Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý cơ sở vật chất ở các trường trung học cơ sở đáp ứng yêu cầu thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Chương 2: Thực trạng quản lý cơ sở vật chất ở các trường trung học cơ sở vùng đặc biệt khó khăn trên địa bàn huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang đáp ứng yêu cầu thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Chương 3: Biện pháp quản lý cơ sở vật chất ở các trường trung học cơ sở vùng được biệt khó khăn trên địa bàn huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang đáp ứng yêu cầu thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018. 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CƠ SỞ VẬT CHẤT Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CHẤT ĐÁP ỨNG YÊU CẦU THỰC HIỆN CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề Hiện nay các nước trên thế giới đều quan tâm đến phát triển GD&ĐT. Chính vị vậy việc đầu tư hoàn thiện CSVC trường học nh m đáp ứng những yêu cầu mới của nội dung, phương pháp và hình thức dạy học rất được quan tâm. Tùy theo điều kiện kinh tế - xã hội, mỗi nước có một hướng nghiên cứu và đầu tư phát triển CSVC có nhiều cách khác nhau. Ở những nước có nền kinh tế phát triển đều quan tâm và đầu tư rất mạnh CSVC cho các trường học.
Việc quy hoạch, xây dựng các trường học được ưu tiên. Đặc biệt địa điểm, diện tích xây dựng, khuôn viên của nhà trường được quy hoạch gồm các phòng học, phòng thí nghiệm, thư viện, các công trình phụ trợ đã đáp ứng cho nhu cầu giáo dục. Khi đề cập đến vấn QL nhà trường thì tất yếu phải nói đến hoạt động quản lý CSVC của nhà trường, các biện pháp quản lý có mối quan hệ chặt chẽ, tương tác với nhau trong quá trình quản lý, điều hành của nhà trường. Nếu hoạt động QL của nhà trường không tốt thì không thể đạt được những mục tiêu mong muốn.
Ngược lại, để đạt mục tiêu GD&ĐT của nhà trường, thì hiệu quả của hoạt động quản lý đóng vai trò quan trọng. Vì vậy việc nghiên cứu về vấn đề quản lý CSVC của trường học đã được nhiều học giả trên thế giới quan tâm, thể hiện trong những tác phẩm của mình, nhưng chưa trở thành một hệ thống lý luận chặt chẽ, đầy đủ. Có thể kể tên một số tác phẩm như: QL công nghiệp với QL tổng quát của Henry Fayol (1841-1925), các nhu cầu của con người trong hoạt động QL của A.Maslow (1908- 1970), mối quan hệ của con người trong hoạt động QL của Elton Mayo (1880- 1949), Pam Rôbins, Harvay B.Alvif với Cẩm nang dành cho Hiệu trưởng; Chiến lược và lời khuyên thực tế giúp công việc hiệu quả hơn (2004, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội) và nhiều tác phẩm khác đã đề cập và nghiên cứu về quản lý CSVC, trang thiết bị dạy học. 6 Theo Michael Jeffries trong cuốn Lịch sử giáo dục từ xa (The History of Distance Education) [21] và Bruner, Jerome S.
(1974), tác phẩm “Học thông qua trải nghiệm và học thông qua phương tiện truyền thông” (Learning Through Experience 10 and Learning Through Media) [16], cho biết người ta làm ra phim vào đầu thập niên 1900 và được sử dụng phổ biến trong lớp học vào những năm 1940 và 1950. Những nghiên cứu của các nhà khoa học ở các nước khác nhau cho thấy, cùng với sự phát triển xã hội loài người, CSVC có vị trí, vai trò quan trọng trong hỗ trợ giảng dạy. Tại Rumani, quản lý sử dụng CSVC và TBDH gắn với việc tự làm TBDH; thực hành tự làm TBDH được xem là môn học bắt buộc tại các trường trường phổ thông “Chuẩn bị kỹ thuật và sản xuất” (Preparation of technical subject- production) [25], [21]. Trong các hội nghị lớn của nước ngoài cũng có đề cập đến sự cần thiết của cơ sở vật chất.
Trong đó phải kể đến tại hội nghị chuyên đề của các nước Châu Á – Thái Bình Dương ở New Delhi vào năm 1972 về Thiết bị dạy học trong Nhà trường đã bàn về việc yêu cầu sư phạm và tính kinh tế, sự quan trọng của thiết bị dạy học phục vụ cho hoạt động dạy học. Hay tại Hội nghị các nhà lãnh đạo kỹ thuật Hoa K (2014), nhóm tác giả Antonio Cartelli, Marco Palma, Maria Ranieri đã trình bày kết quả nghiên cứu về áp dụng kinh nghiệm Tháp trải nghiệm của Dale; đây được xem là một mô hình kết hợp 6 lý thuyết liên quan đến thiết kế hướng dẫn sử dụng cơ sở vật chất và hiệu quả quá trình học tập của học sinh tại các Nhà trường. Từ những cơ sở lý luận, kinh nghiệm và kết quả thực tế trong việc nghiên cứu vai trò của CSVC trong trường học ở các nước trên thế giới là một trong những cơ sở thực tiễn quan trọng giúp chúng ta trong việc nghiên cứu vai trò CSVC ở các trường học trong nước. Ở Việt Nam sự nghiệp GD&ĐT được Đảng, nhà nước đặc biệt quan tâm và được coi là quốc sách hàng đàu.
