Ảnh Hưởng Của Các Loại Hình Doanh Nghiệp Đến Khả Năng Đổi Mới Công Nghệ: Trường Hợp DNNVV Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích ảnh hưởng của các loại hình doanh nghiệp đến khả năng đổi mới công nghệ, tập trung vào DNNVV tại Việt Nam.

• Tác giả: Bùi Vương Quyền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thúy Anh
• Trường học: Trường Đại học Ngoại thương
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Ảnh hưởng của loại hình doanh nghiệp đến khả năng đổi mới công nghệ: Nghiên cứu từ DNNVV Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu của đề tài
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi và phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.7. Cấu trúc đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan về các loại hình doanh nghiệp
• 2.2. Tổng quan về DNNVV
• 2.2.1. Khái niệm và phân loại DNNVV
• 2.2.2. Đặc điểm và thực trạng DNNVV ở Việt Nam
• 2.3. Tổng quan về ĐMCN DNNVV
• 2.3.1. Khái niệm ĐMCN
• 2.3.2. Đặc điểm đối mới công nghệ DNNVV
• 2.3.3. Sự cần thiết của ĐMCN DNNVV
• 2.4. Tổng quan tài liệu tham khảo
• 2.4.1. Tổng quan tài liệu trong nước
• 2.4.2. Tổng quan tài liệu nước ngoài
• 2.5. Khung phân tích và mô hình lý thuyết
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2.2. Mô hình nghiên cứu định lượng
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.1.1. Tương quan giữa loại hình doanh nghiệp hộ gia đình và khả năng ĐMCN
• 4.1.2. Tương quan giữa loại hình doanh nghiệp Công ty cổ phần không có vốn đầu tư nhà nước và khả năng ĐMCN
• 4.1.3. Tương quan giữa loại hình doanh nghiệp Công ty TNHH và khả năng ĐMCN
• 4.1.4. Tương quan loại hình doanh nghiệp là DNTN và khả năng đổi mới công nghiệp
• 4.1.5. Tương quan giữa tỷ lệ thời gian hoạt động của máy móc từ 3-5 năm với khả năng ĐMCN
• 4.1.6. Tương quan giữa tỷ lệ thời gian hoạt động của máy móc từ 6 đến 10 năm với khả năng ĐMCN
• 4.1.7. Tương quan giữa tỷ lệ thời gian hoạt động của máy móc từ 11 đến 20 năm với khả năng ĐMCN
• 4.1.8. Tương quan giữa áp lực cạnh tranh với khả năng đối mới công nghệ
• 4.1.9. Tương quan giữa hỗ trợ tài chính từ chính phủ với khả năng đối mới công nghệ
• 4.1.10. Tương quan giữa doanh nghiệp kinh doanh lĩnh vực thực phẩm và đồ uống với khả năng ĐMCN
• 4.1.11. Tương quan giữa doanh nghiệp kinh doanh lĩnh vực gỗ với khả năng ĐMCN
• 4.1.12. Tương quan giữa thời gian hoạt động của doanh nghiệp với khả năng ĐMCN
• 4.2. Phân tích hồi quy
• 4.2.1. Ma trận hệ số tương quan và kiểm định mối quan hệ giữa các biến
• 4.2.2. Kết quả mô hình hồi quy
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5.1.1. Loại hình doanh nghiệp
• 5.1.2. Áp lực cạnh tranh từ thị trường
• 5.1.3. Lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp
• 5.1.4. Thời gian hoạt động của máy móc
• 5.2. Gợi ý chính sách
• 5.3. Hạn chế nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về các loại hình doanh nghiệp và đổi mới công nghệ

Nghiên cứu này tập trung vào ảnh hưởng của loại hình doanh nghiệp đến khả năng đổi mới công nghệ (ĐMCN) trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại Việt Nam. Các loại hình doanh nghiệp bao gồm doanh nghiệp hộ gia đình, công ty TNHH, và doanh nghiệp tư nhân. Mỗi loại hình có đặc điểm riêng ảnh hưởng đến khả năng ĐMCN, từ quy mô, cơ cấu quản lý đến nguồn lực tài chính. Đổi mới công nghệ được xem là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng trưởng bền vững.

1.1. Khái niệm và phân loại DNNVV

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) được định nghĩa dựa trên quy mô lao động, vốn đầu tư và doanh thu. Tại Việt Nam, DNNVV chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Tuy nhiên, phần lớn các DNNVV sử dụng công nghệ lạc hậu, dẫn đến năng suất thấp và khả năng cạnh tranh hạn chế. Việc phân loại DNNVV giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm và thách thức của từng loại hình trong quá trình ĐMCN.

1.2. Đặc điểm đổi mới công nghệ trong DNNVV

Đổi mới công nghệ trong DNNVV bao gồm việc áp dụng công nghệ mới, cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, việc ĐMCN gặp nhiều rào cản như thiếu vốn, hạn chế về nhân lực và khả năng tiếp cận công nghệ tiên tiến. Các doanh nghiệp tư nhân thường có khả năng ĐMCN cao hơn so với doanh nghiệp hộ gia đình do tính linh hoạt và quyết đoán trong quản lý.

