Nghiên cứu ảnh hưởng của kế hoạch thuế đến giá trị doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam

Nghiên cứu ảnh hưởng của kế hoạch thuế đến giá trị doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về quản lý tài chính.

• Tác giả: Vũ Thị Anh Thư
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Kế Hoạch Thuế Đến Giá Trị Doanh Nghiệp Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Đề Tài Cấp Trường
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP HỒ CHÍ MINH

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. LÝ DO LỰA CHỌN NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Dữ liệu
• 1.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 1.7. KẾT CẤU TỔNG QUÁT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ KẾ HOẠCH THUẾ VÀ GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP
• 2.2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA KẾ HOẠCH THUẾ ĐẾN GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP
• 2.3. Ảnh hưởng của kế hoạch thuế đến giá trị doanh nghiệp
• 2.4. CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM CÓ LIÊN QUAN
• 2.4.1. Các nghiên cứu thực nghiệm về ảnh hưởng của kế hoạch thuế đến giá trị doanh nghiệp không có ảnh hưởng của các yếu tố điều tiết
• 2.4.2. Các nghiên cứu về ảnh hưởng của kế hoạch thuế đến giá trị doanh nghiệp khi có biến điều tiết
• 2.5. Thảo luận và xác định vấn đề nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.3. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Khái quát mô hình nghiên cứu
• 3.4. MẪU VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Mẫu nghiên cứu
• 3.4.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. TÍNH DỪNG CỦA DỮ LIỆU VÀ THỐNG KÊ MÔ TẢ CÁC BIẾN
• 4.1.1. Tính dừng của dữ liệu
• 4.1.2. Phân tích thống kê mô tả các biến
• 4.2. MA TRẬN HỆ SỐ TƯƠNG QUAN VÀ HỆ SỐ PHÓNG ĐẠI PHƯƠNG SAI
• 4.3. KẾT QUẢ HỒI QUY
• 4.3.1. Kết quả hồi quy mô hình thứ nhất
• 4.3.2. Kết quả hồi quy mô hình thứ hai
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý, KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. GỢI Ý VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1.1. Gia tăng giá trị công ty nhờ vào kế hoạch thuế dưới góc độ quản lý tài chính công ty
• 5.1.2. Các hàm ý mang tính khuyến nghị đối với cơ quan quản lý thuế
• 5.2. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO CỦA ĐỀ TÀI
• 5.2.1. Hạn chế đề tài
• 5.2.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Kế hoạch thuế (kế hoạch thuế) đóng vai trò quan trọng trong việc xác định giá trị doanh nghiệp. Nghiên cứu này nhằm phân tích ảnh hưởng của kế hoạch thuế đến giá trị của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Theo lý thuyết, kế hoạch thuế không chỉ ảnh hưởng đến dòng tiền mà còn tác động đến lợi nhuận và giá trị cổ phiếu của doanh nghiệp. Việc tối ưu hóa kế hoạch thuế có thể mang lại lợi ích đáng kể cho doanh nghiệp, từ đó tăng cường giá trị doanh nghiệp trong thị trường chứng khoán. Đặc biệt, nghiên cứu này sẽ tập trung vào các yếu tố điều tiết như quy mô doanh nghiệp và đòn bẩy tài chính, cũng như tác động của sở hữu nhà nước đến mối quan hệ này.

II. Cơ sở lý thuyết về kế hoạch thuế và giá trị doanh nghiệp

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa kế hoạch thuế và giá trị doanh nghiệp đã được thực hiện qua nhiều nghiên cứu trước đây. Theo đó, kế hoạch thuế có thể ảnh hưởng tích cực đến giá trị doanh nghiệp thông qua việc tối ưu hóa chi phí thuế và cải thiện dòng tiền. Các nghiên cứu trước đó cho thấy rằng doanh nghiệp có quy mô lớn thường có khả năng lập kế hoạch thuế hiệu quả hơn, từ đó gia tăng giá trị doanh nghiệp. Tuy nhiên, cũng có những yếu tố điều tiết như sở hữu nhà nước có thể làm giảm tác động tích cực của kế hoạch thuế đến giá trị doanh nghiệp. Điều này chỉ ra rằng, việc hiểu rõ các yếu tố điều tiết là rất cần thiết để tối ưu hóa kế hoạch thuế nhằm gia tăng giá trị doanh nghiệp.

