học sinh tiểu học, phân môn Kể chuyện có một vị trí quan trọng đƣợc xếp liền ngay sau phân môn Tập đọc của bộ môn Tiếng Việt. Phân môn Kể chuyện bồi dƣỡng tâm hồn, đem lại niềm vui, trau dồi vốn sống và vốn văn học, phát triển ngôn ngữ và tƣ duy cho trẻ. Hơn bất kỳ loại hình nào khác, truyện có khả năng bồi dƣỡng tâm hồn con ngƣời, đặc biệt đối với học sinh. Suốt những năm học ở tiểu học, nếu các em đƣợc nghe và học kể chuyện thì phân môn Kể chuyện sẽ góp phần làm cho tâm hồn các em giàu có thêm bằng biết bao câu chuyện bổ ích và lí thú.
Những hình tƣợng quen thuộc của truyện sẽ trở thành vốn văn học tích lũy đầu tiên và sau này khi có điều kiện gặp lại qua bộ môn Văn học ở các cấp THCS và THPT thì đó sẽ là những khuôn mẫu ngôn ngữ đầu tiên giúp học sinh phát triển tƣ duy. Mặt khác, nhiều từ ngữ ban đầu thực ra chỉ xuất hiện trong truyện cổ và chỉ có trong truyện cổ. Các em khi tiếp xúc với truyện cổ sẽ không quên những từ ngữ đó. Khi tập kể lại, các em học sinh có điều kiện sử dụng vốn ngôn ngữ của mình để kể lại, do đó cùng với tƣ duy, ngôn ngữ cũng phát triển.
Nhƣ vậy nhiệm vụ giáo dục của phân môn Kể chuyện lại trở nên đa dạng, phong phú. Dạy tốt tiết Kể chuyện, giáo viên sẽ tạo điều kiện tốt cho sự phát triển năng khiếu ở nhiều học sinh, tạo điều kiện ƣơm mầm cho những nhân tài mai sau. Đó cũng là một mặt trong việc xây dựng nhân cách con ngƣời mới, con ngƣời của thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Lịch sử luôn là những câu 10 chuyện, khi đi học các em không những chỉ học những thứ có trong sách vở, những câu chuyện đƣợc sáng tác bởi các nhà thơ, nhà văn mà các em còn đƣợc tiếp xúc với nhiều các thể loại truyện khác nhau.
Có những câu chuyện diễn ra trong đời sống hằng ngày mà các em trực tiếp chứng kiến nó, trực tiếp tham gia vào câu chuyện đó. Điều đó đã góp phần tạo nên ở các em tính sáng tạo, cách ghi chép các sự kiện một cách lôgic, có hệ thống. Học tốt phân môn Kể chuyện ở tiểu học sẽ giúp học sinh học tốt ở các bậc học tiếp theo, bởi các kĩ năng mà môn Kể chuyện ở tiểu học đã rèn luyện đƣợc sẽ theo các em suốt những năm tháng học hành. Các kĩ năng ấy cũng rất cần thiết cho các em lúc trƣởng thành, khi làm việc, cần trình bày một vấn đề trƣớc đám đông sẽ tự tin, diễn giải một vấn đề mạch lạc, trôi chảy, đúng trọng tâm.
Do đó, Kể chuyện là phân môn có vị trí đặc biệt quan trọng trong dạy học Tiếng Việt nói chung và chƣơng trình dạy học ở tiểu học nói chung. * Mục tiêu của phân môn Kể chuyện ở tiểu học Kể chuyện là một phân môn của Tiếng Việt, do đó việc dạy tốt phân môn này cũng nhằm góp phần thực hiện các mục tiêu dạy học bộ môn Tiếng Việt đề ra. Những mục tiêu đó đƣợc thể hiện cụ thể nhƣ sau: Một là, môn Tiếng Việt góp phần hình thành và phát triển bốn kĩ năng sử dụng tiếng Việt cho học sinh, đó là: nghe, nói, đọc, viết để tiếp tục học lên các bậc học cao hơn và để giao tiếp trong sinh hoạt hằng ngày. Đồng thời còn rèn luyện cho học sinh các thao tác tƣ duy nhƣ: phân tích, tổng hợp, khái quát, hệ thống hóa.
