CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO ĐỊNH HƯỚNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiêm cứu về hoạt động ứng dụng CNTT trong dạy học Trong cuốn “Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lí giáo dục” (2006), tác giả Trần Kiểm đã cũng cấp một số vấn đề cơ bản khoa học quản lí giáo dục trước xu thể phát triển hiện nay, đồng thời tác giả nhấn mạnh: Một trong 7 xu thế lớn của giáo dục thế giới trong thế kỷ XXI là: “Áp dụng rộng rãi CNTT - một hướng đổi mới giáo dục có hiệu quả”; vai trò của CNTT đã “Tác động của CNTT đối với lĩnh vực giáo dục đang tạo ra một cuộc cách mạng về giáo dục mở” [42, tr. Các tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo trong cuốn: “Quản lí giáo dục” (2009) nhấn mạnh CNTT là công cụ của hệ thống thông tin, là “nền” của quản lí GD trong nhà trường; công cụ CNTT sẽ là phương tiện để xử lí, chọn lọc thông tin cho hoạt động quản lí và quản lí đào tạo trong nhà trường; cần phải ứng dụng công nghệ hiện đại để tăng hiệu quả quản lí, chỉ rõ một trong những phương tiện của công nghệ hiện đại là ứng dụng CNTT vào quản lí [35, tr.
Việc ứng dụng bài giảng điện tử trong thực hiện phương pháp dạy học tích cực, tác giả Phan Văn Tỵ chủ nhiệm Đề tài khoa học cấp học viện “Ứng dụng bài giảng điện tử trong thực hiện phương pháp dạy học tích cực ở Học viện Chính trị” (2013) đã phân tích, khai thác kỹ thuật sử dụng các phần mềm tin học ở từng bộ môn cụ thể nhằm hay đổi cách dạy và cách học đạt hiệu quả góp phần. Đề tài cũng đã đề xuất Biện pháp để cán bộ quản lí các cấp của Học viện xây dựng chủ trương, xác định kế hoạch và tổ chức chỉ đạo ứng dụng vào thực tiễn [84]. Những nghiên cứu về hoạt động quản lí ứng dụng CNTT trong dạy học. Tác giả Trần Minh Hùng trong đề tài luận văn tiến sĩ về “Quản lý ứng dụng CNTT vào dạy học trường THPT” (2012) đã chỉ ra rằng: Quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở các trường THPT giữ một vai trò quan trọng và quyết định đến chất 7 lượng của mọi hoạt động, đồng thời tác giả còn nghiên cứu về thực trạng chỉ ra những hạn chế và những mâu thuẫn trong quá trình triển khai ứng dụng CNTT, đề xuất những Biện pháp quản lý ứng dụng CNTT trong dạy và học [38].
Đề cập đến quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở các trung tâm giáo dục thường xuyên, HV Triệu Thị Thu với luận văn tiến sĩ về “Quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên tại thành phố Hà Nội” (2013) đã chỉ ra tầm quan trọng của ứng dụng CNTT trong quản lý; tác giả đề xuất được một số Biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT trong quản lý dạy học tại các trung tâm giáo dục thường xuyên tại thành phố Hà Nội [77]. Vấn đề quản lí ứng dụng các hoạt động giáo dục trong trường THPT được tác giả Nguyễn Thanh Giang (2015) viết trong luận văn tiến sĩ: “Quản lí ứng dụng CNTT ở trường THPT vùng Đông Nam Bộ, Việt Nam”. Tác giả xây dựng cơ sở lý luận về quản lí ứng dụng CNTT ở trường THPT; có những đánh giá chung về thực trạng quản lí ứng dụng CNTT ở trường THPT vùng Đông Nam Bộ từ đó tác giả đưa ra hệ thống Biện pháp quản lí ứng dụng CNTT ở trường THPT vùng Đông Nam Bộ [26]. Về vấn đề quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở cơ sở giáo dục, tác giả Phạm Thị Lệ Hằng với đề tài luận văn tiến sĩ về “Quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học tại các trường trung học cơ sở thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay” (2018) đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học tại các trường THCS, trên cơ sở đó đề xuất Biện pháp quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học tại các trường THCS thành phố Hà Nội, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở các nhà trường, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục THCS hiện nay [31].
Khi bàn về các Biện pháp cho ứng dụng CNTT trong dạy học và các định hướng nghiên cứu cho tương lai, nhiều hội thảo khoa học được tổ chức, điển hình là: Hội thảo về “Nghiên cứu và triển khai E-Learning” do Viện Công Nghệ Thông tin của đại học Quốc gia Hà Nội và Khoa Công nghệ Thông tin của Đại học Bách khoa Hà Nội phối hợp tổ chức tháng 02/2005 [85]; Hội thảo “Các Biện pháp công nghệ và quản lí ứng dụng CNTT trong giáo dục” được tổ chức tại thành phố Hồ Chí Minh năm 2006 [45]; Hội thảo khoa học toàn quốc về CNTT “Các Biện pháp công 8 nghệ và quản lí ứng dụng CNTT vào đổi mới phương pháp dạy - học” do Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội phối hợp với Dự án Giáo dục Đại học tổ chức tháng 12/2006 tại trường Đại học sư phạm Hà Nội [45]; Hội thảo Khoa học toàn quốc: Ứng dụng CNTT trong hoạt động giáo dục và dạy học” tháng 4/2014 tại trường Đại học sư phạm Đà Nẵng. Hội thảo “Chính phủ điện tử ngành giáo dục và đào tạo, Công nghệ thiết kế bài giảng E-Learning” do Cục Công nghệ Thông tin - Bộ GD&ĐT tổ chức 11/2017 [14]. Tác giả Dương Tiến Sỹ, trong bài viết: “Phương hướng nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT vào dạy học” (2011), từ vai trò và tầm quan trọng của CNTT đặc biệt trong khía cạnh kỹ thuật và tiềm năng sư phạm đã xác định hướng ứng dụng CNTT và truyền thông trong dạy học theo các mức độ [69, tr. Tác giả Ngô Quang Sơn, trong bài viết: “Quản lí hoạt động ứng dụng CNTT, truyền thông nhằm đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông dân tộc nội trú” (2009) của đã phân tích thực trạng quản lí ứng dụng CNTT trong việc đổi mới phương pháp dạy học ở các trường phổ thông dân tộc nội trú; trên cơ sở thực trạng đó tác giả đã đề xuất nhiều Biện pháp quản lí ứng dụng CNTT ở các loại hình trường phổ thông dân tộc nội trú [63].