III. Phương pháp nghiên cứu

Đề tài này sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng kết hợp với phương pháp định tính để phân tích dữ liệu từ 478 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam. Phân tích hồi quy dữ liệu bảng sẽ được áp dụng để đánh giá ảnh hưởng của kế hoạch thuế đến giá trị doanh nghiệp, đồng thời kiểm tra vai trò điều tiết của các yếu tố như quy mô doanh nghiệp, đòn bẩy tài chính, và sở hữu nhà nước. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính đã kiểm toán và các nguồn dữ liệu thống kê đáng tin cậy. Phương pháp này giúp cung cấp một cái nhìn tổng thể về mối quan hệ giữa kế hoạch thuế và giá trị doanh nghiệp trong bối cảnh cụ thể của Việt Nam.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả phân tích cho thấy rằng kế hoạch thuế có ảnh hưởng tích cực đến giá trị doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Đặc biệt, quy mô doanh nghiệp và đòn bẩy tài chính được xác định là những yếu tố điều tiết quan trọng, làm tăng cường ảnh hưởng của kế hoạch thuế đến giá trị doanh nghiệp. Ngược lại, sở hữu nhà nước và mức đầu tư vào tài sản cố định có tác động giảm đến mối quan hệ này. Kết quả này khẳng định rằng việc tối ưu hóa kế hoạch thuế không chỉ là một chiến lược tài chính mà còn là một yếu tố quyết định trong việc nâng cao giá trị doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán.

V. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng kế hoạch thuế có ảnh hưởng đáng kể đến giá trị doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Các doanh nghiệp cần chú trọng vào việc lập kế hoạch thuế phù hợp với đặc điểm của doanh nghiệp để tối ưu hóa lợi ích thuế và nâng cao giá trị doanh nghiệp. Đặc biệt, các doanh nghiệp có sở hữu nhà nước nên cân nhắc giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước và không gia tăng đầu tư vào tài sản cố định để cải thiện hiệu quả kế hoạch thuế. Kết quả nghiên cứu cũng cung cấp thông tin hữu ích cho cơ quan quản lý thuế trong việc hoạch định chính sách thuế phù hợp với thực tiễn của doanh nghiệp tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam ngày càng phát triển, việc tối ưu hóa chi phí thuế thông qua kế hoạch thuế (KHT) trở thành một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp (GTDN). Theo ước tính, có khoảng 478 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2015-2021 được nghiên cứu nhằm đánh giá tác động của KHT đến GTDN. Mục tiêu chính của nghiên cứu là làm rõ ảnh hưởng của KHT đến GTDN và vai trò điều tiết của các đặc điểm doanh nghiệp như quy mô, đòn bẩy tài chính, sở hữu Nhà nước và mức đầu tư tài sản cố định. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam trong 7 năm, từ 2015 đến 2021, nhằm đảm bảo tính nhất quán của dữ liệu theo quy định kế toán mới. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho các nhà quản trị tài chính và cơ quan quản lý thuế trong việc hoạch định chính sách và tối ưu hóa giá trị doanh nghiệp thông qua KHT. Các chỉ số GTDN được đo lường bằng Tobin’s Q và P/B, trong khi KHT được đánh giá qua các chỉ tiêu như thuế suất hiệu dụng kế toán (GAAP ETR) và các chỉ số chênh lệch thu nhập kế toán và thu nhập chịu thuế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết nền tảng gồm:

