Tài liệu học thuyết Âm Dương và ứng dụng trong YHCT Trường Cao đẳng Phạm Ngọc Thạch Cần Thơ

Y học cổ truyền (YHCT) 4792 là một lĩnh vực nghiên cứu sâu sắc về các phương pháp điều trị và chẩn… 86 trang · Trường Cao Đẳng Phạm Ngọc Thạch Cần Thơ · 2021.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Phạm Ngọc Thạch Cần Thơ
• Chuyên ngành: Y Học Cổ Truyền
• Đề tài: Học Thuyết Âm Dương và Ứng Dụng Trong Y Học Cổ Truyền
• Loại tài liệu: Tài Liệu Tham Khảo
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• 1. Phần I: Lý luận cơ bản
• 1.1. Bài 1. Học Thuyết Âm Dƣơng, Ngũ Hành ứng dụng trong YHCT
• 1.2. Nguyên nhân gây bệnh theo YHCT
• 1.3. Bài 3. Các phƣơng pháp chẩn đoán và chữa bệnh theo YHCT
• 2. Phần II: Các phƣơng pháp chữa bệnh không dùng thuốc
• 2.1. Bài 4. Luyện thở
• 2.2. Bài 5. Đại cƣơng về hệ kinh lạc
• 2.3. Kỹ thuật châm cứu
• 2.4. Vị trí và tác dụng 60 huyệt thƣờng dung
• 2.5. Bài 8. Đại cƣơng về xoa bóp, bấm huyệt
• 2.6. Đánh cảm- xông
• 3. Phần III: Đông dƣợc
• 3.1. Bài 10. Thuốc thanh nhiệt, thuốc trừ hàn
• 3.2. Thuốc lợi tiểu, thuốc hành khí – hoạt huyết, thuốc cầm máu, an thần, ho, nhuận tràng, cầm tiêu chảy
• 3.3. Bài 12. Thuốc bổ dƣỡng
• Đáp án
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về y học cổ truyền 4792 và ứng dụng của nó

Y học cổ truyền (YHCT) 4792 là một lĩnh vực nghiên cứu sâu sắc về các phương pháp điều trị và chẩn đoán bệnh tật dựa trên các nguyên lý cổ xưa. YHCT không chỉ là một hệ thống y tế mà còn là một triết lý sống, nhấn mạnh sự cân bằng giữa âm và dương, cũng như mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên. Các phương pháp như châm cứu, xoa bóp, và sử dụng thảo dược là những ứng dụng phổ biến trong YHCT.

1.1. Lịch sử phát triển của y học cổ truyền 4792

YHCT có nguồn gốc từ hàng ngàn năm trước, với những ghi chép đầu tiên về các phương pháp điều trị và chẩn đoán. Sự phát triển của YHCT gắn liền với các triết lý âm dương và ngũ hành, tạo nên nền tảng vững chắc cho việc chăm sóc sức khỏe.

1.2. Các nguyên lý cơ bản trong y học cổ truyền

YHCT dựa trên hai nguyên lý chính: âm dương và ngũ hành. Âm dương thể hiện sự cân bằng trong cơ thể, trong khi ngũ hành mô tả mối quan hệ giữa các yếu tố tự nhiên và sức khỏe con người.

II. Những thách thức trong việc áp dụng y học cổ truyền 4792

Mặc dù YHCT có nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong thực tiễn vẫn gặp phải nhiều thách thức. Sự thiếu hụt thông tin khoa học và sự hoài nghi từ cộng đồng y tế hiện đại là những vấn đề lớn. Ngoài ra, việc đào tạo và chuẩn hóa các phương pháp YHCT cũng cần được cải thiện.

2.1. Sự thiếu hụt nghiên cứu khoa học về y học cổ truyền

Nhiều phương pháp trong YHCT chưa được nghiên cứu đầy đủ về hiệu quả và an toàn. Điều này dẫn đến sự hoài nghi từ các chuyên gia y tế hiện đại và làm giảm sự chấp nhận của cộng đồng.

2.2. Khó khăn trong việc chuẩn hóa các phương pháp điều trị

Việc chuẩn hóa các phương pháp điều trị trong YHCT là một thách thức lớn. Các bác sĩ và chuyên gia cần có sự đồng thuận về các quy trình và tiêu chuẩn để đảm bảo tính hiệu quả và an toàn cho bệnh nhân.

