CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Khái quát chung về môn Tiếng Việt và dạy học Tiếng Việt ở trường tiểu học theo hướng phát triển năng lực 1. Về môn học Tiếng Việt ở trường tiểu học * Mục tiêu môn học Mục tiêu của môn Tiếng Việt trong trường tiểu học được xác định rõ như sau: “Môn Tiếng Việt ở trường tiểu học nhằm [7]: 1. Xây dựng một nền tảng vững chắc cho học sinh về kỹ năng đọc, giúp họ phát triển khả năng hiểu và phân tích nội dung văn bản.
Đồng thời, việc đào tạo kỹ năng viết giúp học sinh truyền đạt ý kiến và tư duy một cách rõ ràng và logic. Kỹ năng nghe được đặc biệt chú trọng, giúp học sinh lắng nghe và hiểu thông điệp từ người khác một cách chính xác và hiệu quả. Cuối cùng, kỹ năng nói được phát triển để học sinh có thể thể hiện ý kiến, trình bày thông tin và tham gia vào các hoạt động giao tiếp một cách tự tin và linh hoạt. Chương trình mới đã cung cấp cho học sinh không chỉ những kiến thức sơ giản về Tiếng Việt mà còn mở rộng đến các lĩnh vực tự nhiên, xã hội, con người, văn hóa và văn học của cả Việt Nam lẫn các quốc gia khác.Hơn nữa, chương trình không chỉ đơn thuần truyền đạt các kiến thức này một cách thông tin, mà còn đề cao việc hiểu sâu về chúng.
Học sinh được khuyến khích tham gia vào các hoạt động nghiên cứu, thảo luận và khám phá, giúp họ có cái nhìn tổng quan và chi tiết hơn về tự nhiên, xã hội và con người, cũng như văn hóa và văn học của cả quốc gia và các nền văn hóa khác. Chương trình mới tập trung không chỉ bồi dưỡng tình yêu và sự trân trọng đối với Tiếng Việt mà còn hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng và giàu đẹp của ngôn ngữ này. Mục tiêu của chương trình là góp phần xây dựng 9 nhân cách của học sinh, tạo ra những con người “Việt Nam xã hội chủ nghĩa” có lòng yêu thương quê hương và tôn trọng văn hóa Tiếng Việt. * Cấu trúc chương trình môn học Nội dung này được sắp xếp theo hai giai đoạn phát triển [7]: (1) Trong giai đoạn 1 của học tập (bao gồm các lớp 1, 2 và 3), chúng ta tập trung vào việc xây dựng những nền tảng cơ bản cho việc học đọc, học viết, và đồng thời cung cấp sự hướng dẫn cho việc học nghe và học nói, dựa trên kiến thức Tiếng Việt đã có từ trước.
Trong giai đoạn này, học đọc và học viết đóng vai trò vô cùng quan trọng. Trong giai đoạn này, chúng ta đặt mục tiêu cơ bản cho học sinh nhằm phát triển khả năng đọc một cách thành thạo và hiểu đúng các văn bản ngắn, viết một cách rõ ràng và chính xác về mặt chính tả, cũng như lắng nghe và giao tiếp một cách chủ động và trôi chảy. Các bài học tập trung chủ yếu vào thực hành đọc, viết, nghe và nói. Tri thức về Tiếng Việt không được truyền đạt riêng biệt, mà được rút trích từ những bài thực hành, giúp học sinh tiếp thu một cách tự nhiên thông qua các hoạt động thực tế.Trong quá trình học, học sinh sẽ được tiếp cận với tri thức về âm, chữ cái, cấu trúc âm tiết và chữ, cũng như cách sử dụng thanh điệu và các dấu ghi thanh thông qua các bài học về chữ.
