Chương 1: Những vấn đề lý luận về quản lý hoạt động Tổ chuyên môn tại trường Trung học cơ sở đáp ứng chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Chương 2: Thực trạng hoạt động tổ chuyên môn và quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường Trung học cơ sở quận Lê Chân, TP. Hải Phòng. Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động hoạt động tổ chuyên môn tại các trường Trung học cơ sở quận Lê Chân, TP.
Hải Phòng đáp ứng chương trình Giáo dục phổ thông 2018. 7 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. ghiên cứu về hoạt động tổ chuyên môn tại trường Trung học cơ sở Hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường có vai trò quan trọng trong quá trình thực hiện đổi mới PPDH và KTĐG để nâng cao chất lượng dạy học & giáo dục; là “trung tâm” bồi dưỡng giáo viên nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ; phát hiện ra những điểm mạnh, điểm yếu, thuận lợi và khó khăn của từng giáo viên trong quá trình giảng dạy và giáo dục để từ đó bồi dưỡng năng lực dạy học cho GV theo yêu cầu của tình hình mới.
Đã có nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về hoạt động tổ chuyên môn tại trường THCS. Một số nhà khoa học giáo dục trên thế giới khi nghiên cứu về hoạt động tổ chuyên môn tại trường THCS đã đi sâu tìm hiểu về vị trí vai trò, phương thức hoạt động, các yêu cầu khi tổ chức điều hành của hoạt động của tổ chuyên môn. Cụ thể như sau: Các nhà nghiên cứu Johnson và Sparks nhận định rằng: Tổ chuyên môn là tổ chức trong trường học - là nơi tập hợp các giảo viên dạy cùng một môn hoặc các môn học trong một lĩnh vực nhất định, qua đó tạo điều kiện để các giáo viên cùng sinh hoạt, trao đổi kinh nghiệm nhằm nâng cao năng lực giảng dạy của mình. Johnson (2003) đã đưa ra quan điểm về tổ chuyên môn trường trung học như sau: (i) Tổ chuyên môn là một tổ chức hoạt động chuyên môn cấp bộ phận trong nhà trường; (ii) Tổ chuyên môn là nơi giáo viên dạy cùng môn học hoặc các môn học cùng lĩnh vực sinh hoạt chuyên môn, trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ lẫn nhau thực hiện nhiệm vụ; (iii) Tổ chuyên môn là 8 nơi giáo viên được bồi dưỡng kiến thức, kĩ năng giáo dục và dạy học, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ; (iv) Tổ chuyên môn là nơi tạo ra môi trường để các hoạt động giáo dục và dạy học diễn ra thuận lợi và đạt hiệu quả cao nhất có thể.
Johnson (2003) cũng khẳng định: chỉ khi giáo viên hoạt động trong tổ chuyên môn mới có thể nâng cao trình độ chuyên môn, từ đó giảo viên cam kết cải thiện tình hình học tập của học sinh và đáp ứng các yêu cầu của xã hội. Tổ chuyên môn có trách nhiệm trong việc nâng cao kết quả học tập của học sinh. Gallimore và Ermeling (2010) đã nêu lên các nhiệm vụ cơ bản của tổ chuyên môn trường trung học: (i) Xác định những khó khăn trong hoạt động sư phạm của tổ chuyên môn trên cơ sở thu thập thông tin về quá trình dạy của giáo viên và kết quả học tập của học sinh; (ii) Xây dựng kế hoạch giáo dục nhằm giải quyết những khó khăn trong quá trình dạy của giáo viên và quá trình học của học sinh; (iii) Triển khai thực hiện kế hoạch để đạt được các mục tiêu đề ra; (iv) Thành lập các nhóm bộ môn để quản lí sâu sát chất lượng giáo dục; (v) Hỗ trợ giáo viên trong tổ chuyên môn về nhiều mặt để họ yên tâm công tác, phát triển nghề nghiệp. Khi nghiên cứu về chức năng và phương thức hoạt động của tổ chuyên môn trường trung học, Aguilar (2012) cho rằng, trong tổ chuyên môn, các thành viên có cơ hội học tập lẫn nhau, thi đua và truyền cảm hứng cho nhau; mỗi thành viên trong tổ hoàn thành nhiệm vụ tốt hơn những gì có thể làm một mình; điểm mạnh của mỗi thành viên trong tổ có thể được khai thác và phát huy tốt nhất.
