Häc viÖn qu©n y Bé m«n tim m¹ch - ThËn - Khíp - Néi tiÕt bÖnh häc néi khoa TËp II.: bÖnh khíp - néi tiÕt Gi¸o tr×nh gi¶ng d¹y ®¹i häc vµ sau ®¹i häc Nhµ xuÊt b¶n qu©n ®éi nh©n d©n Hµ Néi - 2003 nhµ xuÊt b¶n mong ®îc b¹n ®äc gãp ý kiÕn phª b×nh héi ®ång biªn so¹n, biªn tËp, tµi liÖu gi¸o tr×nh, gi¸o khoa cña häc viÖn qu©n y ThiÕu tíng gs. Ph¹m Gia Kh¸nh Gi¸m ®èc Häc viÖn Qu©n y - Chñ tÞch §¹i t¸ bs. Hµ V¨n Tïy Phã Gi¸m ®èc Häc viÖn Qu©n y - Phã chñ tÞch §¹i t¸ gs. NguyÔn V¨n Nguyªn Phã Gi¸m ®èc Häc viÖn Qu©n y - ñy viªn §¹i t¸ gs.
Vò ®øc Mèi Phã Gi¸m ®èc Häc viÖn Qu©n y - ñy viªn §¹i t¸ GS. Lª B¸ch Quang Phã Gi¸m ®èc Häc viÖn Qu©n y - ñy viªn §¹i t¸ PGS. §Æng Ngäc Hïng Gi¸m ®èc BÖnh viÖn 103 - ñy viªn §¹i t¸ GS. NguyÔn V¨n Mïi Phã Gi¸m ®èc BÖnh viÖn 103 - ñy viªn §¹i t¸ PGS.
Lª n¨m Gi¸m ®èc ViÖn Báng Quèc Gia - ñy viªn §¹i t¸ BS. ph¹m quèc ®Æng HÖ trëng hÖ §µo t¹o Trung häc - ñy viªn §¹i t¸ BS. TrÇn Lu ViÖt Trëng phßng Th«ng tin Khoa häc C«ng nghÖ M«i trêng - ñy viªn Trung t¸ BS. NguyÔn V¨n CHÝnh Trëng ban Biªn tËp - Th ký 355.661(N) 103 - 2002 Q§ND - 2002 Chñ biªn: PGS.
NGuyÔn Phó kh¸ng. Chñ nhiÖm bé m«n: tim-thËn-khíp-néi tiÕt (am2). bÖnh viÖn 103 - häc viÖn qu©n y T¸c gi¶: 1. NguyÔn phó kh¸ng Chñ nhiÖm Bé m«n AM2 2.
§oµn V¨n ®Ö Chñ nhiÖm khoa AM2 3. §ç ThÞ Minh Th×n Phã chñ nhiÖm Bé m«n AM2 4. NguyÔn §øc C«ng Phã chñ nhiÖm khoa AM2 5. NguyÔn C«ng Phang Gi¸o viªn Bé m«n AM2 6.
Vò §×nh Hïng Phã chØ huy trëng c¬ së 2 - HVQY 7. Hoµng Trung Vinh Gi¸o vô Bé m«n AM2 8. Hoµng ®µn Gi¸o viªn Bé m«n AM2 9. NguyÔn H÷u Xoan Gi¸o viªn Bé m«n AM2 10.
Hoµng Mai Trang Gi¸o viªn Bé m«n AM2 11. Hµ Hoµng KiÖm Gi¸o viªn Bé m«n AM2 12. NguyÔn Oanh Oanh Gi¸o viªn Bé m«n AM2 Lêi giíi thiÖu T rong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, chÝnh s¸ch ®æi míi cña §¶ng vµ Nhµ níc ®a níc ta ph¸t triÓn, héi nhËp víi khu vùc vµ quèc tÕ. Cïng víi sù tiÕn bé nhanh chãng cña khoa häc vµ c«ng nghÖ, ngµnh Y tÕ còng ph¸t triÓn vµ øng dông nhanh nh÷ng thµnh tùu míi.