Những kiến thức này sẽ được truyền đạt và tiếp thu qua các hoạt động học chữ, giúp học sinh nắm vững và áp dụng trong việc đọc và viết. Tri thức về câu trong hội thoại, bao gồm câu hỏi, câu đáp và các dấu câu, không được truyền đạt một cách trừu tượng mà chúng được hình thành trong học sinh thông qua việc hình dung cụ thể về cách sử dụng câu hỏi, câu đáp và dấu câu trong một văn bản thực tế. Trong giai đoạn này, mục tiêu về tri thức của học sinh tập trung vào việc nhận diện và sử dụng các thành phần của Tiếng Việt và các quy tắc sử dụng khi thực hiện các hoạt động nghe, nói, đọc và viết. (2) Trong giai đoạn 2 của chương trình Tiếng Việt (lớp 4, 5), nội dung giảng dạy được đặc biệt thiết kế để phát triển và nâng cao các kỹ năng đọc, viết, nghe và nói của học sinh.
Mục tiêu chính là rèn luyện học sinh có khả 10 năng đọc hiểu sâu văn bản và viết thành thạo các bài văn hoàn chỉnh.Đặc biệt, sự chú trọng được đặt vào việc rèn luyện học sinh để có khả năng đọc hiểu sâu văn bản, tổ chức ý và viết một bài văn hoàn chỉnh. Ở giai đoạn này, học sinh đã tích luỹ những kiến thức cơ bản về các đơn vị ngôn ngữ và quy tắc sử dụng Tiếng Việt, đóng vai trò là nền tảng vững chắc cho việc phát triển các kỹ năng Tiếng Việt. Ngoài những bài học thực hành như trước đây, học sinh cũng được truyền đạt tri thức về Tiếng Việt, bao gồm từ vựng, ngữ pháp, văn bản và phong cách.Tuy nhiên, việc giảng dạy không chỉ tập trung vào lý thuyết đơn thuần. Thay vào đó, sự tập trung được đặt vào việc nhận biết và phát hiện các yếu tố ngôn ngữ trong các tài liệu đọc, bài viết, nghe và nói.
Nhờ trải nghiệm thực tế, các khái niệm sẽ hình thành và từ đó được tổng hợp thành những khái niệm cơ bản và tổng quát. • Nội dung môn học theo chương trình 2006 Chương trình môn Tiếng Việt tiểu học đã được cải tiến, với mỗi năm học kéo dài 35 tuần lễ, bao gồm 7 phân môn quan trọng: Học vần, Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Tập viết, Luyện từ và câu, Tập làm văn. Mỗi phân môn đều có vai trò quan trọng trong việc phát triển các kỹ năng ngôn ngữ và viết văn của học sinh. Phân môn Tập đọc trong chương trình Tiếng Việt tiểu học đã được thiết kế một cách kỹ lưỡng để phát triển một loạt kỹ năng quan trọng cho học sinh, bao gồm đọc, nghe và nói.
Qua việc sử dụng hệ thống bài đọc theo chủ điểm và các câu hỏi tìm hiểu bài, phân môn Tập đọc giúp học sinh tiếp cận với một loạt kiến thức về tự nhiên, xã hội và con người.Tuy nhiên, Tập đọc không chỉ đơn thuần là việc đọc hiểu. Nó còn đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng một vốn từ phong phú cho học sinh, từ đó nâng cao khả năng diễn đạt của họ. Đồng thời, phân môn này cung cấp một số kiến thức sơ bộ về các tác phẩm văn học, giúp học sinh có cái nhìn tổng quan về văn hóa và văn học Việt Nam.Một điểm đáng chú ý là việc tiếp cận với các tác phẩm văn học và những câu chuyện thú vị trong Tập đọc cũng đóng góp đáng kể vào việc rèn 11 luyện nhân cách của học sinh. Nó không chỉ kích thích sự tò mò và trí tưởng tượng của học sinh, mà còn phát triển khả năng suy luận và logic của họ.