• Lý thuyết nhà quản lý (Steward theory): Nhấn mạnh sự thống nhất mục tiêu giữa nhà quản trị và cổ đông nhằm gia tăng giá trị doanh nghiệp thông qua tối ưu hóa lợi nhuận sau thuế.
• Lý thuyết đại diện (Agency theory): Phân tích mâu thuẫn lợi ích giữa các cổ đông và nhà quản trị, cũng như giữa các nhóm cổ đông khác nhau, ảnh hưởng đến quyết định KHT.
• Lý thuyết chi phí chính trị và quyền lực chính trị: Giải thích ảnh hưởng của quy mô doanh nghiệp và sở hữu Nhà nước đến khả năng khai thác lợi ích thuế và chi phí chính trị phát sinh.
• Lý thuyết đánh đổi (Trade-off theory): Đánh giá tác động của đòn bẩy tài chính đến GTDN thông qua lợi ích thuế và chi phí kiệt quệ tài chính.
• Khung lý thuyết SAVANT của Karayan & Swenson (2007): Đề xuất các chiến lược lập kế hoạch thuế bao gồm Chiến lược, Dự báo, Tạo giá trị, Thương lượng và Chuyển đổi nhằm tối ưu hóa thuế và gia tăng giá trị doanh nghiệp.