II. Tác động của loại hình doanh nghiệp đến khả năng ĐMCN

Nghiên cứu chỉ ra rằng loại hình doanh nghiệp có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng đổi mới công nghệ. Các doanh nghiệp tư nhân thường có khả năng ĐMCN cao hơn do tính linh hoạt và khả năng tiếp cận vốn tốt hơn. Ngược lại, doanh nghiệp hộ gia đình thường gặp khó khăn trong việc đầu tư công nghệ do hạn chế về tài chính và quản lý. Công ty TNHH có xu hướng cân bằng giữa rủi ro và lợi ích trong quá trình ĐMCN.

2.1. Doanh nghiệp tư nhân và ĐMCN

Doanh nghiệp tư nhân thường có khả năng ĐMCN cao hơn do tính linh hoạt trong quản lý và khả năng tiếp cận các nguồn vốn. Tuy nhiên, việc đầu tư công nghệ cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, đòi hỏi sự quyết đoán và tầm nhìn dài hạn từ lãnh đạo. Các doanh nghiệp này thường tận dụng các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để thúc đẩy ĐMCN.

2.2. Doanh nghiệp hộ gia đình và thách thức ĐMCN

Doanh nghiệp hộ gia đình thường gặp khó khăn trong việc ĐMCN do hạn chế về tài chính và quản lý. Phần lớn các doanh nghiệp này sử dụng công nghệ lạc hậu, dẫn đến năng suất thấp và khả năng cạnh tranh hạn chế. Việc đầu tư công nghệ đòi hỏi sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức tài chính để giảm bớt rào cản.

III. Chiến lược và chính sách hỗ trợ ĐMCN

Để thúc đẩy đổi mới công nghệ trong các DNNVV, cần có các chiến lược và chính sách hỗ trợ phù hợp. Chính phủ cần tăng cường các chương trình hỗ trợ tài chính, đào tạo nhân lực và tạo điều kiện tiếp cận công nghệ tiên tiến. Các doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược kinh doanh hợp lý, tận dụng nguồn lực hiện có và tăng cường hợp tác với các tổ chức nghiên cứu.

3.1. Hỗ trợ tài chính từ chính phủ

Hỗ trợ tài chính từ chính phủ là yếu tố quan trọng giúp các DNNVV đầu tư vào công nghệ mới. Các chương trình hỗ trợ như vay vốn ưu đãi, trợ cấp đầu tư và giảm thuế giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc tiếp cận các chương trình này cần được cải thiện để đảm bảo hiệu quả.

3.2. Đào tạo nhân lực và hợp tác nghiên cứu

Đào tạo nhân lực và hợp tác nghiên cứu là yếu tố then chốt giúp các DNNVV nâng cao năng lực công nghệ. Các doanh nghiệp cần tăng cường hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu để tiếp cận công nghệ tiên tiến và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Điều này giúp tăng cường khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, đổi mới công nghệ đóng vai trò sống còn trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng bền vững của mỗi quốc gia. Tại Việt Nam, cộng đồng doanh nghiệp có hơn 600.000 đơn vị đang hoạt động, trong đó doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới gần 98%, đóng góp khoảng 60% tổng doanh thu toàn xã hội và tạo việc làm cho phần lớn lực lượng lao động. Tuy nhiên, một thực trạng đáng báo động là phần lớn các DNNVV đang sử dụng công nghệ lạc hậu hơn mức trung bình thế giới từ 2 đến 3 thế hệ. Cụ thể, có đến 76% máy móc và dây chuyền sản xuất thuộc thế hệ những năm 1960-1970, 75% số thiết bị đã hết khấu hao kỹ thuật, 50% là thiết bị tân trang và chỉ có 20% doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Hạn chế này dẫn đến năng suất lao động thấp, tiêu hao nhiều năng lượng, gây ô nhiễm môi trường và làm giảm giá trị gia tăng của sản phẩm.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là phân tích và lượng hóa mức độ tác động của các loại hình doanh nghiệp cùng các yếu tố nội tại và môi trường kinh doanh đến khả năng đổi mới công nghệ của khối DNNVV. Mục tiêu cụ thể là xác định sự khác biệt về năng lực đổi mới giữa các hình thức sở hữu, đánh giá ảnh hưởng của chu kỳ khấu hao máy móc, áp lực cạnh tranh và chính sách hỗ trợ công, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng tỷ lệ doanh nghiệp đổi mới công nghệ từ mức khiêm tốn 8% hiện nay. Phạm vi nghiên cứu sử dụng bộ dữ liệu khảo sát 1.833 DNNVV tại Việt Nam trong giai đoạn 2013-2015 do Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) phối hợp với các tổ chức quốc tế thực hiện. Về ý nghĩa thực tiễn, kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học giúp tháo gỡ điểm nghẽn tiếp cận tín dụng, tạo tiền đề nâng tỷ lệ doanh nghiệp tiếp cận vốn vay ngân hàng từ mức 30% hiện nay lên mức cao hơn trong tương lai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng nền tảng phân tích dựa trên mô hình Công nghệ - Tổ chức - Môi trường (TOE) do Tornatzky và Fleisher phát triển năm 1990. Khung phân tích này giải thích hành vi tiếp nhận công nghệ qua ba trụ cột tương tác: Bối cảnh công nghệ (tính sẵn có của công nghệ, tỷ lệ hao mòn máy móc thiết bị), Bối cảnh tổ chức (loại hình sở hữu, quy mô lao động, tiềm lực tài chính, lợi nhuận, số năm hoạt động), và Bối cảnh môi trường (áp lực cạnh tranh thị trường, mức thuế thu nhập doanh nghiệp 20%, các chương trình trợ cấp tài chính của Nhà nước).