III. Phương pháp chẩn đoán và điều trị trong y học cổ truyền 4792

YHCT sử dụng nhiều phương pháp chẩn đoán và điều trị khác nhau, bao gồm tứ chẩn, châm cứu, và xoa bóp. Những phương pháp này không chỉ giúp xác định nguyên nhân gây bệnh mà còn hỗ trợ trong việc phục hồi sức khỏe cho bệnh nhân.

3.1. Tứ chẩn trong y học cổ truyền

Tứ chẩn bao gồm vọng, văn, vấn, và thiết. Đây là bốn phương pháp chính để chẩn đoán tình trạng sức khỏe của bệnh nhân, giúp bác sĩ đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

3.2. Châm cứu và xoa bóp trong điều trị

Châm cứu và xoa bóp là hai phương pháp phổ biến trong YHCT. Chúng giúp kích thích các huyệt đạo, cải thiện lưu thông khí huyết và giảm đau hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn của y học cổ truyền 4792 trong điều trị bệnh

YHCT đã được áp dụng rộng rãi trong việc điều trị nhiều loại bệnh, từ các bệnh mãn tính đến các vấn đề sức khỏe hàng ngày. Các phương pháp như thảo dược, châm cứu, và xoa bóp đã chứng minh được hiệu quả trong việc cải thiện sức khỏe.

4.1. Điều trị các bệnh mãn tính bằng y học cổ truyền

YHCT có thể giúp điều trị các bệnh mãn tính như tiểu đường, cao huyết áp, và viêm khớp thông qua việc cân bằng âm dương và cải thiện chức năng của các tạng phủ.

4.2. Sử dụng thảo dược trong y học cổ truyền

Thảo dược là một phần quan trọng trong YHCT. Nhiều loại thảo dược đã được nghiên cứu và chứng minh có tác dụng tích cực trong việc điều trị bệnh và nâng cao sức khỏe.

V. Kết luận và tương lai của y học cổ truyền 4792

YHCT 4792 có tiềm năng lớn trong việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, cần có sự kết hợp giữa YHCT và y học hiện đại để tối ưu hóa hiệu quả điều trị. Tương lai của YHCT phụ thuộc vào việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp mới, cũng như việc nâng cao nhận thức của cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của việc kết hợp y học cổ truyền và hiện đại

Sự kết hợp giữa YHCT và y học hiện đại có thể mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân, giúp tối ưu hóa quy trình điều trị và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe.

5.2. Nghiên cứu và phát triển trong y học cổ truyền

Cần có nhiều nghiên cứu hơn về YHCT để xác định hiệu quả và an toàn của các phương pháp điều trị. Điều này sẽ giúp nâng cao uy tín và sự chấp nhận của YHCT trong cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Tài liệu tham khảo Y học cổ truyền do Trường Cao đẳng Phạm Ngọc Thạch Cần Thơ (thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội) biên soạn và lưu hành nội bộ năm 2021. Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho chương trình đào tạo điều dưỡng, đóng vai trò cung cấp khối kiến thức y học cổ truyền cơ sở nhằm giúp người học kết hợp phương pháp điều trị đông y và tây y trong công tác chăm sóc sức khỏe bệnh nhân.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình tập trung vào việc hình thành các chuẩn đầu ra cụ thể:

• Nắm vững hệ thống lý luận triết học y học phương Đông (học thuyết Âm Dương, Ngũ Hành, Kinh Lạc).
• Phân tích chính xác các nguyên nhân gây bệnh (nội nhân, ngoại nhân, bất nội ngoại nhân) và ứng dụng quy trình chẩn đoán (Tứ chẩn, Bát cương, Bát pháp).
• Thực hiện chuẩn xác các kỹ thuật trị liệu không dùng thuốc, bao gồm: dưỡng sinh luyện thở, định vị và châm cứu 60 huyệt thường dùng, 14 thao tác xoa bóp bấm huyệt và các kỹ thuật đánh cảm, xông hơi.
• Nhận biết, phân loại và sử dụng an toàn các nhóm đông dược cơ bản trong phạm vi thực hành điều dưỡng.