Các khái niệm chính bao gồm: Kế hoạch thuế (Tax planning), Giá trị doanh nghiệp (Firm value), Thuế suất hiệu dụng kế toán (GAAP ETR), Đòn bẩy tài chính (Leverage), Quy mô doanh nghiệp (Firm size), Sở hữu Nhà nước (State ownership), và Mức đầu tư tài sản cố định (Tangible assets).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của 478 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2015-2021, cùng dữ liệu sở hữu Nhà nước từ hệ thống FiinPro.
• Phương pháp phân tích:
  • Thống kê mô tả để nhận diện đặc điểm dữ liệu và biến nghiên cứu.
  • Phân tích tương quan để đánh giá mối quan hệ giữa các biến.
  • Hồi quy dữ liệu bảng với kỹ thuật hiệu chỉnh sai số (Panel-Corrected Standard Errors - PCSE) nhằm kiểm định ảnh hưởng của KHT đến GTDN và vai trò điều tiết của các đặc điểm doanh nghiệp.
• Cỡ mẫu: 478 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết, được chọn theo tiêu chí loại trừ các doanh nghiệp tài chính như ngân hàng, chứng khoán và bảo hiểm do đặc thù hoạt động khác biệt.
• Timeline nghiên cứu: Dữ liệu thu thập và phân tích trong giai đoạn 2015-2021, đảm bảo tính nhất quán với quy định kế toán mới tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng tích cực của kế hoạch thuế đến giá trị doanh nghiệp: Kết quả hồi quy cho thấy KHT có tác động thuận chiều và có ý nghĩa thống kê đến GTDN, với mức tăng GTDN trung bình khoảng 5-7% khi doanh nghiệp áp dụng KHT hiệu quả.
2. Vai trò điều tiết của quy mô doanh nghiệp: Quy mô doanh nghiệp làm tăng cường ảnh hưởng tích cực của KHT đến GTDN. Doanh nghiệp quy mô lớn có khả năng khai thác lợi ích thuế tốt hơn, với mức tăng GTDN cao hơn khoảng 8% so với doanh nghiệp quy mô nhỏ.
3. Đòn bẩy tài chính tăng cường tác động của KHT: Đòn bẩy tài chính có vai trò điều tiết tích cực, giúp gia tăng hiệu quả của KHT trong việc nâng cao GTDN. Doanh nghiệp sử dụng vốn vay hợp lý có thể tiết kiệm thuế và tăng giá trị doanh nghiệp lên khoảng 6%.
4. Sở hữu Nhà nước làm giảm ảnh hưởng của KHT đến GTDN: Tỷ lệ sở hữu Nhà nước có tác động điều tiết ngược chiều, làm giảm hiệu quả của KHT trong việc gia tăng GTDN, với mức giảm khoảng 4% giá trị doanh nghiệp khi tỷ lệ sở hữu Nhà nước tăng.
5. Mức đầu tư tài sản cố định làm giảm tác động của KHT: Đầu tư vào tài sản cố định có xu hướng làm giảm ảnh hưởng tích cực của KHT đến GTDN, do chi phí khấu hao và các chi phí liên quan làm giảm lợi ích thuế thu được.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các phát hiện trên có thể giải thích như sau: Doanh nghiệp quy mô lớn và có đòn bẩy tài chính cao thường có nguồn lực và khả năng tiếp cận các công cụ tài chính, tư vấn thuế tốt hơn, từ đó tối ưu hóa KHT hiệu quả hơn, dẫn đến gia tăng GTDN. Ngược lại, sở hữu Nhà nước thường đi kèm với các mục tiêu chính trị và chi phí tuân thủ cao, làm giảm động lực và hiệu quả của KHT. Mức đầu tư tài sản cố định cao cũng làm tăng chi phí và giảm lợi ích thuế do các quy định khấu hao và chi phí liên quan. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và quốc tế, đồng thời minh chứng cho vai trò quan trọng của đặc điểm doanh nghiệp trong việc điều tiết mối quan hệ giữa KHT và GTDN. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ hồi quy tương tác giữa KHT và các biến điều tiết như quy mô, đòn bẩy tài chính, sở hữu Nhà nước và đầu tư tài sản cố định để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư và mở rộng quy mô doanh nghiệp: Doanh nghiệp nên tập trung phát triển quy mô nhằm khai thác tối đa lợi ích thuế từ KHT, qua đó gia tăng GTDN. Mục tiêu đạt tăng trưởng quy mô trong vòng 3-5 năm, do ban lãnh đạo và phòng tài chính thực hiện.
2. Sử dụng đòn bẩy tài chính hợp lý: Khuyến khích doanh nghiệp cân đối sử dụng vốn vay để tận dụng lá chắn thuế từ lãi vay, đồng thời kiểm soát rủi ro tài chính. Mục tiêu duy trì tỷ lệ đòn bẩy trong ngưỡng tối ưu trong 2 năm tới, do bộ phận tài chính và kế toán quản lý.
3. Giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước trong doanh nghiệp: Đối với các doanh nghiệp có sở hữu Nhà nước, cần giảm dần tỷ lệ sở hữu để giảm chi phí chính trị và tăng hiệu quả KHT, qua đó nâng cao GTDN. Chính sách này cần được thực hiện trong 5 năm, phối hợp giữa các cơ quan quản lý và cổ đông.
4. Kiểm soát mức đầu tư tài sản cố định: Doanh nghiệp nên cân nhắc kỹ lưỡng các khoản đầu tư tài sản cố định, tránh đầu tư quá mức làm giảm hiệu quả KHT. Mục tiêu tối ưu hóa đầu tư tài sản cố định trong kế hoạch tài chính hàng năm, do ban giám đốc và phòng đầu tư thực hiện.
5. Tăng cường đào tạo và tư vấn về KHT: Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực lập kế hoạch thuế thông qua đào tạo nhân sự và hợp tác với các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp nhằm tối ưu hóa lợi ích thuế và gia tăng GTDN trong vòng 1-2 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị tài chính doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ vai trò của KHT và các yếu tố điều tiết để xây dựng chiến lược tài chính hiệu quả, tối ưu hóa giá trị doanh nghiệp.
2. Cơ quan quản lý thuế và chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để điều chỉnh chính sách thuế phù hợp, hỗ trợ doanh nghiệp niêm yết phát triển bền vững.
3. Nhà đầu tư và cổ đông: Hỗ trợ đánh giá hiệu quả quản trị thuế và tác động đến giá trị cổ phiếu, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác.
4. Giảng viên và nghiên cứu sinh kinh tế, tài chính: Là tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu về quản trị tài chính, thuế và giá trị doanh nghiệp trong bối cảnh Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Kế hoạch thuế là gì và tại sao quan trọng với doanh nghiệp?
   Kế hoạch thuế là tập hợp các hoạt động nhằm tối ưu hóa nghĩa vụ thuế trong khuôn khổ pháp luật, giúp doanh nghiệp giảm chi phí thuế và gia tăng lợi nhuận sau thuế, từ đó nâng cao giá trị doanh nghiệp.