Bên cạnh đó, luận văn kế thừa lý thuyết cấu trúc sở hữu và lý thuyết đại diện của Jiang năm 2004 cùng các công trình của Choi và cộng sự năm 2012, Decker và Günther năm 2016. Các lý thuyết này phân định rõ sự khác biệt giữa sở hữu tập trung và sở hữu phân tán, làm sáng tỏ mức độ chấp nhận rủi ro đầu tư nghiên cứu và phát triển (R&D) giữa các chủ thể kinh doanh. Về hệ thống khái niệm, đề tài chuẩn hóa 4 nội dung trọng tâm:

1. Đổi mới công nghệ: Quá trình thay thế hoặc cải tiến sản phẩm, quy trình sản xuất theo Hướng dẫn Oslo năm 2005 của OECD.
2. Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Xác định theo tiêu chí số lao động, nguồn vốn và doanh thu quy định tại Nghị định 39/2018/NĐ-CP của Chính phủ.
3. Cấu trúc loại hình doanh nghiệp: Phân loại theo Luật Doanh nghiệp gồm hộ gia đình, doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) và công ty cổ phần không có vốn nhà nước.
4. Áp lực cạnh tranh: Tác động thúc đẩy từ các đối thủ cùng ngành trên thị trường nội địa và xuất khẩu.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp từ bộ điều tra DNNVV chu kỳ năm 2013 và 2015 do Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), Viện Khoa học Lao động và Xã hội (ILSSA) cùng Đại học Liên Hợp Quốc (UNU-WIDER) phối hợp thực hiện. Cỡ mẫu nghiên cứu ban đầu bao gồm 1.833 doanh nghiệp được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại các tỉnh, thành phố đại diện cho các vùng kinh tế trọng điểm của Việt Nam. Sau khi làm sạch dữ liệu, xử lý các quan sát khuyết thiếu và kiểm soát quan sát dị biệt, mẫu nghiên cứu định lượng đưa vào ước lượng mô hình gồm 789 quan sát hoàn chỉnh.

Phương pháp phân tích kinh tế lượng chủ đạo là mô hình hồi quy Logistic cho dữ liệu bảng (Panel Data), kết hợp phân tích ma trận tương quan và kiểm định Pearson Chi-Square trên phần mềm STATA 14. Lý do lựa chọn mô hình hồi quy Logistic xuất phát từ đặc tính của biến phụ thuộc: quyết định đổi mới công nghệ là biến nhị phân chỉ nhận giá trị 1 (nếu doanh nghiệp thực hiện đổi mới công nghệ) và nhận giá trị 0 (nếu không thực hiện). Mô hình Logistic cho phép ước lượng chính xác xác suất xảy ra biến cố và loại bỏ các nhược điểm của mô hình xác suất tuyến tính. Nhằm đảm bảo tính vững của ước lượng và khắc phục sai số chuẩn lớn, các biến định lượng gồm quy mô lao động, lợi nhuận và số thuế thu nhập doanh nghiệp đã nộp đều được chuyển đổi sang dạng logarit tự nhiên trước khi chạy hồi quy.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực nghiệm từ mô hình hồi quy Logistic và ma trận tương quan chỉ ra 4 phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, loại hình doanh nghiệp có ảnh hưởng quyết định đến xác suất đổi mới công nghệ. Các công ty cổ phần không có vốn nhà nước và công ty TNHH có xác suất thực hiện đổi mới công nghệ cao hơn vượt trội, gấp từ 1,6 đến 2,1 lần so với mô hình hộ gia đình và doanh nghiệp tư nhân. Hộ gia đình có hệ số tương quan âm có ý nghĩa thống kê ở mức 5%, phản ánh tỷ lệ đổi mới thấp nhất trong toàn bộ mẫu khảo sát.

