CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG KẾ HOẠCH DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 Ở TRƯỜNG THCS 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Điều kiện kinh tế - xã hội của 63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương rất đa dạng; điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục ở mỗi vùng, miền, địa phương rất khác nhau. Vì vậy, việc triển khai thực hiện chương trình cần phải bảo đảm sự phù hợp với địa phương, cơ sở giáo dục (Luật Giáo dục 2019 (Điều 31) quy định, Chương trình giáo dục phổ thông bảo đảm yêu cầu thống nhất trong cả nước và được tổ chức thực hiện linh hoạt, phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương và cơ sở giáo dục phổ thông).Trong thời gian qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 nói chung, nghiên cứu về quản lý xây dựng kế hoạch của Nhà trường theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 nói riêng, có thể phân chia cụ thể theo các nhóm vấn đề nghiên cứu sau đây. Các nghiên cứu về xây dựng kế hoạch dạy học của nhà trường Ở nước ta, trong thời gian gần đây, đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện về giáo dục, nhiều tác giả đã đưa ra những đề xuất về đổi mới phương pháp dạy học, cách quản lý, xây dựng kế hoạch dạy học trong nhà trường.
Đề cập đến công tác quản lý, nhiều tác giả như Đỗ Thị Hồng Minh, Nguyễn Hữa Châu, Đỗ Thị Tố Nga, Vũ Dũng, Phạm Văn Trường, Nguyễn Thị Mai Lan, Phạm Viết Vượng,… đã đi sâu vào lí luận quản lý giáo dục, quản lý các hoạt động trong nhà trường. Một số tác giả đã đề cập đến quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên nhưng chưa đi sâu quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên các trường tiểu học như tác giả Vũ Dũng, Nguyễn Thị Mai Lan (2013), Tâm lí học quản lý, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội. Nguyễn Tuấn Quảng (2015), Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT Lạng Giang số 1 tỉnh Bắc Giang trong đổi mới giáo dục hiện nay, luận văn thạc sĩ 7 ngành Quản lý giáo dục. Tác giả cho thấy thực trạng hoạt động dạy học ở trường diễn ra như thế nào trong thời kỳ nền giáo dục nước ta đang trên đà đổi mới, từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong hoạt động dạy theo hướng đổi mới giáo dục [17].
Bùi Thị Hồng Phượng (2016), Quản lí đội ngũ giáo viên ở trường THPT Đào Duy Từ - Hà Nội theo hướng phát triển năng lực nhà giáo, luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục. Trong luận văn tác giả đã cho thấy được tầm quan trọng của việc cần phải quản lí tập thể giáo viên một cách nghiêm túc dựa trên năng lực của từng cá nhân. Chính điều này sẽ làm cho công tác dạy học của giáo viên trở nên thuận lợi và đem lại hiệu quả giáo dục cao [16]. Phạm Văn Trường (2017), Quản lý hoạt động dạy học theo hướng tích hợp tại Trường trung học cơ sở Tứ Mỹ huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ, luận văn thạc sỹ, chuyên ngành quản lý giáo dục.
Đề tài đã tổng kết lý luận về hoạt động dạy học theo hướng tích hợp ở trường trung học cơ sở Tứ Mỹ huyện Tam Nông tỉnh Phú Thọ, chỉ ra những thành công và mặt hạn chế, cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo hướng tích hợp đạt hiệu quả cao. Đề xuất những giải pháp quản lý phù hợp với thực tế và có tính khả thi giúp nâng cao chất lượng hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở Tứ Mỹ, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và sự phát triển xã hội. Qua đó, nhân rộng kinh nghiệm quản lý cho các trường THCS khác trong và ngoài huyện [21]. Nguyễn Nghĩa Dũng (2006), Thực trạng quản lý việc thực hiện chương trình dạy học của hiệu trưởng các trường Tiểu học tại quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh, tác giả nghiên cứu về biện pháp quản lý nhà trường nhằm nâng cao chất lượng dạy học [5].
Trần Trung Dũng (2016), Quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT theo hướng phát triển năng lực học sinh, luận án Tiến sĩ Khoa học giáo dục, Đại học Vinh. Trong luận án tác giả triển khai nghiên cứu theo các hướng như đưa ra cơ sở lí luận vấn đề hoạt động dạy học ở trường THPT theo hướng phát triển năng lực. Trong chương này tác giả đưa ra một số khái niệm cơ bản và phân tích khái niệm đó, đồng thời đưa ra các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động dạy theo hướng phát triển 8 năng lực. Trên cơ sở thấy được thực trạng trong công tác giáo dục, tác giả đưa ra những giải pháp cần thiết để quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực ở trường THPT tốt hơn [6].