Giáo trình có dung lượng 84 trang, cấu trúc gồm 3 phần với 12 bài học chuyên đề được sắp xếp tuần tự từ lý thuyết nền tảng đến kỹ năng can thiệp lâm sàng. Điểm đặc thù của tài liệu là cách tiếp cận cô đọng, quy chuẩn hóa các thao tác thực hành kỹ thuật, phân định rõ ràng các bảng đối chiếu lâm sàng và bổ sung hệ thống câu hỏi lượng giá có đáp án kèm theo ở cuối sách.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình phản ánh logic đi từ lý luận nhận thức đến chẩn đoán, kỹ thuật can thiệp không dùng thuốc và sử dụng dược liệu:

• Phần I: Lý luận cơ bản (Bài 1 – Bài 3)

  • Bài 1: Học thuyết Âm Dương, Ngũ Hành và ứng dụng trong YHCT: Trình bày 4 quy luật cơ bản của Âm Dương (đối lập, hỗ căn, tiêu trưởng, bình hành); các quy luật Ngũ Hành (tương sinh, tương khắc, tương thừa, tương vũ) và ứng dụng trong phân định cơ thể (phần lý/biểu, tạng/phủ), giải thích cơ chế bệnh sinh, chẩn đoán (sắc da, tâm lý), định hướng phép trị (bổ hư, tả thực) và nguyên lý tẩm sao ngũ vị trong bào chế thuốc.
  • Bài 2: Nguyên nhân gây bệnh theo YHCT: Phân tích 3 nhóm nguyên nhân gồm ngoại nhân (lục dâm/lục tà: phong, hàn, thử, thấp, táo, hỏa và các dạng phối hợp), nội nhân (thất tình: hỉ, nộ, bi, ưu, tư, kinh, khủng làm tổn thương các tạng tâm, can, tỳ, phế, thận) và bất nội ngoại nhân (ẩm thực, lao động quá độ hoặc bất động, quan hệ tình dục, tai nạn, chấn thương).
  • Bài 3: Các phương pháp chẩn đoán và chữa bệnh theo YHCT: Hướng dẫn chi tiết kỹ thuật khám bệnh theo Tứ chẩn (Vọng sắc diện và rêu lưỡi; Văn thính và khứu giác; Vấn hàn nhiệt, mồ hôi, vị trí đau, ăn ngủ, đại tiểu tiện, kinh nguyệt; Thiết chẩn gồm sờ nắn và bắt mạch Thốn khẩu tại 3 bộ Thốn – Quan – Xích ở hai tay). Phân tích 8 hội chứng lâm sàng Bát cương (Biểu – Lý, Hàn – Nhiệt, Hư – Thực, Âm – Dương) và 8 nguyên tắc điều trị Bát pháp (Hãn, Thổ, Hạ, Hòa, Ôn, Thanh, Tiêu, Bổ).

• Phần II: Các phương pháp chữa bệnh không dùng thuốc (Bài 4 – Bài 9)

  • Bài 4: Luyện thở: Phân tích cơ chế thở cơ hoành (thở bụng) trong khí công qua 3 thì (khởi động, thở ra, hít vào) và phương pháp luyện thở 4 thời có kê mông, giơ chân của Bác sĩ Nguyễn Văn Hướng (Hít vào - Giữ hơi mở thanh quản dao động chân - Thở ra - Nghỉ thư giãn).
  • Bài 5: Đại cương về hệ kinh lạc: Định nghĩa và cấu trúc của 12 đường kinh chính (6 kinh âm, 6 kinh dương phân bố ở tay và chân), 8 mạch kỳ kinh (tập trung vào mạch Nhâm và mạch Đốc), hệ thống lạc mạch và 3 loại huyệt vị (kinh huyệt gồm 371 huyệt đơn/610 huyệt toàn thân, kỳ ngoại huyệt ~200 huyệt, a thị huyệt).
  • Bài 6: Kỹ thuật châm cứu: Trình bày các hình thức hào châm, điện châm, thủy châm, chôn chỉ catgut, chích lể, nhĩ châm, tỵ châm; cơ chế sinh lý theo YHCT và thần kinh học hiện đại (phóng thích histamin tại chỗ, cung phản xạ 31 tiết đoạn tủy sống, thuyết hưng phấn ức chế vỏ não Utonski); quy trình bổ - tả (tần số, biên độ, góc châm 15°, 45°, 90°); phòng và xử trí tai biến lâm sàng (vựng châm, gãy kim, châm nhầm mạch máu, nội tạng).
  • Bài 7: Vị trí và tác dụng 60 huyệt thường dùng: Hướng dẫn các phương pháp xác định huyệt vị (thốn đồng thân, chiết lượng thốn theo từng phân đoạn cơ thể, mốc giải phẫu, tư thế động tác) và định vị chính xác 60 huyệt phân bổ tại 5 vùng giải phẫu: Đầu - mặt - cổ (11 huyệt), Chi trên (14 huyệt), Ngực - bụng (11 huyệt), Lưng (12 huyệt), Chi dưới (12 huyệt).
  • Bài 8: Đại cương về xoa bóp và bấm huyệt: Phân tích tác động sinh lý của xoa bóp lên 9 hệ cơ quan (da, thần kinh, hô hấp, tuần hoàn, tiết niệu, tiêu hóa, nội tiết, cơ, xương khớp và dịch gian bào); kỹ thuật thực hiện 14 thủ thuật cơ bản: xoa, xát, miết (phân - hợp), véo (đơn thuần, cuộn), vỗ, day, đấm, lăn, bóp, vờn, rung, vê, ấn/bấm huyệt và điểm huyệt (bằng ngón cái, ngón giữa hoặc khuỷu tay).
  • Bài 9: Đánh cảm - xông: Kỹ thuật bài trừ ngoại tà qua đường mồ hôi và da niêm mạc.