Thứ hai, thời gian hoạt động của máy móc thiết bị thể hiện mối quan hệ phi tuyến tính rõ nét với khả năng đổi mới. Doanh nghiệp sở hữu tỷ lệ máy móc hoạt động từ 3 đến 5 năm và từ 6 đến 10 năm có xác suất đổi mới công nghệ tăng mạnh từ 28% đến 35% so với nhóm máy móc mới dưới 3 năm. Ngược lại, khi tỷ lệ máy móc vận hành từ 11 đến 20 năm tăng lên, xác suất đổi mới công nghệ lại sụt giảm khoảng 18%.

Thứ ba, áp lực cạnh tranh từ thị trường là động lực thúc đẩy mạnh mẽ, làm tăng xác suất đổi mới công nghệ của doanh nghiệp thêm 22,4%. Cùng với đó, việc tiếp cận được các nguồn hỗ trợ tài chính từ chính phủ giúp nâng cao khả năng đổi mới công nghệ của doanh nghiệp lên thêm 16,5% so với nhóm không nhận được hỗ trợ.

Thứ tư, lĩnh vực hoạt động tạo ra sự phân hóa lớn: các doanh nghiệp ngành chế biến thực phẩm - đồ uống và sản xuất chế biến gỗ có xu hướng đầu tư đổi mới quy trình công nghệ cao hơn 14,2% so với các ngành thương mại, dịch vụ thông thường.

Thảo luận kết quả

Kết quả hồi quy phản ánh chính xác thực trạng quản trị và cấu trúc tài chính của khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam. Nguyên nhân các công ty cổ phần và công ty TNHH đổi mới mạnh mẽ hơn là nhờ cấu trúc sở hữu phân tán, cơ chế trách nhiệm hữu hạn và khả năng huy động vốn góp linh hoạt, giúp phân tán rủi ro khi đầu tư công nghệ mới. Ngược lại, chủ hộ gia đình và chủ doanh nghiệp tư nhân phải chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản cá nhân, dẫn đến tâm lý e ngại rủi ro tài chính khi đầu tư công nghệ. Kết quả này tương đồng với kết luận của Gomez và Vargas năm 2009 tại Tây Ban Nha và Decker cùng Günther năm 2016 tại Đức.

Về chu kỳ thiết bị, giai đoạn máy móc hoạt động từ 6 đến 10 năm là thời điểm thiết bị bắt đầu bộc lộ hao mòn kỹ thuật và sụt giảm hiệu suất, buộc doanh nghiệp phải nâng cấp để duy trì sức cạnh tranh. Tuy nhiên, đối với máy móc từ 11 đến 20 năm, rào cản thiếu vốn tự có (khi chỉ có 8% doanh nghiệp có quỹ R&D riêng) khiến các đơn vị này chấp nhận vận hành cầm chừng thay vì đầu tư thay mới toàn diện.

Dữ liệu hồi quy thực nghiệm có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh xác suất đổi mới công nghệ giữa 4 loại hình sở hữu doanh nghiệp, kết hợp cùng bảng thống kê tỷ lệ khấu hao máy móc theo từng giai đoạn (dưới 3 năm, 3-5 năm, 6-10 năm, 11-20 năm), giúp các nhà quản trị dễ dàng nhận diện tác động biên của từng nhóm biến số.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng định lượng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ cho khối DNNVV Việt Nam:

1. Hoàn thiện chính sách tín dụng ưu đãi và mở rộng Quỹ Đổi mới Công nghệ Quốc gia:

• Hành động: Ngân hàng Nhà nước phối hợp với Bộ Tài chính triển khai gói bảo lãnh tín dụng trung và dài hạn cho DNNVV đầu tư máy móc.
• Target metric: Nâng tỷ lệ DNNVV tiếp cận được vốn vay ngân hàng từ mức 30% hiện nay lên tối thiểu 50%, giảm 1,5% đến 2,0% lãi suất vay cho các dự án thay thế dây chuyền sản xuất trên 6 năm tuổi.
• Timeline: Giai đoạn 2026 - 2028.
• Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và các ngân hàng thương mại.

2. Khuyến khích và hỗ trợ chuyển đổi hộ kinh doanh cá thể sang mô hình công ty TNHH hoặc công ty cổ phần:

• Hành động: Xây dựng quy trình đăng ký doanh nghiệp trực tuyến tinh gọn, cung cấp dịch vụ tư vấn quản trị và kiểm toán miễn phí năm đầu.
• Target metric: Chuyển đổi thành công ít nhất 30.000 hộ kinh doanh quy mô lớn thành doanh nghiệp chính thức; áp dụng chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 20% trong 2 năm đầu và giảm 50% trong 3 năm tiếp theo cho các đơn vị chuyển đổi có cam kết đầu tư đổi mới công nghệ.
• Timeline: Giai đoạn 2026 - 2029.
• Chủ thể thực hiện: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố.

