CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC XÂY DỰNG MỐI QUAN HỆ GIỮA NHÀ TRƯỜNG, GIA ĐÌNH VÀ XÃ HỘI CHO GIÁO VIÊN TẠI CÁC TRƯỜNG THCS THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về phát triển năng lực cho giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp tại các cơ sở giáo dục phổ thông Các nước trên thế giới như Mỹ, Nhật Bản, Singapore… luôn xem giáo viên là điều kiện tiên quyết ảnh hưởng đến sự phát triển của giáo dục. Vì vậy, một trong những yếu tố then chốt giúp cho giáo dục Mỹ vươn lên hàng đầu thế giới trong thế kỷ XXI chính là việc Chính phủ Mỹ đã lấy giáo viên làm then chốt.A Xukhomlinxki, một nhà giáo dục Xô Viết có quan điểm, để nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên thì phải nâng cao năng lực dạy học thông qua dự giờ và phân tích sư phạm tiết dạy.
Bồi dưỡng giáo viên để nâng cao năng lực là công việc mà nhiều quốc gia đã rất coi trọng và khẳng định ngay từ đầu rằng: “Bồi dưỡng giáo viên là vấn đề phát triển cơ bản trong phát triển giáo dục” [26]. Đa số các quốc gia trên thế giới đều xây dựng mô hình các sư phạm kiêm luôn chức năng nhiệm vụ đào tạo lại và bồi dưỡng giáo viên. Đây thực sự được coi như là một trong những sứ mạng của các trường sư phạm. Vấn đề nâng cao năng lực và chất lượng đội ngũ giáo viên đã và đang luôn thu hút được sự quan tâm đông đảo của các nhà giáo dục học và các nhà sư phạm.
Trong những năm qua, nhiều công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề này được công bố với những kết quả khá đa dạng, phong phú, mục tiêu cuối cùng của các nghiên cứu là đều tìm kiếm các giải pháp khả thi và hiệu quả để nâng cao năng lực đội ngũ, nâng cao chất lượng dạy và học và nâng cao chất lượng giáo dục. PTNL của GV theo chuẩn nghề nghiệp nói riêng và ĐNGV nói chung chính là thuộc phạm trù quản lý NNL; điều này nhận được quan tâm của các nhà quản 8 lý và các nhà khoa học, nhà nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý ĐNGV. Tiêu biểu như nghiên cứu của các tác giả Đặng Quốc Bảo, Bùi Minh Hiền, Trần Kiểm, Nguyễn Ngọc Quang, Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Văn Lê, Nguyễn Đức Trí, Phạm Viết Vượng, Trần Thị Tuyết Oanh, … [13], [19], [3], [10], [9], [20], [17], [12], [2] … Tiếp cận dưới góc độ “Phát triển ĐNGV các trường trung học phổ thông thành phố Nam Định theo chuẩn nghề nghiệp” kết quả khi nghiên cứu về các vấn đề xung quanh chuẩn nghề nghiệp, tác giả Trần Thu Trang đã làm rõ thêm những cơ sở lý luận về chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học phổ thông, thông qua phân tích thực trạng để có căn cứ đề xuất các biện pháp phát triển ĐNGV các trường trung học phổ thông trên địa bàn TP. Nam Định theo chuẩn [21].
Cùng nghiên cứu về đội ngũ giáo viên và những trăn trở làm sao để giúp cho họ phát triển tốt nhất, tác giả Dương Thị Lựu (2016) đã thông qua đề tài luận văn thạc sĩ “Biện pháp phát triển ĐNGV trường trung học phổ thông Thái Thuận, tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay” [4] để đề xuất một số biện pháp phù hợp phát triển đội ngũ giáo viên THPT theo các nhóm chức năng: thu hút, tuyển dụng, sử dụng, đào tạo bồi dưỡng và tạo môi trường văn hoá thuận lợi cho sự phát triển. Luận văn đã cung cấp cho tác giả thêm các kiến thức về phát triển đội ngũ giáo viên phổ thông và các nội dung phát triển đội ngũ. Những nghiên cứu về phát triển năng lực xây dựng mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội cho giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp tại cơ sở giáo dục phổ thông. Một số công trình nghiên cứu liên quan đến các nội dung phát triển năng lực xây dựng MQH giữa NT – GĐ và XH như: - “Kết hợp việc giáo dục của NT- GĐ - XH” [5]; - “Giải pháp nâng cao hiệu quả phối hợp giữa NT và GĐ trong việc chăm sóc, giáo dục trẻ em ở các trường mầm non tư thục” [8]; - “Những quan điểm phương pháp luận của việc liên kết giáo dục giữa NT – GĐ - XH trong việc giáo dục đạo đức cho HS hiện nay” [11]; 9 - “Phối hợp việc giáo dục GĐ với NT và các thể chế XH khác” [16].
Thông qua những nghiên cứu trên, tác giả có thể học hỏi tiếp thu được các cơ sở lý luận cơ bản để vận dụng vào trong nghiên cứu của đề tài luận văn. Đây là các mô hình mà người viết luận văn có thể tham khảo và vận dụng vào việc đề xuất các biện pháp hiệu quả để phát triển năng lực cho giáo viên. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu cũng sử dụng một vài khái niệm khác nhau như: “thống nhất”, “hợp tác”, “kết hợp”, “phối hợp”, “liên kết”, các khái niệm về giáo dục (theo nghĩa rộng, theo nghĩa hẹp), mối tương quan giữa NT và GĐ trong công tác GD HS. đã giúp cho người viết có thêm các ý tưởng trong việc xây dựng và thao tác hoá các khái niệm liên quan đến đề tài.
Trong những năm gần đây, khi Bộ GD&ĐT ban hành Chuẩn nghề nghiệp GV phổ thông [1], thì hướng nghiên cứu về phát triển năng lực cho giáo viên phổ thông theo chuẩn nghề nghiệp cũng thu hút được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học. Tác giả Nguyễn Thị Thu Hằng (2019) trong nghiên cứu của mình đã rất cập nhật các nội dung của chuẩn nghề nghiệp, ứng dụng vào trong đề tài luận văn thạc sĩ : "Tổ chức hoạt động phát triển năng lực xây dựng mối quan hệ giữa gia đình, nhà trường và xã hội cho giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp tại Trường Trung học cơ sở Yên Hòa, Quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội" [14]. Trên cơ sở nghiên cứu sâu về năng lực xây dựng mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội của giáo viên phổ thông, luận văn đã có những đóng góp quan trọng trong việc làm rõ bức tranh thực trạng về tổ chức các hoạt động phát triển năng lực này cho giáo viên tại trường THCS. Thông qua đó, tác giả cũng đã đề xuất được một số biện pháp giúp nhà trường THCS tổ chức tốt các hoạt động phát triển năng lực cho GV như: 1 - “Tổ chức nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và giáo viên, cha mẹ học sinh và các tổ chức xã hội về tầm quan trọng năng lực xây dựng mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội cho giáo viên trong việc nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường”; 2 – “Tổ chức bồi dưỡng năng lực xây dựng mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội cho giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp”; 3 – “Đánh giá giáo viên trong nhà trường 10 theo tiêu chí năng lực xây dựng mối quan hệ giữa gia đình nhà trường và xã hội”; 4 – “Tạo môi trường thuận lợi để phát triển năng lực xây dựng mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội của giáo viên”; 5 – “Tạo động lực phát triển năng lực xây dựng mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội cho giáo viên”.
Đây thực sự là một tài liệu khảo rất hữu ích cho tác giả khi triển khai đề nghiên cứu này vì có điều kiện được tiếp thu, học hỏi các nghiên cứu trước về cùng một vấn đề, chỉ là ở những góc nhìn khác nhau, và nghiên cứu sâu về những khía cạnh khác nhau trong công tác quản lý của nhà trường THCS về xây dựng mối quan hệ giữa NT-GĐ-XH. Kết quả nghiên cứu về Quản lý bồi dưỡng năng lực xây dựng MQH giữa NT – GĐ – XH cho GV các trường PTDT bán trú huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang của tác giả Nông Khánh Linh của cũng đã cung cấp cho tác giả thêm những hiểu biết vấn đề nghiên cứu. Xem xét ở góc độ nhà quản lý, Tác giả Triệu Phương Lan (2022) đã lựa chọn đề tài “Quản lý phát triển năng lực xây dựng mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội cho GV theo chuẩn nghề nghiệp tại trường THPT Trung Nghĩa, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ” [22] làm đề tài luận văn thạc sĩ QLGD. Thông qua việc làm rõ thêm các cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn về năng lực và công tác quản lý phát triển năng lực của BGH trường THPT Trung Nghĩa, tác giả đã đề xuất được 5 biện pháp quan trọng giúp Nhà trường quản lý hiệu quả công tác phát triển năng lực xây dựng mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội cho GV THPT.
Đây là tài liệu tham khảo khá gần gũi với các vấn đề nghiên cứu của đề tài, giúp cho tác giả có thêm những hiểu biết về thực trạng và có thêm các ý tưởng trong việc đề xuất các biện pháp phát triển năng lực cho giáo viên THCS. Một số vấn đề nghiên cứu đặt ra cho Luận văn Đã có nhiều nghiên cứu về năng lực và phát triển năng lực cho đội ngũ giáo viên phổ thông, tuy nhiên, năng lực xây dựng mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội của giáo viên hiện vẫn còn là vấn đề mới, rất ít các nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này. Do vậy, đây vẫn còn là mảnh đất trống trong nghiên 11 cứu cần các nhà khoa học tiếp tục khám phá ở nhiều góc độ khác nhau, nhất là trong bối cảnh Bộ GD&ĐT đã ban hành Chuẩn nghề nghiệp giáo viên phổ thông, trong đó vấn đề xây dựng mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội là một trong những tiêu chuẩn chính đánh giá năng lực của giáo viên. Giáo viên phổ thông được phân cấp theo bậc học bao gồm giáo viên tiểu học, GV THCS, GV THPT, GV trường phổ thông dân tộc bán trú, … Năng lực xây dựng mối quan hệ giữa gia đình, nhà trường và xã hội của giáo viên trong mỗi bậc học, thậm chí trong mỗi trường học trong cùng một bậc học cũng rất khác nhau, có nhiều đặc thù.
Nếu được nghiên cứu sâu về từng đặc thù đó sẽ cho chúng ta những bức tranh thực trạng rất phong phú về vấn đề xây dựng mối quan hệ này ở từng nơi, trong từng địa điểm và trong từng khoảng thời gian nhất định. Từ đó, nhà quản lý có thêm những dữ liệu làm căn cứ đề xuất các biện pháp phù hợp để phát triển năng lực này cho giáo viên.