CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI Lý do chọn đề tài Trong thời kì hội nhập quốc tế như hiện nay, khởi nghiệp đang là một xu hướng phát triển mới của nền kinh tế quốc gia, khởi nghiệp kinh doanh được xem là một việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu tự làm chủ doanh nghiệp, kiếm tiền cho bản thân hay tổ chức, bên cạnh đó khởi nghiệp còn tạo công ăn việc làm cho người lao động, giảm tỷ lệ thất nghiệp và tạo nguồn thu cho Nhà nước. Hiện tại với nền kinh tế đang phát triển, Việt Nam rất cần các doanh nghiệp khởi nghiệp kinh doanh để đưa đất nước ngày càng phát triển và giàu mạnh. Theo thống kê của Tổng cục Thống kê (2017) quý III, hiện có 1,07 triệu lao động trong độ tuổi thất nghiệp. Trong đó số người thất nghiệp có trình độ là 237 nghìn người, tỳ lệ thất nghiệp nhóm là 4,51%.
Uớc tính, tỷ lệ thất nghiệp tại khu vực thành thị là 3,22%, khu vực nông thôn là 1,81%. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15 – 24 tuổi trong 6 tháng đầu năm 2017 chiếm 7,48%. Được biết, tỷ lệ khởi nghiệp của tổng dân số Việt Nam còn rất thấp so với tỷ lệ trung bình của thế giới. Tại Việt Nam, khởi nghiệp chủ yếu phải dựa vào vốn tự có hay vay vốn người thân, bạn bè và các tổ chức tín dụng, phải tự chuẩn bị từ sáng tạo rồi phát triển ý định kinh doanh cho sản phẩm hay dịch vụ, sau đó lại nghĩ cách đưa sản phẩm hay dịch vụ đó gia nhập trên thị trường, quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu…Chính những vấn đề này làm cho các cá nhân muốn khởi nghiệp kinh doanh trở nên chán nản, thiếu tự tin hay khi đã chuẩn bị các bước rồi nhưng do thiếu kinh nghiệm và phải đối mặt với nhiều khó khăn từ chính sách quản lý, thể chế kinh tế, thủ tục hành chính hay huy động nguồn vốn nên khởi nghiệp không thành công.
Những năm gần đây, việc khởi nghiệp của sinh viên được Chính phủ và Trung ương Đoàn nước ta quan tâm và hỗ trợ tận tình. Như việc Trung ương Đoàn đã phát động chương trình “Thanh niên khởi nghiệp” giai đoạn từ 2016 – 2021 đã hỗ trợ thiết thực cho các thanh niên và sinh viên có ý định khởi định được thực hiện. Ngày 30/11/2017, Thủ tướng Chính phủ 2 chính thức ban hành Quyết định số 1665/ QĐ – TT phê duyệt đề án: “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp đến năm 2025” đề án này nhấn mạnh việc giáo dục, nâng cao nhận thức, kiến thức và kỹ năng về khởi nghiệp trước khi tốt nghiệp cho học sinh, sinh viên. Hồ Chí Minh đã triển khai chương trình hỗ trợ: “Đổi mới sáng tạo và Khởi nghiệp” để trợ giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế.
Theo số liệu Sở Kế hoạch và Đầu tư đưa ra thì Tp. Hồ Chí Minh đã bố trí đầu tư 1000 tỳ đồng từ ngân sách để hỗ trợ khởi nghiệp và đề ra mục tiêu đến 2020 sẽ hỗ trợ cho 2000 dự án khởi nghiệp. Bên cạnh đó, Tp. Hồ Chí Minh có Quỹ đầu tư khởi nghiệp và sáng tạo TP.HCM (HSIF) với mục đích giúp đỡ cho các doanh nghiệp khởi nghiệp tại Tp.