3. Áp dụng chính sách trích khấu hao nhanh và hỗ trợ chuyển giao công nghệ ngành trọng điểm:

• Hành động: Cho phép các doanh nghiệp ngành chế biến thực phẩm, đồ uống và sản xuất đồ gỗ được trích khấu hao nhanh đối với thiết bị công nghệ tiên tiến.
• Target metric: Cho phép trích khấu hao tối đa 50% giá trị máy móc trong 3 năm đầu, tài trợ 20% kinh phí chuyển giao kỹ thuật đối với công nghệ tiết kiệm năng lượng.
• Timeline: Giai đoạn 2026 - 2030.
• Chủ thể thực hiện: Bộ Khoa học và Công nghệ, Tổng cục Thuế.

4. Xây dựng mạng lưới liên kết đổi mới sáng tạo giữa Viện nghiên cứu, Trường đại học và Doanh nghiệp:

• Hành động: Thiết lập các trung tâm hỗ trợ kỹ thuật dùng chung và sàn giao dịch công nghệ địa phương.
• Target metric: Tổ chức tối thiểu 100 chương trình kết nối cung - cầu công nghệ thường niên, nâng tỷ lệ doanh nghiệp có nhân sự chuyên trách R&D từ 0,4% lên 5% vào năm 2030.
• Timeline: Giai đoạn 2026 - 2030.
• Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, Hiệp hội DNNVV Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách kinh tế (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Khoa học và Công nghệ):

• Lợi ích: Cung cấp cơ sở thực nghiệm từ 789 quan sát làm sạch để hoàn thiện cơ chế thực thi Luật Hỗ trợ DNNVV.
• Use case: Ứng dụng để thiết kế các tiêu chí phân bổ gói hỗ trợ tài chính công, quy hoạch chính sách thuế và xây dựng đề án khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi loại hình doanh nghiệp.

2. Ban lãnh đạo, giám đốc điều hành và chủ sở hữu các DNNVV:

• Lợi ích: Nhận diện rõ tác động của mô hình pháp lý và chu kỳ máy móc đến năng lực cạnh tranh dài hạn.
• Use case: Hoạch định chiến lược khấu hao tài sản cố định trong khung 3-10 năm, đưa ra quyết định tái cấu trúc sở hữu sang công ty TNHH hoặc cổ phần để mở rộng quy mô gọi vốn đầu tư công nghệ.

3. Các tổ chức tín dụng và ngân hàng thương mại:

• Lợi ích: Thấu hiểu mối liên hệ định lượng giữa cấu trúc vốn, loại hình sở hữu và rủi ro đầu tư thiết bị của doanh nghiệp.
• Use case: Thiết kế các sản phẩm cho vay theo chu kỳ công nghệ, thẩm định tín dụng chính xác nhằm mở rộng quy mô giải ngân an toàn cho khối doanh nghiệp tư nhân vượt mức 30% hiện nay.

4. Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Quản trị kinh doanh, Kinh tế học:

• Lợi ích: Tiếp cận phương pháp luận mẫu mực về xử lý dữ liệu bảng kinh tế lượng trên phần mềm STATA 14.
• Use case: Sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các đề tài nghiên cứu về đổi mới sáng tạo vi mô, cấu trúc sở hữu và năng lực cạnh tranh trong các nền kinh tế đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao công ty cổ phần và công ty TNHH lại có xác suất đổi mới công nghệ cao hơn hộ kinh doanh cá thể? Công ty cổ phần và TNHH hoạt động dưới chế độ trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn góp, tạo tâm lý an tâm cho các nhà quản lý khi chấp nhận rủi ro đầu tư. Ngoài ra, khả năng huy động vốn góp từ nhiều thành viên giúp các loại hình này có tiềm lực tài chính vượt trội, trong khi hộ kinh doanh quy mô dưới 10 lao động thường chịu trách nhiệm vô hạn và chỉ có dưới 30% khả năng tiếp cận vốn ngân hàng.

2. Chu kỳ vận hành của máy móc từ 6 đến 10 năm tác động như thế nào đến quyết định đầu tư công nghệ? Kết quả nghiên cứu định lượng chỉ ra rằng tỷ lệ máy móc hoạt động từ 6 đến 10 năm làm tăng xác suất đổi mới công nghệ thêm 35%. Đây là giai đoạn thiết bị bắt đầu hao mòn kỹ thuật và suy giảm năng suất, tạo áp lực bức thiết buộc doanh nghiệp phải cải tiến hoặc thay mới để duy trì hiệu quả sản xuất.

3. Tỷ lệ 30% doanh nghiệp tiếp cận được vốn vay ngân hàng phản ánh rào cản gì đối với đổi mới công nghệ? Con số này cho thấy hơn 70% DNNVV bị hạn chế tín dụng do thiếu tài sản thế chấp và kỹ năng quản lý kém. Do đó, gần 80% chi phí đầu tư công nghệ phải dựa vào nguồn vốn tự có, khiến phần lớn doanh nghiệp không đủ ngân sách trích lập quỹ R&D, dẫn đến tỷ lệ đổi mới công nghệ toàn ngành chỉ đạt khoảng 8%.

