Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA 1. Khái niệm và hình thức xuất khẩu 1. Khái niệm xuất khẩu 1.
Khái niệm xuất khẩu Chúng ta vẫn hay hiểu nôm na xuất khẩu là việc bán hàng hóa trong nước ra nước ngoài. Tuy nhiên để hiều xuất khẩu hàng hóa theo một cách quy chuẩn thì sẽ căn cứ vào hai định nghĩa sau: Theo Tổ chức Thương mại thế giới WTO, xuất khẩu hàng hóa bao gồm tất cả các hình thức vận chuyển hàng hóa ra nước ngoài, qua một quốc gia hoặc vùng lãnh thổ, bao gồm cả việc vận chuyển qua các kho Hải quan và các khu tự do. Trừ khi có quy định khác, hàng hóa xuất khẩu sẽ được định giá theo giá trị giao dịch, bao gồm cả chi phí vận chuyển và bảo hiểm để đưa hàng hóa đến biên giới quốc gia hoặc vùng lãnh thổ xuất khẩu (định giá theo FOB). Theo Luật thương mại 2005, điều 28 khoản 1: Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.
Khu vực Hải quan riêng theo quy định tại khoản 4 điều 3 Luật Quản lý ngoại thương là khu vực địa lý xác định trên lãnh thổ Việt Nam được thành lập trên quy định của pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên, có quan hệ mua bán, trao đổi hàng hóa với phần lãnh thổ còn lại và nước ngoài là quan hệ xuất khẩu, nhập khẩu. Khái niệm kim ngạch xuất khẩu Kim ngạch xuất khẩu là tổng giá trị của toàn bộ hàng hóa xuất khẩu của một nước trong một kỳ nhất định thường là một năm, sau đó được quy đổi đồng bộ về một loại tiền tệ nhất định. Kim ngạch xuất khẩu càng cao thì thể hiện kinh tế của quốc gia đó càng phát triển.3 Khái niệm cơ cấu hàng hóa xuất khẩu và cơ cấu thị trường xuất khẩu Cơ cấu là phạm trù triết học dùng để biểu thị cấu trúc bên trong, tỉ lệ và mối quan hệ giữa các bộ phận hợp thành hệ thống, cơ cấu được biểu hiện như là tập hợp những mối quan hệ liên kết hữu cơ, các yếu tố khác nhau của một hệ thống nhất định. 4 Luan van Từ đó có thể nói, cơ cấu hàng hóa xuất khẩu và cơ cấu thị trường xuất khẩu biểu thị cấu trúc của các loại hàng hóa được mang đi xuất khẩu, và cấu trúc của các thị trường mà một quốc gia xuất khẩu hàng hóa sang, chúng có tỉ lệ và mối quan hệ với nhau và hợp thành hệ thống hàng hóa xuất khẩu và hệ thống thị trường xuất khẩu.
Hình thức xuất khẩu Có 6 hình thức xuất khẩu chính: 1. Xuất khẩu trực tiếp Đây là hình thức xuất khẩu thông dụng hàng đầu hiện nay. Theo đó, bên mua hàng và đơn vị bán hàng sẽ trực tiếp ký kết hợp đồng ngoại thương với nhau. Với điều kiện hợp đồng này phải tuân thủ và phù hợp với pháp luật của từng quốc gia, đồng thời đúng tiêu chuẩn của điều lệ mua bán quốc tế.
Bên bán hàng có thể là đơn vị trực tiếp sản xuất ra mặt hàng, hoặc là công ty thương mại thu gom hàng trong nước rồi ký kết hợp đồng ngoại thương với đơn vị nước ngoài. Ưu điểm của hình thức xuất khẩu trực tiếp là doanh nghiệp có quyền tìm kiếm bạn hàng, định đoạt giá cả, lựa chọn phương thức thanh toán trong khuôn khổ chính sách quản lí xuất khẩu của Nhà nước. Do đó các doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong hoạt động trao đổi, mua bán. Vì tham gia vào hình thức này thường là các doanh nghiệp uy tín và đội ngũ có chuyên môn cao, điều đó góp phần vào việc khẳng định vị thế doanh nghiệp, tạo điều kiện phát triển lâu dài cho doanh nghiệp trên trường quốc tế.
Xuất khẩu gián tiếp Xuất khẩu gián tiếp hay còn gọi là xuất khẩu ủy thác là hình thức đưa hàng hóa ra nước ngoài thông qua đơn vị trung gian. Với hình thức này, bên bán hàng sẽ ủy thác quyền cho một đơn vị khác để thực hiện các thủ tục xuất khẩu. Hai bên cần ký hợp đồng ủy thác, quyền lợi và nghĩa vụ của hai bên đều sẽ tự thỏa thuận trong hợp đồng. Hình thức ủy thác xuất khẩu thường được các doanh nghiệp nhỏ và mới thành lập sử dụng, vì lúc này họ chưa có đủ kinh nghiệm về thị trường xuất khẩu, cũng như là hạn chế về mặt nhân lực chuyên môn cao, các rào cản về thủ tục và quy định của pháp luật.
Gia công hàng xuất khẩu Gia công hàng xuất khẩu là phương thức sản xuất mà công ty trong nước nhận tư liệu sản xuất (máy móc, thiết bị, nguyên phụ liệu,…) từ công ty nước ngoài về để sản xuất hàng 5 Luan van dựa trên yêu cầu của bên đặt hàng. Hàng hóa làm ra sẽ được bán ra nước ngoài theo chỉ định của công ty đặt hàng. Việt Nam là một trong những nước phát triển mạnh mẽ về gia công xuất khẩu. Nguồn lực dồi dào, nhân công rẻ là hai yếu tố quan trọng khiến thị trường nước ta thu hút đầu tư nước ngoài.