Từ đó, Tập đọc không chỉ giúp hình thành tư duy sáng tạo mà còn góp phần xây dựng ý thức văn hóa cho học sinh. Phân môn Chính tả trong chương trình Tiếng Việt tiểu học đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc phát triển kỹ năng viết, nghe và đọc của học sinh. Học sinh được giao nhiệm vụ thực hiện các bài tập chính tả đoạn, bài; bao gồm chính tả âm, vần và viết hoa.Qua việc thực hiện các bài tập chính tả, học sinh không chỉ rèn luyện kỹ năng viết mà còn phát triển khả năng nghe và đọc. Tuy nhiên, tác dụng của phân môn Chính tả không chỉ giới hạn ở việc rèn luyện kỹ năng này.
Nó còn mang đến cho học sinh một vốn từ phong phú và đa dạng, cùng với hiểu biết về nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống. Phân môn Luyện từ và câu trong chương trình Tiếng Việt tiểu học mang đến cho học sinh những kiến thức cơ bản về ngôn ngữ Việt và đồng thời rèn luyện kỹ năng sử dụng từ ngữ, xây dựng câu và kỹ năng đọc.Qua phân môn này, học sinh được trang bị vốn từ vựng đa dạng và hiểu biết về các quy tắc cơ bản trong việc sử dụng từ ngữ. Họ được hướng dẫn cách lựa chọn từ phù hợp và xây dựng câu với cấu trúc logic. Đồng thời, qua các bài tập và hoạt động, học sinh được rèn luyện kỹ năng đọc hiểu, phân tích câu và tìm hiểu ý nghĩa của từng thành phần trong câu.
Phân môn Kể chuyện trong chương trình Tiếng Việt tiểu học đóng vai trò quan trọng trong việc rèn luyện các kỹ năng nói, nghe và đọc của học sinh. Nhiệm vụ của học sinh là kể lại các câu chuyện đã học trong bài tập đọc, các câu chuyện được nghe từ giáo viên hoặc từ các tác phẩm văn học, cũng như các câu chuyện mà họ đã trải nghiệm và tham gia trong cuộc sống hàng ngày.Qua việc kể chuyện, học sinh được khuyến khích đọc sách, mở rộng vốn từ vựng và rèn luyện khả năng nghe và đọc. Họ cũng được thúc đẩy phát triển 12 óc quan sát và khả năng vận dụng thông qua việc truyền đạt những thông điệp và ý nghĩa của câu chuyện. Phân môn Tập làm văn trong chương trình Tiếng Việt tiểu học đóng vai trò quan trọng trong việc rèn luyện cả 4 kỹ năng nghe, nói, viết và đọc của học sinh.
Học sinh được hướng dẫn và thực hành các nghi thức lời nói thông thường, từ cách diễn đạt trong cuộc sống hàng ngày đến việc sử dụng các kỹ năng viết thư và điền vào giấy tờ in sẵn.Ngoài ra, phân môn Tập làm văn còn giúp rèn luyện kỹ năng kể chuyện và miêu tả. Học sinh được khuyến khích viết các đoạn văn miêu tả cảnh quan, sự kiện hoặc nhân vật, từ đó phát triển khả năng diễn đạt và truyền đạt thông tin.Bên cạnh đó, phân môn này cũng tạo cơ hội rèn luyện kỹ năng thuyết trình và trao đổi. Học sinh được thực hành trình bày ý kiến, trình diễn trước lớp và tham gia vào các hoạt động giao tiếp nhóm. Trong chương trình Tiếng Việt tiểu học, phân môn Học vần có thời gian học là 24 tuần đầu tiên của lớp 1, tạo nền tảng quan trọng cho việc học Tiếng Việt.
Trong giai đoạn này, học sinh được đưa vào môi trường quen thuộc với chữ cái và dấu thanh, từ đó làm quen và nắm vững các nguyên tắc cơ bản về phát âm.Học vần cung cấp cho học sinh kiến thức về các âm vần mới, giúp họ nhận biết và phân loại âm vần trong Tiếng Việt. Học sinh được dạy cách ghép các chữ cái thành các âm và từ, từ đó mở rộng vốn từ vựng và khả năng đọc của mình.