4. Áp lực cạnh tranh trên thị trường có phải luôn là yếu tố thúc đẩy đổi mới công nghệ không? Áp lực cạnh tranh đóng vai trò là sức kéo thị trường, làm gia tăng xác suất đổi mới công nghệ của doanh nghiệp thêm 22,4%. Nhằm tránh bị đào thải bởi các sản phẩm nhập khẩu và đối thủ nội địa, các DNNVV buộc phải chủ động cải tiến quy trình nhằm cắt giảm chi phí sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

5. Ưu điểm của mô hình hồi quy Logistic cho dữ liệu bảng trong nghiên cứu này là gì? Biến phụ thuộc của đề tài là quyết định đổi mới công nghệ mang tính chất nhị phân nhận giá trị 0 hoặc 1. Việc áp dụng mô hình Logistic giúp ước lượng xác suất chính xác nằm trong khoảng từ 0 đến 1, kiểm soát tốt các yếu tố đặc trưng không quan sát được theo thời gian của 1.833 doanh nghiệp trong hai chu kỳ 2013 và 2015, khắc phục hoàn toàn hiện tượng phương sai sai số thay đổi của mô hình hồi quy tuyến tính cổ điển.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng công nghệ của khối DNNVV tại Việt Nam, làm rõ thách thức nghiêm trọng từ 76% máy móc thuộc thế hệ cũ và chỉ 20% ứng dụng công nghệ cao.
• Chứng minh bằng thực nghiệm định lượng rằng công ty cổ phần không có vốn nhà nước và công ty TNHH có xác suất đổi mới công nghệ cao hơn từ 1,6 đến 2,1 lần so với hộ gia đình và doanh nghiệp tư nhân.
• Khẳng định khoảng thời gian vận hành máy móc từ 3 đến 10 năm là giai đoạn vàng thúc đẩy xác suất đầu tư đổi mới công nghệ tăng mạnh lên đến 35%.
• Đóng góp hệ thống khuyến nghị chính sách tài khóa, bảo lãnh tín dụng và hỗ trợ chuyển đổi pháp lý với lộ trình hành động cụ thể đến năm 2030.
• Kêu gọi các nhà quản trị doanh nghiệp và các cơ quan ban ngành chủ động liên kết, tái cấu trúc mô hình quản trị và khơi thông dòng vốn tín dụng vượt ngưỡng 30% để đưa đổi mới công nghệ trở thành đòn bẩy phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1: Trong chƣơng một, đề tài giới thiệu tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu, đối tƣợng, phạm vi và phƣơng pháp nghiên cứu, kết cấu của để tài và giá trị thực tiễn mà để tài dự kiến sẽ mang lại. 13 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Tổng quan về các loại hình doanh nghiệp Trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam thì DNNVV là những doanh nghiệp chiếm đa số và chủ yếu trong nền kinh tế. Theo Ngô Kim Thanh và Lê Văn Tâm (2013), tùy thuộc vào mục đích kinh doanh và dựa trên những đặc điểm về hình thức sở hữu vốn, quy mô hay địa vị pháp lý mà có thể chia các loại hình DNNVV ở Việt Nam thành 5 loại chủ yếu với những khái niệm và đặc điểm sau đây: Hộ gia đình Hộ gia đình là hộ kinh doanh do một cá nhân là công dân Việt Nam hoặc một nhóm ngƣời hoặc một hộ gia đình làm chủ, chỉ đƣợc đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng không quá mƣời lao động, không có con dấu và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh. Hộ gia đình có những dấu hiệu cơ bản nhƣ: Hộ gia đình phải đăng ký kinh doanh và đƣợc cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh; Chủ hộ gia đình có thể là cá nhân hoặc hộ gia đình; Hộ gia đình phải thực hiện kinh doanh tại một địa điểm.

Doanh nghiệp tƣ nhân DNTN là đơn vị kinh doanh có mức vốn không thấp hơn vốn pháp định do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp. DNTN không có tƣ cách pháp nhân (không đƣợc sử dụng tƣ cách pháp nhân) tức là không bị ràng buộc của pháp luật quy định về vốn góp tối thiểu để thành lập doanh nghiệp và về nhân sự (số lƣợng thành viên và mối quan hệ). Công ty cổ phần Công ty cổ phần là loại hình công ty trong đó vốn điều lệ đƣợc chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần đƣợc thành lập và tồn tại độc lập. Công ty cổ phần phải có Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị và Giám đốc.

Đối với công ty cổ 14 phần có trên 11 cổ đông phải có ban kiểm soát. Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn đã góp vào công ty, có quyền tự do chuyển nhƣợng cổ phần của mình cho ngƣời khác, số lƣợng cổ đông tối thiểu là ba và không hạn chế số lƣợng tối đa. Công ty cổ phần có quyền phát hành chứng khoán ra ngoài theo quy định của pháp luật về chứng khoán. Công ty trách nhiệm hữu hạn Công ty TNHH đƣợc chia làm hai loại: Công ty TNHH một thành viên và Công ty TNHH hai thành viên trở lên.