• Phần III: Đông dược (Bài 10 – Bài 12)

  • Phân loại tính năng đông dược theo âm dương (âm dược mát lạnh vị đắng/chua/mặn đi xuống; dương dược ấm nóng vị cay/ngọt đi lên).
  • Khảo sát các nhóm thuốc điều trị: Thuốc thanh nhiệt, trừ hàn (Bài 10); Thuốc lợi tiểu, hành khí - hoạt huyết, chỉ huyết (cầm máu), an thần, chỉ khái (trừ ho), nhuận tràng, chỉ tả (cầm tiêu chảy) (Bài 11); Thuốc bổ dưỡng phân theo bổ âm, bổ dương, bổ khí, bổ huyết (Bài 12).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý luận y học cổ truyền dựa trên các nguyên lý khoa học chặt chẽ:

1. Mối liên hệ biện chứng Âm Dương - Ngũ Hành: Xem xét cơ thể người là một chỉnh thể thống nhất cân bằng động. Bệnh tật là tình trạng mất cân bằng giữa thiên thắng (thực chứng) và thiên suy (hư chứng).
2. Quy luật Sinh - Khắc - Thừa - Vũ và Biện chứng Tạng Phủ: Ứng dụng quy luật "Con hư bổ mẹ, mẹ thực tả con" trong điều trị (ví dụ: Phế hư thì bổ Tỳ; Phế thực thì tả Thận); chẩn đoán nguyên nhân bệnh lý qua mối quan hệ tương thừa (ví dụ: Can mộc khắc Tỳ thổ quá mạnh gây đau dạ dày - Vị quản thống).
3. Cơ sở thần kinh học của Châm cứu - Bấm huyệt: Kết nối giữa lý luận kinh lạc với hệ thống 31 tiết đoạn thần kinh tủy sống và học thuyết Utonski về ổ hưng phấn ưu thế trên vỏ não, giải thích tính khoa học của việc châm các huyệt ở xa để điều trị bệnh lý tại tạng phủ tương ứng.

Kỹ năng phát triển

Qua các bài giảng thực hành, người học được rèn luyện các kỹ năng lâm sàng cụ thể:

• Kỹ năng khám và nhận định: Nhận biết 8 loại mạch cơ bản (phù, trầm, trì, sác, hữu lực, vô lực, hoạt, sáp, huyền, nhu, hồng, tế) tại 3 bộ Thốn - Quan - Xích; quan sát biến đổi của chất lưỡi, rêu lưỡi để chẩn đoán biểu lý, hàn nhiệt.
• Kỹ năng châm và cứu: Chọn góc châm thích hợp (15° cho vùng da đầu/trán mỏng, 45° cho ngực bụng, 90° cho vùng đùi/mông); cảm nhận hiện tượng đắc khí; điều chỉnh thao tác bổ (châm chậm, kích thích nhẹ, lưu kim lâu, rút kim nhanh bịt lỗ) hoặc tả (châm nhanh, vê kim mạnh, rút kim từ từ để hở lỗ); thực hiện cứu gián tiếp (cách gừng, tỏi, muối) và cứu trực tiếp bằng điếu ngải.
• Kỹ năng xoa bóp trị liệu: Phối hợp thuần thục 14 thủ thuật tác động từ lớp nông (da) đến lớp sâu (cơ, khớp, huyệt vị); nhận biết chính xác chỉ định và chống chỉ định ngoại khoa (viêm ruột thừa, thủng dạ dày, u nang buồng trứng xoắn).
• Kỹ năng hướng dẫn phục hồi chức năng: Hướng dẫn bệnh nhân thực hiện đúng kỹ thuật thở khí công và thở 4 thời nhằm điều hòa nhịp tim, thông khí phổi và giải tỏa căng thẳng thần kinh.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình sư phạm kết hợp giữa diễn giải lý thuyết, đối chiếu bảng biểu trực quan và thực hành tình huống lâm sàng:

• Bảng biểu hóa tri thức đối chiếu: Tài liệu xây dựng các bảng so sánh nhị phân giúp sinh viên phân biệt nhanh các trạng thái bệnh lý phức tạp:
  • Bảng phân định thuộc tính Âm - Dương trong tự nhiên và cơ thể (lý/biểu, khí/huyết, tạng/phủ).
  • Bảng đối chiếu chẩn đoán Hàn - Nhiệt và Hư - Thực qua các dấu hiệu nhìn, nghe, hỏi, bắt mạch.
  • Bảng đối chiếu quy trình kỹ thuật Bổ - Tả trong châm cứu (6 tiêu chí: kích thích, tốc độ châm, vê kim, rút kim, thời gian lưu, thông số máy điện châm).
• Hệ thống đánh giá lượng giá chuẩn hóa: Sau mỗi bài học đều có phần câu hỏi lượng giá đa dạng gồm:
  • Câu hỏi trắc nghiệm khách quan 4 lựa chọn (MCQ).
  • Câu hỏi phân biệt Đúng/Sai (ví dụ: nhận định về hướng đi của mạch Nhâm, mạch Đốc, tính chất của tà khí).
  • Câu hỏi ghép nối nội dung (ví dụ: ghép tạng phủ tương ứng với ngũ hành và sắc da).
  • Câu hỏi điền khuyết thuật ngữ chuyên môn.
• Tích hợp kiểm tra độc lập: Toàn bộ đáp án của các câu hỏi tự lượng giá được tập hợp tại trang 83, hỗ trợ người học tự kiểm tra mức độ tiếp thu kiến thức sau từng chương mà không phụ thuộc hoàn toàn vào giảng viên.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu thể hiện tính chuẩn mực và cập nhật thông qua các điểm nhấn chuyên môn:

1. Kết hợp Y học cổ truyền với Y học hiện đại: Giáo trình không chỉ trình bày thuần túy lý luận kinh điển mà còn giải thích các cơ chế tác động của châm cứu và xoa bóp dưới lăng kính sinh lý học hiện đại (cơ chế phóng thích hóa chất trung gian histamin, phản ứng vận mạch, cung phản xạ thần kinh thực vật, sự điều hòa hormon ACTH, thyroxin, acetylcholin).
2. Kế thừa các công trình dưỡng sinh Việt Nam: Tài liệu đưa vào giảng dạy phương pháp luyện thở 4 thời có kê mông, giơ chân do Bác sĩ Nguyễn Văn Hướng đúc kết, đồng thời ghi nhận các nghiên cứu dưỡng sinh của Bác sĩ Nguyễn Khắc Viện và Bác sĩ Nguyễn Đình Hồ, tạo nên tính bản địa hóa cao trong chương trình đào tạo.
3. Quy chuẩn an toàn y tế và xử trí sự cố: Phân định ranh giới nghiêm ngặt giữa chỉ định và chống chỉ định tuyệt đối (cấm châm huyệt Á môn, Phong phủ gần hành tủy; cấm châm vùng ngực sâu gây thủng tạng; nhận diện các ca cấp cứu ngoại khoa, sản khoa). Giáo trình xây dựng quy trình thao tác chuẩn để cấp cứu hiện tượng vựng châm (say kim) và xử lý tai biến gãy kim trên lâm sàng theo từng cấp độ sâu.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên, học viên ngành Y - Dược: Tài liệu là tài liệu học tập bắt buộc hoặc tham khảo chính cho học sinh, sinh viên theo học ngành Điều dưỡng (trình độ trung cấp, cao đẳng y tế) trong học phần Y học cổ truyền.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần cơ sở khối ngành y như Giải phẫu - Sinh lý người, Điều dưỡng cơ bản và Vi sinh - Ký sinh trùng để tiếp thu tối ưu các khái niệm về tiết đoạn thần kinh, mốc xương giải phẫu và vô khuẩn trong châm cứu.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng cấu trúc 12 bài làm khung đề cương chi tiết cho bài giảng lý thuyết và giáo án thực hành tiền lâm sàng tại phòng skillslab (phòng thực hành kỹ năng điều dưỡng).
• Nhân viên y tế và người tự nghiên cứu: Tài liệu dùng làm cẩm nang tra cứu nhanh vị trí 60 huyệt thông dụng, cách xác định thốn đo, kỹ thuật xoa bóp điều trị các chứng đau cơ năng thường gặp (đau vai gáy, đau lưng, mất ngủ, rối loạn tiêu hóa).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng đào tạo nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho học viên, sinh viên đào tạo điều dưỡng trình độ trung học và cao đẳng y tế, đồng thời phù hợp làm tài liệu tham khảo cho nhân viên y tế tuyến cơ sở thực hiện công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học giáo trình này?