Do vËy, ®éi ngò c¸n bé y tÕ ph¶i cã kiÕn thøc chuyªn s©u, nªu cao y ®øc ®Ó ®¶m b¶o søc khoÎ cho bé ®éi vµ nh©n d©n. Bé m«n Tim m¹ch-ThËn-Khíp-Néi tiÕt cña Häc viÖn Qu©n y ®· xuÊt b¶n nh÷ng cuèn s¸ch, gi¸o tr×nh ®¸p øng ®îc nhiÖm vô ®µo t¹o trong tõng thêi kú. Cuèn gi¸o tr×nh “BÖnh häc néi khoa”dµnh cho bËc ®¹i häc vµ sau ®¹i häc xuÊt b¶n lÇn nµy mang tÝnh c¬ b¶n, hÖ thèng, cËp nhËt nh÷ng kiÕn thøc míi ®îc ¸p dông trong chÈn ®o¸n vµ ®iÒu trÞ c¸c bÖnh tim m¹ch, thËn, khíp, néi tiÕt. Xin tr©n träng giíi thiÖu víi b¹n ®äc.
Ngµy 24 th¸ng 12 n¨m 2002 Gi¸m ®èc Häc viÖn Qu©n y ThiÕu tíng GS. Ph¹m Gia Kh¸nh Lêi më ®Çu TõnÒnkhiyHyppocrat ®Æt nÒn mãng cho khoa häc y häc ®Õn nay, häc ViÖt Nam ®· cã nh÷ng bíc ph¸t triÓn kh«ng ngõng, víi tèc ®é ngµy cµng nhanh. NhiÒu nguy c¬, nguyªn nh©n, c¬ chÕ bÖnh sinh cña hÇu hÕt c¸c bÖnh ®· ®îc x¸c ®Þnh; l©m sµng, cËn l©m sµng vµ ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ míi ®· ®îc øng dông ngµy cµng nhiÒu. V× vËy, ®Ó b¾t kÞp nh÷ng kiÕn thøc míi, tËp thÓ gi¸o viªn Bé m«n Tim m¹ch-ThËn-Khíp-Néi tiÕt ®· viÕt cuèn gi¸o tr×nh “BÖnh häc néi khoa” dµnh cho bËc ®¹i häc vµ sau ®¹i häc.
Cuèn s¸ch gåm cã 2 tËp: TËp 1: BÖnh tim m¹ch vµ thËn häc. TËp 2: BÖnh khíp vµ néi tiÕt häc. Cuèn s¸ch nµy lµ tµi liÖu gi¶ng d¹y, häc tËp cña häc viªn vµ lµ tµi liÖu tham kh¶o cña c¸c b¸c sÜ. Hy väng r»ng cuèn s¸ch phÇn nµo sÏ gióp häc viªn, c¸c b¹n ®ång nghiÖp chuÈn hãa kiÕn thøc.
MÆc dï ®· cã nhiÒu cè g¾ng nhng cã thÓ cßn cã nh÷ng thiÕu sãt. KÝnh mong b¹n ®äc gãp ý ®Ó lÇn t¸i b¶n sau ®îc tèt h¬n. Chóng t«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n ban Gi¸m ®èc Häc viÖn Qu©n y vµ BÖnh viÖn 103, Phßng Th«ng tin Khoa häc C«ng nghÖ M«i trêng vµ c¸c c¬ quan ®· tËn t×nh gióp ®ì xuÊt b¶n cuèn s¸ch nµy. Hµ Néi, Ngµy 24 th¸ng 12 n¨m 2002 Chñ biªn PGS.
NguyÔn Phó Kh¸ng C¸c ch÷ viÕt t¾t ARA : Tiªu chuÈn chÈn ®o¸n cña Héi thÊp Mü. BC : B¹ch cÇu. Ck/phót : Chu kú/phót. CHCS : ChuyÓn ho¸ c¬ së.
HC : Hång cÇu. HTN : HuyÕt thanh ngät. KGTH : Kh¸ng gi¸p tæng hîp. VCSDK : Viªm cét sèng dÝnh khíp.
VKDT : Viªm khíp d¹ng thÊp. TKC : ThÊp khíp cÊp. TM : TÜnh m¹ch. bÖnh häc néi khoa TËp II : BÖnh khíp – néi tiÕt Gi¸o tr×nh gi¶ng d¹y ®¹i häc vµ sau ®¹i häc Môc lôc Trang Ch¬ng 3: BÖnh khíp vµ tæ chøc liªn kÕt 1.
TriÖu chøng häc bÖnh khíp TS. Viªm cét sèng dÝnh khíp TS. Viªm khíp d¹ng thÊp Th. Tho¸i hãa khíp TS.
§¹i c¬ng c¸c bÖnh chÊt t¹o keo Th. BÖnh luput ban ®á hÖ thèng Th. Sö dông c¸c thuèc chèng viªm kh«ng steroid TS. Sö dông corticoid trong l©m sµng TS.