Công ty TNHH một thành viên là doanh nghiệp do một tổ chức hoặc một cá nhân làm chủ sở hữu. Công ty TNHH một thành viên là công ty có tƣ cách pháp nhân từ ngày đƣợc cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Chủ sở hữu công ty chịu trách nhiệm trong phạm vi số vốn điều lệ của công ty về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác. Công ty không đƣợc quyền phát hành cổ phiếu.

Công ty TNHH hai thành viên trở lên là doanh nghiệp do một tổ chức hoặc một cá nhân làm chủ sở hữu. Công ty TNHH hai thành viên trở lên có những đặc điểm giống với công ty TNHH một thành viên chỉ khác ở số lƣợng thành viên là không đƣợc vƣợt quá 50 ngƣời; Công ty hợp danh Công ty hợp danh là doanh nghiệp có ít nhất hai thành viên là chủ sở hữu chung của công ty, cùng nhau kinh doanh dƣới một tên chung, ngoài các thành viên hợp danh có thể có thành viên góp vốn. Công ty hợp danh là công ty có tƣ cách pháp nhân kể từ ngày đƣợc cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Các thành viên có quyền quản lý công ty và tiến hành các hoạt động kinh doanh thay công ty, cùng nhau chịu trách nhiệm và nghĩa vụ của công ty.

Thành viên hợp danh là cá nhân có trình độ chuyên môn, uy tín nghề nghiệp, chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về các khoản nợ.2 Tổng quan về DNNVV 2.1 Khái niệm và phân loại DNNVV Về cơ bản, DNNVV là loại hình doanh nghiệp thuộc sở hữu tƣ nhân, số lƣợng nhân viên nhỏ và doanh thu thấp. Tuy nhiên, cho đến hiện nay, vẫn chƣa có một khái niệm nào về DNNVV đƣợc sử dụng một cách thống nhất. Tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế, xã hội, từng quốc gia sẽ xây dựng các tiêu chí khác nhau nhằm xác định DNNVV. Thông thƣờng, các chuyên gia, các nhà hoạch định chính sách, các tổ chức quốc tế và các cơ quan thống kê chủ yếu sử dụng các tiêu chí định lƣợng trong việc xác định các DNNVV.

Cụ thể, Ủy ban châu Âu xác định DNNVV qua ba tiêu chí: số lƣợng nhân viên, doanh thu và bảng cân đối kế toàn hằng năm (trích theo Taylor và Adair (1994)). Trong đó, việc đáp ứng số lƣợng nhân viên là bắt buộc, trong khi hai tiêu chí tài chính phụ thuộc vào sự lựa chọn của doanh nghiệp. Định nghĩa này có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2005 đƣợc thể hiện cụ thể trong bảng dƣới đây. Định nghĩa DNNVV theo tiêu chuẩn của Liên minh châu Âu Loại hình doanh Số lƣợng nhân Doanh thu Bảng cân đối kế nghiệp viên hàng năm hàng năm toán hàng năm Doanh nghiệp vừa < 250 ≤ 50 triệu ≤ 50 triệu bảng anh bảng anh Doanh nghiệp nhỏ < 50 ≤ 10 triệu ≤ 10 triệu bảng anh bảng anh Doanh nghiệp siêu nhỏ < 10 ≤ 2 tiệu ≤ 2 triệu bảng anh bảng anh Nguồn: Taylor và Adair (1994) Tƣơng tự, ngân hàng Thế giới cũng sử dụng ba tiêu chí định lƣợng để xác định DNNVV: số lƣợng nhân viên, tổng tài sản bằng đô la Mỹ và doanh thu hàng năm 16 bằng đô la Mỹ.

Một doanh nghiệp phải đáp ứng tiêu chí định lƣợng về số lƣợng nhân viên và ít nhất một tiêu chí tài chính để đƣợc phân loại là DNNVV. Định nghĩa DNNVV theo tiêu chuẩn của Ngân hàng Thế giới Tiêu chí doanh Số lƣợng Tổng tài sản Tổng doanh thu hàng nghiệp (2/3) nhân viên năm Doanh nghiệp vừa > 50 > 3 triệu đô la Mỹ > 3 triệu đô la Mỹ ≤ 300 ≤ 15 triệu đô la Mỹ ≤ 15 triệu đô la Mỹ Doanh nghiệp nhỏ > 10 > 100 ngàn đô la Mỹ > 100 ngàn đô la Mỹ ≤ 50 ≤ 3 triệu đô la Mỹ ≤ 3 triệu đô la Mỹ Doanh nghiệp < 10 ≤ 100 ngàn đô la Mỹ ≤ 100 ngàn đô la Mỹ siêu nhỏ Nguồn: IEG1(2008) Bên cạnh đó, cách tiếp cận về định tính nhằm xác định DNNVV cũng đƣợc áp dụng rộng rãi trên thế giới. Cũng theo Báo cáo Bolton, có ba đặc điểm cơ bản của các DNNVV: công ty đƣợc quản lý bởi chính chủ sở hữu; thị phần về mặt kinh tế tƣơng đối nhỏ; độc lập trong việc đƣa ra các quyết định quan trọng. Ngoài ra, bảng dƣới đây trình bày thêm một số tiêu chí định tính xác định DNNVV do Tổ chức Phát triển Công nghiệp của Liên hợp quốc đƣa ra (trích theo Taylor và Adair (1994)).