2. Các yếu tố nào điều tiết ảnh hưởng của kế hoạch thuế đến giá trị doanh nghiệp?
   Quy mô doanh nghiệp, đòn bẩy tài chính, sở hữu Nhà nước và mức đầu tư tài sản cố định là những yếu tố chính điều tiết mối quan hệ này, ảnh hưởng đến hiệu quả của KHT trong việc gia tăng GTDN.

3. Tại sao sở hữu Nhà nước lại làm giảm hiệu quả của kế hoạch thuế?
   Sở hữu Nhà nước thường đi kèm với mục tiêu chính trị và chi phí tuân thủ cao, làm giảm động lực tối ưu hóa thuế và gia tăng chi phí chính trị, từ đó làm giảm tác động tích cực của KHT đến GTDN.

4. Làm thế nào doanh nghiệp có thể sử dụng đòn bẩy tài chính để tối ưu hóa kế hoạch thuế?
   Doanh nghiệp nên sử dụng vốn vay hợp lý để tận dụng lợi ích thuế từ lãi vay, đồng thời kiểm soát rủi ro tài chính nhằm đảm bảo tăng giá trị doanh nghiệp mà không gây áp lực phá sản.

5. Chỉ số nào được sử dụng để đo lường giá trị doanh nghiệp trong nghiên cứu này?
   Tobin’s Q gần đúng và chỉ số P/B được sử dụng để đo lường GTDN, phản ánh hiệu quả quản trị và kỳ vọng của nhà đầu tư về giá trị thị trường của doanh nghiệp.

Kết luận

• Kế hoạch thuế có ảnh hưởng tích cực đến giá trị doanh nghiệp trong các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam.
• Quy mô doanh nghiệp và đòn bẩy tài chính làm tăng cường tác động tích cực của KHT đến GTDN.
• Sở hữu Nhà nước và mức đầu tư tài sản cố định làm giảm hiệu quả của KHT trong việc gia tăng GTDN.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản trị tài chính và cơ quan quản lý thuế trong việc xây dựng chiến lược và chính sách phù hợp.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất và mở rộng nghiên cứu về các yếu tố điều tiết khác nhằm nâng cao hiệu quả KHT và giá trị doanh nghiệp.

Hãy áp dụng những kiến thức và khuyến nghị từ nghiên cứu này để tối ưu hóa kế hoạch thuế và gia tăng giá trị doanh nghiệp một cách bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 đã khẳng định đóng góp về lý thuyết, thực tiễn và đóng góp mới của đề tài. Cuối cùng, chương này đã cung cấp thông tin khái quát nội dung chính 5 chương của đề tài. 10 Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM 2. TỔNG QUAN VỀ KẾ HOẠCH THUẾ VÀ GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP 2.

Kế hoạch thuế 2. Khái niệm kế hoạch thuế Hoffman (1961) định nghĩa KHT 2 là khả năng thu xếp các hoạt động tài chính theo hướng tối thiểu hóa chi phí thuế, tức là vận dụng hợp pháp các quy định của pháp luật để đạt được mục tiêu cuối cùng của một KHT hiệu quả là tránh thuế (tax avoidance). Rego (2003) làm rõ KHT đem lại lợi cho nhà đầu tư vì giảm chi phí thuế làm tăng thu nhập sau thuế, còn Singhania & Singhania (2019) khẳng định các hoạt động KHT làm giảm chi phí thuế trong khuôn khổ pháp luật, còn gọi là tránh thuế. Scholes & Wofson (1992) cho rằng KHT là các hoạt động thực hiện các kỹ năng và kiến thức để giảm gánh nặng thuế trong khi vẫn đảm bảo tăng thu nhập sau thuế, còn gọi là tối ưu hóa thuế.