Hổ Chí Minh nói riêng và đất nước nói chung để phát triển được dự án khởi nghiệp của mình, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội. Vào năm 2016, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc chính thức đưa ra thông điệp “Quốc gia khởi nghiệp” nhằm khuyến khích sự phát triển kinh tế của quốc gia gắn liền với sự phát triển của doanh nghiệp mới, khích lệ giới trẻ tri thức hưởng ứng phong trào khởi nghiệp một cách tích cực góp phần làm cho nền kinh tế tăng trưởng. Từ báo cáo chỉ số kinh doanh toàn cầu của GEM năm 2015 – 2016 cho thấy, thanh niên 18 – 35 tuổi mặc dù nhận thức về khả năng kinh doanh thấp hơn trung niên từ 36 – 64 tuổi nhưng bù lại họ có ý định khởi nghiệp cao hơn. Vì họ có sáng tạo, nhạy bén hơn trong việc tìm kiếm cơ hội kinh doanh, biết chấp nhận thử thách, rủi ro.
Và điều này đúng với thực tế tại Việt Nam khi nhóm thanh niên có tỷ lệ khởi nghiệp (15,5%) cao hơn nhóm trung niên (11,9%). Không chỉ nhóm thanh niên chỉ có tỷ lệ khởi nghiệp cao mà họ còn khởi nghiệp thành công, đạt nhiều thành tựu, xứng với danh hiệu tuổi trẻ tài cao như: Đinh Nhật Nam- Nhà sáng lập kiêm Giám đốc marketing chuỗi cà phê Urban Station, Trương Thanh Thuỷ- Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành của Tappy PTE.LTD người được mệnh danh là nữ hoàng khởi nghiệp Việt Nam. Trên thế giới, cũng có rất nhiều doanh nhân nổi tiếng là khởi nghiệp thành công khi cỏn trẻ và trở thành người truyền cảm hứng khởi nghiệp cho giới trẻ phải kể đến: Mark Zuckerberg- Nhà đồng sáng lập Facebook hiện đang giữ chức Chủ tịch kiêm Giám đốc 3 điều hành, khởi nghiệp thành công năm 20 tuổi, Bill Gates năm 20 tuổi với sở thích máy tính đã trở thành nhà đổng sáng lập công ty Microsoft lớn nhất thế giới và giàu thứ 2 thế giới. Hiện nay, khi nhận thấy số lượng sinh viên ra trường có kỹ năng và trình độ tìm được công việc không đúng với chuyên ngành ngày càng tăng.
Bộ Giáo dục & Đào tạo đã phối hợp với các đoàn thể ban ngành, tồ chức và các doanh nghiệp lớn thực hiện nhiều chương trình hành động, dự án hỗ trợ để giúp sinh viên phát triển các kỹ năng khởi nghiệp. và tiếp nhận các kiến thức bổ ích để tự mình tạo dựng doanh nghiệp mới cho riêng mình. Nhờ đó sau khi ra trường sinh viên ra trường không còn lo sợ sẽ thất nghiệp hay chỉ chấp nhân làm công ăn lương cho doanh nghiệp, mà tự tin tự thân khởi nghiệp với ý tưởng kinh doanh của mình. Sinh viên là những đối tượng được trang bị đầy đủ kiến thức môn học, kỹ năng áp dụng và những kinh nghiệm đúc kết được trong quá trình học tập tại trường lớp, thầy cô, bạn bè.
Là tầng lớp đại diện cho sức trẻ, sức sáng tạo, tinh thần cầu tiến cao của đất nước. Vì thế việc thúc đẩy tinh thần làm chủ, tinh thần khởi nghiệp của sinh viên cũng chính là xây dựng cho đất nước trong tương lai sẽ có một nền kinh tế mới, năng động và sáng tạo. Theo Bộ Giáo dục & Đào tạo năm 2015, cả nước có khoàng 36 triệu sinh viên trong đó có hơn 67% sinh viên đại học, đây được coi là nguồn nhân lực chất lượng cao giúp cho đất nước phát triển bền vững. Tác giả Perterman & Kennedy (2003) cho rằng, sinh viên khi được trang bị đầy đủ kiến thức về khởi nghiệp sẽ dễ dàng nhận ra được cơ hội kinh doanh.