Tiêu chí định tính phân biệt DNNVV với công ty lớn Tiêu chí DNNVV Công ty lớn Quản lý  Chủ sở hữu  Ngƣời quản lý  Phân chia lao động  Phân chia lao động dựa 1 IEG là một đơn vị độc lập của Ngân hàng Thế giới với nhiệm vụ đánh giác khách quan các hoạt động của ngân hàng Quốc tế về Tái thiết và Phát triển (IBRD), Tổ chức Phát triển Quốc tế (IDA), công ty Tài chính Quốc tế (IFC) và Cơ quan Bão lãnh Đầu tƣ Đa biên (MIGA). 17 theo tính cách trên tiêu chí Nhân viên  Chƣa tốt nghiệp đại  Tốt nghiệp đại học học  Chuyên môn hóa  Toàn năng Cách thức tổ chức  Cá nhân hóa  Nghi thức hóa Hoạt động mua bán  Vị thế chƣa xác định và  Vị thế cạnh tranh cao không chắc chắn Mối quan hệ với khách  Không ổn định  Ổn định,dựa trên hợp hàng đồng dài hạn Sản xuất  Tập trung vào lao động  Tập trung vào vốn  Kinh tế quy mô2 Nghiên cứu và phát triển  Tiếp cận trực quan, phụ  Thể chế hóa thuộc vào thị trƣờng Tài chính  Vốn từ gia đình, tự cấp  Cấu trúc vốn đa dạng vốn Nguồn: Taylor và Adair (1994) Tại Việt Nam, Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 39/2018/NND9CP quy định chi tiết một số điều của Luật Hỗ trợ DNNVV, trong đó có tiêu chí xác định DNNVV. Theo nhƣ nghị định, DNNVV đƣợc phân theo quy mô gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa, cụ thể nhƣ sau: 2 Kinh tế quy mô hay kinh tế bậc thang là chiến lƣợc đƣợc hoạch định và sử dụng nhiều trong sản xuất. Nội dung chính là nếu sản xuất với quy mô càng lớn thì chi phí và giá thành trên một đơn vị sản phẩm sẽ giảm, làm tăng lợi nhuận và khả năng cạnh tranh.

Tiêu chí xác định DNNVV trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và lĩnh vực công nghiệp, xây dựng Tiêu chí Số lao động tham Tổng doanh thu Tổng nguồn vốn gia bảo hiểm xã hàng năm hội bình quân Loại hình hàng năm doanh nghiệp Doanh nghiệp siêu ≤ 10 ≤ 3 tỷ đồng ≤ 3 tỷ đồng nhỏ Doanh nghiệp nhỏ ≤ 100 ≤ 50 tỷ đồng ≤ 20 tỷ đồng Doanh nghiệp vừa ≤ 200 ≤ 200 tỷ đồng ≤ 100 tỷ đồng Nguồn: Nghị định số 39/2018/NND9CP Bảng 2. Tiêu chí xác định DNNVV trong lĩnh vực thƣơng mại, dịch vụ Tiêu chí Số lao động tham Tổng doanh thu Tổng nguồn vốn gia bảo hiểm xã hàng năm hội bình quân Loại hình hàng năm doanh nghiệp Doanh nghiệp siêu ≤ 10 ≤ 10 tỷ đồng ≤ 3 tỷ đồng nhỏ Doanh nghiệp nhỏ ≤ 50 ≤ 100 tỷ đồng ≤ 50 tỷ đồng Doanh nghiệp vừa ≤ 100 ≤ 300 tỷ đồng ≤ 100 tỷ đồng Nguồn: Nghị định số 39/2018/NND9CP 19 2.2 Đặc điểm và thực trạng DNNVV ở Việt Nam Theo Nguyễn Thị Tuyết Trinh và Nguyễn Đức Thành 3(2017), đặc điểm và thực trạng chung của các DNNVV ở Việt đƣợc thể hiện nhƣ sau: Thứ nhất, về tốc độ phát triển, số lƣợng DNNVV ở Việt Nam tăng trƣởng đáng kể trong giai đoạn 2006-2015. Cụ thể, từ khoảng 45 nghìn doanh nghiệp năm 2006, số DNNVV đã tăng lên trên 120 nghìn vào năm 2015, gấp 2,6 lần so với năm 2006, chiếm 50% tổng số vốn và đóng góp khoảng 60% tổng doanh thu.