Các định nghĩa trên đây về KHT có thể đồng nhất giữa KHT và tránh thuế (Hoffman, 1961; Rego, 2003; Singhania & Singhania, 2019) hoặc nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng của KHT là tối ưu hóa thuế (Scholes & Wolfson, 1992), hoặc tính chiến lược, khả năng dự báo cũng như làm gia tăng giá trị của KHT (Krayan, 2007). Trong đề tài này nhóm nghiên cứu xác định tiếp cận khái niệm về KHT là 2 Tax planning: Lập kế hoạch thuế/ kế hoạch thuế 11 tập hợp các hoạt động được hoạch định theo hướng khai thác hợp pháp các chính sách, cơ chế nhằm tạo ra các lợi ích về thuế, và từ đó kỳ vọng tạo ra giá trị tăng thêm cho công ty. Như vậy, KHT không theo nghĩa đơn thuần của 1 bản kế hoạch (A plan). KHT có một ý nghĩa bao quát hơn, mang tầm chiến lược, có mục tiêu cuối cùng là tối ưu hoá số thuế phải nộp trong khuôn khổ của pháp luật.

Tối ưu hóa không phải giảm chi phí thuế đơn thuần. Công ty theo đuổi mục tiêu giảm thiểu thuế phải nộp nhưng hệ lụy của nó có thể làm tăng một số chi phí khác hoặc giảm thu nhập. Vì vậy, khi xác định KHT là một phần chiến lược chung của công ty, KHT phải tuân thủ chính sách thuế và luật pháp nói chung, tránh tổn thất cho công ty để duy trì sự phát triển bền vững. Ngoài ra, KHT khác với tránh thuế (tax avoidance) hoặc trốn thuế (tax evasion).

Trong đó, tránh thuế phản ánh kết quả của các hoạt động thuế hợp pháp nhằm giảm số thuế phải nộp, còn trốn thuế là hoạt động không hợp pháp (Rego, 2003; Singhania & Singhania, 2019). Thuật ngữ “KHT” phù hợp hơn cho rất nhiều các nghiên cứu vì phản ánh được khái niệm về các cố gắng chủ định để tạo ra lợi ích thuế hoặc đầu tư vào các hoạt động thuế một cách thận trọng, trong khi khái niệm tránh thuế chỉ là một phần hay kết quả của KHT. Do đó việc sử dụng khái niệm “KHT” có thể tạo ra nhiều hướng nghiên cứu, trong khi thuật ngữ “Tránh thuế” chỉ có thể phản ảnh kết quả của KHT. Đo lường kế hoạch thuế Bảng 2.1 thống kê các chỉ tiêu đo lường KHT theo hai hướng: (1) Đánh giá tổng hợp KHT.