Các nghiên cứu về quản lý hoạt động xây dựng kế hoạch dạy học của nhà trường theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 Hoàng Thị Mận (2020), Quản lý kế hoạch dạy học tại trường THCS – THPT Newton (Hà Nội), luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục. Đề tài nghiên cứu cơ sở lý thuyết về phát triển chương trình dạy học, thực trạng xây dựng kế hoạch dạy học tại trường THCS – THPT Newton hiện nay. Từ đó đề tài đề ra các biện pháp quản lý kế hoạch dạy học tại Trường THCS – THPT Newton (Hà Nội) theo hướng đổi mới nhằm hình thành phẩm chất, năng lực cho thế hệ học sinh mới để sẵn sàng hội nhập, trở thành những công dân toàn cầu [13]. Đỗ Thị Tố Nga (2019), Quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường Tiểu học quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục, Học viện KHXH – Viện hàn Lâm KHXH Việt Nam.
Trong đó, dạy học là một trong những hoạt động đặc thù của xã hội nhằm truyền đạt những kiến thức, kinh nghiệm của các lĩnh vực khác nhau cho người học. Dạy học cũng là quá trình gồm hoạt động dạy và hoạt động học nhằm hình thành năng lực và phẩm chất ở người học tính tự giác, tích cực, chủ động, tự điều chỉnh hoạt động nhận thức của mình dưới sự điều khiển chỉ đạo, tổ chức hướng dẫn của giáo viên. Trong các nhà trường mọi hoạt động đều hướng vào phục vụ hoạt động dạy học trong đó quản lý hoạt động dạy học là công việc trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng dạy học, đảm bảo mục tiêu của mọi hoạt động giáo dục [15]. Đỗ Thị Hồng Minh (2018), Quản lí kế hoạch giáo dục nhà trường tại các trường trung học cơ sở của quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, luận văn thạc sỹ,chuyên ngành quản lý giáo dục, 2018.
Tác giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý CTGD, từ thực tiễn quản lý CTGD hiện nay của Việt Nam và của quận Tây Hồ, cũng như từ yêu cầu của Đảng, Nhà nước về đổi mới quản lý CTGD, đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao năng lực quản lí trong việc thực hiện KHGDNT tại các trường THCS ở quận Tây Hồ, thành phố Hà 9 Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trung học cơ sở [14]. Như vậy, với những công trình nghiên cứu trên đều mang lại ý nghĩa hết sức to lớn đối với quản lý hoạt động dạy - học trong nhà trường theo chương trình giáo dục phổ thông 2018. Các công trình nghiên cứu, các bài viết đều tập trung tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề về vị trí, vai trò của công tác quản lý, tổ chức quá trình dạy học. Việc nâng cao chất lượng dạy học đối với quá trình tiếp thu kiến thức của học sinh có ý nghĩa vô cùng lớn.
Đồng thời cho thấy được những mặt tích cực cũng như những mặt còn hạn chế trong quá trình tổ chức hình thức dạy học trên lớp. Từ đó, thấy được mối quan hệ biện chứng, không tách rời giữa quá trình dạy học và học tập của giáo viên và học sinh; Hơn nữa một số bài nghiên cứu còn nhấn mạnh đến việc cần phải đổi mới nội dung và hình thức trong quá trình dạy học và học tập để đem lại kết quả giáo dục có hiệu quả cao hơn, như mong muốn. Tuy nhiên cho đến hiện nay chưa có công trình nghiên cứu đến vấn đề quản lý hoạt động xây dựng kế hoạch dạy học của Trường THCS Tây Tựu, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội theo chương trình giáo dục phổ thông 2018. Vì vậy, những công trình nghiên cứu, những bài viết này chính là những tài liệu tham khảo cần thiết để tôi nghiên cứu sâu hơn về đề tài của mình.
Các khái niệm cơ bản 1. Quản lý Trong quá trình phát triển của xã hội, mọi hoạt động của đời sống xã hội đều cần tới quản lý. Từ một tổ chức có cơ cấu đơn giản hay phức tạp, quy mô rộng hay hẹp, loại hình tổ chức là gì thì đều cần có sự quản lý. Vậy quản lý là gì? Do tính đa dạng, phức tạp của quản lí, được nhìn từ nhiều góc độ nên việc đưa ra một định nghĩa khái niệm được sử dụng chung cho nhiều lĩnh vực là một việc khó khăn.
Hiện nay, có rất nhiều định nghĩa, khái niệm về quản lý; các định nghĩa, khái niệm này xuất phát từ các cách tiếp cận khác nhau của vấn đề nghiên cứu. Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng, có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý để chỉ huy, điều khiển, liên kết các yếu tố tham gia vào hoạt động thành một chỉnh thể thống nhất, điều hoà hoạt động 10 của các khâu một cách hợp quy luật nhằm đạt đến mục tiêu xác định trong điều kiện biến động của môi trường. Từ điển Bách khoa Việt Nam định nghĩa động từ quản lý, theo đó, quản lý gồm hai yếu tố. “Quản” là trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định và “Lý” là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo yêu cầu nhất định.
Như vậy, công tác “quản lý” là thực hiện hai quá trình liên hệ chặt chẽ với nhau là “quản” và “lý”.