§oµn V¨n §Ö 71 Ch¬ng 4: BÖnh néi tiÕt, chuyÓn hãa 10. Bíu tuyÕn gi¸p ®¬n thuÇn TS. Hoµng Trung Vinh 79 11. Bíu tuyÕn gi¸p thÓ nh©n TS.
Hoµng Trung Vinh 89 12. BÖnh Basedow TS. Hoµng Trung Vinh 93 13. BÖnh viªm tuyÕn gi¸p TS.
Hoµng Trung Vinh 114 14. BÖnh suy chøc n¨ng tuyÕn gi¸p TS. Hoµng Trung Vinh 127 15. C¬n nhiÔm ®éc hormon tuyÕn gi¸p kÞch ph¸t vµ h«n mª do suy chøc n¨ng tuyÕn gi¸p TS.
Hoµng Trung Vinh 135 16. BÖnh ®¸i th¸o ®êng TS. §ç ThÞ Minh Th×n 141 17. H«n mª do ®¸i th¸o ®êng TS.
§ç ThÞ Minh Th×n 154 18. BÖnh tuyÕn yªn TS. Hoµng Trung Vinh 161 19. BÖnh tuyÕn thîng thËn TS.
§ç ThÞ Minh Th×n 180 tµi liÖu tham kh¶o 192 Ch¬ng III bÖnh khíp vµ tæ chøc liªn kÕt TriÖu chøng häc bÖnh khíp BÖnh khíp cã c¸c biÓu hiÖn kh«ng chØ ë khíp mµ cßn ë c¸c c¬ quan kh¸c, do vËy viÖc th¨m kh¸m ph¶i toµn diÖn bao gåm: hái bÖnh, kh¸m thùc thÓ, X quang vµ c¸c xÐt nghiÖm. Kh¸m l©m sµng bÖnh nh©n bÞ bÖnh khíp. C¸c triÖu chøng c¬ n¨ng: + §au khíp: lµ triÖu chøng chñ yÕu vµ quan träng nhÊt, thêng lµ lý do chÝnh buéc bÖnh nh©n ph¶i ®i kh¸m bÖnh vµ ®iÒu trÞ. §au khíp cã 2 kiÓu kh¸c nhau: - §au kiÓu viªm (hay ®au do viªm): thêng ®au liªn tôc trong ngµy, ®au t¨ng lªn vÒ ®ªm vµ s¸ng, khi nghØ ng¬i kh«ng hÕt ®au, mµ chØ gi¶m ®au Ýt.
§au kiÓu viªm gÆp trong c¸c bÖnh khíp do viªm: thÊp khíp cÊp, viªm khíp d¹ng thÊp, viªm cét sèng dÝnh khíp, viªm khíp nhiÔm khuÈn, c¸c bÖnh cña tæ chøc liªn kÕt. - §au kh«ng do viªm hay ®au kiÓu c¬ häc: ®au t¨ng khi bÖnh nh©n cö ®éng, gi¶m ®au nhiÒu hoÆc hÕt ®au khi bÖnh nh©n nghØ ng¬i, thêng gÆp trong tho¸i ho¸ khíp, c¸c dÞ tËt bÈm sinh. + C¸c rèi lo¹n vËn ®éng khíp: - DÊu hiÖu cøng khíp buæi s¸ng: lµ hiÖn tîng cøng c¸c khíp, khã cö ®éng khíp khi míi ngñ dËy, ph¶i sau mét thêi gian hoÆc sau nhiÒu lÇn cö ®éng khíp th× míi trë l¹i c¶m gi¸c c¸c khíp mÒm m¹i. Thêi gian cøng khíp buæi s¸ng cã thÓ kÐo dµi mét giê ®Õn nhiÒu giê.
VÞ trÝ hay gÆp lµ c¸c khíp cæ tay, khíp bµn-ngãn tay, ®«i khi ë khíp gèi vµ khíp cæ ch©n. DÊu hiÖu nµy t¬ng ®èi ®Æc trng cho viªm khíp d¹ng thÊp. Cøng khíp buæi s¸ng ë khíp ®èt sèng th¾t lng vµ lng hay gÆp trong viªm cét sèng dÝnh khíp ë giai ®o¹n sím. - H¹n chÕ c¸c ®éng t¸c cö ®éng khíp: tïy theo tõng vÞ trÝ vµ møc ®é tæn th¬ng khíp mµ cã thÓ biÓu hiÖn b»ng khã cÇm n¾m, h¹n chÕ ®i l¹i, ngåi xæm.