Ngoài ra, môn Tiếng Việt còn giúp nâng cao phẩm chất tƣ duy và năng lực về nhận thức cho học sinh. Hai là, khi học Tiếng Việt, các em sẽ đƣợc cung cấp các hiểu biết sơ giản về hệ thống tiếng Việt và tri thức sử dụng tiếng Việt trong giao tiếp. Song song đó, các em còn tiếp thu đƣợc những hiểu biết về xã hội, tự nhiên và con ngƣời, về văn hóa và văn học Việt Nam cũng nhƣ của thế giới. Ba là, tình yêu tiếng Việt của các em sẽ đƣợc hình thành và phát triển thông qua việc học môn Tiếng Việt.
Từ đó các em sẽ có ý thức đối với việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt. 11 Tất cả những điều đó sẽ góp phần hình thành nên nhân cách của con ngƣời Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Mục tiêu dạy học bộ môn Tiếng Việt đƣợc cụ thể hóa ở phân môn Kể chuyện bởi mục đích và ý nghĩa của nó. Cụ thể nhƣ sau: - Một là: Môn học này nhằm thoả mãn nhu cầu đƣợc nghe kể chuyện của trẻ, đồng thời mang lại những cảm xúc thẩm mỹ cho tâm hồn học sinh.
- Hai là: Những câu chuyện kể sẽ góp phần giáo dục các em một cách hết sức tự nhiên, nhẹ nhàng và thoả mái. Góp nhặt từng chút một ý nghĩa của mỗi câu chuyện, các em sẽ ngày càng hoàn thiện nhân cách của mình: biết yêu thƣơng gia đình, thầy cô, bạn bè, trƣờng lớp, quê hƣơng, đất nƣớc; có lòng nhân ái, vị tha; có ý thức về bổn phận với ông bà, cha mẹ; biết tôn trọng nội quy, tôn trọng pháp luật, bảo vệ của công, bảo vệ môi trƣờng; biết giúp đỡ ngƣời khác; biết vƣơn lên trong cuộc sống, sống đúng với lý tƣởng cao đẹp; tự tin, năng động, trung thực, sống trách nhiệm; có ý thức và nhu cầu nhận thức bản thân. - Ba là: Giờ Kể chuyện còn góp phần tích lũy vốn văn học, mở rộng vốn sống cho trẻ. Thông qua việc kể lại các câu chuyện dƣới các dạng bài khác nhau, các em đã tiếp xúc với các tác phẩm văn học, điều này đồng nghĩa với việc vốn văn học của các em đƣợc tích lũy dần trong dạy học kể chuyện.
Song song đó, các giờ kể chuyện còn mở ra cho các em một tầm hiểu biết mới hơn về cuộc sống xung quanh, các em biết rung cảm trƣớc những vui, buồn, yêu, ghét của con ngƣời, phân biệt đƣợc đẹp và xấu, đúng và sai, thiện và ác. Từ đó, hình thành và phát triển nhận thức, tƣ duy, tình cảm và thái độ sống đúng đắn, tích cực. - Bốn là: Trí tƣởng tƣợng của các em ngày càng phát triển nhờ vào việc đƣợc nghe hoặc kể lại các câu chuyện. Các em bƣớc đầu hình thành và rèn luyện các kĩ năng cơ bản nhƣ biết sử dụng từ ngữ, dùng lời của mình kể chuyện, biết tóm tắt câu chuyện, biết rút ra ý nghĩa câu chuyện, từ đó nêu cảm nghĩ, cảm nhận của bản thân về câu chuyện, về các nhân vật trong truyện để vận dụng trong học tập cũng nhƣ trong cuộc sống.
