Chương 1 giới thiệu tổng quan về bài nghiên cứu. Chương 2 trình bày cơ sở lý thuyết của nghiên cứu và các mô hình nghiên cứu đã được thực hiện trước đây và từ đó xây dựng các lý thuyết cho nghiên cứu. Chương 3 trình bày phương pháp nghiên cứu, quy trình 5 nghiên cứu và xây dựng các thang đo dùng trong nghiên cứu. Chương 4 trình bày các phân tích dữ liệu, kết quả phân tích của nghiên cứu và thảo luận về kết quả.
Và cuối cùng Chương 5 sẽ tóm tắt các kết quả nghiên cứu và những kiến nghị cho gia đình, nhà trường và các tổ chức đào tạo cũng như các hạn chế của đề tài và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo. 6 Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU Nội dung chương 2 sẽ trình bày sơ lược về khái niệm lựa chọn trường đại học, cao đẳng và tổng quan các cơ sở lý thuyết dùng trong các nghiên cứu trước đây có liên quan đến các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn trường đại học, cao đẳng của học sinh. KHÁI NIỆM LỰA CHỌN TRƯỜNG ĐẠI HỌC Theo nghiên cứu của Hossler, D. (1989), khái niệm lựa chọn trường đại học được đưa ra và hiểu như là một “quá trình phức tạp, đa giai đoạn, trong đó một cá nhân phát triển những nguyện vọng để được tiếp tục đào tạo sau trung học thông qua việc quyết định chọn theo học tại một trường đại học hay một tổ chức hướng nghiệp tiên tiến”.
Trong đó, thuật ngữ “lựa chọn” được dùng để nhấn mạnh việc phải cân nhắc, tính toán để quyết định sử dụng nguồn lực hợp lý trong điều kiện khan hiếm để đạt được mục tiêu. Như thế, khi học sinh lựa chọn trường đại học để dự thi, nghĩa là người học sinh phải cân nhắc các yếu tố liên quan để thực hiện quyết định chọn. Các nghiên cứu trước ở nước ngoài như nghiên cứu của Chapman (1981), Hossler và Gallagher (1987), Cabera và La Nasa (2000) và Mario và Helena (2007) đưa ra các mô hình chọn lựa trường đại học để hỗ trợ và chứng minh khái niệm trên với các thành phần của mô hình là sự kết hợp giữa các yếu tố xã hội và yếu tố kinh tế ảnh hưởng đến nguyện vọng học đại học của sinh viên. Trong đó, các yếu tố xã hội tác động chủ yếu là các yếu tố ảnh hưởng thái độ, tình cảm của cá nhân lựa chọn như hoàn cảnh kinh tế gia đình, kỳ vọng của bố mẹ, thầy cô và thành tích học tập, năng lực học từ giai đoạn học PTTH.
Còn các yếu tố kinh tế đã được đề cập trong các mô hình đa số là phân tích và so sánh, cân nhắc giữa chi phí và quyết định chọn như học phí, chính sách hỗ trợ, miễn, giảm học phí… để có thể tối đa hóa lợi ích của quyết định chọn học đại học của sinh viên. Các mô hình chọn trường kết hợp này có rất nhiều ưu điểm và như thế đã giúp các nhà quản lý giáo dục có nhiều giải pháp hữu ích để hiệu chỉnh cách thức quản lý. CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC Các nghiên cứu trước được tham khảo là mô hình của Chapman (1981), Hossler và Gallagher (1987), Cabera và La Nasa (2000) và Mario và Helena (2007), Trần Văn Quí và Cao Hào Thi (2009). Mô hình lựa chọn trường đại học, cao đẳng của Chapman, D.
(1981) đã nghiên cứu sự lựa chọn trường đại học của các học sinh dựa trên một mô hình bao gồm 2 nhóm ảnh hưởng cơ bản là ảnh hưởng của nhóm các yếu tố đặc thù của cá nhân và nhóm các yếu tố bên ngoài. Nhóm các yếu tố cá nhân Nhóm yếu tố cá nhân bao gồm tình trạng kinh tế xã hội, năng lực, mức độ giáo dục mong đợi, kết quả học tập ở PTTH. - Tình trạng kinh tế xã hội Tầm quan trọng của tình trạng kinh tế xã hội được biểu hiện theo những cách khá phức tạp. Tình trạng kinh tế xã hội của mỗi gia đình khác nhau không những ảnh hưởng đến bậc đào tạo của mỗi cá nhân học sinh, sinh viên mà còn ảnh hưởng đến tỉ lệ phân bổ vào các trường đại học, cao đẳng khác nhau.
Những học sinh, sinh viên có tình trạng kinh tế xã hội tốt hơn thì có khả năng học cao hơn và có khả năng chọn các trường đại học, cao đẳng tốt hơn so với các học sinh, sinh viên có tình trạng kinh tế xã hội trung bình hoặc thấp hơn. Thu nhập gia đình, một khía cạnh rất quan trọng của tình trạng kinh tế xã hội, cũng có tác động trực tiếp đến sự giới hạn việc lựa chọn trường đại học, cao đẳng thực tế của học sinh, sinh viên khi so sánh với các chi phí của tổ chức giáo dục và sự hỗ trợ tài chính. Những học sinh, sinh viên có thu nhập cao hơn có khuynh hướng chọn trường đại học tư, sinh viên có thu nhập trung bình thích chọn trường đại học công, còn những sinh viên có thu nhập thấp hơn thường chọn các trường cao đẳng cộng đồng tư hoặc công. - Năng lực Năng lực học tập của mỗi cá nhân ảnh hưởng đến kết quả học của những năm phổ thông và thể hiện qua điểm số của các bài kiểm tra, cũng là một nhân tố quan trọng 8 ảnh hưởng đến khả năng tham gia tuyển sinh đại học.