Một tổ chuyên môn hoạt động hiệu quả khi: (i) Tổ trưởng chuyên môn tạo ra môi trường làm việc an toàn, không gian làm việc thoải mái để các thành viên phát triển nghề nghiệp; (ii) Mỗi thành viên hiểu được vai trò, trách nhiệm của tổ chuyên môn, sử dụng phương pháp dạy học phù hợp nhất để nâng cao thành tích học tập của học sinh; (iii) Mỗi thành viên có thể mắc sai lầm và được sửa sai, phản biện một cách tích cực; (iv) Mỗi thành viên tôn trọng và chấp nhận sự khác biệt về nhân cách, ý tưởng của các thành 9 viên khác khi cùng thực hiện nhiệm vụ chung; (v) Mỗi thành viên biết lắng nghe, chia sẻ, phối hợp cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ. Sparks (2013) bổ sung thêm những yêu cầu đối với tổ chuyên môn trường trung học, một tổ chuyên môn hoạt động hiệu quả thì ở đó, người tổ trưởng chuyên môn phải có năng lực quản lí để cải thiện chất lượng bộ môn, “nuôi dưỡng” các mối quan hệ đồng nghiệp trong tổ chuyên môn, gia tăng sự hài lòng trong công việc của giáo viên, cung cấp phương tiện dạy học và giúp giáo viên giải quyết tốt các khó khăn trong quá trình giảng dạy. Song song đó, tổ chuyên môn cần xây dựng mục tiêu rõ ràng, khả thi, phù hợp với sứ mệnh và tầm nhìn của nhà trường, các thành viên trong tổ cam kết thực hiện mục tiêu chung với kế hoạch giáo dục cá nhân và cùng tham gia giảm sát tiến độ thực hiện. Aguilar, Sparks xác định những đặc trưng của một tổ chuyên môn hoạt động có hiệu quả bao gồm: một là, các giáo viên trong tổ chuyên môn cần hiểu lý do tại sao có tổ chuyên môn và lý do đó chính là để các giáo viên hỗ trợ, học hỏi lẫn nhau, cùng nhau xác định những biện pháp tốt nhất giúp học sinh học tập đạt kết quả cao; hai là, có môi trường học tập an toàn, hỗ trợ nhau, có quyền được thử và sai; được giúp đỡ để sửa sai, mọi thắc mắc được giải đáp; ba là, chấp nhận các ý tưởng khác nhau, tin tưởng và lắng nghe nhau; bốn là, tổ trưởng tổ chuyên môn hoặc người lãnh đạo tổ chuyên môn là người biết lắng nghe, hỗ trợ, chia sẻ các thành viên trong nhóm.
Để có một tổ chuyên môn hoạt động hiệu quả, cần có sự lãnh đạo chính thức, hỗ trợ của các thành viên và của người lãnh đạo, tinh thần trách nhiệm và hợp tác. Cùng với Sparks, các tác giả Harris & Muijs cũng đã chỉ ra vai trò đặc biệt quan trọng đến hoạt động của tổ chuyên môn thuộc về hiệu trưởng. Một số biện pháp mà người hiệu trưởng cần xây dựng và phát triển các tổ chuyên môn như: Chia sẻ viễn cảnh của nhà trường với giáo viên; xây dựng và phát 10 huy vai trò lãnh đạo của giáo viên, đồng thời xây dựng môi trường làm việc hiệu quả trong nhà trường. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, hoạt động tổ chuyên môn càng cần được chú trọng.
Việt Nam, đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chuyên môn để bồi dưỡng năng lực dạy học cho GV đáp ứng yêu cầu của Chương trình GDPT 2018. Liên quan trực tiếp đến các nghiên cứu về hoạt động của tổ chuyên môn, có thể kể đến các công trình nghiên cứu của các tác giả Phạm Minh Hạc, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Ngọc Quang, Trần Kiểm,. Các nhà nghiên cứu đã hệ thống lý luận quản lý giáo dục, xác định các nội dung về quản lý tổ chuyên môn và các nội dung khác về quản lý giáo dục, trong đó đề cập về vấn đề đội công tác trong một tổ chức. Các công trình nghiên cứu cũng khẳng định: Tổ chuyên môn là một tổ chức trong nhà trường.
Nghiên cứu về hoạt động tổ chuyên môn chính là nghiên cứu về hoạt động của đội công tác trong tổ chức. Đây là nội dung liên quan trực tiếp đến tổ chức và hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường trung học phổ thông. Tác giả Phạm Đức Bách trong bài báo “Một số hình thức sinh hoạt chuyên môn ở trường THCS nhằm góp phần đổi mới phương pháp dạy học” đã đề xuất một phương pháp BDNL dạy học cho GV một cách hiệu quả đó là thông qua trao đổi trong sinh hoạt tổ nhóm chuyên môn, coi đây là một trong những phương pháp tổ chức bồi dưỡng tích cực và phù hợp với đặc thù của trường THCS [29]. Như vậy các công trình nghiên cứu đã nêu bật vai trò, chức năng quan trọng của tổ chuyên môn trường trong nhà trường bởi lẽ tổ chuyên môn là nơi giáo viên được bồi dưỡng kiến thức, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ; là nơi giáo viên được hỗ trợ, phối hợp với đồng nghiệp hoàn thành tốt nhiệm vụ; là nơi tạo ra môi trường thuận lợi cho các hoạt động giáo dục và dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và hiệu suất đào tạo học sinh, hoàn thành mục tiêu giáo dục của nhà trường.
Các nghiên cứu trên khẳng định 11 một TCM hoạt động có hiệu quả là nơi GV tiếp nhận được những kiến thức mới về dạy học, giúp họ nâng cao kết quả học tập của HS và tạo điều kiện để quản lý được các hoạt động dạy học trong nhà trường. Nghiên cứu về quản lý hoạt động Tổ chuyên môn tại trường Trung học cơ sở Quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại trường THCS đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc quyết định chất lượng bồi dưỡng GV. Trên thế giới hiện nay, khi đề cập đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn, các nhà nghiên cứu đều đề cao vai trò của công tác phân công quản lý, điều hành các tổ nhóm chuyên môn, công tác kiểm tra đánh giá rút kinh nghiệm trong hoạt động quản lý tổ nhóm để thúc đẩy hoạt động chuyên môn phát triển. Với nhiều tác phẩm nổi tiếng, các tác giả V.Xukhomlinxki, Giakharobva, Macarenco,.
đã nghiên cứu và rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu về công tác quản lý trường học. Các nhà giáo dục học Xô viết đã nhấn mạnh vai trò của việc phân công công việc hợp lý giữa hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng, các tổ trưởng chuyên môn, đặc biệt là sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lý giữa các thành viên Ban giám hiệu và tổ trưởng chuyên môn để đạt mục tiêu đề ra.