Còn xét về khía cạnh trong nước, chúng ta có thể giải quyết được vấn đề việc làm cho người dân, nâng cao trình độ lao động và tiếp xúc với nền công nghệ khoa học. Lĩnh vực gia công chủ yếu ở nước ta là da giày, dệt may, điện tử,… 1. Xuất khẩu tại chỗ Xuất khẩu tại chỗ là hình thức giao hàng tại chỗ, thay vì chuyển ra nước ngoài như xuất khẩu hàng hóa thông thường mà chúng ta vẫn thấy. Điều này xuất hiện khi người mua nước ngoài muốn hàng hóa họ mua được giao cho đối tác của họ ngay tại Việt Nam.
So với các loại hình xuất khẩu cơ bản, xuất khẩu tại chỗ là hình thức tiện lợi và được ưu chuộng bởi những ưu điểm nổi bật. Không phải làm các thủ tục hải quan, không phải mua bảo hiểm hay thuê giao nhận vận tải, từ đó giúp cho doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được chi phí rất lớn. Tạm xuất tái nhập, tạm nhập tái xuất Theo khoản 1 điều 29 luật Thương mại 2005, tạm nhập, tái xuất hàng hóa là việc hàng hóa được đưa từ nước ngoài hoặc từ các khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật vào Việt Nam, có làm thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam và làm thủ tục xuất khẩu chính hàng hóa đó ra khỏi Việt Nam. Theo khoản 2 điều 29 luật Thương mại 2005, tạm xuất, tái nhập hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra nước ngoài hoặc đưa vào các khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật, có làm thủ tục xuất khẩu ra khỏi Việt Nam và làm thủ tục nhập khẩu lại chính hàng hóa đó vào Việt Nam.
Buôn bán đối lưu Buôn bán đối lưu là một hình thức trao đổi hàng hóa, người mua đồng thời là người bán và ngược lại, với lượng hàng xuất khẩu và nhập khẩu có giá trị tương đương. Hình thức này còn gọi là xuất nhập khẩu liên kết hay hàng đổi hàng. Xuất khẩu theo nghị định thư giữa các chính phủ Hình thức xuất khẩu này thường diễn ra ở những quốc gia có mối quan hệ mật thiết với nhau. Chính phủ hai bên sẽ thực hiện ký kết nghị định, thường là để gán nợ.
Thêm vào 6 Luan van đó, các doanh nghiệp trong nước sẽ dựa vào văn bản đã ký kết cùng các chỉ định và hướng dẫn cụ thể để tiến hành xuất khẩu hàng hóa. Vai trò của xuất khẩu với nền kinh tế của quốc gia Xuất khẩu hàng hóa là một hoạt động nằm trong lĩnh vực phân phối và lưu thông hàng hóa của một quá trình sản xuất hàng hóa mở rộng, mục đích liên kết tiêu dùng nước này với nước khác. Hoạt động đó không chỉ diễn ra giữa các cá thể riêng biệt mà còn là sự tham gia của toàn bộ hệ thống kinh tế quốc gia chịu sự điều hành của pháp luật nhà nước và pháp luật quốc tế. Xuất khẩu hàng hóa có vai trò to lớn đối với sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia có mặt trên bản đồ xuất khẩu thế giới.
Xuất khẩu có thể làm gia tăng ngoại tệ, cải thiện cán cân thanh toán, tăng ngân sách cùng với đó là đổi mới cải tiến công nghệ, khoa học kỹ thuật để nâng cao chất lượng mặt hàng xuất khẩu, cạnh tranh với nhiều quốc gia khác trên thế giới. Đối với nền kinh tế 1. Hoạt động xuất khẩu góp phần làm tăng quy mô nền kinh tế thế giới. Cùng với nhập khẩu, xuất khẩu đẩy mạnh sự tăng trưởng và phát triển của kinh tế quốc gia.
Quốc gia sẽ xuất khẩu các sản phẩm, hàng hóa dư thừa hoặc các hàng hóa có lợi thế để bán cho các quốc gia khác. Và ngược lại, nhập khẩu các loại hàng hóa dịch vụ để đáp ứng nhu cầu nền kinh tế trong nước không đáp ứng được hay khắc phục các yếu kém tồn tại trong nước như công nghệ, kỹ thuật, khoa học hay điều kiện tự nhiên. Xuất khẩu tạo nguồn vốn cho nhập khẩu và tái đầu tư vào các lĩnh vực khác, phục vụ công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. Nguồn vốn nhập khẩu chủ yếu là đi vay, xin viện trợ và thu hút các nguồn vốn đầu tư nước ngoài.
Tuy nhiên, vay rồi sẽ có trả, các nguồn vốn hay viện trợ đều có thời hạn, hơn nữa điều này còn tác động đến quốc gia, chịu ảnh hưởng phụ thuộc vào đối tác nước ngoài. Vì vậy, nguồn vốn quan trọng nhất để nhập khẩu chính là xuất khẩu. Điều này làm giảm sự phụ thuộc vào các khoản đầu tư của nước ngoài đối với quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Xuất khẩu đóng góp vai trò vào chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế, đẩy mạnh sản xuất phát triển.
Cơ cấu sản xuất và tiêu dùng trên thế giới đã và đang thay đổi vô cùng mạnh mẽ. Đó là thành quả của cuộc Cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, sự dịch chuyển cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa phù hợp với xu hướng phát triển của kinh tế thế giới là 7 Luan van điều tất yếu với Việt Nam – một đất nước đang đi trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa.