Nghiên cứu biện pháp kỹ thuật cho cây cam sành tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu biện pháp kỹ thuật trồng cam sành tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng.

• Tác giả: Bàn Thúy Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Đào Thanh Vân
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Biện Pháp Kỹ Thuật Nâng Cao Năng Suất Cây Cam Sành Tại Bắc Quang, Hà Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những nét chung về tài nguyên cây ăn quả có múi
• 1.2. Nguồn gốc cây ăn quả có múi
• 1.3. Phân bố và lịch sử phát triển cây ăn quả có múi
• 1.4. Phân loại cây ăn quả có múi
• 1.5. Đặc điểm thực vật của cây có múi
• 1.6. Những yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây ăn quả có múi
• 1.7. Nhu cầu dinh dưỡng của cây cam quýt
• 1.8. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cam quýt trên thế giới
• 1.9. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cam quýt tại Việt Nam
• 1.10. Tình hình nghiên cứu cây ăn quả có múi trên thế giới
• 1.11. Thu thập, đánh giá và khai thác nguồn gen cây có múi
• 1.12. Những nghiên cứu cải tiến, nâng cao năng suất, chất lượng giống cam quýt
• 1.13. Tình hình nghiên cứu cây ăn quả có múi ở Việt Nam
• 1.14. Thu thập, bảo tồn, đánh giá và sử dụng nguồn gen cây ăn quả có múi
• 1.15. Những nghiên cứu cải tiến, nâng cao năng suất, chất lượng
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu và đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Đánh giá thực trạng sản xuất cam Sành tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang
• 2.4. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến năng suất, chất lượng cam Sành tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp điều tra thu thập và phân tích thông tin
• 2.7. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.8. Các chỉ tiêu theo dõi
• 2.9. Đặc điểm của các vật liệu nghiên cứu
• 2.10. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá tình hình sản xuất cây ăn quả có múi tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang
• 3.2. Tình hình phát triển chung
• 3.3. Tình hình sản xuất cam quýt của huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang
• 3.4. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất và chất lượng cam Sành tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang
• 3.5. Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá đến năng suất và chất lượng cam Sành trồng tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang
• 3.6. Ảnh hưởng của một số chế phẩm chất điều hòa sinh trưởng đến tình hình sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng cam Sành huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang
• 3.7. Ảnh hưởng của thời điểm cắt tỉa cành đến sinh trưởng, phát triển, năng suất, chất lượng giống cam Sành tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang
• 3.8. Nghiên cứu ảnh hưởng của thời điểm tỉa hoa, tỉa quả đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng giống cam Sành tại huyện Bắc Quang
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Cây cam Sành là một trong những cây ăn quả đặc sản của Việt Nam, có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao. Theo nghiên cứu, trong thành phần thịt quả cam chứa từ 6-12% đường và hàm lượng vitamin C từ 40-90mg/100g quả tươi. Việc phát triển cây cam Sành tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang không chỉ góp phần nâng cao đời sống nông dân mà còn tạo ra thương hiệu cam Sành nổi tiếng. Tuy nhiên, hiện nay cây cam Sành tại Bắc Quang đang gặp nhiều khó khăn như năng suất và chất lượng giảm sút do điều kiện trồng trọt không đảm bảo. Do đó, việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất cây cam Sành là rất cần thiết.

II. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá thực trạng và xác định các biện pháp kỹ thuật phù hợp nhằm nâng cao năng suất cây cam Sành tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang. Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc xác định các yếu tố hạn chế trong sản xuất và đề xuất các giải pháp phát triển cây cam Sành. Các thí nghiệm sẽ được thực hiện để đánh giá ảnh hưởng của phân bón lá, chất điều hòa sinh trưởng, và các kỹ thuật cắt tỉa đến năng suất và chất lượng của cây cam Sành. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho việc xây dựng quy trình thâm canh cây cam Sành tại địa phương.

III. Đánh giá thực trạng sản xuất cam Sành

Tình hình sản xuất cam Sành tại huyện Bắc Quang cho thấy diện tích trồng cam đã tăng lên đáng kể, với tổng diện tích đạt 1.892,3 ha vào năm 2010. Tuy nhiên, phần lớn diện tích này được trồng từ những năm trước, dẫn đến tình trạng cây cam bị sâu bệnh và năng suất giảm. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật như sử dụng phân bón lá và chất điều hòa sinh trưởng là cần thiết để cải thiện tình hình. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc chăm sóc và quản lý vườn cam chưa được thực hiện đồng bộ, ảnh hưởng đến năng suất cây cam Sành. Do đó, cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả sản xuất.

IV. Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón lá

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng phân bón lá có tác động tích cực đến năng suất cây cam Sành. Các thí nghiệm cho thấy rằng phân bón lá không chỉ giúp tăng cường sự sinh trưởng của cây mà còn cải thiện chất lượng quả. Kết quả cho thấy, cây cam được bón phân lá có tỷ lệ đậu quả cao hơn và kích thước quả lớn hơn so với cây không được bón. Điều này chứng tỏ rằng việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật như phân bón lá là một trong những giải pháp hiệu quả để nâng cao năng suất cây cam Sành tại Bắc Quang.

V. Ảnh hưởng của thời điểm cắt tỉa

Thời điểm cắt tỉa cành, hoa, quả có ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng và phát triển của cây cam Sành. Nghiên cứu cho thấy, việc cắt tỉa đúng thời điểm không chỉ giúp cây phát triển tốt hơn mà còn nâng cao năng suất cây cam Sành. Cắt tỉa cành vào thời điểm thích hợp giúp cây nhận được ánh sáng và không khí tốt hơn, từ đó tăng cường khả năng quang hợp. Kết quả cho thấy, cây cam được cắt tỉa đúng thời điểm có năng suất cao hơn và chất lượng quả tốt hơn so với cây không được cắt tỉa. Điều này khẳng định tầm quan trọng của việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong chăm sóc cây cam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cam Sành là một trong những cây ăn quả đặc sản có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao tại Việt Nam, đặc biệt tại huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang. Tính đến năm 2010, diện tích trồng cam Sành tại huyện này đạt khoảng 1.892,3 ha, trong đó diện tích cho thu hoạch là 1.436,3 ha với sản lượng ước tính 10.048,6 tấn, giá trị sản lượng đạt 80,38 tỷ đồng. Tuy nhiên, diện tích trồng chủ yếu là cây đã được chiết cách đây 10-15 năm trên đất nghèo dinh dưỡng, dẫn đến sâu bệnh phát sinh nhiều, năng suất và chất lượng giảm sút, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế và tâm lý người trồng.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng sản xuất cam Sành tại Bắc Quang, xác định các yếu tố hạn chế và đề xuất các biện pháp kỹ thuật phù hợp để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2012-2013, tập trung tại huyện Bắc Quang, nơi có điều kiện đất đai, khí hậu thuận lợi cho cây cam phát triển. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng quy trình thâm canh hiệu quả, góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương, nâng cao thu nhập cho người dân và phát triển thương hiệu cam Sành Bắc Quang.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sinh trưởng, phát triển cây ăn quả có múi, đặc biệt là cam Sành, bao gồm:

• Lý thuyết dinh dưỡng cây trồng: Vai trò của các nguyên tố đa lượng (N, P, K) và vi lượng (Ca, Zn, B) trong sinh trưởng, phát triển và chất lượng quả cam.
• Mô hình điều hòa sinh trưởng thực vật: Ảnh hưởng của các chất điều hòa sinh trưởng như Gibberellin (GA3), Auxin (NAA) đến quá trình ra hoa, đậu quả và phát triển quả.
• Khái niệm kỹ thuật thâm canh: Bao gồm phân bón lá, cắt tỉa cành, tỉa hoa, tỉa quả nhằm điều chỉnh sinh trưởng, tăng năng suất và chất lượng quả.
• Mô hình quản lý sâu bệnh tổng hợp (IPM): Kết hợp biện pháp hóa học và sinh học để kiểm soát sâu bệnh hại cam hiệu quả, bảo vệ môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu thực tế từ các hộ nông dân trồng cam Sành tại huyện Bắc Quang, kết hợp với số liệu thống kê của địa phương và các báo cáo ngành nông nghiệp.
• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn ngẫu nhiên các vườn cam Sành từ 8-10 tuổi, nhân giống bằng phương pháp chiết, đại diện cho các điều kiện đất đai và kỹ thuật canh tác khác nhau.
• Phương pháp phân tích: Thí nghiệm tác động của phân bón lá (Yogen, A-H, MĐ 101), các chế phẩm điều hòa sinh trưởng (GA3, Thiên Nông, Atonik), cắt tỉa cành, tỉa hoa, tỉa quả đến các chỉ tiêu sinh trưởng, năng suất và chất lượng quả. Sử dụng phân tích thống kê để so sánh các nhóm xử lý với đối chứng.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện trong 2 năm (2012-2013), gồm giai đoạn khảo sát thực trạng, tiến hành thí nghiệm kỹ thuật và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sản xuất cam Sành tại Bắc Quang: Diện tích trồng cam Sành năm 2010 đạt 1.892,3 ha, trong đó diện tích cho thu hoạch là 1.436,3 ha, sản lượng đạt 10.048,6 tấn. Tuy nhiên, hơn 80% diện tích trồng là cây già cỗi, sâu bệnh phát sinh nhiều, năng suất trung bình chỉ đạt khoảng 70-80 tạ/ha, thấp hơn so với tiềm năng.

2. Ảnh hưởng của phân bón lá: Việc sử dụng phân bón lá Yogen, A-H và MĐ 101 đã làm tăng năng suất cam Sành từ 15-20% so với đối chứng không bón phân lá. Tỷ lệ đậu quả tăng trung bình 12%, kích thước quả lớn hơn 8%, hàm lượng vitamin C trong quả tăng 10-15%.

3. Ảnh hưởng của chế phẩm điều hòa sinh trưởng: Phun GA3 và các chất kích thích Thiên Nông, Atonik giúp kéo dài thời gian ra hoa, tăng tỷ lệ đậu quả lên 18%, kích thước quả tăng 10%, giảm tỷ lệ rụng quả sinh lý từ 25% xuống còn 12%.

4. Ảnh hưởng của cắt tỉa cành, tỉa hoa, tỉa quả: Thời điểm cắt tỉa cành hợp lý (sau thu hoạch) giúp cây sinh trưởng cân đối, tăng năng suất trung bình 20%. Tỉa hoa, tỉa quả đúng kỹ thuật làm giảm hiện tượng quả nhỏ, tăng trọng lượng quả trung bình lên 15%, đồng thời giảm sâu bệnh hại trên cây khoảng 30%.

Thảo luận kết quả

Các kết quả trên cho thấy việc áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật như bón phân lá, sử dụng chế phẩm điều hòa sinh trưởng và cắt tỉa hợp lý có tác động tích cực đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng cam Sành. So với các nghiên cứu trước đây trên cây cam và quýt tại các vùng miền núi phía Bắc, kết quả này phù hợp với xu hướng tăng năng suất và cải thiện chất lượng quả khi áp dụng kỹ thuật thâm canh hiện đại.

Việc tăng hàm lượng vitamin C và kích thước quả không chỉ nâng cao giá trị dinh dưỡng mà còn cải thiện tính cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường. Các biện pháp cắt tỉa và tỉa quả giúp điều chỉnh số lượng quả phù hợp, tránh hiện tượng cách năm và giảm sâu bệnh, góp phần ổn định sản lượng hàng năm.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh năng suất, tỷ lệ đậu quả và hàm lượng vitamin C giữa các nhóm xử lý và đối chứng, cũng như bảng tổng hợp các chỉ tiêu sinh trưởng và sâu bệnh hại để minh họa hiệu quả các biện pháp kỹ thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phân bón lá định kỳ: Khuyến cáo sử dụng các loại phân bón lá hữu cơ sinh học và khoáng chất như Yogen, A-H, MĐ 101 theo chu kỳ 15-20 ngày/lần trong giai đoạn sinh trưởng và phát triển quả nhằm tăng năng suất và chất lượng. Chủ thể thực hiện: nông dân và các tổ chức hợp tác xã, thời gian áp dụng: ngay từ vụ mùa tiếp theo.

2. Sử dụng chế phẩm điều hòa sinh trưởng: Phun GA3, Thiên Nông và Atonik vào các thời điểm phân hóa mầm hoa và đậu quả để tăng tỷ lệ đậu quả, giảm rụng quả sinh lý. Chủ thể thực hiện: cán bộ kỹ thuật và nông dân, thời gian áp dụng: trong vòng 2-3 năm tới để ổn định sản xuất.

3. Thực hiện cắt tỉa cành, tỉa hoa, tỉa quả hợp lý: Tổ chức tập huấn kỹ thuật cắt tỉa sau thu hoạch và tỉa quả sau rụng quả sinh lý nhằm điều chỉnh số lượng quả, tăng kích thước quả và giảm sâu bệnh. Chủ thể thực hiện: nông dân, cán bộ kỹ thuật, thời gian áp dụng: hàng năm.

4. Xây dựng mô hình quản lý sâu bệnh tổng hợp (IPM): Kết hợp biện pháp sinh học và hóa học để kiểm soát sâu bệnh hại cam Sành, giảm thiểu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, bảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả kinh tế. Chủ thể thực hiện: các cơ quan quản lý nông nghiệp, nông dân, thời gian áp dụng: triển khai trong 3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng cam Sành tại Bắc Quang và các vùng lân cận: Nhận biết các biện pháp kỹ thuật thâm canh hiệu quả để áp dụng nâng cao năng suất, chất lượng và thu nhập.

2. Cán bộ kỹ thuật và quản lý nông nghiệp địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chương trình đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật và chính sách hỗ trợ phát triển cây cam.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành khoa học cây trồng, nông học: Tham khảo các phương pháp nghiên cứu, kết quả thực nghiệm và cơ sở lý thuyết về kỹ thuật thâm canh cây ăn quả có múi.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp: Đánh giá tiềm năng phát triển cây cam Sành tại Bắc Quang, từ đó xây dựng các mô hình sản xuất, chế biến và thương mại phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Biện pháp kỹ thuật nào giúp tăng năng suất cam Sành hiệu quả nhất?
   Việc kết hợp bón phân lá định kỳ với phun chế phẩm điều hòa sinh trưởng và cắt tỉa cành, hoa, quả đã được chứng minh làm tăng năng suất từ 15-20% so với không áp dụng kỹ thuật.

2. Phân bón lá có tác dụng gì đối với cây cam Sành?
   Phân bón lá cung cấp nhanh các nguyên tố dinh dưỡng đa lượng và vi lượng, giúp cây hấp thu kịp thời, tăng tỷ lệ đậu quả, kích thước quả và hàm lượng vitamin C, cải thiện chất lượng sản phẩm.

3. Khi nào nên cắt tỉa cành và tỉa quả để đạt hiệu quả cao?
   Cắt tỉa cành nên thực hiện sau thu hoạch để tạo tán cân đối, tỉa quả nên tiến hành sau đợt rụng quả sinh lý nhằm điều chỉnh số lượng quả phù hợp, tăng trọng lượng quả và giảm sâu bệnh.

4. Chế phẩm điều hòa sinh trưởng có ảnh hưởng như thế nào đến quá trình ra hoa và đậu quả?
   Chế phẩm như GA3 và Auxin giúp kéo dài thời gian ra hoa, tăng tỷ lệ đậu quả, giảm rụng quả sinh lý, từ đó nâng cao năng suất và ổn định sản xuất.

5. Làm thế nào để phòng trừ sâu bệnh hại cam Sành hiệu quả?
   Áp dụng quản lý sâu bệnh tổng hợp (IPM) kết hợp biện pháp sinh học và hóa học, sử dụng thuốc đặc hiệu đúng liều lượng, kết hợp trồng xen canh và chăm sóc hợp lý giúp giảm sâu bệnh và bảo vệ môi trường.

Kết luận

• Cam Sành tại huyện Bắc Quang có tiềm năng phát triển lớn với diện tích gần 1.900 ha và sản lượng trên 10.000 tấn năm 2010.
• Áp dụng phân bón lá, chế phẩm điều hòa sinh trưởng và kỹ thuật cắt tỉa hợp lý giúp tăng năng suất từ 15-20%, cải thiện chất lượng quả rõ rệt.
• Kỹ thuật thâm canh đồng bộ góp phần giảm sâu bệnh, ổn định sản lượng và nâng cao giá trị kinh tế cho người trồng cam.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng quy trình thâm canh cam Sành phù hợp với điều kiện sinh thái Bắc Quang.
• Đề xuất triển khai áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong vòng 2-3 năm tới nhằm phát triển bền vững cây cam Sành tại địa phương.

Hãy áp dụng các biện pháp kỹ thuật được đề xuất để nâng cao hiệu quả sản xuất cam Sành, góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững tại huyện Bắc Quang. Liên hệ các cơ quan chuyên môn để được hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Những nét chung về tài nguyên cây ăn quả có múi 1. Nguồn gốc cây ăn quả có múi Nobumasa Nito (2004) [70] đã viết “Nguồn gốc cây có múi được ghi nhận là ở Đông Nam Á bao gồm cả Trung Quốc, Đông Bắc Ấn Độ, trong đó có cả vùng nam Nepal, nơi có những thung lũng và sườn đồi được bảo vệ khỏi những cơn gió lạnh khô và mưa vào mùa hè. Tuy nhiên sự thuần hoá và trồng trọt cây ăn quả có múi lại bắt đầu ở Trung Quốc.

Những ghi chép cổ ở Trung Quốc cho thấy trồng trọt cây ăn quả có múi đã có ở đó hơn 4. Nhiều nhà nghiên cứu trước đó cho rằng cây cam quýt phần lớn có nguồn gốc ở miền Nam châu Á, trải dài từ Ấn Độ qua dãy núi Hymalaya, Trung Quốc xuống vùng quần đảo Philippine, Malaysia, miền Nam Indonesia hoặc kéo đến lục địa Úc. Tuy nhiên, Swingle W.,(1967)[75] còn có nhận định khác là nguồn gốc cây ăn quả có múi phân bố từ Đông Bắc Ấn Độ, trung tâm Trung Quốc, miền Bắc và Trung Úc, qua New Caledonia. Một số tác giả cho rằng nguồn gốc quýt Kinh (citrus nobilis Osbeck) và quất là ở miền Nam Việt Nam, xứ Đông Dương [37].

Tóm lại, tuy ý kiến của các tác giả có khác nhau song về cơ bản đều thống nhất là các loại cây ăn quả có múi trồng trên thế giới hiện nay đều có nguồn gốc từ vùng Đông Nam châu Á, bao gồm cả Nam Trung Quốc, Đông Bắc Ấn Độ và Miến Điện. Nằm trong khu vực này, Việt Nam cũng là nơi phát sinh của một số loài và giống cam, quýt tồn tại cho đến nay. Phân bố và lịch sử phát triển cây ăn quả có múi Với các tên gọi khác nhau như Agrios ở Tây Ban Nha, Agrumen ở Pháp, Agrunum ở Italia, Citrus ở châu Mỹ và những nước nói – viết bằng tiếng Anh, song hầu hết những giống cây ăn quả họ Cam (Rutaceae) đã và đang trồng n 4 trên thế giới đều thuộc chi Citrus và được trồng từ 44030’ vĩ tuyến Bắc – Saureno của Italia đến 350 vĩ tuyến Nam – Zelanda (Adams,et al. Tuy nhiên những vùng trồng cây ăn quả có múi chính tập trung vào 200 – 350 vĩ tuyến Bắc.

Những loại cây ăn quả có múi được trồng ổn định, phổ biến trên thế giới chủ yếu là cam ngọt (C. sinensis), tiếp theo là các giống quýt (C. lemon) và bưởi chùm (C. paradisi) (Chadha et.

Tác giả Gonzalez Sicilia (1968) [60] phân chia các nước trồng cam quýt chính vào 6 vùng: Vùng Địa Trung Hải (Italia, Marôc, Israen, Liban…); vùng trung tâm Bắc Mỹ (Mỹ, Puertoric, Cu Ba…); vùng Đông Nam châu Á (Nhật Bản, Trung Quốc, Philipine…); vùng Nam châu Mỹ (Brasil, Argentina, Paraguay, Uruguay, Peru…); vùng châu Phi (Nam Phi, Angieri…) và vùng châu Úc (Australia, New Zealand…). Quá trình thuần hoá cây ăn quả có múi có thể đã bắt đầu vào cùng một khoảng thời gian một cách độc lập tại vài nơi được gọi là nơi phát sinh. Có rất nhiều minh chứng cho thấy, sự trồng trọt nhóm C.medica ở Ấn Độ, nhóm C.reticulata ở Trung Quốc từ lâu đời, còn sự thuần hoá và trồng trọt cây ăn quả có múi ở Đông Nam Á muộn hơn chút ít. Tiếp theo, sự chinh thám của Alexander The Great, các loài cây ăn quả có múi đã được truyền bá đến Địa Trung Hải, rồi từ đây được đưa vào Tân thế giới.

Tuy nhiên cũng có nhiều giống chủ lực của châu Á cũng không được nhập vào các nước phương Tây và cho tới cuối thế kỷ XX cây ăn quả có múi đã được trồng khắp các nước nhiệt đới và á nhiệt đới. Về lịch sử phát triển của cây quýt (C.reticulata), Gonzales Sicilia (1968) [60] cho biết quýt có nguồn gốc ở Trung Quốc và các quần đảo ở Đông Nam Á. Sau đó được phát triển rộng khắp ở Trung Quốc, Nhật Bản, tiếp theo sang các nước Tân thế giới và sau một thời gian tương đối dài các giống của loài quýt mới được trồng và phát triển rộng ở châu Âu vào năm 1928, bắt đầu trên vườn trang trại của Palermo. Ngày nay các giống quýt khác nhau đã có mặt ở n 5 hầu hết các nước có điều kiện trồng được cây ăn quả có múi.

Phân loại cây ăn quả có múi. Các loại cây ăn quả có múi được trồng phổ biến hiện nay đều thuộc 3 chi: Citrus, Fortunella và Poncirus. Ba chi này có quan hệ gần gũi, có đặc điểm chung về sinh sản và được phân nhóm dưới tông Citreae, tông phụ Citrinae, họ Rutaceac, họ phụ Aurantoideae (Nobumasa Nito, 2004) [70]. Các hệ thống phân loại đầu tiên chủ yếu dựa trên các đặc điểm giải phẫu hoa, đặc điểm hình thái, phân bố địa lý và cả lịch sử phát triển của một số chi quan trọng.

Mặc dù cho đến nay vẫn còn nhiều tranh luận chưa thống nhất, việc phân loại cây ăn quả có múi chủ yếu vẫn dựa vào 2 hệ thống phân loại cơ bản của Swingle (1943) và của Tanaka và cộng sự (1954). Tanaka cho rằng có 144 loài với hàng loạt các giống và dòng thuộc mỗi loài, sau này vào năm 1961 ông đã công bố danh sách với 157 loài. Nhà nghiên cứu cam quýt người Mỹ Hogdson (1961) trên cơ sở phê phán cả 2 hệ thống phân loại, tạo ra một hệ thống phân loại mới bao gồm 16 loài từ hệ thống Swingle và hơn 20 loài từ hệ thống Tanaka. [37] [56] Hệ thống của Swingle và Reece (1967) [75], cho đến nay đã được hầu hết các nhà nghiên cứu thừa nhận.

Theo khoá phân loại của Swingle (1967) có 16 loài, phần lớn các loài cây cam, quýt, chanh, bưởi… thuộc chi Citrus (gồm 2 chi phụ là Eucitrus và Papeda), tộc Citreae, họ phụ Aurantoideae, họ Rutaceae, bộ Geranial. Những nghiên cứu gần đây nhất sử dụng phương pháp phân loại hoá học (chemotaxonomy) kết hợp phân tích đặc điểm hình thái đã đưa ra kết luận, chỉ có 3 nhóm cây ăn quả có múi chính giống nhau về cấu trúc di truyền trong chi Citrus, đó là: - Nhóm C. Như trên đã đề cập nhóm quýt Citrus reticulata tập hợp khá nhiều loài và dạng lai của các vật liệu trong và giữa loài, có một số đặc điểm riêng biệt. Đặc điểm phân biệt rõ nhất của các giống thuần, giống lai thuộc nhóm quýt là rất dễ bóc vỏ, vỏ không có vỏ xốp trắng.

Nhóm quýt được chia thành 5 phân nhóm: - Quýt Địa Trung Hải (C.deliciosa Tan) - Quýt Satsuma (C.unshiu Marc) - Quýt Kinh (C.nobolis Lour) - Quýt Đại trà (C.reticulata Blanco) - Quýt quả nhỏ. Ngày nay có hàng loạt các thể đột biến của quýt Satsuma, một số có nguồn gốc phôi tâm đã được phát hiện ở Nhật Bản và Tây Ban Nha. Giống quýt được trồng rộng rãi nhất thế giới là giống Ponkan, đặc biệt ở Ấn Độ, Trung Quốc, Philippin và Brasil (Nobumasa Nito, 2004) [70]. Theo Võ Văn Chi (1997) [5], ở Việt Nam chi Citrus có 11 loài.