Người học cần nắm vững kiến thức Giải phẫu học đại cương (các mốc xương, cơ, dây thần kinh), Sinh lý học người cơ bản và nguyên tắc kiểm soát nhiễm khuẩn trong thực hành thủ thuật y tế.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu lý luận Đông y kinh điển là gì?

Tài liệu tập trung lược bỏ các yếu tố triết học trừu tượng không cần thiết, cô đọng nội dung vào quy trình thực hành kỹ năng chăm sóc: định vị chính xác 60 huyệt cốt lõi, chuẩn hóa 14 thủ thuật xoa bóp, hướng dẫn cụ thể phương pháp luyện thở và cung cấp bảng đối chiếu lâm sàng rõ ràng.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học nên học lý luận Âm Dương - Ngũ Hành trước để nắm bản chất biện chứng, sau đó kết hợp học vị trí huyệt trên mô hình giải phẫu thực tế song song với việc giải toàn bộ bài tập lượng giá sau mỗi bài và đối chiếu với bảng đáp án ở trang 83.

5. Giáo trình có cung cấp tài liệu bổ trợ nào không?

Giáo trình tích hợp sẵn phần hệ thống câu hỏi lượng giá, bảng đáp án tra cứu (trang 83) và danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành (trang 84) làm cơ sở mở rộng nghiên cứu.

---

Kết luận

Giáo trình Tài liệu tham khảo Y học cổ truyền của Trường Cao đẳng Phạm Ngọc Thạch Cần Thơ là một tài liệu học thuật có cấu trúc sư phạm hoàn chỉnh, mang tính ứng dụng thực hành cao trong hệ thống đào tạo y tế. Lộ trình tiếp cận kiến thức được thiết kế logic qua 3 giai đoạn: xây dựng nền tảng lý luận triết học y học (Phần I), rèn luyện kỹ năng trị liệu không dùng thuốc (Phần II) và ứng dụng điều trị bằng dược liệu tự nhiên (Phần III). Đây là tài liệu học tập và tra cứu thiết thực, đáp ứng chuẩn năng lực chăm sóc toàn diện của người điều dưỡng trong bối cảnh kết hợp y học hiện đại và y học cổ truyền.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ LAO ĐỘNG TB VÀ XÃ HỘI TRƢỜNG CAO ĐẲNG PHẠM NGỌC THẠCH CẦN THƠ Tài liệu tham khảo Y HỌC CỔ TRUYỀN (Dành cho đào tạo điều dưỡng trung học) Lƣu hành nội bộ Năm 2021 MỤC LỤC TÊN BÀI TRANG Phần I: Lý luận cơ bản Bài 1. Học Thuyết Âm Dƣơng, Ngũ Hành ứng dụng trong YHCT ……………. Nguyên nhân gây bệnh theo YHCT ……………………………………… 7 Bài 3. Các phƣơng pháp chẩn đoán và chữa bệnh theo YHCT ………………… 11 Phần II: Các phƣơng pháp chữa bệnh không dùng thuốc Bài 4.

Luyện thở ………………………………………………………………… 20 Bài 5. Đại cƣơng về hệ kinh lạc ………………………………………………. Kỹ thuật châm cứu ………………………………………………………. Vị trí và tác dụng 60 huyệt thƣờng dung ………………………………… 32 Bài 8.