H¹n chÕ vËn ®éng cã thÓ do nhiÒu nguyªn nh©n nh: tæn th¬ng khíp, tæn th¬ng c¬, tæn th¬ng thÇn kinhH¹n chÕ vËn ®éng cã thÓ kÐo dµi trong thêi gian ng¾n cã håi phôc hoÆc diÔn biÕn kÐo dµi kh«ng håi phôc. + Khai th¸c c¸c yÕu tè bÖnh lý trong tiÒn sö: - TiÒn sö b¶n th©n: chÊn th¬ng nghÒ nghiÖp, c¸c bÖnh tríc khi cã biÓu hiÖn ë khíp nh nhiÔm khuÈn, nhiÔm ®éc. - YÕu tè gia ®×nh: trong nhiÒu bÖnh khíp cã liªn quan ®Õn yÕu tè gia ®×nh nh viªm cét sèng dÝnh khíp, viªm khíp d¹ng thÊp, bÖnh Gót. C¸c triÖu chøng thùc thÓ: 1.
Nguyªn t¾c chung kh¸m bÖnh nh©n bÞ bÖnh khíp: + CÇn béc lé c¸c khu vùc cÇn kh¸m ®ñ ®Ó quan s¸t, sê, n¾n vµ kh¸m ë c¸c t thÕ kh¸c nhau. + Kh¸m ph¶i tu©n theo tr×nh tù ®Ó tiÖn cho viÖc nhËn xÐt ®¸nh gi¸. Ph¶i chó ý so s¸nh 2 bªn víi nhau vµ so s¸nh víi ngêi lµnh. + CÇn liÖt kª c¸c khíp cÇn kh¸m vµ nÕu cã thÓ ®îc nªn sö dông c¸c s¬ ®å hÖ thèng c¸c khíp.
C¸c triÖu chøng hay gÆp: + Sng khíp: lµ triÖu chøng quan träng. Sng khíp lµ biÓu hiÖn cña viªm ë mµng ho¹t dÞch khíp, tæ chøc phÇn mÒm c¹nh khíp, trµn dÞch trong æ khíp hoÆc t¨ng sinh mµng ho¹t dÞch vµ x¬ ho¸ tæ chøc c¹nh khíp dÉn ®Õn biÕn ®æi h×nh thÓ cña khíp hoÆc biÕn d¹ng khíp. Sng khíp dÔ ph¸t hiÖn ë c¸c khíp n«ng ngo¹i vi cña chi trªn hoÆc chi díi, cßn c¸c khíp cét sèng, khíp h¸ng, khíp vai n»m ë s©u th× khã ph¸t hiÖn chÝnh x¸c triÖu chøng sng khíp. - VÞ trÝ, sè lîng: cã thÓ sng mét khíp, sng vµi khíp vµ sng nhiÒu khíp.
Sng khíp cã thÓ ®èi xøng 2 bªn hoÆc kh«ng ®èi xøng (sng c¸c khíp nhá ®èi xøng 2 bªn hay gÆp trong bÖnh viªm khíp d¹ng thÊp; sng khíp lín, khíp võa, ë mét hoÆc vµi khíp kh«ng ®èi xøng hay gÆp trong bÖnh thÊp khíp cÊp. Sng khíp ®èt bµn ngãn c¸i bµn ch©n mét bªn hoÆc hai bªn hay gÆp trong bÖnh Gót cÊp tÝnh). - TÝnh chÊt sng khíp: sng kÌm nãng, ®á, ®au, ®èi xøng hay kh«ng ®èi xøng. - DiÔn biÕn cña sng khíp:.
Di chuyÓn tõ khíp nµy sang khíp kh¸c: khíp cò khái hoµn toµn trong thêi gian ng¾n < 1 tuÇn (hay gÆp trong bÖnh thÊp khíp cÊp). T¨ng dÇn: sng khíp xuÊt hiÖn thªm ë c¸c khíp míi, trong khi c¸c khíp cò vÉn sng, ®au kÐo dµi (hay gÆp trong bÖnh viªm khíp d¹ng thÊp, Gót m¹n tÝnh. Kh«ng di chuyÓn, cè ®Þnh: chØ tæn th¬ng ë mét khíp hay vµi khíp kh«ng chuyÓn sang c¸c khíp kh¸c. Hay t¸i ph¸t: sng khíp t¸i ®i, t¸i l¹i nhiÒu lÇn ë cïng vÞ trÝ.
+ BiÕn d¹ng: lµ do hËu qu¶ cña nh÷ng biÕn ®æi ®Çu x¬ng, d©y ch»ng bao khíp lµm lÖch trôc cña khíp.