Ngoài ra các tác giả Nguyễn Thanh Bình, Đỗ Mạnh Cường [15], Đặng Thành Hưng [39], Trần Ngọc Giao [25], Vương Thanh Hương [40], Trần Khánh [47], Nguyễn Chí Tăng [72], Nguyễn Sỹ Đức, Hoàng Trung Sơn [23]… các nghiên cứu tuy ở các khía cạnh và môi trường khác nhau nhưng nội dung của nghiên cứu đều khẳng định vai trò của CNTT, đồng thời đề cao vai trò và đưa ra các Biện pháp quản lí ứng dụng CNTT trong dạy học ở các trường phổ thông hiện nay. Từ những nghiên cứu trên cho thấy việc quản lí ứng dụng CNTT hầu hết đều hướng vào các trường THPT, cao đẳng và Đại học; các nghiên cứu chưa đi sâu vào việc quản lí ứng dụng CNTT trong dạy học tại các trường THCS và ở các vùng miền có điều kiện và hoàn cảnh khác nhau. Các công trình nghiên cứu về quản lí ứng dụng CNTT ở trường THCS vẫn là quá thiếu so với những yêu cầu của sự phát triển GD&ĐT trong giai đoạn hội nhập và mở cửa, theo tinh thần Nghị quyết 29- NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản và toàn diện GD&ĐT đáp ứng yêu 9 cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Một số công trình nghiên cứu ở cấp độ đề tài, luận văn thạc sĩ cũng chỉ mới đề xuất những Biện pháp quản lí chung để nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học và ứng dụng CNTT trong dạy học.
Một số khái niệm cơ bản 1. Dạy học Dạy học là quá trình truyền đạt kiến thức, kỹ năng, và giá trị từ người giáo viên đến học sinh thông qua các hoạt động giảng dạy và học tập. Nó liên quan đến việc chia sẻ và truyền đạt thông tin, khám phá và khai thác kiến thức, thúc đẩy quá trình học tập và phát triển cá nhân của học sinh. Dạy học không chỉ xoay quanh việc truyền đạt kiến thức một cách một chiều từ giáo viên đến học sinh, mà còn bao gồm việc xây dựng môi trường học tập tích cực, khuyến khích tư duy sáng tạo và phát triển kỹ năng quan sát, phân tích, vấn đáp và tự học của học sinh.
Dạy học có thể được thực hiện thông qua nhiều phương pháp và công cụ khác nhau như giảng dạy trực tiếp, thảo luận nhóm, thực hành, nghiên cứu, dự án, và sử dụng công nghệ thông tin. Mục tiêu của dạy học là tạo ra một môi trường học tập đa dạng và kích thích, nơi mà học sinh có thể tiếp thu kiến thức, phát triển kỹ năng, và xây dựng nhận thức và nhận thức của mình. Công nghệ thông tin Công nghệ thông tin (CNTT) là một ngành học và lĩnh vực liên quan đến việc sử dụng, phát triển và quản lý các hệ thống, công cụ và ứng dụng liên quan đến thông tin và viễn thông. Nó bao gồm việc áp dụng các phương pháp, kỹ thuật và công nghệ để thu thập, xử lý, lưu trữ, truyền tải và sử dụng thông tin.
Công nghệ thông tin bao gồm một loạt các khía cạnh như công nghệ máy tính, mạng máy tính, phần mềm, cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin, truyền thông và các ứng dụng liên quan khác. Nó được áp dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực và ngành nghề như giáo dục, y tế, kinh doanh, khoa học, kỹ thuật và xã hội. Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc xử lý thông tin, truyền tải và truy cập thông tin một cách nhanh chóng và hiệu quả. Nó cung cấp các 10 công cụ và phương pháp để tạo ra, quản lý và chia sẻ thông tin, góp phần vào sự phát triển của xã hội thông tin và kinh tế số.
Công nghệ thông tin đã có những đóng góp to lớn cho việc cải thiện quy trình làm việc, tăng cường khả năng tương tác và giao tiếp, nâng cao hiệu suất và hiệu quả, cũng như tạo ra những cơ hội mới trong việc phát triển và ứng dụng các dịch vụ và sản phẩm thông qua sự kết hợp giữa công nghệ và thông tin. Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học tại các trường THCS Ứng dụng Công nghệ thông tin (CNTT) trong dạy học mang lại nhiều lợi ích và tiềm năng cho quá trình giảng dạy và học tập.