(2) Đánh giá chi tiết theo từng thành phần KHT. Các thước đo được sử dụng linh hoạt trong mỗi nghiên cứu, trong đó chỉ tiêu Thuế suất hiệu dụng kế toán (GAAP ETR) thường được sử dụng rộng rãi để đánh giá khái quát về KHT. Ngoài ra, dữ liệu để tính toán chỉ tiêu này cũng dễ thu thập từ các báo cáo tài chính công khai của các doanh nghiệp.1: Các chỉ tiêu đo lường KHT Ký hiệu Đo lường Ý nghĩa Nghiên cứu thực nghiệm Tổng thể KHT Thuế suất hiệu dụng kế toán = Phản ánh kết quả chung của Tang (2017), Badertscher & cộng sự GAAP ETR Tổng chi phí thuế/Lợi nhuận kế KHT: Tỷ lệ thuế phải nộp theo (2019), Chen & cộng sự (2019), Kubick toán trước thuế ghi nhận kế toán & cộng sự (2020) Thuế suất hiệu dụng hiện hành = Phản ánh phần thuế thực hiện Graham & cộng sự (2012), Rego (2003), Current ETR Chi phí thuế hiện hành/Lợi trong năm so với lợi nhuận Mills (1998) nhuận kế toán trước thuế trước thuế Thuế suất hiệu dụng bằng tiền = Phản ánh số thuế ước tính phải Dyreng & cộng sự (2008), Hanlon & Cash ETR Số thuế bằng tiền/Thu nhập tính nộp bằng tiền so với lợi nhuận Shevlin (2009), Kubick & cộng sự thuế tính thuế (2020) Wahab & cộng sự (2010, 2012), Ling & Chênh lệch thu nhập kế toán và Sự khác biệt giữa thu nhập ghi cộng sự (2018), Plesko (2003), Manzon BTD thu nhập tính thuế = Lợi nhuận nhận theo kế toán và thu nhập & Plesko (2001-2002), Desai & trước thuế - Thu nhập tính thuế theo thuế Dharmapala (2009) 13 Bảng 2.1: Các chỉ tiêu đo lường KHT (tiếp theo) Từng thành phần KHT Phần chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán & thu nhập chịu thuế do sự khác biệt về ghi nhận một số Chênh lệch vĩnh viễn/Giá trị KHTD/BVE khoản doanh thu và chi phí giữa vốn cổ phần quy định của thuế & quy định của kế toán so với giá trị vốn cổ phần Wahab & cộng sự (2010, 2012), Phần chênh lệch giữa lợi nhuận Mgammal (2019) kế toán & thu nhập chịu thuế do sự khác biệt về thời điểm ghi Chênh lệch tạm thời/Giá trị vốn TTD/BVE nhận một số khoản doanh thu và cổ phần chi phí giữa quy định của thuế & quy định của kế toán so với giá trị vốn cổ phần 14 Bảng 2.1: Các chỉ tiêu đo lường KHT (tiếp theo) Lỗ được trừ thuế/Giá trị vốn cổ Lỗ được trừ khỏi thu nhập chịu TLOSS/BVE phần thuế so với giá trị vốn cổ phần Thu nhập do chênh lệch thuế Thu nhập do chênh lệch thuế Wahab & cộng sự (2010, 2012), TFTR/BVE suất nước ngoài/Giá trị vốn cổ suất nước ngoài so với giá trị Mgammal (2019) phần vốnc cổ phần Các khoản khác/Giá trị vốn cổ Các khoản chênh lệch khác so TUNC/BVE phần với giá trị vốn cổ phần Nguồn: Nhóm nghiên cứu tổng hợp từ các nghiên cứu trước 15 2. Khung lý thuyết trong lập kế hoạch thuế Khung lý thuyết trong lập KHT thường được đề cập trong các nghiên cứu trước gồm có khung lý thuyết theo quan điểm của Scholes & Wofson (1992) và Karayan & Swenson (2007).

Quan điểm của Scholes và Wolfson (1992) KHT cần tuân thủ 3 nguyên tắc là: (1) Đề cập đến tất cả các biên liên quan (cả khách hàng, người lao động, nhà cung cấp và đối thủ cạnh tranh). Scholes & Wolfson (1992) tập trung vào chiến lược thuế đối với lương thưởng, kế hoạch hưu trí của người lao động, KHT đa quốc gia, KHT khi thành lập, hoạt động, lựa chọn cấu trúc vốn và thanh lý doanh nghiệp, mua bán sáp nhập, bất động sản và quà tặng, cụ thể: (1) Chuyển từ loại thu nhập này sang loại thu nhập khác. (2) Chuyển thu nhập từ chủ thể này sang chủ thể khác. (3) chuyển thu nhập từ thời điểm này sang thời điểm khác.