Chính vì vậy đã ban hành nhiều nghị quyết, cơ chế chính sách để phát triển giáo dục và đào tạo: Đặc biệt tại Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (khóa XI) đã thông qua Nghị 7 quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Trong Luật Giáo dục năm 2019 đã khẳng định: Ưu tiên đầu tư tài chính và đất đai xây dựng CSVC, bổ sung TBDH trường học. Chính vì nguồn lực đầu tư cho GD&ĐT rất lớn nên việc quản lý, sử dụng nguồn lực đầu tư hết sức quan trọng. - Trong tác phẩm: “Các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng nh m nâng cao hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ cho việc dạy-học ở trường THPT công lập thành phố Hồ Chí Minh”, tác giả Trần Quốc Bảo đã khảo sát, phân tích thực trạng quản lý CSVC - kỹ thuật ở một số trường THPT tại thành phố Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng nh m nâng cao hiệu quả sử dụng CSVC - kỹ thuật phục vụ cho các hoạt động giáo dục và đào tạo ở những trường THPT công lập tại thành phố Hồ Chí Minh.
- Tác giả Vương Ngọc Lê với tác phẩm: “Thực trạng quản lý CSVC ở các trường trung học cơ sở huyện Vĩnh Thạnh thành phố Cần Thơ”. Trong tác phẩm này, Tác giả đã khảo sát thực trạng QL CSVC tại các trường THCS ở huyện Vĩnh Thạnh, phân tích nguyên nhân của những tồn tại và từ đó đề xuất các giải pháp quản lý tốt hơn cho các trường THCS ở Vĩnh Thạnh [16]. - Trong tác phẩm “Khoa học quản lý nhà trường”, Tác giả Nguyễn Văn Lê đã đưa ra 5 nguyên tắc tổ chức và QL cơ sở vật chất trường học; vấn đề bố trí tối ưu trường sở; việc bố trí CSVC, TBDH trong một phòng lớp học; phòng học bộ môn; thư viện và phòng thí nghiệm;…. - Trong cuốn: “Những bài giảng quản lý trường học”, hai tác giả Hà Sĩ Hồ và Lê Tuấn đề cập đến khái niệm và vai trò của cơ sở vật chất trường học, sau đó đi sâu vào các nghiệp vụ Hiệu trưởng QL việc xây dựng cơ sở vật chất, thiết bị trường học.
- Trong cuốn: “Giáo trình bồi dưỡng Hiệu trưởng trường THCS, tập III”, tác giả Chu Mạnh Nguyên trình bày các nội dung QL và nghiệp vụ QL trường THCS 8 của Hiệu trưởng; trong đó tác giả đề cập đến QL cơ sở vật chất của Hiệu trưởng trường THCS, bao gồm các nội dung: những vấn đề chung về cơ sở vật chất trường học; những vấn đề chung về QL cơ sở vật chất trường học; QL trường sở; QL thiết bị dạy học; QL thư viện trường học và QL đồ dùng học sinh. - Trong tác phẩm “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của việc xây dựng, sử dụng cơ sở vật chất và thiết bị dạy học ở trường phổ thông Việt Nam”, nhóm tác giả của Viện Khoa học Giáo dục (do Trần Quốc Đắc chủ biên) đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sáng tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng CSVC ở trường phổ thông ở nước ta [19]. Trong giáo trình: “Lý luận dạy học ở trường THCS”[2] do Nguyễn Ngọc Bảo và Trần Kiểm đã viết: Phương tiện dạy học có ý nghĩa quan trọng trong việc vận dụng phương pháp dạy học. Trong cuốn sách “Quản lý Giáo dục - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” do Nguyễn Thị Mỹ Lộc chủ biên, các tác giả có đề cập về ý nghĩa của việc quản lý cơ sở vật chất - kỹ thuật của nhà trường, đồng thời cũng trình bày các nguyên tắc, giải pháp quản lý TBDH [17].
Tác giả Vũ Trọng Rỹ (2003), trong bài Quản lý cơ sở vật chất và thiết bị dạy học ở trường phổ thông (Viện KHGDVN) cho r ng với sự phát triển của công nghệ dạy học dựa vào phương tiện dạy học và nêu lên các đặc trưng chủ yếu của phương tiện dạy học, nhiều cách phân loại và những nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học hiệu quả. Đặc biệt, TBDH có ý nghĩa phương pháp luận sâu sắc là ở chỗ: nếu sử dụng TBDH có hiệu quả sẽ góp phần quan trọng nhất không những trong việc hình thành tư duy khoa học cho HS mà còn góp phần phát triển kỹ năng nghề nghiệp của chính người GV [27]. Các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trên đã đề cập đến những vấn đề về cơ sở lý luận, thực tiễn quản lý CSVC trường học nh m phù hợp với sự thay đổi của mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức dạy học theo chương trình mới. Tuy vậy, hiện nay chưa có công trình nghiên cứu nào về đề tài quản lý CSVC, TBDH ở các trường THCS vùng đặc biệt khó khăn trên địa bàn huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang nh m đáp ứng chương trình GDPT 2018.
Chính vì những lý 9 do trên tôi quyết định chọn đề tài: “Quản lý cơ sở vật chất các trường THCS vùng đặc biệt khó khăn trên địa bàn huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang đáp ứng yêu cầu thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018” để làm vấn đề nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ của mình. Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý Hiện nay có nhiều ý kiến, quan niệm khác nhau về quản lý, tùy theo từng cách tiếp cận mà khái niệm quản lý đã được các nhà nghiên cứu hiểu và định nghĩa theo nhiều cách khác nhau.