Đại cƣơng về xoa bóp, bấm huyệt ………………………………………. Đánh cảm- xông …………………………………………………………. 50 Phần III: Đông dƣợc Bài 10. Thuốc thanh nhiệt, thuốc trừ hàn …………………………………….

Thuốc lợi tiểu, thuốc hành khí – hoạt huyết, thuốc cầm máu, an thần, ho, 61 nhuận tràng, cầm tiêu chảy ……………………………………………………… Bài 12. Thuốc bổ dƣỡng ………………………………………………………… 75 Đáp án …………………………………………………………………………… 83 Tài liệu tham khảo ………………………………………………………………. 84 Bài 1 HỌC THUYẾT ÂM DƢƠNG, NGŨ HÀNH VÀ ỨNG DỤNG TRONG Y HỌC CỔ TRUYỀN MỤC TIÊU 1. Trình bày được 4 qui luật cơ bản của học thuyết Âm dương 2.

Trình bày được các ứng dụng của học thuyết Âm dương vào y học cổ truyền 3. Trình bày được tên của 5 hành trong học thuyết Ngũ hành, mối quan hệ giữa các tạng và các hành, sự tương sinh, tương khắc 4. Trình bày được các ứng dụng của học thuyết Ngũ hành vào y học cổ truyền. Lý luận cơ bản của y học cổ truyền (YHCT) chủ yếu dựa vào 2 học thuyết: Âm dƣơng&Ngũ hành.Trong chẩn đoán, chữa bệnh, phòng bệnh, bào chế, sử dụng thuốc đều lấy 2 học thuyết nầy làm nền tảng.

Vì thế muốn chăm sóc bệnh nhân đạt chất lƣợng cao phải biết rõ 2 học thuyết nầy để vận dụng. HỌC THUYẾT ÂM DƢƠNG 1.Định Nghĩa Học thuyết Âm dƣơng thuộc triết học cổ đại phƣơng đông có cách đây gần 3000 năm. Học thuyết nghiên cứu sự mâu thuẩn, thống nhất, quá trình vận động, tiến hóa không ngừng của vật chất. Học thuyết cho thấy nguyên nhân phát sinh, phát triển, tiêu vong của vạn vật do 2 yếu tố cơ bản: âm, dƣơng quyết định.

Âm và dƣơng là hai yếu tố cơ bản của 1 vật, hai cực của 1 quá trình vận động, hai nhóm hiện tƣợng có mối quan hệ biện chứng với nhau. Thuộc tính cơ bản của âm: Ở phía dƣới, bên trong, yên tỉnh, có xu hƣớng tích tụ. Thuộc tính cơ bản của dƣơng: Ở phía trên, bên ngoài, hoạt động, xu hƣớng phân tán. Phân định Âm dƣơng trong vạn vật: ÂM DƢƠNG ÂM DƢƠNG Đất Trời Vị đắng Vị cay Nƣớc Lửa Chua Ngọt Bóng tối Ánh sáng Mặn Nhạt Nghĩ ngơi Hoạt động Mùa đông Mùa hạ Đồng hóa Dị hóa Nữ giới Nam giới Lạnh, mát Nóng, ấm Âm dƣơng là qui ƣớc nên có tính tƣơng đối.

Thí dụ: So với lƣng thì ngực thuộc âm nhƣng so với bụng thì ngực thuộc dƣơng. Bốn Qui Luật Cơ Bản Của Học Thuyết Âm Dƣơng: 2. Âm dƣơng đối lập: Là sự mâu thuẩn, chế ƣớc lẫn nhau (lửa và nƣớc). Sự đối lập có nhiều mức độ  Tƣơng phản: Sống - chết  Tƣơng đối: Ấm - mát 1 2.Âm dƣơng hổ căn: Cùng một cội nguồn, nƣơng tựa, giúp đỡ nhau.

Trong âm có dƣơng, trong dƣơng có âm, không tách biệt nhau, hòa hợp, thống nhất với nhau (đồng hóa và dị hóa).Âm dƣơng tiêu trƣởng: Tiêu là mất đi; trƣởng là sự trƣởng thành. Nói lên quá trình vận động không ngừng của vạn vật. Khi âm tiêu thì dương trưởng và ngượclại. Quá trình biến động theo 1 chu kỳ nhất định (bốn mùa trong năm).