Còn Sobel & King (2008) nhận định khởi nghiệp là chìa khoá quan trọng để kinh tế tăng trưởng, phát triển. Vì vậy việc khuyến khích giới trẻ khởi nghiệp là một trong những ưu tiên hàng đầu. Khởi nghiệp kinh doanh có thể xảy ra với bất kỳ sinh viên trường nào, thuộc khối ngành nào. Theo Sở Kế hoạch Đầu tư TP.HCM năm 2016 ước tính có 393.669 doanh nghiệp hoạt động ở TP.HCM, và đến cuối năm thì TP.HCM sẽ có khoảng 36.000 doanh nghiệp mới được cấp phép thành lập với số vốn đăng ký là 292.610 tỷ đồng, tăng 12,7% về số lượng và tăng 41.7% về số vốn đăng ký so với cùng kỳ năm trước.
Từ đó có thể thấy rằng, đa số các cá nhân khởi nghiệp đều chọn nơi hoạt động tại Tp. Hồ Chí Minh, vì nơi đây chính là thành phố lớn nhất thuộc loại đô thị đặc biệt và là trung tâm hoạt động kinh tế quan trọng của nước ta. Về xu hướng chọn lĩnh vực khởi nghiệp, trong giai đoạn từ 2016 - 2017 thông kê được rằng, các 4 cá nhân khởi nghiệp và các nhà đầu tư vẫn luôn chọn các lĩnh vực về công nghệ truyền thông, thương mại điện tử để khởi nghiệp và đầu tư vào nhiều nhất, chiếm tỷ lệ khởi nghiệp thành công và tổng số vốn đầu tư cao. Trước đó, đã có nhiều bài nghiên cứu trong và ngoài nước đã thực hiện về đề tài ý định khởi nghiệp kinh doanh của sinh viên.
Tuy nhiên các bài nghiên cứu trong nước thì đa số các tác giả chỉ tập trung vào một hướng tác động đến ý định khởi nghiệp của sinh viên nên chưa thể xác định chính xác kết quả đưa ra phù hợp với thực tế, lấy ví dụ như: “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tiềm năng khởi sự kinh doanh của sinh viên đại học tại Tp. Hồ Chí Minh” của (Nguyễn Thu Thuỷ, 2015) tác giả chỉ ra các yếu tố tác động thuộc môi trường bên ngoài tác động mạnh đến ý định của sinh viên mà lại không chỉ ra các yếu tố tác động thuộc môi trường bên trong, hay “Nghiên cứu mối quan hệ giữa kỹ năng chính trị với xu hướng khởi nghiệp kinh doanh của sinh viên chính quy ngành quản trị kinh doanh” (Lý Thục Hiền, 2010) tác giả đã tập trung khám phá các yếu tố liên quan đến cá nhân, chính là các yếu tố bên trong của chủ thể nhưng chưa đề cập đến các yếu tố tác động bên ngoài. Qua đó, nên kế thừa và tập trung đề cập đến cả hai hướng tác động của sinh viên về ý định khởi nghiệp, để kết quả nghiên cứu được hoàn thiện, khái quát hơn và giúp cho sinh viên hiểu rõ bản thân cần gì và có cái nhìn đúng đắn về vấn đề khởi nghiệp. Thực hiện khởi nghiệp cho sinh viên cả nước nói chung và cho sinh viên thuộc khối ngành kinh tế tại Tp.
Hồ Chí Minh nói riêng là điều rất cần thiết, việc nâng cao tinh thần và ý định khởi nghiệp của sinh viên đang được chú trọng và khuyến khích phát huy. Từ những vấn đề trên mà thực hiện đề tài nghiên cứu: “Các yếu tố tác động đến ý định khởi nghiệp kinh doanh của sinh viên khối ngành kinh tế tại Tp. Hồ Chí Minh”. Đề tài này nhằm tìm hiểu những yếu tố tác động đến ý định khởi nghiệp và mức độ tác động của nó ảnh hưởng đến, để từ đó đưa ra những giải pháp và đề xuất hàm ý quản trị nhằm nâng cao tinh thần, khuyến khích ý định khởi nghiệp kinh doanh của sinh viên khối ngành kinh tế tại các trường đại học trên địa bàn Tp.
Hổ Chí Minh và giúp sinh viên hiểu rõ về tiềm năng khởi nghiệp kinh doanh của bản thân. 5 Mục tiêu nghiên cứu 1.