Thành tích học tập ở phổ thông cũng là cơ sở để các trường đại học, cao đẳng sàng lọc và lựa chọn các ứng viên đầu vào. Đó cũng là cơ sở để học sinh lựa chọn trường phù hợp với năng lực của mình. Một số trường đại học, cao đẳng xét thành tích học tập phổ thông của học sinh để tuyển chọn học viên cho trường của mình, và loại bỏ những học sinh có thành tích kém hơn. Ngoài ra, học sinh thường có xu hướng lựa chọn những trường đại học, cao đẳng có các sinh viên đang học đã từng có thành tích tương tự như họ, họ không muốn học với những người có năng lực quá khác biệt với họ.
- Mức độ giáo dục mong đợi/ kỳ vọng giáo dục Mức độ giáo dục mong đợi và kỳ vọng giáo dục đều ảnh hưởng đến những kế hoạch học đại học của học sinh, sinh viên. Kỳ vọng là nói về việc một người nhận thức bản thân sẽ làm hoặc sẽ hoàn thành được điều gì vào một ngày nào đó trong tương lai. Mức độ giáo dục mong đợi là những ao ước hoặc những ước muốn bày tỏ hi vọng của một cá nhân về tương lai. - Kết quả học tập ở PTTH Kết quả học tập ở PTTH là một trong những cơ sở để trường đại học, cao đẳng ra quyết định tiếp nhận hoặc từ chối sinh viên.
Kết quả này là sản phẩm của quá trình học tập tại phổ thông nên nó sẽ hỗ trợ bản thân học sinh trong việc lựa chọn trường phù hợp với năng lực. Đối với những học sinh có thành tích học tập tốt, họ sẽ nhận được nhiều sự khuyến khích từ phía gia đình và thầy cô giáo trong việc lựa chọn trường tốt và phù hợp, đồng thời các học sinh này sẽ có như cầu tìm kiếm học bổng và cơ hội học tập cao hơn.2 Các yếu tố bên ngoài Các yếu tố bên ngoài gồm Cá nhân có ảnh hưởng quan trọng, đặc điểm cố định của trường đại học, cao đẳng và nỗ lực giao tiếp của trường đại học, cao đẳng với học sinh. - Cá nhân có ảnh hưởng quan trọng Các học sinh khi lựa chọn trường đại học, cao đẳng thường sẽ tham khảo ý kiến từ nhiều người và bị thuyết phục mạnh mẽ bởi những lời nhận xét, lời khuyên của gia 9 đình và bạn bè của họ. Sự ảnh hưởng của nhân tố này thể hiện ở ba mặt là (1) những nhận xét làm hình thành kỳ vọng của học sinh về trường đại học; (2) họ có thể đưa ra lời khuyên trực tiếp về việc học sinh nên chọn trường nào, ở đâu; và (3) đối với bạn bè thân thiết, ngôi trường mà họ đang học sẽ ảnh hưởng đến quyết định của người học sinh.
- Đặc điểm cố định của trường đại học, cao đẳng Vị trí địa lý của trường, chi phí học tập, khuôn viên trường, và các chương trình đào tạo sẵn có là các đặc điểm cơ bản cố định trong mô hình này. Những đặc điểm này chỉ có khuynh hướng ảnh hưởng cố định trong ngắn hạn, khi có sự thay đổi, ví dụ như thêm vào chương trình đào tạo mới, thì phải mất một khoảng thời gian tương đối dài để hình ảnh và danh tiếng của ngôi trường thay đổi phù hợp với kỳ vọng của bố mẹ, người tư vấn và bản thân sinh viên. + Chi phí Chi phí là nhân tố ảnh hưởng nhiều hơn các nhân tố khác đối với học sinh khi lựa chọn việc đi học hoặc không đi học so với việc chọn học ở trường nào. Thu nhập gia đình học sinh có ảnh hưởng lớn đến quyết định chọn, từ đó chi phí của trường đại học cần phải phù hợp với nhân tố này.
Tại những trường đại học tư nhân, đa số sinh viên thường nhận dạng chi phí là nhân tố quan trọng trong quyết định của họ. + Hỗ trợ tài chính Sự ảnh hưởng của hỗ trợ tài chính là một trong những vấn đề được nghiên cứu rộng rãi trong việc lựa chọn trường đại học, cao đẳng, cơ bản là vì nó có ý nghĩa trực tiếp đến chủ trương chính sách của trường đại học. Giả định nếu chi phí tạo ra rào cản cho việc học đại học thì hỗ trợ tài chính là nhân tố thu hút các quyết định chọn lựa trường. + Địa điểm Những sinh viên sống ở khu vực có nhiều trường đại học, cao đẳng thì ít có khuynh hướng đi học xa, trong khi đó các sinh viên xuất thân từ vùng nông thôn, nơi có ít trường đại học thì đương nhiên phải đi học xa nhà.
Những sinh viên học tốt và không bị ảnh hưởng nhiều bởi yếu tố tài chính thì có khả năng chọn lựa nhiều trường với phạm vi địa lý rộng hơn. 10 + Các chương trình đào tạo sẵn có Sinh viên có xu hướng chọn những trường đại học, cao đẳng mà họ kỳ vọng rằng chương trình đào tạo sẵn có của trường là tốt để học, có thể có được việc làm ngay sau khi tốt nghiệp hoặc cơ hội học tập cao hơn. Thực vậy, những khóa học với chương trình định sẵn và lợi ích mà họ sẽ nhận được là đặc điểm quan trọng hơn cả khi sinh viên tìm kiếm và lựa chọn trường. - Nỗ lực giao tiếp của trường đại học, cao đẳng với học sinh Nghiên cứu của Chapman, D.