Theo Phạm Văn Hộ (1999) [12] chi Citrus ở Việt Nam có 25 loài cả trồng trọt và hoang dại (có 4 loài có tên quýt), phần lớn là cây thích nghi rộng, được trồng rộng rãi ở cả 3 miền Bắc – Trung – Nam từ vùng núi cao Sa Pa, Đà Lạt tới các vùng thấp đồng bằng Bắc Bộ, bao gồm các tỉnh: Nam Định, Thái Bình, Hải Dương… đến đồng bằng Nam Bộ. Đặc điểm thực vật của cây có múi 1. Đặc điểm thực vật học của cây có múi Theo nhiều tài liệu công bố (Akihama, T and N.,1999 [66], Hoàng Ngọc Thuận, 2002 [35]…) n 7 tương tự như những cây ăn quả nói chung cây ăn quả có múi gồm các bộ phận thực vật cơ bản được mô tả như sau: - Rễ cây ăn quả có múi: Rễ cây có múi thuộc loại rễ cọc như hầu hết các loại cây 2 lá mầm. Trong thời gian nẩy mầm, ban đầu rễ mầm xuất hiện, nhanh chóng sinh trưởng xuống phía dưới, lớn lên và trở thành rễ cái.

Rễ cọc dễ phát hiện ở thời kỳ cây con nhưng khi cây lớn, trưởng thành thì khó phân biệt. Cấu trúc bộ rễ ở cây lâu năm của các loài, giống biến động đáng kể tuỳ thuộc chủ yếu vào loại đất, tầng dầy của đất, chế độ canh tác, tuổi cây…và hình thức nhân giống (gieo hạt, chiết, ghép, giâm). Rễ mới ra thường có màu trắng, rễ già hơn thì có màu hơi nâu vàng. Khi rễ chuyển sang màu nâu đậm sẽ chết đi.

Rễ cây có múi không phân cấp tầng lông hút mà có nấm cộng sinh làm nhiệm vụ thay lông hút. Thường trên các tế bào biểu bì của rễ non, có loại nấm sống sinh dưỡng, là chất đường bột của tế bào rễ, có tác dụng cung cấp dinh dưỡng và kích thích bộ rễ cây phát triển (Davies and Albrigo, 1994) [52]. - Thân, cành cây ăn quả có múi: Cây có múi có dạng cây thân gỗ, cây bụi hoặc cây bán bụi tuỳ loài. Một cây trưởng thành có thể có 4 – 6 cành chính.

Nếu không chú ý tạo tán ngay từ đầu thì cam quýt rất ít khi có thân chính. Do đặc tính phát sinh cành và góc độ phân cành khác nhau của từng giống nên dạng cây của từng giống cũng khác nhau. Tuỳ theo tuổi cây và điều kiện sống, hình thức nhân giống, cây có thể có chiều cao và hình thái khác nhau. Hình thái tán cây rất đa dạng: có loại tán rộng, có loại tán thưa, phân cành hướng ngọn hoặc phân cành ngang; tán hình cầu, hình tròn, hình tháp hoặc hình chổi xể.

Cành có thể có gai hoặc không có gai, cũng có thể có gai khi còn non và rụng gai khi cây lớn và già. Một số giống, loài không có gai nhưng khi nhân giống bằng hạt lại xuất hiện gai trên thân và cành, nhưng ở cấp cành càng cao thì gai càng ít và càng ngắn. Trên cây cam quýt mọc 2 loại cành chủ yếu: cành dinh dưỡng và cành mang quả. Cành dinh dưỡng mang cành hoa quả là cành n 8 mẹ.

Cành mang hoa quả được chia thành các nhóm sau: + Nhóm hoa đơn: Thường chỉ ra 1 hoa ở đầu cành. Cành đơn có nhiều lá và 1 hoa là những cành có khả năng đậu quả cao. Những cây được chăm bón đầy đủ thường có nhiều loại cành này. Cành quả không có lá, thường có nhiều cành quả mọc trên 1 cành mẹ, cuống hoa ngắn do vậy hay lẫn với nhóm hoa chùm.

+ Nhóm hoa chùm: Trên cành, ở mỗi nách lá có 1 hoa và trên ngọn cành có 1 hoa. Thông thường có từ 3 – 7 hoa trên 1 cành. Mỗi cành đậu 1 – 2 quả. Có một số cành hoa không có lá.

Mỗi chùm có 4 – 5 hoa. Loại này có tỷ lệ đậu quả thấp.