Các câu chuyện cũng gieo vào tâm hồn các em những ƣớc mơ, hoài bão về một tƣơng lai tƣơi đẹp. 12 - Năm là: Việc kể lại câu chuyện bằng lời của mình đã góp phần rèn luyện và phát triển kĩ năng nói, kể trƣớc đám đông. Từ đó, các em sẽ tự tin, mạnh dạn hơn trong giao tiếp với mọi ngƣời. Để thu hút sự chú ý của mọi ngƣời vào câu chuyện của mình, các em phải luôn nghĩ để tìm ra cách kể sao cho thật hấp dẫn nhất.
Đó là cả một nghệ thuật. * Nhiệm vụ của phân môn Kể chuyện ở tiểu học Phân môn Kể chuyện ở tiểu học có các nhiệm vụ cơ bản: phát triển kĩ năng nghe và nói, phát triển tƣ duy, ngôn ngữ cho học sinh, đồng thời bồi dƣỡng tâm hồn, đem lại niềm vui, trau dồi vốn sống và vốn văn học cho các em. - Thứ nhất, phân môn Kể chuyện có nhiệm vụ phát triển các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt cho học sinh Kể chuyện ở tiểu học gồm có: kể chuyện theo tranh, kể chuyện đã nghe, đã đọc và kể chuyện chứng kiến hoặc tham gia giúp học sinh hình thành cho bản thân đặc biệt kĩ năng nói. Học sinh tiếp nhận văn bản ngôn ngữ của thầy cô qua quá trình nghe, kết hợp với kĩ năng đọc học sinh đƣợc học trong các phân môn Tập đọc, Luyện từ và câu, Tập làm văn, đồng thời khả năng ghi chép của các em xuất hiện, từ đó xuất ra lời nói để tạo nên một câu chuyện hoàn chỉnh.
- Thứ hai, phân môn Kể chuyện góp phần phát triển ngôn ngữ, phát triển tƣ duy, đặc biệt là tƣ duy hình tƣợng và cảm xúc thẩm mĩ ở học sinh Cùng với sự rèn luyện các kĩ năng ngôn ngữ, tƣ duy cũng đƣợc phát triển. Qua bài dạy, lời hƣớng dẫn của thầy cô trên lớp mà học sinh hiểu đƣợc những giá trị bài học cả trong nhà trƣờng và trong cuộc sống là nhờ vào khả năng tƣ duy nhận thức. Phân môn Kể chuyện không chỉ giúp các em phát triển các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt mà còn hình thành những kiến thức khoa học. Ngoài ra phân môn Kể chuyện hỗ trợ cho các em biết cách lập luận, ghi nhớ và tổng hợp kiến thức một cách nhanh chóng.
Các em còn biết trình bày ý kiến, quan điểm, tâm tƣ, tình cảm một cách logic, đầy đủ và sáng tạo. Đặc biệt, sống trong thế giới các nhân vật, thâm nhập vào các tình tiết của truyện, tiếp xúc với nghệ thuật ngôn từ kể chuyện, tƣ duy hình tƣợng và cảm xúc thẩm mĩ của học sinh cũng đƣợc nâng cao đáng kể. 13 - Thứ ba, Kể chuyện có nhiệm vụ bồi dƣỡng tâm hồn, tích lũy vốn sống và trau dồi vốn văn học cho học sinh Giờ kể chuyện giúp học sinh tiếp xúc nhiều với các tác phẩm văn học. Suốt 5 năm ở bậc tiểu học, học sinh đƣợc nghe và tham gia kể hàng trăm câu chuyện với đủ thể loại văn bản: truyện dân gian, truyện hiện đại, truyện ngƣời thật việc thật, truyện khoa học,… Đó là những tác phẩm có giá trị của Việt Nam và thế giới.