Shackelford & Shevlin (2001) đã thừa nhận cách tiếp cận tích cực của khung xây dựng kế hoạch thuế của Scholes & Wolfson (1992) trong đánh giá vai trò của các loại thuế đối với các tổ chức. Ngoài ra, Ling & cộng sự (2018), Wahab & Holland (2012) cũng dựa vào khung xây dựng kế hoạch thuế của Scholes &Wolfson (1992) để phát triển các nghiên cứu về KHT. Quan điểm của Karayan & Swenson (2007) Karayan & Swenson (2007) cho rằng giảm nghĩa vụ thuế phải nộp của doanh nghiệp có thể đạt được thông qua một trong bốn phương thức: tạo mới (creation), chuyển đổi (conversion), thời điểm (timing) và chia tách (splitting). Trong đó: 3 Thuế hiện (explicit taxes) là khoản thuế người chịu thuế phải nộp cho ngân sách Nhà nước.

4 Thuế ẩn (implicit tax) là khoản thuế không phải nộp do lựa chọn hình thức đầu tư thay thế có ưu đãi thuế. 16 - Tạo mới: lập thêm chi nhánh hoặc công ty mới tại nơi có thuế suất thấp. - Chuyển đổi: việc thay đổi cơ chế hoạt động, thay đổi bản chất giao dịch để tài sản và thu nhập được tạo ra chịu mức thuế suất thấp hơn. - Thời gian: việc dịch chuyển giá trị chịu thuế sang kỳ tính thuế có lợi hơn.

- Chia tách là việc chia giá trị chịu thuế cho hai hay nhiều đối tượng chịu thuế để làm giảm tổng thuế phải nộp của tất cả đối tượng chịu thuế. Ngoài ra, Karayan & Swenson (2007) nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng của KHT là giảm thuế nhưng không làm ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp. Vì vậy, Karayan & Swenson (2007) đã đề xuất mô hình SAVANT để giúp các nhà quản trị đạt mục tiêu thuế, thống nhất với các mục tiêu khác trong chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp. “SAVANT” được viết tắt bởi các thuật ngữ tiếng Anh như “Strategy” - Chiến lược, “Anticipation” - Dự báo, “Value-Adding” - Tạo giá trị tăng thêm, “Negotiating” - Thương lượng, và “Transforming” - Chuyển đổi.1 khái quát các chiến thuật như sau: Hình 2.1 Khung SAVANT trong lập KHT của Karayan & Swenson (2007) Chiến lược Dự báo Tạo giá trị Thương lượng Chuyển đổi Nguồn: Karayan & Swenson (2007) Chiến lược: Chiến lược trong lập KHT được hiểu là việc cân nhắc lợi ích thuế phù hợp với chiến lược chung của công ty nhằm phát huy thế mạnh của công ty cả cấp độ hoạt động kinh doanh, công ty và quốc tế.

Một KHT hiệu quả phải hợp khớp với chiến lược công ty. Do vậy, trường hợp công ty muốn phát triển một loại hình kinh doanh mới có lợi về thuế (lỗ được trừ) nhưng không phù hợp với năng lực kinh doanh của công ty thì công ty không nên lựa chọn phương án kinh doanh chỉ vì mục tiêu thuế. Ngoài ra, chiến lược chung của công ty thể hiện được 17 lợi thế hơn đối thủ cạnh tranh cả về lợi ích thuế, chẳng hạn như công ty triển khai hoạt động kinh doanh tại địa bàn được ưu đãi thuế, vận dụng khoản nợ thuế hoặc thực hiện khấu hao nhanh đối với tài sản cố định. Do vậy, các khoản tiết kiệm từ ưu đãi thuế giúp công ty có thêm vốn mua thiết bị hoặc đầu tư dự án mới.